|

کامیابی روحانی تغییر نگرش جهان به ایران

جیسون رضایان . خبرنگار واشنگتن‌پست مستقر در تهران

سال اول ریاست‌جمهوری روحانی یک جنبه دارد که به‌صورت ویژه می‌توانم در مورد آن نظر بدهم و آن، موفقیت روحانی در جامه‌عمل‌پوشاندن به یکی از وعده‌های اصلی کمپین انتخاباتی‌اش است: بهبود چهره بین‌المللی ایران. اینکه روحانی چقدر در حل‌کردن چالش‌های بسیار دیگر موفق بوده، سوالی است که باید دیگران پاسخ دهند اما تاثیر انتخاب روحانی بر روابط ایران با دشمنان قدیمی‌اش انکارناپذیر است. قرار بود پایان فروردین 1392 ازدواج کنم و چندین‌ماه پیش از این تاریخ من و نامزدم برای جشنمان برنامه‌ریزی کردیم. از آنجا که 33 سال از عمر خود را در ایالات‌متحده گذرانده بودم، کاملا طبیعی بود که دوستان خود را از آنجا دعوت کنم، افرادی که از بچگی می‌شناختم. به دلیل اختلاف ریشه‌دار تهران و واشنگتن و تاثیری که این دعوا بر افکارعمومی آمریکایی‌ها در مورد ایران داشته، می‌دانستم تعداد کمی دعوت مرا می‌پذیرند. اما از اینکه شنیدم شش‌نفر از دوستان قدیمی‌ام با وجود مخالفت خانواده‌هایشان، تصمیم به آمدن گرفته‌اند، شگفت‌زده شدم. از آنجا که در سال‌های اخیر از سوی آمریکایی‌ها چندین درخواست مشورت در مورد سفر به ایران داشتم، با روند این کار - که عملا زیاد پیچیده نیست - و آژانس‌های مسافرتی که از آمریکایی‌ها میزبانی می‌کنند، آشنا بودم. با کمک یکی از آنها، درخواست «روادید» کردم. هرجا می‌رفتم، به من گفته می‌شد به تایید وزارتخانه دیگری نیاز دارم، پاسخ مشترک این بود که «این‌همه میهمان آمریکایی در یک مراسم خصوصی، بسیار حساس است.» در نهایت، درخواست روادید هیچ‌یک از دوستان من، نه رد نه پذیرفته شد و مراسم عروسی ما بدون حضور آنها برگزار شد. با نگاهی به گذشته، من می‌دانستم که این اتفاق باید رخ می‌داد؛ من هم حس ناامیدی یک میلیون و اندی انسانی را داشتم که هم آمریکا و هم ایران را دیار می‌نامند. به یک سال بعد می‌آییم؛ ایران بار دیگر کشوری مستعد سرمایه‌گذاری، همکاری - در سطح منطقه‌ای و جهانی - و گردشگری به حساب می‌آید. خیلی‌ها در اینجا و خارج از اینجا می‌گویند در عمل، واقعیت‌ها اندکی تغییر کرده ‌است، اما کنجکاوی دوباره تجدیدشده نسبت به ایران موضوع نگرش است، به‌وضوح نگرش مهم است و به نظر می‌رسد بسیاری از روایت‌های کهنه در مورد ایران صدق نمی‌کند. عمیق‌ترین تغییر نگرش‌ها نسبت به ایران در سطح جهانی در آمریکا رخ داده است. بعد از سفر رییس‌جمهور روحانی به مجمع عمومی «سازمان‌ملل» و تماس تلفنی‌اش با رییس‌جمهوری آمریکا، باراک اوباما، ارتباطاتِ میان دو دولت ادامه یافت. اگر تصور آن مکالمه، پیش از رخ‌دادن آن سخت بود، به همان اندازه همکاری‌هایی کنونی بین دو ملت، به‌خصوص همکاری‌های کنونی میان شهروندان، غیرقابل‌درک بود. خواه ناخواه؛ شما به آمریکا به چشم دشمن خود می‌نگرید، بیشتر ایرانی‌هایی که من دیده‌ام به‌طور مفصل توضیح داده‌اند که دولت آمریکا، و نه مردمش را مشکل اصلی محسوب می‌کنند. حالا آمریکایی‌ها، با بالاترین آمار به نسبت چنددهه اخیر، با آمدن به ایران شخصا در حال سنجیدن این موضوع هستند. نه‌تنها گردشگران آمریکایی بلکه روزنامه‌نگاران، دانشگاهیان، ورزشکاران، سرمایه‌گذاران تجاری احتمالی و انسان‌دوستان بیشتری در حال آمدن به ایران هستند. «داگ شرمر»، یک آمریکایی که در دهه 70میلادی در ایران زندگی کرده است و در سپاه صلح - برنامه‌ای داوطلبانه با حمایت دولت آمریکا که سالانه هزاران‌نفر را برای کمک به جوامع مختلف در بخش‌های کمترتوسعه‌یافته دنیا اعزام می‌کند - خدمت کرده است، می‌گوید: «طبق معمول، ایرانی‌هایی که ما دیدیم خونگرم و صمیمی بودند، مشتاق کمک‌کردن بودند و به‌خصوص از اینکه فهمیده بودند ما آمریکایی هستیم، محظوظ بودند.»سپاه صلح پیش از وقوع انقلاب 1357 کار در ایران را متوقف کرد، اما داوطلب‌ها مانند «شرمر» دست از بازگشت برای دیدن جامعه قدیمی‌شان، نکشیدند. در حالی که شهروندان آمریکا، همیشه اجازه داشته‌اند از ایران، به شرطی که موفق به گرفتن روادید شوند، دیدن کنند بسیاری از اینکه مجبور بودند در طی حضورشان در جمهوری اسلامی توسط یک راهنما همراهی شوند، ابراز ناخرسندی کرده‌اند، الزامی که ویژه آمریکایی‌هاست. اما این محدودیت مانع از افزایش سریع تعداد سفرها نشده است. چندماه پیش روزنامه «شرق» تصویر یکی از این بازدیدکنندگان را در صفحه نخست خود منتشر کرد؛ جامعه‌شناس آمریکایی، «امانوئل والرشتاین»، که به من گفت: «از عمق پذیرایی [در ایران] شگفت‌زده هستم. این ویژگی اینجا بسیار قوی است.» ماه پیش در یک سالن کاملا پر از جمعیت در اتاق بازرگانی ایران یک کشاورز از غرب میانه آمریکا از ایالت «مینسوتا» برای صدها ایرانی سخنرانی کرد. دلیل «جیم ریدل»، متخصص کشاورزی طبیعی که برای سخنرانی در مورد مقررات آمریکا بر تولیدات طبیعی به یک کنفرانس سالانه در تهران دعوت شده بود، برای آمدن [به ایران] دو جنبه داشت. ریدل که مرتبا در کنفرانس‌ها در سراسر دنیا سخنرانی می‌کند، گفت: «من این را یک وظیفه دیدم تا نهایت تلاشم را انجام دهم تا نماینده مردم آمریکا باشم و به مردم اینجا کمک کنم تا بدانند ما دشمن نیستیم. همچنین برای آوردن ذهنی باز برای یادگرفتن، زیرا اینجا زادگاه کشاورزی است.» آمریکایی‌های دیگری از بورس، مزارع، کارخانه‌ها و شرکت‌های استارت‌آپ اینترنتی تهران دیدن کرده‌اند. تحریم‌ها، سرمایه‌گذاری در ایران را برای آمریکایی‌ها ممنوع کرده است اما تمایل [به سرمایه‌گذاری] در میان آنان وجود دارد. با گذر زمان، نتیجه طبیعی همه این دیدارها احتمالا بازگشت به روابط عادی است، حتی اگر دو کشور تبدیل به متحد نشوند، به نظر می‌رسد احتمال تجدید روابط تجاری به‌نفع هر دو طرف باشد.
بدون درنظرگرفتن دلیل سفر به ایران، همه آمریکایی‌هایی که به اینجا می‌آیند را شگفت‌زده می‌کند؛ شگفت‌زده از این موضوع که ایران در مقایسه با انتظاراتشان چقدر مدرن و خوش‌نظم است؛ شگفت‌زده می‌شوند میهمان‌نوازی ایرانی‌ها، شگفت‌زده از حجم فعالیت اقتصادی. درواقع، آنها تقریبا به‌سادگی، از هرچیزی شگفت‌زده می‌شوند زیرا برای مدتی طولانی تماس اندکی با ایران وجود داشته است. مطمئن نیستم این چیزی است که افخم، سخنگوی وزارت خارجه، در سر داشته، وقتی گفت که وزارتخانه متبوعش در تلاش برای «گسترش دیپلماسی عمومی» است. اما خواه‌ناخواه این نتیجه، مدنظر بود و در حال رخ‌دادن است و تاثیر آن می‌تواند قوی باشد. شاید برخی با خواندن این نوشته بگویند: «ما ملاقات‌کننده یا سرمایه‌گذار خارجی نمی‌خواهیم، آنها باید به جای دیگری بروند.» اما این دید مسیری که دنیا به سمت آن در حرکت است را نادیده می‌گیرد، اما این برخلاف آن چیزی است که روحانی قول انجام آن را داد و اکثریت رای دهندگان ایرانی هم وقتی روحانی را انتخاب کردند خواستار آن بودند.
سال اول ریاست‌جمهوری روحانی یک جنبه دارد که به‌صورت ویژه می‌توانم در مورد آن نظر بدهم و آن، موفقیت روحانی در جامه‌عمل‌پوشاندن به یکی از وعده‌های اصلی کمپین انتخاباتی‌اش است: بهبود چهره بین‌المللی ایران. اینکه روحانی چقدر در حل‌کردن چالش‌های بسیار دیگر موفق بوده، سوالی است که باید دیگران پاسخ دهند اما تاثیر انتخاب روحانی بر روابط ایران با دشمنان قدیمی‌اش انکارناپذیر است. قرار بود پایان فروردین 1392 ازدواج کنم و چندین‌ماه پیش از این تاریخ من و نامزدم برای جشنمان برنامه‌ریزی کردیم. از آنجا که 33 سال از عمر خود را در ایالات‌متحده گذرانده بودم، کاملا طبیعی بود که دوستان خود را از آنجا دعوت کنم، افرادی که از بچگی می‌شناختم. به دلیل اختلاف ریشه‌دار تهران و واشنگتن و تاثیری که این دعوا بر افکارعمومی آمریکایی‌ها در مورد ایران داشته، می‌دانستم تعداد کمی دعوت مرا می‌پذیرند. اما از اینکه شنیدم شش‌نفر از دوستان قدیمی‌ام با وجود مخالفت خانواده‌هایشان، تصمیم به آمدن گرفته‌اند، شگفت‌زده شدم. از آنجا که در سال‌های اخیر از سوی آمریکایی‌ها چندین درخواست مشورت در مورد سفر به ایران داشتم، با روند این کار - که عملا زیاد پیچیده نیست - و آژانس‌های مسافرتی که از آمریکایی‌ها میزبانی می‌کنند، آشنا بودم. با کمک یکی از آنها، درخواست «روادید» کردم. هرجا می‌رفتم، به من گفته می‌شد به تایید وزارتخانه دیگری نیاز دارم، پاسخ مشترک این بود که «این‌همه میهمان آمریکایی در یک مراسم خصوصی، بسیار حساس است.» در نهایت، درخواست روادید هیچ‌یک از دوستان من، نه رد نه پذیرفته شد و مراسم عروسی ما بدون حضور آنها برگزار شد. با نگاهی به گذشته، من می‌دانستم که این اتفاق باید رخ می‌داد؛ من هم حس ناامیدی یک میلیون و اندی انسانی را داشتم که هم آمریکا و هم ایران را دیار می‌نامند. به یک سال بعد می‌آییم؛ ایران بار دیگر کشوری مستعد سرمایه‌گذاری، همکاری - در سطح منطقه‌ای و جهانی - و گردشگری به حساب می‌آید. خیلی‌ها در اینجا و خارج از اینجا می‌گویند در عمل، واقعیت‌ها اندکی تغییر کرده ‌است، اما کنجکاوی دوباره تجدیدشده نسبت به ایران موضوع نگرش است، به‌وضوح نگرش مهم است و به نظر می‌رسد بسیاری از روایت‌های کهنه در مورد ایران صدق نمی‌کند. عمیق‌ترین تغییر نگرش‌ها نسبت به ایران در سطح جهانی در آمریکا رخ داده است. بعد از سفر رییس‌جمهور روحانی به مجمع عمومی «سازمان‌ملل» و تماس تلفنی‌اش با رییس‌جمهوری آمریکا، باراک اوباما، ارتباطاتِ میان دو دولت ادامه یافت. اگر تصور آن مکالمه، پیش از رخ‌دادن آن سخت بود، به همان اندازه همکاری‌هایی کنونی بین دو ملت، به‌خصوص همکاری‌های کنونی میان شهروندان، غیرقابل‌درک بود. خواه ناخواه؛ شما به آمریکا به چشم دشمن خود می‌نگرید، بیشتر ایرانی‌هایی که من دیده‌ام به‌طور مفصل توضیح داده‌اند که دولت آمریکا، و نه مردمش را مشکل اصلی محسوب می‌کنند. حالا آمریکایی‌ها، با بالاترین آمار به نسبت چنددهه اخیر، با آمدن به ایران شخصا در حال سنجیدن این موضوع هستند. نه‌تنها گردشگران آمریکایی بلکه روزنامه‌نگاران، دانشگاهیان، ورزشکاران، سرمایه‌گذاران تجاری احتمالی و انسان‌دوستان بیشتری در حال آمدن به ایران هستند. «داگ شرمر»، یک آمریکایی که در دهه 70میلادی در ایران زندگی کرده است و در سپاه صلح - برنامه‌ای داوطلبانه با حمایت دولت آمریکا که سالانه هزاران‌نفر را برای کمک به جوامع مختلف در بخش‌های کمترتوسعه‌یافته دنیا اعزام می‌کند - خدمت کرده است، می‌گوید: «طبق معمول، ایرانی‌هایی که ما دیدیم خونگرم و صمیمی بودند، مشتاق کمک‌کردن بودند و به‌خصوص از اینکه فهمیده بودند ما آمریکایی هستیم، محظوظ بودند.»سپاه صلح پیش از وقوع انقلاب 1357 کار در ایران را متوقف کرد، اما داوطلب‌ها مانند «شرمر» دست از بازگشت برای دیدن جامعه قدیمی‌شان، نکشیدند. در حالی که شهروندان آمریکا، همیشه اجازه داشته‌اند از ایران، به شرطی که موفق به گرفتن روادید شوند، دیدن کنند بسیاری از اینکه مجبور بودند در طی حضورشان در جمهوری اسلامی توسط یک راهنما همراهی شوند، ابراز ناخرسندی کرده‌اند، الزامی که ویژه آمریکایی‌هاست. اما این محدودیت مانع از افزایش سریع تعداد سفرها نشده است. چندماه پیش روزنامه «شرق» تصویر یکی از این بازدیدکنندگان را در صفحه نخست خود منتشر کرد؛ جامعه‌شناس آمریکایی، «امانوئل والرشتاین»، که به من گفت: «از عمق پذیرایی [در ایران] شگفت‌زده هستم. این ویژگی اینجا بسیار قوی است.» ماه پیش در یک سالن کاملا پر از جمعیت در اتاق بازرگانی ایران یک کشاورز از غرب میانه آمریکا از ایالت «مینسوتا» برای صدها ایرانی سخنرانی کرد. دلیل «جیم ریدل»، متخصص کشاورزی طبیعی که برای سخنرانی در مورد مقررات آمریکا بر تولیدات طبیعی به یک کنفرانس سالانه در تهران دعوت شده بود، برای آمدن [به ایران] دو جنبه داشت. ریدل که مرتبا در کنفرانس‌ها در سراسر دنیا سخنرانی می‌کند، گفت: «من این را یک وظیفه دیدم تا نهایت تلاشم را انجام دهم تا نماینده مردم آمریکا باشم و به مردم اینجا کمک کنم تا بدانند ما دشمن نیستیم. همچنین برای آوردن ذهنی باز برای یادگرفتن، زیرا اینجا زادگاه کشاورزی است.» آمریکایی‌های دیگری از بورس، مزارع، کارخانه‌ها و شرکت‌های استارت‌آپ اینترنتی تهران دیدن کرده‌اند. تحریم‌ها، سرمایه‌گذاری در ایران را برای آمریکایی‌ها ممنوع کرده است اما تمایل [به سرمایه‌گذاری] در میان آنان وجود دارد. با گذر زمان، نتیجه طبیعی همه این دیدارها احتمالا بازگشت به روابط عادی است، حتی اگر دو کشور تبدیل به متحد نشوند، به نظر می‌رسد احتمال تجدید روابط تجاری به‌نفع هر دو طرف باشد.
بدون درنظرگرفتن دلیل سفر به ایران، همه آمریکایی‌هایی که به اینجا می‌آیند را شگفت‌زده می‌کند؛ شگفت‌زده از این موضوع که ایران در مقایسه با انتظاراتشان چقدر مدرن و خوش‌نظم است؛ شگفت‌زده می‌شوند میهمان‌نوازی ایرانی‌ها، شگفت‌زده از حجم فعالیت اقتصادی. درواقع، آنها تقریبا به‌سادگی، از هرچیزی شگفت‌زده می‌شوند زیرا برای مدتی طولانی تماس اندکی با ایران وجود داشته است. مطمئن نیستم این چیزی است که افخم، سخنگوی وزارت خارجه، در سر داشته، وقتی گفت که وزارتخانه متبوعش در تلاش برای «گسترش دیپلماسی عمومی» است. اما خواه‌ناخواه این نتیجه، مدنظر بود و در حال رخ‌دادن است و تاثیر آن می‌تواند قوی باشد. شاید برخی با خواندن این نوشته بگویند: «ما ملاقات‌کننده یا سرمایه‌گذار خارجی نمی‌خواهیم، آنها باید به جای دیگری بروند.» اما این دید مسیری که دنیا به سمت آن در حرکت است را نادیده می‌گیرد، اما این برخلاف آن چیزی است که روحانی قول انجام آن را داد و اکثریت رای دهندگان ایرانی هم وقتی روحانی را انتخاب کردند خواستار آن بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.