|

یک‌سال پس از پایکوبی در خیابان

اسکات پیترسن . خبرنگار کریستین ساینس‌مانیتور

برگزاری انتخابات92 برای جمهوری اسلامی بسیار مهم بود. برای نظام، نتیجه انتخابات به صورت غیرمنتظره‌ای به یکباره دو رهاورد داشت: 1- یک رییس‌جمهور جدید خودی (آشنا) که مورد اعتماد رهبرعالی نظام بود و 2- مردی که زبان «تغییر و اعتدالش»، برای جشن گرفتن پیروزی‌اش، جمعیت شادمان ایرانی‌ها را به خیابان‌ها کشاند.
دستیابی به این دو نتیجه به صورت همزمان پیش‌بینی نمی‌شد و شاید حتی ممکن به‌نظر نمی‌رسید که این مهم به رییس‌جمهوری روحانی فرصتی داد تا «پایان افراطی‌گری» را در ایران اعلام کند. در واقع، رییس‌جمهوری به قدرت رسیده بود که جذبه او بیشتر از هر سیاستمدار هم‌دوره‌اش، دامنه عرصه سیاسی ایران را پوشش می‌داد؛ رییس‌جمهوری که لقب نادر «معتدل» را به‌دست آورده بود؛ لقبی که پیش از او به کمتر دولتمردی داده شده بود.
ظاهرا به‌نظر می‌رسید پیروزی آقای روحانی نشان داد که درس‌هایی از 16سال نبرد سیاسی خردکننده آموخته شده است. در آن دوران، اصلاح‌طلبان تندرو و به‌دنبال آنها اصولگرایان تندرو، سعی کردند اراده سیاسی خود را بر همه ایرانی‌ها تحمیل کنند که با واکنش محکم و گاهی خشن از سوی رقبا مواجه می‌شدند. بنابراین به ظاهر، ناکامی اولیه همه رقبای محافظه‌کارش باید به او مجوز سیاسی برای ایجاد تغییر و بازگرداندن «امید و تدبیر» را داده باشد.
همچنین این نتیجه را در سیاست خارجی مشاهده کرده‌ایم: مذاکرات هسته‌ای ایران با شش‌قدرت جهانی دچار دگرگونی شد و ممکن است تنها پس از گذشت 13ماه از انتخاب‌شدن روحانی توافق جامع را در پی‌داشته باشد. اما آزمون بزرگ‌تر انتخاب تاریخی آقای روحانی در خانه خواهد بود؛ جایی‌که طناب‌کشی سیاسی و فرهنگی نه‌تنها تمام نشده، بلکه طی چندسال گذشته افزایش هم یافته است.
با لحاظ این معیار، انتخابات نقطه‌عطف تاریخی تعیین‌کننده‌ای نبود، بلکه همانند نقطه‌گذاری در مسیر چالش بی‌پایان بود که میان نیروهای محافظه‌کار و لیبرال‌ که از زمان انقلاب57 جامعه ایران را گسسته‌اند، در جابه‌جایی است. هر بازیگر اصلی در سیستم سیاسی ایران می‌داند که این موضوع درست است، زیرا سابقه تاریخی نشان می‌دهد حتی نتایج پیروزی قاطع- دو پیروزی انتخاباتی محمد خاتمی و پیروزی اول احمدی‌نژاد -ضامن موفقیت نیست. نتیجه یک انتخاب مانند نتیجه گزینش روحانی فقط یک اهرم فشار در مسیر تلاش برای پیشبرد اهداف است.
همان‌طور که امیر محبیان، تحلیلگر محافظه‌کار اشاره می‌کند، این موضوع که روحانی یک میانه‌رو با حمایت سیاسی گسترده است، به این معنی است که او از هر دو جناح مورد انتقاد است، نه‌فقط یک جناح: بنیادگرایان که می‌پندارند او اهرمی برای پیشبرد گرایش‌های اصلاح‌طلبانه خطرناک است و لیبرال‌ها که انتظار تغییرِ از بالا به پایین‌شان هیچ‌گاه محقق نخواهد شد. روحانی در این میانه،‌ قرار گرفته است. او امروز، خود را درگیر بحث‌های فرهنگی گسترده مثل سطح قابل‌قبول «شادی» در ایران و اینکه آیا ایرانی‌ها باید با زور شلاق وارد بهشت شوند و نیز خطرات نسبی «فیس‌بوک» و «توییتر» و دیگر نمادهای «تهاجم» فرهنگی غربی، می‌بیند. روحانی قول داد جو امنیتی را پایان دهد. او در این میان؛ چند امتیاز را برد و چند نبرد دیگر را باخت. سرسخت‌ترین مخالفانش در طی هشت‌سال پهنه رسانه‌ای و نهادی خود را گسترده و از آن برای انتشار نارضایتی و تردید خود استفاده کردند. به‌عنوان مثال، یک تیتر در «کیهان» که ادعا می‌شد در انتقاد از عملکرد اشتباه در گفت‌وگوهای هسته‌ای بود؛ وزیر خارجه محمدجواد ظریف را چند هفته دچار کمردرد کرد. همزمان، بنرهایی در سطح تهران، ایران را فریب‌خورده آمریکا در گفت‌وگوهای هسته‌ای نشان می‌داد. چنین موضوعاتی اغلب روحانی و کابینه‌اش را در وضعیت دفاعی- به جای حالت تهاجمی- قرار می‌داد. یک روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب در مورد حمله‌ها به رییس‌جمهور می‌گوید: «این جنگ جدیدی نیست، اما آنها در تلاش هستند یک جنگ جدید راه بیندازند.» این روزنامه‌نگار با ذکر این نکته که مخالفان منابع بسیاری در اختیار دارند، می‌افزاید: «آنها حلقه‌های کوچک، اما شدیدا درهم‌تنیده هستند و با بهره‌گیری از مصونیت‌هایی، اقدامات خود را انجام می‌دهند.»این روزنامه‌نگار می‌افزاید که «در ترکیه مردم از «دولت پنهان» حرف می‌زنند. فکر می‌کنم ما اینجا برای خودمان یکی داریم و مثل جمهوریخواهان و «تی‌پارتی» در آمریکا، هر کس اعتراضی می‌کند آنها آن اعتراض را مصادره می‌کنند. آنها صحنه را ترک نمی‌کنند و فکر می‌کنند هنوز مسوول هستند.» و در طرف دیگر، ایرانی‌های لیبرال که یک‌سال پیش بر بی‌میلی خود برای رای‌دادن غلبه کردند و پیروزی روحانی را تضمین کردند، از اینکه می‌بینند اقتصاد لنگان به سرعت بهبود نیافته است، نگران شده‌اند. همچنین آنها از این موضوع شکایت می‌کنند که افزایش در گشایش اجتماعی وعده‌داده‌شده تاکنون کم‌دامنه (موقت) بوده و ممکن است مانا و همیشگی نباشد. سردبیر یک روزنامه اصلاح‌طلب می‌گوید که «اصولگرایان می‌خواهند به افراد حامی تغییر، این پیغام را ارسال کنند که رییس‌جمهورشدن روحانی چیزی را تغییر نخواهد داد. منتقدان [روحانی] می‌دانند اگر مردم را ناامید کنند، به‌راحتی می‌توانند دولت را شکست دهند... آنها می‌خواهند مانع ارسال این پیام دولت به مردم شوند که تغییراتی در حال رخ‌دادن است.»
برخی می‌گویند آقای روحانی در سال اول، تفکرات خود را به اندازه کافی قاطعانه ابراز نکرده و اجازه داده است برنامه‌هایش توسط اقلیت پرسروصدا مصادره شود. دیگران- در حالی که همه می‌دانند در گذشته تغییرات در ایران چقدر سریع و افراطی و در نتیجه دردسرساز بوده است- می‌گویند آقای روحانی در حال عمل به وعده‌هایش است. خود روحانی؛ بارها گفته است که به همه وعده‌هایش، هر چقدر مشکل، عمل می‌کند. با این وجود در طرف دیگر، اصولگرایان ناکام، می‌توانند بگویند- و می‌گویند- سال گذشته، سرجمع آرای همه نامزدهایشان، بیانگر حمایت نیمی از رای‌دهندگان، از اصولگرایان است، این موضوع جدال فرهنگ در ایران را حتی به یک نبرد تبدیل می‌کند.
روحانی در حال غلبه است؟ فعلا کسی نمی‌تواند بگوید زیرا پس از یک سال تردید و بازی‌های ماهرانه سیاسی طاقت‌فرسا، واضح است پیروزی انتخابات92 آقای روحانی هر روزه به چالش کشیده می‌شود.
برگزاری انتخابات92 برای جمهوری اسلامی بسیار مهم بود. برای نظام، نتیجه انتخابات به صورت غیرمنتظره‌ای به یکباره دو رهاورد داشت: 1- یک رییس‌جمهور جدید خودی (آشنا) که مورد اعتماد رهبرعالی نظام بود و 2- مردی که زبان «تغییر و اعتدالش»، برای جشن گرفتن پیروزی‌اش، جمعیت شادمان ایرانی‌ها را به خیابان‌ها کشاند.
دستیابی به این دو نتیجه به صورت همزمان پیش‌بینی نمی‌شد و شاید حتی ممکن به‌نظر نمی‌رسید که این مهم به رییس‌جمهوری روحانی فرصتی داد تا «پایان افراطی‌گری» را در ایران اعلام کند. در واقع، رییس‌جمهوری به قدرت رسیده بود که جذبه او بیشتر از هر سیاستمدار هم‌دوره‌اش، دامنه عرصه سیاسی ایران را پوشش می‌داد؛ رییس‌جمهوری که لقب نادر «معتدل» را به‌دست آورده بود؛ لقبی که پیش از او به کمتر دولتمردی داده شده بود.
ظاهرا به‌نظر می‌رسید پیروزی آقای روحانی نشان داد که درس‌هایی از 16سال نبرد سیاسی خردکننده آموخته شده است. در آن دوران، اصلاح‌طلبان تندرو و به‌دنبال آنها اصولگرایان تندرو، سعی کردند اراده سیاسی خود را بر همه ایرانی‌ها تحمیل کنند که با واکنش محکم و گاهی خشن از سوی رقبا مواجه می‌شدند. بنابراین به ظاهر، ناکامی اولیه همه رقبای محافظه‌کارش باید به او مجوز سیاسی برای ایجاد تغییر و بازگرداندن «امید و تدبیر» را داده باشد.
همچنین این نتیجه را در سیاست خارجی مشاهده کرده‌ایم: مذاکرات هسته‌ای ایران با شش‌قدرت جهانی دچار دگرگونی شد و ممکن است تنها پس از گذشت 13ماه از انتخاب‌شدن روحانی توافق جامع را در پی‌داشته باشد. اما آزمون بزرگ‌تر انتخاب تاریخی آقای روحانی در خانه خواهد بود؛ جایی‌که طناب‌کشی سیاسی و فرهنگی نه‌تنها تمام نشده، بلکه طی چندسال گذشته افزایش هم یافته است.
با لحاظ این معیار، انتخابات نقطه‌عطف تاریخی تعیین‌کننده‌ای نبود، بلکه همانند نقطه‌گذاری در مسیر چالش بی‌پایان بود که میان نیروهای محافظه‌کار و لیبرال‌ که از زمان انقلاب57 جامعه ایران را گسسته‌اند، در جابه‌جایی است. هر بازیگر اصلی در سیستم سیاسی ایران می‌داند که این موضوع درست است، زیرا سابقه تاریخی نشان می‌دهد حتی نتایج پیروزی قاطع- دو پیروزی انتخاباتی محمد خاتمی و پیروزی اول احمدی‌نژاد -ضامن موفقیت نیست. نتیجه یک انتخاب مانند نتیجه گزینش روحانی فقط یک اهرم فشار در مسیر تلاش برای پیشبرد اهداف است.
همان‌طور که امیر محبیان، تحلیلگر محافظه‌کار اشاره می‌کند، این موضوع که روحانی یک میانه‌رو با حمایت سیاسی گسترده است، به این معنی است که او از هر دو جناح مورد انتقاد است، نه‌فقط یک جناح: بنیادگرایان که می‌پندارند او اهرمی برای پیشبرد گرایش‌های اصلاح‌طلبانه خطرناک است و لیبرال‌ها که انتظار تغییرِ از بالا به پایین‌شان هیچ‌گاه محقق نخواهد شد. روحانی در این میانه،‌ قرار گرفته است. او امروز، خود را درگیر بحث‌های فرهنگی گسترده مثل سطح قابل‌قبول «شادی» در ایران و اینکه آیا ایرانی‌ها باید با زور شلاق وارد بهشت شوند و نیز خطرات نسبی «فیس‌بوک» و «توییتر» و دیگر نمادهای «تهاجم» فرهنگی غربی، می‌بیند. روحانی قول داد جو امنیتی را پایان دهد. او در این میان؛ چند امتیاز را برد و چند نبرد دیگر را باخت. سرسخت‌ترین مخالفانش در طی هشت‌سال پهنه رسانه‌ای و نهادی خود را گسترده و از آن برای انتشار نارضایتی و تردید خود استفاده کردند. به‌عنوان مثال، یک تیتر در «کیهان» که ادعا می‌شد در انتقاد از عملکرد اشتباه در گفت‌وگوهای هسته‌ای بود؛ وزیر خارجه محمدجواد ظریف را چند هفته دچار کمردرد کرد. همزمان، بنرهایی در سطح تهران، ایران را فریب‌خورده آمریکا در گفت‌وگوهای هسته‌ای نشان می‌داد. چنین موضوعاتی اغلب روحانی و کابینه‌اش را در وضعیت دفاعی- به جای حالت تهاجمی- قرار می‌داد. یک روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب در مورد حمله‌ها به رییس‌جمهور می‌گوید: «این جنگ جدیدی نیست، اما آنها در تلاش هستند یک جنگ جدید راه بیندازند.» این روزنامه‌نگار با ذکر این نکته که مخالفان منابع بسیاری در اختیار دارند، می‌افزاید: «آنها حلقه‌های کوچک، اما شدیدا درهم‌تنیده هستند و با بهره‌گیری از مصونیت‌هایی، اقدامات خود را انجام می‌دهند.»این روزنامه‌نگار می‌افزاید که «در ترکیه مردم از «دولت پنهان» حرف می‌زنند. فکر می‌کنم ما اینجا برای خودمان یکی داریم و مثل جمهوریخواهان و «تی‌پارتی» در آمریکا، هر کس اعتراضی می‌کند آنها آن اعتراض را مصادره می‌کنند. آنها صحنه را ترک نمی‌کنند و فکر می‌کنند هنوز مسوول هستند.» و در طرف دیگر، ایرانی‌های لیبرال که یک‌سال پیش بر بی‌میلی خود برای رای‌دادن غلبه کردند و پیروزی روحانی را تضمین کردند، از اینکه می‌بینند اقتصاد لنگان به سرعت بهبود نیافته است، نگران شده‌اند. همچنین آنها از این موضوع شکایت می‌کنند که افزایش در گشایش اجتماعی وعده‌داده‌شده تاکنون کم‌دامنه (موقت) بوده و ممکن است مانا و همیشگی نباشد. سردبیر یک روزنامه اصلاح‌طلب می‌گوید که «اصولگرایان می‌خواهند به افراد حامی تغییر، این پیغام را ارسال کنند که رییس‌جمهورشدن روحانی چیزی را تغییر نخواهد داد. منتقدان [روحانی] می‌دانند اگر مردم را ناامید کنند، به‌راحتی می‌توانند دولت را شکست دهند... آنها می‌خواهند مانع ارسال این پیام دولت به مردم شوند که تغییراتی در حال رخ‌دادن است.»
برخی می‌گویند آقای روحانی در سال اول، تفکرات خود را به اندازه کافی قاطعانه ابراز نکرده و اجازه داده است برنامه‌هایش توسط اقلیت پرسروصدا مصادره شود. دیگران- در حالی که همه می‌دانند در گذشته تغییرات در ایران چقدر سریع و افراطی و در نتیجه دردسرساز بوده است- می‌گویند آقای روحانی در حال عمل به وعده‌هایش است. خود روحانی؛ بارها گفته است که به همه وعده‌هایش، هر چقدر مشکل، عمل می‌کند. با این وجود در طرف دیگر، اصولگرایان ناکام، می‌توانند بگویند- و می‌گویند- سال گذشته، سرجمع آرای همه نامزدهایشان، بیانگر حمایت نیمی از رای‌دهندگان، از اصولگرایان است، این موضوع جدال فرهنگ در ایران را حتی به یک نبرد تبدیل می‌کند.
روحانی در حال غلبه است؟ فعلا کسی نمی‌تواند بگوید زیرا پس از یک سال تردید و بازی‌های ماهرانه سیاسی طاقت‌فرسا، واضح است پیروزی انتخابات92 آقای روحانی هر روزه به چالش کشیده می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.