|

سونامی سیاسی در تهران

سوزان مِلونی .عضو ارشد موسسه «بروکینگز»

همین یک‌سال پیش بود که ایرانی‌های ساکن تهران به خیابان‎ها ریختند و به شکلی خودانگیخته، یک سونامی سیاسی را جشن گرفتند. برای حیات سیاسی دولتی به پویایی جمهوری‌اسلامی و ملتی با تاریخ کهنسال و افتخارآمیز سرزمین ایران، یک‌سال؛ لحظه‌ای بیش نیست.
با این همه، طی یک‌سالی که از انتخاب حسن روحانی به‌عنوان هفتمین رییس‌جمهوری ایران می‌گذرد، رخدادهای بسیاری به‌وقوع پیوسته است. دولتی که وعده تدبیر و امید داده بود، در میانه حمایت گسترده مردمی به قدرت رسید. در جریان این دیپلماسی، انرژی تازه‌ای برای حل مساله هسته‌ای به وجود آمده و افق‌های دیپلماتیک ایران، وسعت فزاینده‌ای یافته‌اند. اقتصاد کشور ثبات پیدا کرده است و به نظر می‌رسد آمادگی لازم برای احیای اساسی آن وجود دارد.
خود انتخابات هم برای بسیاری از ناظران خارج از ایران با شگفتی همراه بود. صحنه سیاسی ایران چنان تغییراتی از خود نشان داد که با دیدگاه عمومی دانش‌پژوهان و سیاست‌پیشگان ناهمخوان بود. از این جهت، این رخداد، بار دیگر یادآوری کرد که غرب در پیش‌بینی رویدادهای ایران
چه کارنامه‌ای دارد؛ از زمان انقلاب1357 آمریکایی‌ها، بارها و بارها در مورد پیش‌بینی هر کدام از تغییرات عمده‌ای که در ایران صورت پذیرفته، راه اشتباهی را پیموده‌اند.
بسیاری از این ناظران خارج از ایران، انتخاب روحانی و شادمانی عمومی پس از آن ‌را با انتخاب سید محمد خاتمی در سال1376 مقایسه کرده‌اند. با این‌همه، معتقدم، پیام 24خرداد با پیام دوم‌خرداد بسیار تفاوت داشت. برخلاف خاتمی، انتخاب روحانی؛ حاصل نوعی همکاری فراحزبی بی‌سابقه در میان کنشگران سیاسی ایران بود و دولت روحانی بیش از هر زمان دیگری در تاریخ متاخر ایران، از حمایت یکپارچه و باثبات نخبگان بهره برده است. روند انتخاب روحانی، پس از ردصلاحیت هاشمی و حمایت وی از نامزدی روحانی هموار شد. در هر صورت، طراحی انتخابات به‌گونه‌ای از آب درآمد که دوره تازه‌ای از مصلحت‌گرایی برای جمهوری اسلامی مجال بروز پیدا کند. رسالت آشکار روحانی حل بحران هسته‌ای به گونه‌ای است که در جهت منافع ملی و عزت مردم ایران باشد و به اقتصاد ایران جان تازه‌ای ببخشد، درست همانند هاشمی که با تمام توان کوشید جنگ با عراق را به پایان رسانده و سازندگی کشور را به دست گیرد.
پس از گذشت یک‌سال از عمر دولت روحانی، به‌نظر می‌رسد که وی در سازماندهی دولت خود، اولویت‌هایش و همچنین آرزوهای دیپلماتیکش، در مسیر هاشمی گام برمی‌دارد. وزرای کابینه‌ روحانی افرادی هستند که به سبب تخصص‌های تکنوکراتیکشان و توانمندی در انجام وظایف خود انتخاب شده‌اند و نه به واسطه وابستگی‌های حزبی. این ویژگی باعث شده تا روحانی بتواند از برخی از مشکل‌سازترین اختلافات و نزاع‌ها با مجلس و دیگر نهادها و مراکز قدرت در ایران اجتناب کند. البته این موضوع همچنین ثابت کرده که قوه‌ ‌مجریه در حال برداشتن گام‌هایی اساسی در مورد امور محوری، به‌ویژه در ارتباط با اقتصاد کشور است. بدون‌شک، بزرگ‌ترین موفقیت روحانی در زمینه مذاکرات هسته‌ای رخ داده است. پیشرفت نسبتا شتابان گفت‌وگوها که به توافقات نوامبر2013 رسید، از قاطعیت رییس‌جمهور برای خروج ایران از تحریم‌های بین‌المللی حکایت می‌کند. این موضوع همچنین نشانگر حمایت عمیق آیت‌الله خامنه‌ای از دولت کنونی است که بدون آن هیچ‌کدام از برنامه‌های دولت امکانی برای موفقیت نخواهند داشت. همانطور که عباس عراقچی، معاون وزارت امور خارجه، در جایی گفته است: «در واقع، برای هر موضوع راه‌حلی وجود دارد.»
فراتر از خود مفاد قراردادها، آنچه بیش از همه حایزاهمیت است این واقعیت است که برخلاف درگیری‌های طولانی‌مدت و اختلافات اساسی که همچنان باعث تقابل دو کشور ایران و آمریکاست، هر دو کشور در 10 ماه گذشته کوشیده‌اند تا در حد امکان برای همکاری تلاش کنند. توافق ماه نوامبر 2013، در 33 سال گذشته نخستین موردی بود که در آن واشنگتن و تهران به یک توافق رسمی با یکدیگر رسیدند. تا یک‌سال پیش، کمتر کسی فکرش را می‌کرد که نمایندگان دو کشور بتوانند در چنین گفت‌وگوی سازنده و دنباله‎داری شرکت کنند.
با این همه، دیپلماسی، به‌تنهایی نمی‌تواند باعث تحکیم جایگاه روحانی به‌عنوان رییس‌جمهور باشد یا مشکلاتی را که دولت او توانسته بهبودشان دهد، کاملا حل کند. اگر مقایسه بین روحانی و رفسنجانی دقیق باشد، در آن صورت تاریخ می‌تواند درس‌های آموزنده‌ای برای دولت روحانی که برای سه‌سال آینده برنامه‌ریزی می‌کند، به همراه داشته باشد.
آیت‌الله هاشمی در طول هشت‌سال ریاست‌جمهوری‌اش تا حد زیادی موفق بود و یکی از چهر‌ه‌های سیاسی تاثیرگذار کشور باقی ماند. با این وجود، تلاش‌های دیپلماتیک او نتایج مورد نظر را به بار نیاورد و برنامه بازسازی‌اش به‌دلیل سیاست‌های داخلی و طرح‌ریزی نامناسب، با مشکلاتی مواجه شد. تغییرات در ایران از دوران بازسازی، بسیار بوده است، اما اگر روحانی می‌خواهد در برنامه‌های خود موفق شود باید از مشکلاتی که هاشمی با آن مواجه شد، اجتناب کند.
این یعنی اطمینان‌بخشی او به صورت همزمان به سرمایه‌گذاری سیاسی در مدیریت اقتصادی هوشمندانه و ابتکارات سیاسی جسورانه ادامه می‌دهد، روحانی باید اطمینان دهد که دولتش به عرصه داخلی نیز به همان اندازه توجه دارد. او باید قول‌های بسیار زمان کمپین انتخاباتی‌اش و سخنرانی‌های بعد از آن برای دفاع از اقلیت‌های قومی و مذهبی و زنان، هدایت‌کردن جو امنیتی به سمت «امنیت واقعی» و ایجاد جوی که در آن همه شهروندان می‌توانند «بدون نگرانی انتقاد کنند» را عملی کند.
همین یک‌سال پیش بود که ایرانی‌های ساکن تهران به خیابان‎ها ریختند و به شکلی خودانگیخته، یک سونامی سیاسی را جشن گرفتند. برای حیات سیاسی دولتی به پویایی جمهوری‌اسلامی و ملتی با تاریخ کهنسال و افتخارآمیز سرزمین ایران، یک‌سال؛ لحظه‌ای بیش نیست.
با این همه، طی یک‌سالی که از انتخاب حسن روحانی به‌عنوان هفتمین رییس‌جمهوری ایران می‌گذرد، رخدادهای بسیاری به‌وقوع پیوسته است. دولتی که وعده تدبیر و امید داده بود، در میانه حمایت گسترده مردمی به قدرت رسید. در جریان این دیپلماسی، انرژی تازه‌ای برای حل مساله هسته‌ای به وجود آمده و افق‌های دیپلماتیک ایران، وسعت فزاینده‌ای یافته‌اند. اقتصاد کشور ثبات پیدا کرده است و به نظر می‌رسد آمادگی لازم برای احیای اساسی آن وجود دارد.
خود انتخابات هم برای بسیاری از ناظران خارج از ایران با شگفتی همراه بود. صحنه سیاسی ایران چنان تغییراتی از خود نشان داد که با دیدگاه عمومی دانش‌پژوهان و سیاست‌پیشگان ناهمخوان بود. از این جهت، این رخداد، بار دیگر یادآوری کرد که غرب در پیش‌بینی رویدادهای ایران
چه کارنامه‌ای دارد؛ از زمان انقلاب1357 آمریکایی‌ها، بارها و بارها در مورد پیش‌بینی هر کدام از تغییرات عمده‌ای که در ایران صورت پذیرفته، راه اشتباهی را پیموده‌اند.
بسیاری از این ناظران خارج از ایران، انتخاب روحانی و شادمانی عمومی پس از آن ‌را با انتخاب سید محمد خاتمی در سال1376 مقایسه کرده‌اند. با این‌همه، معتقدم، پیام 24خرداد با پیام دوم‌خرداد بسیار تفاوت داشت. برخلاف خاتمی، انتخاب روحانی؛ حاصل نوعی همکاری فراحزبی بی‌سابقه در میان کنشگران سیاسی ایران بود و دولت روحانی بیش از هر زمان دیگری در تاریخ متاخر ایران، از حمایت یکپارچه و باثبات نخبگان بهره برده است. روند انتخاب روحانی، پس از ردصلاحیت هاشمی و حمایت وی از نامزدی روحانی هموار شد. در هر صورت، طراحی انتخابات به‌گونه‌ای از آب درآمد که دوره تازه‌ای از مصلحت‌گرایی برای جمهوری اسلامی مجال بروز پیدا کند. رسالت آشکار روحانی حل بحران هسته‌ای به گونه‌ای است که در جهت منافع ملی و عزت مردم ایران باشد و به اقتصاد ایران جان تازه‌ای ببخشد، درست همانند هاشمی که با تمام توان کوشید جنگ با عراق را به پایان رسانده و سازندگی کشور را به دست گیرد.
پس از گذشت یک‌سال از عمر دولت روحانی، به‌نظر می‌رسد که وی در سازماندهی دولت خود، اولویت‌هایش و همچنین آرزوهای دیپلماتیکش، در مسیر هاشمی گام برمی‌دارد. وزرای کابینه‌ روحانی افرادی هستند که به سبب تخصص‌های تکنوکراتیکشان و توانمندی در انجام وظایف خود انتخاب شده‌اند و نه به واسطه وابستگی‌های حزبی. این ویژگی باعث شده تا روحانی بتواند از برخی از مشکل‌سازترین اختلافات و نزاع‌ها با مجلس و دیگر نهادها و مراکز قدرت در ایران اجتناب کند. البته این موضوع همچنین ثابت کرده که قوه‌ ‌مجریه در حال برداشتن گام‌هایی اساسی در مورد امور محوری، به‌ویژه در ارتباط با اقتصاد کشور است. بدون‌شک، بزرگ‌ترین موفقیت روحانی در زمینه مذاکرات هسته‌ای رخ داده است. پیشرفت نسبتا شتابان گفت‌وگوها که به توافقات نوامبر2013 رسید، از قاطعیت رییس‌جمهور برای خروج ایران از تحریم‌های بین‌المللی حکایت می‌کند. این موضوع همچنین نشانگر حمایت عمیق آیت‌الله خامنه‌ای از دولت کنونی است که بدون آن هیچ‌کدام از برنامه‌های دولت امکانی برای موفقیت نخواهند داشت. همانطور که عباس عراقچی، معاون وزارت امور خارجه، در جایی گفته است: «در واقع، برای هر موضوع راه‌حلی وجود دارد.»
فراتر از خود مفاد قراردادها، آنچه بیش از همه حایزاهمیت است این واقعیت است که برخلاف درگیری‌های طولانی‌مدت و اختلافات اساسی که همچنان باعث تقابل دو کشور ایران و آمریکاست، هر دو کشور در 10 ماه گذشته کوشیده‌اند تا در حد امکان برای همکاری تلاش کنند. توافق ماه نوامبر 2013، در 33 سال گذشته نخستین موردی بود که در آن واشنگتن و تهران به یک توافق رسمی با یکدیگر رسیدند. تا یک‌سال پیش، کمتر کسی فکرش را می‌کرد که نمایندگان دو کشور بتوانند در چنین گفت‌وگوی سازنده و دنباله‎داری شرکت کنند.
با این همه، دیپلماسی، به‌تنهایی نمی‌تواند باعث تحکیم جایگاه روحانی به‌عنوان رییس‌جمهور باشد یا مشکلاتی را که دولت او توانسته بهبودشان دهد، کاملا حل کند. اگر مقایسه بین روحانی و رفسنجانی دقیق باشد، در آن صورت تاریخ می‌تواند درس‌های آموزنده‌ای برای دولت روحانی که برای سه‌سال آینده برنامه‌ریزی می‌کند، به همراه داشته باشد.
آیت‌الله هاشمی در طول هشت‌سال ریاست‌جمهوری‌اش تا حد زیادی موفق بود و یکی از چهر‌ه‌های سیاسی تاثیرگذار کشور باقی ماند. با این وجود، تلاش‌های دیپلماتیک او نتایج مورد نظر را به بار نیاورد و برنامه بازسازی‌اش به‌دلیل سیاست‌های داخلی و طرح‌ریزی نامناسب، با مشکلاتی مواجه شد. تغییرات در ایران از دوران بازسازی، بسیار بوده است، اما اگر روحانی می‌خواهد در برنامه‌های خود موفق شود باید از مشکلاتی که هاشمی با آن مواجه شد، اجتناب کند.
این یعنی اطمینان‌بخشی او به صورت همزمان به سرمایه‌گذاری سیاسی در مدیریت اقتصادی هوشمندانه و ابتکارات سیاسی جسورانه ادامه می‌دهد، روحانی باید اطمینان دهد که دولتش به عرصه داخلی نیز به همان اندازه توجه دارد. او باید قول‌های بسیار زمان کمپین انتخاباتی‌اش و سخنرانی‌های بعد از آن برای دفاع از اقلیت‌های قومی و مذهبی و زنان، هدایت‌کردن جو امنیتی به سمت «امنیت واقعی» و ایجاد جوی که در آن همه شهروندان می‌توانند «بدون نگرانی انتقاد کنند» را عملی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.