|

غلامعلی رجایی، مشاور رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام:

دولت روحانی، دولت هاشمی نیست

مهسا جزینی

«غلامعلی رجایی» به «هاشمی» بسیار نزدیک است. دفترش هم در مجمع تشخیص مصلحت نظام درست جایی قرار دارد که هر روز «هاشمی» را موقع آمدن و رفتن می‌بیند. می‌گوید گاهی صبح‌ها باهم می‌رسند. قرار بود به بهانه سالگرد انتخابات ریاست‌جمهوری92 با او درباره آن «یک‌هفته معروف» صحبت کنیم. از روز ردصلاحیت «هاشمی» تا اجماع بر سر «روحانی». اما صحبت به جاهای دیگر هم کشید. از مقایسه رابطه دولت «احمدی‌نژاد» با مجمع تشخیص مصلحت نظام و دولت فعلی تا پاسخ به این پرسش منتقدان دولت و مخالفان «هاشمی» که آیا دولت «روحانی» خَلَف دولت «هاشمی» است؟ «رجایی» برای ما از شباهت‌ها و تفاوت‌های این دولت با دولت احتمالی «هاشمی» در صورت تاییدصلاحیت و رسیدن به ریاست‌جمهوری گفت. اینکه «هاشمی» کجاها به «روحانی» شبیه است و کجاها به سیاست‌های فعلی انتقاد دارد.

‌از زمانی‌که آقای هاشمی ردصلاحیت شد تا رسیدن به اجماع روی حسن روحانی نزدیک به یک هفته طول کشید. ما می‌خواهیم از زبان شما بشنویم که در این یک‌هفته چه اتفاقاتی افتاد و نقش آقای هاشمی در این اجماع چه بود؟ بر شورای مشورتی اصلاح‌طلبان و نقش خاتمی در این اجماع تکیه می‌شود. این‌سو در مجمع چه اتفاقاتی رخ داد؟
با آقای خاتمی قطعا هماهنگی داشتند. در این‌سو من شاهد رفت و آمد آقای عارف با آقای هاشمی بودم. خیلی‌ها انتظار داشتند آقای هاشمی به آقای عارف تکلیف کند که کنار برود ولی آقای هاشمی استدلالشان این بود که من تاکید می‌کنم ولی تکلیف نه. ایشان باید خودشان به نتیجه برسند. آقای هاشمی اصلا اهل تکلیف و برخورد از بالا به پایین نیست. من مطلع هستم آقای روحانی بنا داشت که اگر آقای عارف کنار رود از او به‌عنوان معاون اول استفاده کند.
‌به جز بحث نظرسنجی‌ها که اجماع را به سمت روحانی برد، نگاه مثبت آقای هاشمی نسبت به آقای روحانی تا چه اندازه به‌نظر شما در این قضیه دخیل بود؟
من از اینکه در توافق بین آقای هاشمی و خاتمی چه گذشته خبری ندارم ولی قاعدتا آنچه مشخص است این است که آقای روحانی در مناظره‌ها خیلی بهتر از دیگران ظاهر شد اگرچه در ابتدا شانسش از قالیباف هم کمتر بود. شاید باید بیشتر تامل کرد که چه علتی باعث شد خاتمی هم به گزینه روحانی برسد. به‌نظرم گزارشاتی که به ایشان رسید، موثر بود. مشابه آن‌هم به ما می‌رسید. یک گزارشی داشتم از یکی از شخصیت‌های کشوری همدانی که از من خواهش کرد ستادهای آقای عارف جمع شود چون اصلا کسی مراجعه نمی‌کند و موجب وهن است.
‌پس به اعتقاد شما مناظره‌ها در این جمع‌بندی موثر بود؟
حین مناظره‌ها. دلیل کنارکشیدن آقای عارف هم همین بود اگرچه تنها نامزد اصلاح‌طلبان بود اما چون رای‌آوری نداشت کار به جایی رسید که کنار کشید البته شاید باید بده‌بستانی می‌کرد و به نفع کسی کنار می‌رفت که این در رویکرد استفاده از ایشان هم موثرتر می‌شد.
‌ آقای هاشمی خیلی زودتر و بعد از ردصلاحیت‌شان به این نتیجه نرسیدند که گزینه مناسب روحانی است؟ یا شاید پیش‌بینی می‌کردند که رد صلاحیت شوند و صحبت‌هایشان را با آقای روحانی کرده بودند؟
گزینه آقای روحانی هم وجود داشت چون ایشان پیش‌بینی می‌کرد که ردصلاحیت شود. آقای هاشمی همان‌طور که خودشان هم گفتند آن نقشی که باید در این مقطع سنی عمر خود ایفا می‌کردند را کردند. آقای هاشمی به‌نظر من می‌دانست که این اتفاق می‌افتد ولی یک بازی باخته را به برد ملت بدل کرد. البته اگرچه مردم در این میان به‌دست هاشمی نگاه کردند، ولی نقش آقای خاتمی و اصلاح‌طلبان را هم نباید فراموش کرد.
‌به‌نظر شما چرا خبر ردصلاحیت‌شان را آقای روحانی به ایشان دادند؟
البته ایشان از نتیجه پیش‌تر مطلع بود. سخنگوی شورای نگهبان از دکتر روحانی خواسته بود.
‌دو نفر مامور می‌شوند که به آقای هاشمی بگویند شورای نگهبان قصد ردصلاحیت ایشان را دارد و بهتر است ایشان خودشان انصراف دهند. آقای لاریجانی و روحانی. به‌نظر شما دلیل خاصی برای انتخاب آقای روحانی بوده است؟
آقای لاریجانی صبح آن روز به آقای هاشمی تلفن کرد. ایشان در اتومبیلش تلفن دارد. آقای هاشمی به ایشان می‌گوید که تلفنی نمی‌شود، بیایید در دفتر من صحبت کنیم. آن روز من بودم که آقای لاریجانی آمد. حس کردم خبر مهمی در کار است. وقتی بازمی‌گشت به چهره‌اش نگاه کردم گفتم او برای هرچه آمده بود نتیجه نگرفت. آقای روحانی هم به منزل ایشان مراجعه می‌کند که باز همان جواب را می‌گیرد اما اینکه چرا فقط از آقای لاریجانی استفاده نشد و چرا آقای روحانی هم ماموریت یافت، جای بحث است. شاید خودش یک پیام بوده است یا شاید خواسته بودند از قدمت رابطه این دو استفاده کنند. خود آقای روحانی گفته بود من به شما نمی‌گویم کنار بکشید، فقط ناقل یک خبر هستم. اما آنچه معلوم است این است که برای ردصلاحیت هاشمی و قهر او برنامه داشتند. این حلم و سکوت را از آقای هاشمی پیش‌بینی نمی‌کردند و همه موج‌ها به صخره هاشمی بازگشت و نتیجه لازم را هم گرفت. به هر حال دلایلی که برای ردصلاحیت ایشان مطرح شد خیلی پذیرفته نبود. شایع شد که ایشان با ویلچر آمدند ستاد انتخابات! من آنجا شاهد بودم ویلچر کجا بود؟ یا گفتند ناتوانی جسمی دارند. بله سن اقتضائاتی دارد که قابل‌انکار نیست ولی اشاعه دروغ و توهمات کار زشتی بود. هاشمی در این سن مثل یک کارمند جوان کار می‌کند خیلی وقت‌ها زودتر از من به مجمع می‌آیند. ایشان هر روز از جلو اتاق من رد می‌شوند و می‌روند اتاق خودشان که طبقه بالاست. ایشان 38پله را جلو چشم من نیم‌دو می‌دوند و محافظان ایشان هم همراه ایشان می‌دوند. من یک روز اجازه می‌گیرم از خود ایشان و فیلم آن را می‌گیرم، قطعا پربیننده خواهد بود. ایشان هر روز در خانه ورزش می‌کند. دور باغچه می‌رود، با تردمیل روی دور تند می‌دود.
‌زمانی که آقای روحانی پیام را به منزل آقای هاشمی می‌برد صحبت یا گفته‌ای بین این دو ردوبدل نمی‌شود؟ چیزی تحت این عنوان حالا که قرار نیست هاشمی تاییدصلاحیت شود پس از روحانی حمایت کند؟
من خبری در این‌باره ندارم. ولی این جای سوال است که چرا شورای نگهبان به ایشان چنین ماموریتی می‌دهد آیا هر دو یعنی هم روحانی و هم لاریجانی حامل یک پیام بوده‌اند یا نه، مقدمات ارسال پیام متفاوت بوده است. به تعبیر من اینکه شورای نگهبان یک نامزد را نزد هاشمی می‌فرستد، غیر از این است که او حسن روحانی رفیق هاشمی است. شاید می‌شود این پیام را برداشت کرد که شما نباشید ولی روحانی به جای شما هست.
‌شما از آقای هاشمی سوال نکردید که آیا محتوای دو پیام یکی بوده یا نه؟
نه من سوال نکردم. از منبع موثقی شنیدم که بین این دو چه گذشته است.
‌برخی اصولگرایان مخالف روحانی، دولت فعلی را ادامه دولت هاشمی می‌دانند دولت اما تمایل چندانی به اینکه با این عقبه شناخته شود، ندارد. به اعتقاد شما چه اشکالی دارد که دولت فعلی ادامه دولت هاشمی شناخته شود؟ اگرچه جدای از این برخی اصولگرایان از این هم تندتر رفته معتقدند اصلا اتاق فکر این دولت، مجمع و شخص هاشمی است.
من به قسمت آخر سوال شما اشاره کنم. دولت روحانی نه دولت اصلاح‌طلبان است و نه دولت هاشمی. همان زمان هم خیلی‌ها می‌گفتند که ایشان نسخه دوم هاشمی است که من هم چیزی نوشتم که هاشمی به‌ماهو هاشمی خودش است و نسخه دومی ندارد. اگرچه باید گفت اگر هاشمی موفق به ورود به انتخابات و تشکیل دولت می‌شد وجوه تشابه بین این دولت و دولت هاشمی خیلی بیش از دولت‌های دیگر می‌شد. در فهم مساله نباید دچار مشکل شد. این نکته مهمی است. البته نکته مهم‌تر این است که هر دولتی مثل روحانی سرکار می‌آمد، نمی‌توانست خودش را از هیمنه هاشمی جدا نگه دارد.
‌حتی اگر یک دولت اصولگرا روی کار می‌آمد؟
نه، دولت اصولگرا که رای نداشت چون وزنشان در انتخابات مشخص شد. یعنی اگر به جای روحانی شخصی مثل ولایتی، روی کار می‌آمد، رویکرد و بدنه اجرایی و نسخه‌های شفابخشی که هاشمی توصیه کرده بود را رعایت می‌کرد که ربطی به شخص آقای هاشمی ندارد. به شرایط موجود و نگاه تعقلی و تجربه ایشان بازمی‌گشت. یک چشمه آن هم این بود که وزن رای ایشان در بین اقشار مختلف مردم در انتخابات بود.
‌آقای کدخدایی، سخنگوی وقت شورای نگهبان حضور آقای مصلحی را در جلسه شورای نگهبان تایید کردند ولی معتقد بودند ایشان درباره شخص خاصی صحبت نکردند درباره اوضاع کلی جامعه صحبت‌هایی کردند که در نهایت نظر شورای نگهبان در کنار مواردی دیگر به سمت عدم‌تاییدصلاحیت آقای هاشمی رفت.
این درست نیست. مقام امنیتی کشور در جلسه درصد رای به هاشمی را مطرح کرده. اعلام خطر کردند. آقای کدخدایی درست نگفته است؛ کسانی که در جلسه شورای نگهبان حضور داشته‌اند و من مایل نیستم، نامشان برده شود. نقل قول‌هایشان از این جلسه از آنچه به صورت رسمی منتشر شده، متفاوت است.
‌بازگردیم به وجوه تشابه و تفارق آقای روحانی و هاشمی... .
یکی از وجوه تشابه این است که قاعدتا آقای هاشمی ایده‌آل‌هایش را در این دولت جست‌وجو می‌کند. ایده‌آل‌هایش هم مربوط به رشد و ترقی و پیشرفت کشور است، مثل توفیق در سیاست خارجی. از آرمان‌های آقای هاشمی این است که این مساله با جدیت دنبال و حل شود. در همین زمینه هم بعضی، نقل‌قول‌هایی که ایشان از امام داشتند را دروغ خواندند. اگر نقل‌قول‌های ایشان که بسیار به امام نزدیک بودند را کذب بخوانیم پس باید فاتحه روایت‌های دیگران هم از امام را خواند. آقای هاشمی فقط راوی امکان و احتمال رابطه با آمریکا نیست که بگوییم ایشان از خودشان گفته‌اند. اولا موسسه نشر و تنظیم آثار امام آن ‌را تکذیب نکرده و در این رابطه حتی مشی تایید هم داشته است. نکته بعدی این است که غیر از آقای هاشمی دیگرانی از مسوولان سپاه هم مثل آقای رفیق‌دوست و... به نقل از برخی ملاقات‌ها گفته‌اند مشی امام این نبوده که تا ابد با آمریکا رابطه نداشته باشیم. اخیرا مصاحبه‌ای به نقل از یک مسوول سابق در بهداری سپاه می‌خواندم که از امام درباره تصرفاتی در سفارت سابق آمریکا استعلام کرده بود که امام پاسخ می‌دهد در آنجا تصرفات نکنید مگر قرار است ما تا ابدالدهر آنجا بمانیم؟ بالاخره باید آن را پس بدهیم. امام چالش تسخیر لانه را چالشی موقت می‌دانسته است. در قضیه رابطه با آمریکا خیلی از افرادی که هنوز هم در نهادهای برخاسته از انقلاب هستند به صحت این روایت آقای هاشمی از امام شهادت می‌دهند که منتشر هم شده است. این قطع رابطه که از طرف آمریکا صورت گرفته؛ مشروط بوده است. امام فرموده اگر آمریکا آدم بشود می‌توان با او رابطه برقرار کرد. ما در موارد دیگر هم داشته‌ایم که امام چیزی را فرموده‌اند اما در ادامه به دلیل مصلحت به‌گونه‌ای دیگر عمل شده است، مثلا در قضیه کشتار حجاج ایرانی در سال66 در مکه گفته‌اند اگر از صدام بگذریم از فهد نمی‌گذریم اما بعد رابطه ما با عربستان عادی شد. کنش در عرصه سیاست اقتضای زمانی خاص خودش را دارد. اما از وجوه تفارق این است که در حوزه منطقه دولت روحانی توفیقی نداشته از جمله حل مساله عربستان. سابقه نداشته که ملک عبدالله از یک مقام سیاست خارجی درخواست کند و پاسخی نشود و درخواستش را دوباره تکرار کند که این امتیاز نه برای هاشمی که برای ایران است. اما چون برخی فکر می‌کنند امتیازی برای هاشمی است با آن مخالفت می‌کنند و نمی‌خواهند سفر انجام شود تا دستاوردش به پای هاشمی نوشته نشود.
‌چه موانعی بر سر این سفر وجود دارد؟
به هرحال مثل هر سفر دیگر مقدماتی لازم دارد که باید فراهم شود که نمی‌شود.
‌وزارت خارجه فراهم نمی‌کند؟
کلا در حوزه‌های تصمیم‌گیری و اجرایی. دولت روحانی در قضیه ارتباط با عربستان باید جدی‌تر برخورد کند و از ظرفیت هاشمی بیشتر استفاده کند درحالی که حریف دارد به ما یاد می‌دهد که از کارت هاشمی استفاده کنید، اما ما نمی‌کنیم! این نکته مهمی است که اگر خود هاشمی دولتی تشکیل می‌داد حتما به آن توجه می‌کرد و رابطه ما و عربستان از عادی‌سازی گذشته بود. عربستان فقط یک کشور نیست، نفوذ منطقه‌ای دارد. یکی دیگر از وجوه تفارق این است که آقای هاشمی ادامه مسکن مهر یا پرداخت یارانه‌ها را به این شکل قبول ندارد. برای همین می‌گویم که دولت روحانی دولت هاشمی نیست اگرچه قاعدتا به علت رفاقت بیش از 30ساله، این دو شخصیت با هم گپ‌و‌گفت‌هایی دارند که نه تنها عیب نیست، بلکه امتیاز است.
اما از دیگر وجوه تشابه این است که از برخی کادرهای دولت‌های پیشین هاشمی خوب استفاده شده است. البته بهتر بود دولت کمی جوانگراتر بود. شاید اگر هاشمی بود در ترکیب کابینه اینقدر از نیروهای قدیمی استفاده نمی‌کرد. برای همین این شبهه ایجاد شده که این دولت، دولت هاشمی است. درحالی که باید گفت هاشمی دهه90 بسیار به حقوق مردم حساس است. از حرف‌های هاشمی این است که از دین پیامبر خاتم تجسس به دست نمی‌آید. مردم و مراجع آزادند که حرف بزنند.
‌گرایش آزادیخواهانه تفکر هاشمی در این سال‌ها نسبت به دهه‌های گذشته تقویت شده؛ این قضیه تاکتیکی است یا استراتژیکی؟
ایشان در مجمع، جمعی را اداره می‌کند که روسای سه‌قوه در کنار ایشان هستند و نمی‌شود این تفوق را نادیده گرفت. ما نداریم دوره‌ای را که کسی بر هاشمی مسوولیت داشته باشد. در قانون اساسی رییس مجمع را بالاتر از رییس‌جمهوری نداریم ولی در مجمع، رییس‌جمهور باید بنشیند کنار جمعی دیگر که اداره‌کننده آن جمع، آقای هاشمی است. به‌نظرم شخصیت هاشمی تکمیل‌تر شد. هاشمی در پایگاه قدرت شیفت شده به هاشمی با پایگاه مردمی و معتقد است که مردم باید بتوانند حق خود را از حاکمیت مطالبه کنند. الان هاشمی چهره‌ای مطالبه‌گر است.
‌ رییس دولت سابق با مجمع تشخیص مصلحت، زاویه داشت، حالا خودش عضو مجمع است. حضور ایشان را چطور ارزیابی می‌کنید اگرچه در همه جلسات هم حاضر نمی‌شود؟
من در جلسات نیستم اما رفت‌و‌آمد ایشان را می‌بینم. گاهی تا آخر نمی‌ماند و اواسط جلسه می‌رود. ایشان در زمان ریاستش بر دولت هم ابلاغ کرده بود که نه‌تنها وزرایش بلکه معاونان وزرا هم در جلسات تخصصی مجمع حضور پیدا نکنند. در آن سال‌های ریاست‌جمهوری‌اش دو، سه‌بار بیشتر شرکت نکرد. یک‌بار پیشنهادی آورده بود که برای همین هم به مجمع آمده بود. از دیگر کارهایش این بود که بودجه مجمع را به‌شدت کاهش داده بود که کار به شکواییه کارمندان اداری مجمع کشیده بود. آقای هاشمی هر سال در هرماه رمضان چند شب افطاری می‌دهند. در آخرین سال دولت احمدی‌نژاد یک‌بار یادم هست، گفتند به علت وضعیت بودجه مجبور شده‌اند چند شب را به یک‌شب تبدیل کنند. برخورد احمدی‌نژاد با هاشمی یک فرآیند در همه حوزه‌ها بود، مثل کاری که با مصوبات مجلس می‌کرد و آنها را ابلاغ نمی‌کرد. او در برابر مصوبات مجمع تشخیص هم مقاومت می‌کرد و آنها را ابلاغ نمی‌کرد. من از دوستان وزارت خارجه خبر دارم که به آنها اعلام کرده بود مانع ملاقات مقامات خارجی که به ایران می‌آیند با هاشمی شوند. سال‌ها قبل رییس‌جمهوری تاجیکستان به ایران آمده بود و خواستار ملاقات با هاشمی شده بود اما به او گفته بودند که این ملاقات در برنامه شما نیست. او اصرار کرده بود و بالاخره ملاقاتش با هاشمی انجام شد. بعد که خبر این ملاقات به احمدی نژاد می‌رسد آنها را توبیخ می‌کند و می‌‌گوید مگر من نگفته بودم کسی را به دیدن آقای هاشمی نبرید. من این را به نقل از مدیرکل تشریفات مجمع می‌گویم. الان کمتر شخصیت خارجی است که به کشور بیاید و درخواست دیدار با هاشمی را نداشته باشد. ما این را می‌بینیم. از آن‌سو هم می‌توانید پیگیری کنید که چند نفر خواستار ملاقات با احمدی‌نژاد هستند؟ چه‌بسا اگر از این طرف هم درخواستی شود آن طرف اعتنایی نکند. این نشان می‌دهد که احمدی‌نژاد در محاسبه خود مبنی بر تخریب هاشمی در کشور بسیار اشتباه کرد.
‌رابطه دولت فعلی با مجمع چگونه است؟
خیلی خوب است. در حدی که مطلعم مشکلی نیست. بودجه بهتر شده البته ایده‌آل نیست. خود آقای دکتر روحانی که به علت مشکلات اولیه‌ای که در کار دولت با آنها روبه‌روست در جلسات به‌طور مستمر شرکت نمی‌کند ولی هر چندی در جلسه حضور پیدا می‌کند. حضور وزرا و معاونانشان هم در جلسات مجمع مطلوب است.
«غلامعلی رجایی» به «هاشمی» بسیار نزدیک است. دفترش هم در مجمع تشخیص مصلحت نظام درست جایی قرار دارد که هر روز «هاشمی» را موقع آمدن و رفتن می‌بیند. می‌گوید گاهی صبح‌ها باهم می‌رسند. قرار بود به بهانه سالگرد انتخابات ریاست‌جمهوری92 با او درباره آن «یک‌هفته معروف» صحبت کنیم. از روز ردصلاحیت «هاشمی» تا اجماع بر سر «روحانی». اما صحبت به جاهای دیگر هم کشید. از مقایسه رابطه دولت «احمدی‌نژاد» با مجمع تشخیص مصلحت نظام و دولت فعلی تا پاسخ به این پرسش منتقدان دولت و مخالفان «هاشمی» که آیا دولت «روحانی» خَلَف دولت «هاشمی» است؟ «رجایی» برای ما از شباهت‌ها و تفاوت‌های این دولت با دولت احتمالی «هاشمی» در صورت تاییدصلاحیت و رسیدن به ریاست‌جمهوری گفت. اینکه «هاشمی» کجاها به «روحانی» شبیه است و کجاها به سیاست‌های فعلی انتقاد دارد.

‌از زمانی‌که آقای هاشمی ردصلاحیت شد تا رسیدن به اجماع روی حسن روحانی نزدیک به یک هفته طول کشید. ما می‌خواهیم از زبان شما بشنویم که در این یک‌هفته چه اتفاقاتی افتاد و نقش آقای هاشمی در این اجماع چه بود؟ بر شورای مشورتی اصلاح‌طلبان و نقش خاتمی در این اجماع تکیه می‌شود. این‌سو در مجمع چه اتفاقاتی رخ داد؟
با آقای خاتمی قطعا هماهنگی داشتند. در این‌سو من شاهد رفت و آمد آقای عارف با آقای هاشمی بودم. خیلی‌ها انتظار داشتند آقای هاشمی به آقای عارف تکلیف کند که کنار برود ولی آقای هاشمی استدلالشان این بود که من تاکید می‌کنم ولی تکلیف نه. ایشان باید خودشان به نتیجه برسند. آقای هاشمی اصلا اهل تکلیف و برخورد از بالا به پایین نیست. من مطلع هستم آقای روحانی بنا داشت که اگر آقای عارف کنار رود از او به‌عنوان معاون اول استفاده کند.
‌به جز بحث نظرسنجی‌ها که اجماع را به سمت روحانی برد، نگاه مثبت آقای هاشمی نسبت به آقای روحانی تا چه اندازه به‌نظر شما در این قضیه دخیل بود؟
من از اینکه در توافق بین آقای هاشمی و خاتمی چه گذشته خبری ندارم ولی قاعدتا آنچه مشخص است این است که آقای روحانی در مناظره‌ها خیلی بهتر از دیگران ظاهر شد اگرچه در ابتدا شانسش از قالیباف هم کمتر بود. شاید باید بیشتر تامل کرد که چه علتی باعث شد خاتمی هم به گزینه روحانی برسد. به‌نظرم گزارشاتی که به ایشان رسید، موثر بود. مشابه آن‌هم به ما می‌رسید. یک گزارشی داشتم از یکی از شخصیت‌های کشوری همدانی که از من خواهش کرد ستادهای آقای عارف جمع شود چون اصلا کسی مراجعه نمی‌کند و موجب وهن است.
‌پس به اعتقاد شما مناظره‌ها در این جمع‌بندی موثر بود؟
حین مناظره‌ها. دلیل کنارکشیدن آقای عارف هم همین بود اگرچه تنها نامزد اصلاح‌طلبان بود اما چون رای‌آوری نداشت کار به جایی رسید که کنار کشید البته شاید باید بده‌بستانی می‌کرد و به نفع کسی کنار می‌رفت که این در رویکرد استفاده از ایشان هم موثرتر می‌شد.
‌ آقای هاشمی خیلی زودتر و بعد از ردصلاحیت‌شان به این نتیجه نرسیدند که گزینه مناسب روحانی است؟ یا شاید پیش‌بینی می‌کردند که رد صلاحیت شوند و صحبت‌هایشان را با آقای روحانی کرده بودند؟
گزینه آقای روحانی هم وجود داشت چون ایشان پیش‌بینی می‌کرد که ردصلاحیت شود. آقای هاشمی همان‌طور که خودشان هم گفتند آن نقشی که باید در این مقطع سنی عمر خود ایفا می‌کردند را کردند. آقای هاشمی به‌نظر من می‌دانست که این اتفاق می‌افتد ولی یک بازی باخته را به برد ملت بدل کرد. البته اگرچه مردم در این میان به‌دست هاشمی نگاه کردند، ولی نقش آقای خاتمی و اصلاح‌طلبان را هم نباید فراموش کرد.
‌به‌نظر شما چرا خبر ردصلاحیت‌شان را آقای روحانی به ایشان دادند؟
البته ایشان از نتیجه پیش‌تر مطلع بود. سخنگوی شورای نگهبان از دکتر روحانی خواسته بود.
‌دو نفر مامور می‌شوند که به آقای هاشمی بگویند شورای نگهبان قصد ردصلاحیت ایشان را دارد و بهتر است ایشان خودشان انصراف دهند. آقای لاریجانی و روحانی. به‌نظر شما دلیل خاصی برای انتخاب آقای روحانی بوده است؟
آقای لاریجانی صبح آن روز به آقای هاشمی تلفن کرد. ایشان در اتومبیلش تلفن دارد. آقای هاشمی به ایشان می‌گوید که تلفنی نمی‌شود، بیایید در دفتر من صحبت کنیم. آن روز من بودم که آقای لاریجانی آمد. حس کردم خبر مهمی در کار است. وقتی بازمی‌گشت به چهره‌اش نگاه کردم گفتم او برای هرچه آمده بود نتیجه نگرفت. آقای روحانی هم به منزل ایشان مراجعه می‌کند که باز همان جواب را می‌گیرد اما اینکه چرا فقط از آقای لاریجانی استفاده نشد و چرا آقای روحانی هم ماموریت یافت، جای بحث است. شاید خودش یک پیام بوده است یا شاید خواسته بودند از قدمت رابطه این دو استفاده کنند. خود آقای روحانی گفته بود من به شما نمی‌گویم کنار بکشید، فقط ناقل یک خبر هستم. اما آنچه معلوم است این است که برای ردصلاحیت هاشمی و قهر او برنامه داشتند. این حلم و سکوت را از آقای هاشمی پیش‌بینی نمی‌کردند و همه موج‌ها به صخره هاشمی بازگشت و نتیجه لازم را هم گرفت. به هر حال دلایلی که برای ردصلاحیت ایشان مطرح شد خیلی پذیرفته نبود. شایع شد که ایشان با ویلچر آمدند ستاد انتخابات! من آنجا شاهد بودم ویلچر کجا بود؟ یا گفتند ناتوانی جسمی دارند. بله سن اقتضائاتی دارد که قابل‌انکار نیست ولی اشاعه دروغ و توهمات کار زشتی بود. هاشمی در این سن مثل یک کارمند جوان کار می‌کند خیلی وقت‌ها زودتر از من به مجمع می‌آیند. ایشان هر روز از جلو اتاق من رد می‌شوند و می‌روند اتاق خودشان که طبقه بالاست. ایشان 38پله را جلو چشم من نیم‌دو می‌دوند و محافظان ایشان هم همراه ایشان می‌دوند. من یک روز اجازه می‌گیرم از خود ایشان و فیلم آن را می‌گیرم، قطعا پربیننده خواهد بود. ایشان هر روز در خانه ورزش می‌کند. دور باغچه می‌رود، با تردمیل روی دور تند می‌دود.
‌زمانی که آقای روحانی پیام را به منزل آقای هاشمی می‌برد صحبت یا گفته‌ای بین این دو ردوبدل نمی‌شود؟ چیزی تحت این عنوان حالا که قرار نیست هاشمی تاییدصلاحیت شود پس از روحانی حمایت کند؟
من خبری در این‌باره ندارم. ولی این جای سوال است که چرا شورای نگهبان به ایشان چنین ماموریتی می‌دهد آیا هر دو یعنی هم روحانی و هم لاریجانی حامل یک پیام بوده‌اند یا نه، مقدمات ارسال پیام متفاوت بوده است. به تعبیر من اینکه شورای نگهبان یک نامزد را نزد هاشمی می‌فرستد، غیر از این است که او حسن روحانی رفیق هاشمی است. شاید می‌شود این پیام را برداشت کرد که شما نباشید ولی روحانی به جای شما هست.
‌شما از آقای هاشمی سوال نکردید که آیا محتوای دو پیام یکی بوده یا نه؟
نه من سوال نکردم. از منبع موثقی شنیدم که بین این دو چه گذشته است.
‌برخی اصولگرایان مخالف روحانی، دولت فعلی را ادامه دولت هاشمی می‌دانند دولت اما تمایل چندانی به اینکه با این عقبه شناخته شود، ندارد. به اعتقاد شما چه اشکالی دارد که دولت فعلی ادامه دولت هاشمی شناخته شود؟ اگرچه جدای از این برخی اصولگرایان از این هم تندتر رفته معتقدند اصلا اتاق فکر این دولت، مجمع و شخص هاشمی است.
من به قسمت آخر سوال شما اشاره کنم. دولت روحانی نه دولت اصلاح‌طلبان است و نه دولت هاشمی. همان زمان هم خیلی‌ها می‌گفتند که ایشان نسخه دوم هاشمی است که من هم چیزی نوشتم که هاشمی به‌ماهو هاشمی خودش است و نسخه دومی ندارد. اگرچه باید گفت اگر هاشمی موفق به ورود به انتخابات و تشکیل دولت می‌شد وجوه تشابه بین این دولت و دولت هاشمی خیلی بیش از دولت‌های دیگر می‌شد. در فهم مساله نباید دچار مشکل شد. این نکته مهمی است. البته نکته مهم‌تر این است که هر دولتی مثل روحانی سرکار می‌آمد، نمی‌توانست خودش را از هیمنه هاشمی جدا نگه دارد.
‌حتی اگر یک دولت اصولگرا روی کار می‌آمد؟
نه، دولت اصولگرا که رای نداشت چون وزنشان در انتخابات مشخص شد. یعنی اگر به جای روحانی شخصی مثل ولایتی، روی کار می‌آمد، رویکرد و بدنه اجرایی و نسخه‌های شفابخشی که هاشمی توصیه کرده بود را رعایت می‌کرد که ربطی به شخص آقای هاشمی ندارد. به شرایط موجود و نگاه تعقلی و تجربه ایشان بازمی‌گشت. یک چشمه آن هم این بود که وزن رای ایشان در بین اقشار مختلف مردم در انتخابات بود.
‌آقای کدخدایی، سخنگوی وقت شورای نگهبان حضور آقای مصلحی را در جلسه شورای نگهبان تایید کردند ولی معتقد بودند ایشان درباره شخص خاصی صحبت نکردند درباره اوضاع کلی جامعه صحبت‌هایی کردند که در نهایت نظر شورای نگهبان در کنار مواردی دیگر به سمت عدم‌تاییدصلاحیت آقای هاشمی رفت.
این درست نیست. مقام امنیتی کشور در جلسه درصد رای به هاشمی را مطرح کرده. اعلام خطر کردند. آقای کدخدایی درست نگفته است؛ کسانی که در جلسه شورای نگهبان حضور داشته‌اند و من مایل نیستم، نامشان برده شود. نقل قول‌هایشان از این جلسه از آنچه به صورت رسمی منتشر شده، متفاوت است.
‌بازگردیم به وجوه تشابه و تفارق آقای روحانی و هاشمی... .
یکی از وجوه تشابه این است که قاعدتا آقای هاشمی ایده‌آل‌هایش را در این دولت جست‌وجو می‌کند. ایده‌آل‌هایش هم مربوط به رشد و ترقی و پیشرفت کشور است، مثل توفیق در سیاست خارجی. از آرمان‌های آقای هاشمی این است که این مساله با جدیت دنبال و حل شود. در همین زمینه هم بعضی، نقل‌قول‌هایی که ایشان از امام داشتند را دروغ خواندند. اگر نقل‌قول‌های ایشان که بسیار به امام نزدیک بودند را کذب بخوانیم پس باید فاتحه روایت‌های دیگران هم از امام را خواند. آقای هاشمی فقط راوی امکان و احتمال رابطه با آمریکا نیست که بگوییم ایشان از خودشان گفته‌اند. اولا موسسه نشر و تنظیم آثار امام آن ‌را تکذیب نکرده و در این رابطه حتی مشی تایید هم داشته است. نکته بعدی این است که غیر از آقای هاشمی دیگرانی از مسوولان سپاه هم مثل آقای رفیق‌دوست و... به نقل از برخی ملاقات‌ها گفته‌اند مشی امام این نبوده که تا ابد با آمریکا رابطه نداشته باشیم. اخیرا مصاحبه‌ای به نقل از یک مسوول سابق در بهداری سپاه می‌خواندم که از امام درباره تصرفاتی در سفارت سابق آمریکا استعلام کرده بود که امام پاسخ می‌دهد در آنجا تصرفات نکنید مگر قرار است ما تا ابدالدهر آنجا بمانیم؟ بالاخره باید آن را پس بدهیم. امام چالش تسخیر لانه را چالشی موقت می‌دانسته است. در قضیه رابطه با آمریکا خیلی از افرادی که هنوز هم در نهادهای برخاسته از انقلاب هستند به صحت این روایت آقای هاشمی از امام شهادت می‌دهند که منتشر هم شده است. این قطع رابطه که از طرف آمریکا صورت گرفته؛ مشروط بوده است. امام فرموده اگر آمریکا آدم بشود می‌توان با او رابطه برقرار کرد. ما در موارد دیگر هم داشته‌ایم که امام چیزی را فرموده‌اند اما در ادامه به دلیل مصلحت به‌گونه‌ای دیگر عمل شده است، مثلا در قضیه کشتار حجاج ایرانی در سال66 در مکه گفته‌اند اگر از صدام بگذریم از فهد نمی‌گذریم اما بعد رابطه ما با عربستان عادی شد. کنش در عرصه سیاست اقتضای زمانی خاص خودش را دارد. اما از وجوه تفارق این است که در حوزه منطقه دولت روحانی توفیقی نداشته از جمله حل مساله عربستان. سابقه نداشته که ملک عبدالله از یک مقام سیاست خارجی درخواست کند و پاسخی نشود و درخواستش را دوباره تکرار کند که این امتیاز نه برای هاشمی که برای ایران است. اما چون برخی فکر می‌کنند امتیازی برای هاشمی است با آن مخالفت می‌کنند و نمی‌خواهند سفر انجام شود تا دستاوردش به پای هاشمی نوشته نشود.
‌چه موانعی بر سر این سفر وجود دارد؟
به هرحال مثل هر سفر دیگر مقدماتی لازم دارد که باید فراهم شود که نمی‌شود.
‌وزارت خارجه فراهم نمی‌کند؟
کلا در حوزه‌های تصمیم‌گیری و اجرایی. دولت روحانی در قضیه ارتباط با عربستان باید جدی‌تر برخورد کند و از ظرفیت هاشمی بیشتر استفاده کند درحالی که حریف دارد به ما یاد می‌دهد که از کارت هاشمی استفاده کنید، اما ما نمی‌کنیم! این نکته مهمی است که اگر خود هاشمی دولتی تشکیل می‌داد حتما به آن توجه می‌کرد و رابطه ما و عربستان از عادی‌سازی گذشته بود. عربستان فقط یک کشور نیست، نفوذ منطقه‌ای دارد. یکی دیگر از وجوه تفارق این است که آقای هاشمی ادامه مسکن مهر یا پرداخت یارانه‌ها را به این شکل قبول ندارد. برای همین می‌گویم که دولت روحانی دولت هاشمی نیست اگرچه قاعدتا به علت رفاقت بیش از 30ساله، این دو شخصیت با هم گپ‌و‌گفت‌هایی دارند که نه تنها عیب نیست، بلکه امتیاز است.
اما از دیگر وجوه تشابه این است که از برخی کادرهای دولت‌های پیشین هاشمی خوب استفاده شده است. البته بهتر بود دولت کمی جوانگراتر بود. شاید اگر هاشمی بود در ترکیب کابینه اینقدر از نیروهای قدیمی استفاده نمی‌کرد. برای همین این شبهه ایجاد شده که این دولت، دولت هاشمی است. درحالی که باید گفت هاشمی دهه90 بسیار به حقوق مردم حساس است. از حرف‌های هاشمی این است که از دین پیامبر خاتم تجسس به دست نمی‌آید. مردم و مراجع آزادند که حرف بزنند.
‌گرایش آزادیخواهانه تفکر هاشمی در این سال‌ها نسبت به دهه‌های گذشته تقویت شده؛ این قضیه تاکتیکی است یا استراتژیکی؟
ایشان در مجمع، جمعی را اداره می‌کند که روسای سه‌قوه در کنار ایشان هستند و نمی‌شود این تفوق را نادیده گرفت. ما نداریم دوره‌ای را که کسی بر هاشمی مسوولیت داشته باشد. در قانون اساسی رییس مجمع را بالاتر از رییس‌جمهوری نداریم ولی در مجمع، رییس‌جمهور باید بنشیند کنار جمعی دیگر که اداره‌کننده آن جمع، آقای هاشمی است. به‌نظرم شخصیت هاشمی تکمیل‌تر شد. هاشمی در پایگاه قدرت شیفت شده به هاشمی با پایگاه مردمی و معتقد است که مردم باید بتوانند حق خود را از حاکمیت مطالبه کنند. الان هاشمی چهره‌ای مطالبه‌گر است.
‌ رییس دولت سابق با مجمع تشخیص مصلحت، زاویه داشت، حالا خودش عضو مجمع است. حضور ایشان را چطور ارزیابی می‌کنید اگرچه در همه جلسات هم حاضر نمی‌شود؟
من در جلسات نیستم اما رفت‌و‌آمد ایشان را می‌بینم. گاهی تا آخر نمی‌ماند و اواسط جلسه می‌رود. ایشان در زمان ریاستش بر دولت هم ابلاغ کرده بود که نه‌تنها وزرایش بلکه معاونان وزرا هم در جلسات تخصصی مجمع حضور پیدا نکنند. در آن سال‌های ریاست‌جمهوری‌اش دو، سه‌بار بیشتر شرکت نکرد. یک‌بار پیشنهادی آورده بود که برای همین هم به مجمع آمده بود. از دیگر کارهایش این بود که بودجه مجمع را به‌شدت کاهش داده بود که کار به شکواییه کارمندان اداری مجمع کشیده بود. آقای هاشمی هر سال در هرماه رمضان چند شب افطاری می‌دهند. در آخرین سال دولت احمدی‌نژاد یک‌بار یادم هست، گفتند به علت وضعیت بودجه مجبور شده‌اند چند شب را به یک‌شب تبدیل کنند. برخورد احمدی‌نژاد با هاشمی یک فرآیند در همه حوزه‌ها بود، مثل کاری که با مصوبات مجلس می‌کرد و آنها را ابلاغ نمی‌کرد. او در برابر مصوبات مجمع تشخیص هم مقاومت می‌کرد و آنها را ابلاغ نمی‌کرد. من از دوستان وزارت خارجه خبر دارم که به آنها اعلام کرده بود مانع ملاقات مقامات خارجی که به ایران می‌آیند با هاشمی شوند. سال‌ها قبل رییس‌جمهوری تاجیکستان به ایران آمده بود و خواستار ملاقات با هاشمی شده بود اما به او گفته بودند که این ملاقات در برنامه شما نیست. او اصرار کرده بود و بالاخره ملاقاتش با هاشمی انجام شد. بعد که خبر این ملاقات به احمدی نژاد می‌رسد آنها را توبیخ می‌کند و می‌‌گوید مگر من نگفته بودم کسی را به دیدن آقای هاشمی نبرید. من این را به نقل از مدیرکل تشریفات مجمع می‌گویم. الان کمتر شخصیت خارجی است که به کشور بیاید و درخواست دیدار با هاشمی را نداشته باشد. ما این را می‌بینیم. از آن‌سو هم می‌توانید پیگیری کنید که چند نفر خواستار ملاقات با احمدی‌نژاد هستند؟ چه‌بسا اگر از این طرف هم درخواستی شود آن طرف اعتنایی نکند. این نشان می‌دهد که احمدی‌نژاد در محاسبه خود مبنی بر تخریب هاشمی در کشور بسیار اشتباه کرد.
‌رابطه دولت فعلی با مجمع چگونه است؟
خیلی خوب است. در حدی که مطلعم مشکلی نیست. بودجه بهتر شده البته ایده‌آل نیست. خود آقای دکتر روحانی که به علت مشکلات اولیه‌ای که در کار دولت با آنها روبه‌روست در جلسات به‌طور مستمر شرکت نمی‌کند ولی هر چندی در جلسه حضور پیدا می‌کند. حضور وزرا و معاونانشان هم در جلسات مجمع مطلوب است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.