|

بازخوانی نوروز در مسیر تاریخ

حسین شیوا .فعال اجتماعی

در تمامي ملت ها، مذاهب و اديان، يک رويداد تاريخي و يا يک تولد بهانه‌اي براي جشن آغاز سال جديد مي‌باشد اما در فلات ايران و از زمان‌هاي دور که تاريخ آن نيز به خوبي روشن نيست مردمان، نوروز را که از لحظه اعتدال بهاري آغاز مي‌شود و خورشيد از صفحه استوايي زمين مي‌گذرد و به سوي شمال مي‌رود را جشن مي‌گيرند که نشان از عجين بودن با طبيعت است.
چگونگي پيدايش نوروز به درستي مشخص نيست اما براساس دست نوشته‌هاي به جا مانده از ايران باستان و همچنين شاهنامه فردوسي و تاريخ طبري، جمشيد و در برخي ديگر کيومرث را بنيانگذار نوروز مي‌دانند. در افسانه‌ها، جمشيد روزي با تخت زرين خود به آسمان (خورشيد) مي‌رود و پس از بازگشت، دين را تجديد مي‌کند و آن روز را نوروز مي‌نامد. به روايت شاهنامه مردم باديدن انعکاس نور خورشيد از تاج زرين جمشيد که از سرزمين آذربايجان مي‌گذشت و جهان را روشن کرده بود، به شادماني و پايکوبي پرداختند و آن روز را نوروز خواندند.
کوروش، بنيانگذار سلسله هخامنشيان در سال538 قبل از ميلاد نوروز را جشن ملي اعلام مي‌کند که در اين روز مراسمي از جمله پاکسازي محيط زيست، منازل، اماکن عمومي و همچنين مراسم ترفيع سربازان و بخشش محکومان را برگزار مي‌کرده است. داريوش پادشاه سوم سلسله هخامنشيان، نوروز را در تخت جمشيد برگزار مي‌کرده و به همين مناسبت سکه طلا که منقش به سربازي در حال تيراندازي است را در سال 416 ق م ضرب کرده بود. ديگر پادشاهان هخامنشي نيز نوروز را گرامي مي‌داشتند و اين جشن را از بيست و يکم اسفند تا نوزدهم ارديبهشت برگزار مي‌کردند.
در سلسله سامانيان، نوروز در دو دوره نوروز کوچک و بزرگ برگزار مي‌شده است. نوروز کوچک از اول تا پنجم فروردين ماه که زمان ديدار شاه با طبقات مختلف جامعه بوده و ششم فروردين يا نوروز بزرگ که بزرگان و نزديکان شاه به حضور وي مي‌آمدند. در سال 230 ميلادي اردشير بابکان، بنيان گذار سلسله سامانيان بعد از پيروزي بر ارتش روم از آن دولت خواست تا نوروز را به رسميت بشناسند که اين درخواست مورد موافقت سناي روم واقع شد.
بعد از ورود اسلام به ايران، جشن نوروز بسيارکمرنگ شد به طوري که از چگونگي برگزاري مراسم نوروز در دوره امويان اطلاعات چنداني در دست نيست و در زمان عباسيان، خلفا به منظور دريافت هدايا از مردم، نوروز را برگزار مي‌کردند.
در اواخر قرن پنجم امام محمد غزالي در کتاب کيمياي سعادت چنين مي‌نويسد: ايرانيان جشن نوروز و سده را نگيرند تا مجوس از بين برود. با وجود همه اين فشارها، مردم ايران، نوروز را گرامي داشتند و اعراب با مواجه شدن با اين واقعيت که نمي‌توانند نوروز را ازبين ببرند سعي کردند با مقارن کردن برخي از اتفاقات تاريخ خود با نوروز و اضافه کردن آیين‌ها به اين مراسم و مخالفت با بعضي آداب و رسوم مانند چهارشنبه سوري و سيزده به در به نوعي نوروز را از آن خود کنند.
در تمامي ملت ها، مذاهب و اديان، يک رويداد تاريخي و يا يک تولد بهانه‌اي براي جشن آغاز سال جديد مي‌باشد اما در فلات ايران و از زمان‌هاي دور که تاريخ آن نيز به خوبي روشن نيست مردمان، نوروز را که از لحظه اعتدال بهاري آغاز مي‌شود و خورشيد از صفحه استوايي زمين مي‌گذرد و به سوي شمال مي‌رود را جشن مي‌گيرند که نشان از عجين بودن با طبيعت است.
چگونگي پيدايش نوروز به درستي مشخص نيست اما براساس دست نوشته‌هاي به جا مانده از ايران باستان و همچنين شاهنامه فردوسي و تاريخ طبري، جمشيد و در برخي ديگر کيومرث را بنيانگذار نوروز مي‌دانند. در افسانه‌ها، جمشيد روزي با تخت زرين خود به آسمان (خورشيد) مي‌رود و پس از بازگشت، دين را تجديد مي‌کند و آن روز را نوروز مي‌نامد. به روايت شاهنامه مردم باديدن انعکاس نور خورشيد از تاج زرين جمشيد که از سرزمين آذربايجان مي‌گذشت و جهان را روشن کرده بود، به شادماني و پايکوبي پرداختند و آن روز را نوروز خواندند.
کوروش، بنيانگذار سلسله هخامنشيان در سال538 قبل از ميلاد نوروز را جشن ملي اعلام مي‌کند که در اين روز مراسمي از جمله پاکسازي محيط زيست، منازل، اماکن عمومي و همچنين مراسم ترفيع سربازان و بخشش محکومان را برگزار مي‌کرده است. داريوش پادشاه سوم سلسله هخامنشيان، نوروز را در تخت جمشيد برگزار مي‌کرده و به همين مناسبت سکه طلا که منقش به سربازي در حال تيراندازي است را در سال 416 ق م ضرب کرده بود. ديگر پادشاهان هخامنشي نيز نوروز را گرامي مي‌داشتند و اين جشن را از بيست و يکم اسفند تا نوزدهم ارديبهشت برگزار مي‌کردند.
در سلسله سامانيان، نوروز در دو دوره نوروز کوچک و بزرگ برگزار مي‌شده است. نوروز کوچک از اول تا پنجم فروردين ماه که زمان ديدار شاه با طبقات مختلف جامعه بوده و ششم فروردين يا نوروز بزرگ که بزرگان و نزديکان شاه به حضور وي مي‌آمدند. در سال 230 ميلادي اردشير بابکان، بنيان گذار سلسله سامانيان بعد از پيروزي بر ارتش روم از آن دولت خواست تا نوروز را به رسميت بشناسند که اين درخواست مورد موافقت سناي روم واقع شد.
بعد از ورود اسلام به ايران، جشن نوروز بسيارکمرنگ شد به طوري که از چگونگي برگزاري مراسم نوروز در دوره امويان اطلاعات چنداني در دست نيست و در زمان عباسيان، خلفا به منظور دريافت هدايا از مردم، نوروز را برگزار مي‌کردند.
در اواخر قرن پنجم امام محمد غزالي در کتاب کيمياي سعادت چنين مي‌نويسد: ايرانيان جشن نوروز و سده را نگيرند تا مجوس از بين برود. با وجود همه اين فشارها، مردم ايران، نوروز را گرامي داشتند و اعراب با مواجه شدن با اين واقعيت که نمي‌توانند نوروز را ازبين ببرند سعي کردند با مقارن کردن برخي از اتفاقات تاريخ خود با نوروز و اضافه کردن آیين‌ها به اين مراسم و مخالفت با بعضي آداب و رسوم مانند چهارشنبه سوري و سيزده به در به نوعي نوروز را از آن خود کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.