|

نام گزینی فرهنگی فرهنگ نام‌گزینی

عنایت صادقی‌نژاد

کوتاه می‌نویسم؛ چون امروزه-روز ، حوصله‌ها در پایین‌ترین سطح خود قرار گرفته اند و احساس می‌کنم کوتاه‌نویسی بیشتر قابل توجه است.
به آن امید که اطراف این خطاب، نسبت به آثار و تبعات تصمیم‌شان بیشتر عنایت کنند و خوانش این مقال به تنویر فضای فکری و ایجاد حساسیت و دقت مضاعف‌شان در انجام وظیفه خطیری که بر عهده گرفته‌اند بیانجامد.
ان شاا... همه می دانیم که نام‌ها، نماد فرهنگ یک جامعه اند و مشخص می‌کنند که آحاد آن جامعه کدام نگاه فرهنگی و رفتاری را نمایندگی می‌کنند. با این وجود نخستین ضرورتی که باید به یاد آورده شود، این است که نام ها فقط یک نماد و یک علامت از آن مشخصه فرهنگی‌اند و لزوما محتوی و مسمای خود را ضمانت نمی‌کنند و البته؛ دومین مهمی که نباید فراموش کرد این است که نام ها؛ میوه و نقطه پایانی یک فرهنگ و گرایش‌اند؛ نه بذر و نقطه آغازین آن.
به این معنا که ابتدا در یک جامعه، فرهنگ و گرایشی شکل می‌گیرد و متعاقب آن؛ نام گذاری ها بر اساس آن فرهنگ صورت می پذیرد.
همچنان که به صرف نام گذاری‌های فرهنگی؛ هیچ جامعه غیر‌فرهنگی، فرهنگی نمی شود و همچنین به صرف نام گذاری‌های غیر‌فرهنگی؛ هیچ جامعه فرهنگی،غیر‌فرهنگی نخواهد شد.
در این رابطه اما حکایت نام‌ها و مفاهیم مذهبی ظرافت دیگری دارد و نباید این نام ها و مفاهیم به مثابه یک لفظ صرف انگاشته شوند. مفاهیم و نام‌های مذهبی فی نفسه؛ واجد بار ارزشی و مقدسی می‌باشند که استفاده از آنان دقت و احتیاط بیشتری را طلب می‌کند و عدم توجه به این دقیقه؛ چه بسا به بار ارزشی آن آسیب وارد کند
بی شک؛ هیچ انسان صاحب‌ایمان و اعتقادی مایل و پذیرا نیست که آنچه را برای او مقدس و دارای بار ارزشی است، توسط دیگران مورد استهزا یا اهانت قرار بگیرد و غالبا در مقابل آن بی‌تفاوت نخواهد نشست.عکس‌العمل کشورهای مختلف اسلامی به واسطه ساختن یک فیلم یا یک کاریکاتور و یا متنی که در آن اهانتی به مقدسات صورت گرفته، در سالهای اخیر موید همین ادعاست.
اما همه این اعتراض؛ متوجه اهانت کنندگانی که دارای سوء‌نیت و غرض هستند؛ نیست. گاه پیش می‌آید که از سر حسن نیت، معتقدان به یک دین یا آیین،مقدسات و ارزش‌های خود را ناخواسته واز سر تعصبات کورکورانه در معرض وهن و استهزا قرار می‌دهند.
روشن است که انگیزه‌ها هر اندازه از سر حسن نیت و اخلاص هم باشد، دلیل موجهی برای توجیه آثار و تبعات منفی و نامطلوب انگیخته نمی‌شود.
فراموش نکرده‌ایم که از فرداروز پس از پیروزی انقلاب که شاهرگ انقلابی‌گری و احساسات مذهبی‌مان به واسطه اسلامی بودن انقلاب، نبض تندی داشت، پروژه تغییر نام‌ها، اعم از اشخاص حقیقی یا اماکن عمومی، شهر‌ها، خیابان‌ها، کوچه‌ها،میادین و حتی اماکن صنفی به عنوان یک ضرورت در دستور کار قرار گرفت. در آن فاز و فضا‌ -از سر اهمیت و ارزشی که آحاد جامعه برای مذهب قایل بودند-استفاده از نام‌ها و مفاهیم مذهبی با سرعت و بدون مناسبت و در فقدان برنامه‌ای مشخص؛ شیوع پیدا کرد و صد البته کسی را هم یارای نقد و اعتراض به آن اوضاع پیش‌آمده نبود که این چه نوع ارج‌گذاری و تجلیل و اظهار ارادتی است که اینچنین مطالعه‌نشده بر میادین و کوچه‌ها و مراکز تفریحی، نام مبارک ائمه اطهار می‌نهید؟ یا اینکه وجه تسمیه عناوین متبرک و مقدسی که بر سر‌درب فلان کله‌پزی و بهمان پنچر‌‌گیری نقش بسته چیست؟
هیچ فکر نکردیم که بدون توجه به آداب و فرهنگ نام‌گزینی، نباید بی‌رویه و بدون برنامه به نام‌گزینی فرهنگی مبادرت بورزیم. وقتی بی مناسبت و بی ملاحظه بر زمین و زمان؛ نام‌های مذهبی و اسمای مقدس می‌نهیم و آنان را به سطح افواه عمومی می‌کشانیم؛ چه بسا به وهن و شکستن بار ارزشی‌یشان منجر شود.
بی ربط نیست؛ اگر بگوییم تغییرات ملموسی را که امروزه نسبت به به‌کارگیری نام‌های مذهبی در سطح جامعه مشاهده می‌کنیم؛به پای همین یکسویه‌گری‌ها و افراط‌کاری‌هاست.
افراط‌گری‌ها و بی‌توجهی‌های آن ایام را اگر به حساب اقتضای زمان بگذاریم در شرایط فعلی که بیش از سه دهه از انقلاب می‌گذرد، دیگر شایسته نیست که بدون توجه به تاثیر و تاثرات اینگونه نام‌گذاری‌ها باز بر همان طبل بکوبیم و همان سیره را دنبال کنیم.
آنجه نگارنده را وادار به تقریر این یاداشت کرد نگرانی از عنوان مقدسی است که چندی پیش بر یکی از مراکز تفریحی تازه‌تاسیس شهرمان نهاده بودند. این مرکز تفریحی دارای بخش‌های مختلفی است که قطعا در افواه عمومی؛ پیش‌وند آن عنوان مقدس قرار خواهند گرفت.
دردی بود از هزاران که در عبارت آمد و بیش از آن هم چیزی گفته نمی‌شود؛ چون نمی‌خواهم سفره دل را بر آنچه دیده و شنیده‌ام گشوده دارم که در آن صورت:
چون پرده بر افتد
نه تو مانی و نه من
این ها عرض شد تا درآمدی باشد بر گله‌مندی و اعتراض به کسانی که با هر انگیزه و نیتی و از سر بدسلیقگی بر یک مجموعه تفریحی نام مبارک چهارده معصوم را نهاده بودند و البته سپاسی بود از همه عزیزانی که برای تغییر نام این مرکز، تلاش کرده و از خود حساسیت نشان دادند.
به آن امید که نقطه عطفی باشد؛ برای دقت و احتیاط بیشتر آنانی که در مقام‌ نام‌گزینان اماکن عمومی انجام وظیفه می‌کنند.
نام کم جو، رو مسمی را بجو
مه به بالا دان، نه اندر آب جو

کوتاه می‌نویسم؛ چون امروزه-روز ، حوصله‌ها در پایین‌ترین سطح خود قرار گرفته اند و احساس می‌کنم کوتاه‌نویسی بیشتر قابل توجه است.
به آن امید که اطراف این خطاب، نسبت به آثار و تبعات تصمیم‌شان بیشتر عنایت کنند و خوانش این مقال به تنویر فضای فکری و ایجاد حساسیت و دقت مضاعف‌شان در انجام وظیفه خطیری که بر عهده گرفته‌اند بیانجامد.
ان شاا... همه می دانیم که نام‌ها، نماد فرهنگ یک جامعه اند و مشخص می‌کنند که آحاد آن جامعه کدام نگاه فرهنگی و رفتاری را نمایندگی می‌کنند. با این وجود نخستین ضرورتی که باید به یاد آورده شود، این است که نام ها فقط یک نماد و یک علامت از آن مشخصه فرهنگی‌اند و لزوما محتوی و مسمای خود را ضمانت نمی‌کنند و البته؛ دومین مهمی که نباید فراموش کرد این است که نام ها؛ میوه و نقطه پایانی یک فرهنگ و گرایش‌اند؛ نه بذر و نقطه آغازین آن.
به این معنا که ابتدا در یک جامعه، فرهنگ و گرایشی شکل می‌گیرد و متعاقب آن؛ نام گذاری ها بر اساس آن فرهنگ صورت می پذیرد.
همچنان که به صرف نام گذاری‌های فرهنگی؛ هیچ جامعه غیر‌فرهنگی، فرهنگی نمی شود و همچنین به صرف نام گذاری‌های غیر‌فرهنگی؛ هیچ جامعه فرهنگی،غیر‌فرهنگی نخواهد شد.
در این رابطه اما حکایت نام‌ها و مفاهیم مذهبی ظرافت دیگری دارد و نباید این نام ها و مفاهیم به مثابه یک لفظ صرف انگاشته شوند. مفاهیم و نام‌های مذهبی فی نفسه؛ واجد بار ارزشی و مقدسی می‌باشند که استفاده از آنان دقت و احتیاط بیشتری را طلب می‌کند و عدم توجه به این دقیقه؛ چه بسا به بار ارزشی آن آسیب وارد کند
بی شک؛ هیچ انسان صاحب‌ایمان و اعتقادی مایل و پذیرا نیست که آنچه را برای او مقدس و دارای بار ارزشی است، توسط دیگران مورد استهزا یا اهانت قرار بگیرد و غالبا در مقابل آن بی‌تفاوت نخواهد نشست.عکس‌العمل کشورهای مختلف اسلامی به واسطه ساختن یک فیلم یا یک کاریکاتور و یا متنی که در آن اهانتی به مقدسات صورت گرفته، در سالهای اخیر موید همین ادعاست.
اما همه این اعتراض؛ متوجه اهانت کنندگانی که دارای سوء‌نیت و غرض هستند؛ نیست. گاه پیش می‌آید که از سر حسن نیت، معتقدان به یک دین یا آیین،مقدسات و ارزش‌های خود را ناخواسته واز سر تعصبات کورکورانه در معرض وهن و استهزا قرار می‌دهند.
روشن است که انگیزه‌ها هر اندازه از سر حسن نیت و اخلاص هم باشد، دلیل موجهی برای توجیه آثار و تبعات منفی و نامطلوب انگیخته نمی‌شود.
فراموش نکرده‌ایم که از فرداروز پس از پیروزی انقلاب که شاهرگ انقلابی‌گری و احساسات مذهبی‌مان به واسطه اسلامی بودن انقلاب، نبض تندی داشت، پروژه تغییر نام‌ها، اعم از اشخاص حقیقی یا اماکن عمومی، شهر‌ها، خیابان‌ها، کوچه‌ها،میادین و حتی اماکن صنفی به عنوان یک ضرورت در دستور کار قرار گرفت. در آن فاز و فضا‌ -از سر اهمیت و ارزشی که آحاد جامعه برای مذهب قایل بودند-استفاده از نام‌ها و مفاهیم مذهبی با سرعت و بدون مناسبت و در فقدان برنامه‌ای مشخص؛ شیوع پیدا کرد و صد البته کسی را هم یارای نقد و اعتراض به آن اوضاع پیش‌آمده نبود که این چه نوع ارج‌گذاری و تجلیل و اظهار ارادتی است که اینچنین مطالعه‌نشده بر میادین و کوچه‌ها و مراکز تفریحی، نام مبارک ائمه اطهار می‌نهید؟ یا اینکه وجه تسمیه عناوین متبرک و مقدسی که بر سر‌درب فلان کله‌پزی و بهمان پنچر‌‌گیری نقش بسته چیست؟
هیچ فکر نکردیم که بدون توجه به آداب و فرهنگ نام‌گزینی، نباید بی‌رویه و بدون برنامه به نام‌گزینی فرهنگی مبادرت بورزیم. وقتی بی مناسبت و بی ملاحظه بر زمین و زمان؛ نام‌های مذهبی و اسمای مقدس می‌نهیم و آنان را به سطح افواه عمومی می‌کشانیم؛ چه بسا به وهن و شکستن بار ارزشی‌یشان منجر شود.
بی ربط نیست؛ اگر بگوییم تغییرات ملموسی را که امروزه نسبت به به‌کارگیری نام‌های مذهبی در سطح جامعه مشاهده می‌کنیم؛به پای همین یکسویه‌گری‌ها و افراط‌کاری‌هاست.
افراط‌گری‌ها و بی‌توجهی‌های آن ایام را اگر به حساب اقتضای زمان بگذاریم در شرایط فعلی که بیش از سه دهه از انقلاب می‌گذرد، دیگر شایسته نیست که بدون توجه به تاثیر و تاثرات اینگونه نام‌گذاری‌ها باز بر همان طبل بکوبیم و همان سیره را دنبال کنیم.
آنجه نگارنده را وادار به تقریر این یاداشت کرد نگرانی از عنوان مقدسی است که چندی پیش بر یکی از مراکز تفریحی تازه‌تاسیس شهرمان نهاده بودند. این مرکز تفریحی دارای بخش‌های مختلفی است که قطعا در افواه عمومی؛ پیش‌وند آن عنوان مقدس قرار خواهند گرفت.
دردی بود از هزاران که در عبارت آمد و بیش از آن هم چیزی گفته نمی‌شود؛ چون نمی‌خواهم سفره دل را بر آنچه دیده و شنیده‌ام گشوده دارم که در آن صورت:
چون پرده بر افتد
نه تو مانی و نه من
این ها عرض شد تا درآمدی باشد بر گله‌مندی و اعتراض به کسانی که با هر انگیزه و نیتی و از سر بدسلیقگی بر یک مجموعه تفریحی نام مبارک چهارده معصوم را نهاده بودند و البته سپاسی بود از همه عزیزانی که برای تغییر نام این مرکز، تلاش کرده و از خود حساسیت نشان دادند.
به آن امید که نقطه عطفی باشد؛ برای دقت و احتیاط بیشتر آنانی که در مقام‌ نام‌گزینان اماکن عمومی انجام وظیفه می‌کنند.
نام کم جو، رو مسمی را بجو
مه به بالا دان، نه اندر آب جو

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.