مصاحبه با نصرت ا.. مسعودی
شیرزاد بسطامی
نصرت مسعودی شاعر، نصرت مسعودی نویسنده، نصرت مسعودی تئاتری و این اواخر هم نصرت مسعودی خواننده مسعودی دایره المعارفی است که هر برگش بارقهای ازهنر لرستان است. امسال؛ سیو دومین جشنواره تئاتر فجر در کنار ناهید مسلمی وانوشیروان ارجمند از یک عمر خاک صحنه خوردن مسعودی به عنوان پیشکسوت تئاترایران تقدیر کرد.از اینرو شرق دراین شماره به سراغ او رفت تا آنچه می خوانید؛ چکیده این دیدار باشد.
*امسال در جشنواره ی تئاتر فجر از یک عمرتلاش شما در این عرصه تجلیل شد،می خواهم بدانیم نصرت مسعودی، تئاتر را از چه زمانی شروع کرد؟
درجشن هایی که مدرسه برگزار میکرد، ما هم که به قول سهراب سپهری سر سوزن ذوقی داشتیم و نیم دانگ صدا سعی می کردیم به تقلید از بازیگران آن روزهای سینما کارهایی برای دوستان، نمایش دهیم. همین استارت کارمن برای ورود به این ساحت ِ پاگیرشد. البته نمیشود از منظراکنون و شناختی که بعدها حاصل شد اسم آن کارها را تئاتر به معنای جدیاش گذاشت. اما میشود گفت از مدرسه شروع کردم.
* و احتمالاٌ در دوره دبیرستان کار را ادامه دادید.
البته، عرض کردم ساحت پاگیری بود. در دوره ی دبیرستان دوستان همدلی پیدا کردم که در این زمینه به قول معروف؛ پا بودند. اولین نمایشی که با خط و ربط آن زمان و آموخته های ناکافی نوشتم کاری بود به نام «فراری». این نمایش را درمدرسه ی «دکترسیاسی» با بازیگری «مرتضی جزایری»- که بعدها قصه نویس و نمایشنامه نویس شد- و آقای«اصغر تاجداری» و خانم «آذر خسروپور» و خودم به صحنه بردیم و در فضای باز مدرسه صحنهای ترتیب دادیم و کار روی آن صحنه به نمایش درآمد.
*وبعد ازآن؟
بعد از آن با تجربه یی بیشتر نمایشنامهای نوشتم به نام
« دیروز نه امروز» که این کار در سالن «شهرداری خرم آباد» اجرا شد. در این نمایش «مسعود رایگان »، بازیگر سینما و تئاترو تلویزیون امروز کشور« فرخنده بهرامی »نقاشی که درچند فیلم سینمایی و تلویزیونی هم بازیگری کرد،« غلام گودرزی» نوازنده موفق تنبک« مرتضی جزایری» که در کار اول هم ازاو یاد شد و جناب «غفوری» که ایشان هم تا آنجا که می دانم بعد ازانقلاب هم تئاتر را ادامه داد؛ بازی میکردند.
*خودتان در این نمایش بازی نداشتید؟
خودم هم بازی می کردم.
* معلم و استاد شما در این زمینه چه کسی بود؟
همه استاد من بودند. سعی کردم ازهرکسی که چیز آموزندهای داشت و یا دارد بیاموزم. اما با کمال تأسف استاد مشخصی نداشتم. در نوجوانی مدام درحال آزمون و خطا و تجربه بودم. الان هم سعی می کنم از صاحبان هنر به قدر توانم بهره بگیرم. به قول قدما یقین دارم در محضر خردمندان اهل فن جز چهار زانو نشستن و یاد گرفتن راهی نیست. البته رشد تکنولوژی سبب شده است که بسیاری از تجربیات بزرگان را که از محضرشان به شکل مستقیم محروم بودهام به واسطه کارهای ضبط شده ببینم .
مثلاٌ بعضی از بازیهای دنیرو را شاید ده ها باردیده ام و در چند و چون خلاقیت او در کار بازیگری حیرت زده شدهام. همین دو سه روز پیش برای چندمین بار کار«روان» و به قول برخی مترجمان «روانی» هیچکاک را می دیدم واز ایجاز این کار باز به دریافت هایی تازه میرسیدم. خلاصه عرض کنم ؛کارم طلبگی و آموختن است، به قدر بضاعت.
* دوست دارید در باره تئاتر ایران سوال کنم یا منحصراً سوال ام در باره تئاتر لرستان باشد؟
شما هر سوالی را مفیدتر می دانید مطرح بفرمایید.
* پس بفرمایید تئاتر لرستان در مقایسه با استانهای دیگر البته به استثنای تهران را چگونه ارزیابی می کنید؟
اجازه بدهید اول یک مسأله را روشن کنم. معیارمن درزمینه آنچه می خواهم دراین ارزیابی خدمتتان عرض کنم حضور یا عدم حضور و موفقیت یا عدم موفقیت در جشنواره ها نیست چون بر این باورم که گاه ارزشگزاریهای غیرهنری وغیر تئاتری در این موفقیت یا عدم موفقیتها نقش تعیین کنندهای بازی می کند. مثلاٌ گاه لابیگریها و یا نگاههای خاص - چه به طریق سلبی و چه به جهت ایجابی می تواند برای حضور یا عدم حضور یک نمایش در جشنوارهها عاملی سرنوشت ساز باشد....
*ممکن است در این خصوص، مستند به این لابی گری یا نگاه ویژه اشاره بفرمایید؟
تکلیف نگاه ویژه را که در جهت دهی بازخوانان و بازبینان به عیان می شود مشاهده کرد و به قولی «آفتاب آمد دلیل آفتاب» با کارهنری که برآیند جان آگاه وعاشق هنرمند است،نمی شود بخشنامهیی ودستورالعملی برخورد کرد! همین می شود که بازاریابهای بی استعداد ویا کم استعداد و سوء استفادهچی، گاه میدانداری می کنند و بسیاری که اهلیت دارند اما به قواعد نامبارک این میانداری تن نمی دهند، باید نظاره گر دردمند این وهن باشند. نمونه عملی خدمتتان عرض کنم .مگر من در نمایش «دیب»و یا «خانه روشنی» دنبال ترویج چه بودم که این نمایشها به چنان سرنوشتهای انصاف کشی دچار شدند؟ اما در بارهی لابی گری، من در مصاحبهای که به شکل زنده با شبکه چهار داشتم عرض کردم که معاونت محترم سینمایی سابق وزارت ارشاد می گوید:« ما برای دریافت جایزه اسکار توسط اصغرفرهادی لابیگری کردیم». اگرچه این حرف برای من قابل قبول نیست وفقط یک القای سیاسیاش تلقی می کنم اما آیا افرادی که ادعا میکنند بر رای کمیته داوران آن هم در آن سطح میتوانند اعمال نظر کنند؛ چگونه برای اعمال نظر بر آنچه بیخ گوششان می گذرد؛ دست روی دست می گذارند؟ علایم بالینی این حرفها نشانه بیماری مهلکی ست که به جان هنر افتاده است.
* برگردیم به سوال، تئاتر استان را چگونه ارزیابی می کنید؟
یقینآ بررسی زیست تئاتر استان لرستان به شکل انتزاعی و بی لحاظ کردن شرایط تئاتر در کل کشور به لحاظ روششناسی کاردرستی نیست. برای شناخت شرایط باید فضایی مناسب برای نقد و بررسی تئاتر فراهم شود. باید با دید کارشناسانه سره از ناسره تمیز داده شود. مثلاً باید در باره دانش تئاتری یک بازخوان و یا یک بازبین بشود به راحتی صحبت کرد والبته طبیعی ست که حق هر نوع پاسخی هم برای فرد مورد انتقاد در آن شرایط فراهم خواهد بود و یا راحت بشود پرسید به اعتبار کدام فاکتور و یا فاکتورها فلان شخص در فلان جایگاه هنری و یا فرهنگی قرار گرفته است؟ ببخشید که دارم بنیادی حرف می زنم و نمی خواهم به جای علت به بررسی معلول بپردازم. تئاتربه ویژه از زمانی که انجمن های نمایش برچیده شد و به جای آن کارگزاران منصوب ادارات ارشاد زعامت امور را در دست گرفتند ازکارکرد و ماهیت اصیل خود بیشتر دورشد گمان نمی کنم که در خصوص درستانگاری و کارآمدی تفکر جمعی نسبت به فکر القایی یک کارگزار منصوب تردیدی وجود داشته باشد. در سوالتان فرمودید:« تهران را جدا کنیم» اما به شکل نسبی تئاتر تهران هم از آنچه عرض کردم در رنج است.
* یعنی شما بازگشت به سیستم اداره کردن تئاتر به شکل انجمنی را مفیدتر و کارآمدتر می دانید؟
یقیناٌ، عمده ترین دلیلاش را هم عرض کردم. ببخشید که من به لحاظ منطق با موضوع به گونهای قیاسی برخورد می کنم می خواهم بنیادیتربه موضوع پرداخته باشم.
*برگردیم به انتخاب و تجلیل ازشما به عنوان یکی از تئاتریهای فعال کشور در سی و دومین جشنواره ی بین الملی تئاتر فجر، چه زمانی با خبر شدید که می خواهند از شما تجلیل کنند و چه کسی شما را مطلع کرد؟
در حدود ده پانزده روز پیش از مراسم، اول مسوول تئاتر شهرستانها موضوع را به من گفت، بعد از آن معاونت محترم مرکز هنرهای نمایشی و در آخرین مرحله ریاست محترم مرکزهنرهای نمایشی تلفنی از من دعوت کرد. به هر شکل از همه آنها سپاسگزارم.
* از شنیدن خبر تجلیل چه حسی داشتید؟
ضمن سپاس دوباره از بزرگوارانی که به حق من در این خصوص پس از سالها احترام گذاشتند باید عرض کنم حس خاصی که حاکی از شعف باشد؛ نداشتم، ولی تغییر رویکردشان برایم جالب بود و امیدوارم این رویکرد تداوم داشته باشد.
* تا آنجا که می دانم شما در«مرکز آموزش عالی کمالوند» مدتی تئاترتدریس می کردید و مدتی هم کارشناس تئاتراستان بودید و چند دوره رییس انجمن نمایش اما به یکباره همه این کارها را رها کردید. چرا؟
به قول حضرت حافظ صلاح مملکت خویش خسروان دانند. نخواستند کار کنیم، من هم گله ای ندارم. فقط می توانم عرض کنم کارفرهنگی مثل کاربا تیغ جراحی روی اعصاب است و نمی تواند کار هرآدم بی تجربه و صفر کیلومتر و یا هر سیاست باز سفارش شدهای باشد.
* از اولین کار تئاترتان گفتید، بد نیست درباره آخرین کارتان هم اشاره ای داشته باشید؟
منهای کارهایی که به هر دلیل به سرانجام نرسیده اند، من به عنوان نویسنده ، بازیگر، کارگردان دربیش از 27 کار نمایشی حضور داشته ام. از جمله: « فراری» ،« دیروز نه امروز» ،«فردا، باران»، « آنجا که ماهیها سنگ می شوند» « در پوست شیر»،« آی با کلاه آی بی کلاه» ،« معدنچیان» «اتفاق» «سربازخاج»، «خواستگاری»،« مضرات دخانیات» «خوان هشتم»، « بعد از یک نمایش»، «یک پیراهن و یک ویلن» ،«کوله بار» «نیربانو»،«رستوران»،«وقتی که گیاهها گریه می کنن»،« صدای سیمره» ، «پیچک سوخته»، « خدا حافظ» « دیب»،«مأمور"»،«بچه تابستان» و آخرین کار به اجرا درآمده من هم نمایشی بود با اسم «ضبط صوت» که نویسندگی و کارگردانی آن را به عهده داشتم البته از کارهایی که به عنوان مشاور در خدمت بعضی از عزیزان بودهام؛ اسمی به میا نبردم.
* به عنوان سوال آخر، برخورد برگزارکنندگان سی و دومین جشنواره تئاتر فجر با شما چگونه بود؟
اکثردوستان با روحیات من بیگانه نبودند، رفتار ومهمان نوازیشان بسیار عالی بود. اساساً باید عرض کنم در حد توانشان برای هر وجهی از کار زحمت کشیده بودند.
*امسال در جشنواره ی تئاتر فجر از یک عمرتلاش شما در این عرصه تجلیل شد،می خواهم بدانیم نصرت مسعودی، تئاتر را از چه زمانی شروع کرد؟
درجشن هایی که مدرسه برگزار میکرد، ما هم که به قول سهراب سپهری سر سوزن ذوقی داشتیم و نیم دانگ صدا سعی می کردیم به تقلید از بازیگران آن روزهای سینما کارهایی برای دوستان، نمایش دهیم. همین استارت کارمن برای ورود به این ساحت ِ پاگیرشد. البته نمیشود از منظراکنون و شناختی که بعدها حاصل شد اسم آن کارها را تئاتر به معنای جدیاش گذاشت. اما میشود گفت از مدرسه شروع کردم.
* و احتمالاٌ در دوره دبیرستان کار را ادامه دادید.
البته، عرض کردم ساحت پاگیری بود. در دوره ی دبیرستان دوستان همدلی پیدا کردم که در این زمینه به قول معروف؛ پا بودند. اولین نمایشی که با خط و ربط آن زمان و آموخته های ناکافی نوشتم کاری بود به نام «فراری». این نمایش را درمدرسه ی «دکترسیاسی» با بازیگری «مرتضی جزایری»- که بعدها قصه نویس و نمایشنامه نویس شد- و آقای«اصغر تاجداری» و خانم «آذر خسروپور» و خودم به صحنه بردیم و در فضای باز مدرسه صحنهای ترتیب دادیم و کار روی آن صحنه به نمایش درآمد.
*وبعد ازآن؟
بعد از آن با تجربه یی بیشتر نمایشنامهای نوشتم به نام
« دیروز نه امروز» که این کار در سالن «شهرداری خرم آباد» اجرا شد. در این نمایش «مسعود رایگان »، بازیگر سینما و تئاترو تلویزیون امروز کشور« فرخنده بهرامی »نقاشی که درچند فیلم سینمایی و تلویزیونی هم بازیگری کرد،« غلام گودرزی» نوازنده موفق تنبک« مرتضی جزایری» که در کار اول هم ازاو یاد شد و جناب «غفوری» که ایشان هم تا آنجا که می دانم بعد ازانقلاب هم تئاتر را ادامه داد؛ بازی میکردند.
*خودتان در این نمایش بازی نداشتید؟
خودم هم بازی می کردم.
* معلم و استاد شما در این زمینه چه کسی بود؟
همه استاد من بودند. سعی کردم ازهرکسی که چیز آموزندهای داشت و یا دارد بیاموزم. اما با کمال تأسف استاد مشخصی نداشتم. در نوجوانی مدام درحال آزمون و خطا و تجربه بودم. الان هم سعی می کنم از صاحبان هنر به قدر توانم بهره بگیرم. به قول قدما یقین دارم در محضر خردمندان اهل فن جز چهار زانو نشستن و یاد گرفتن راهی نیست. البته رشد تکنولوژی سبب شده است که بسیاری از تجربیات بزرگان را که از محضرشان به شکل مستقیم محروم بودهام به واسطه کارهای ضبط شده ببینم .
مثلاٌ بعضی از بازیهای دنیرو را شاید ده ها باردیده ام و در چند و چون خلاقیت او در کار بازیگری حیرت زده شدهام. همین دو سه روز پیش برای چندمین بار کار«روان» و به قول برخی مترجمان «روانی» هیچکاک را می دیدم واز ایجاز این کار باز به دریافت هایی تازه میرسیدم. خلاصه عرض کنم ؛کارم طلبگی و آموختن است، به قدر بضاعت.
* دوست دارید در باره تئاتر ایران سوال کنم یا منحصراً سوال ام در باره تئاتر لرستان باشد؟
شما هر سوالی را مفیدتر می دانید مطرح بفرمایید.
* پس بفرمایید تئاتر لرستان در مقایسه با استانهای دیگر البته به استثنای تهران را چگونه ارزیابی می کنید؟
اجازه بدهید اول یک مسأله را روشن کنم. معیارمن درزمینه آنچه می خواهم دراین ارزیابی خدمتتان عرض کنم حضور یا عدم حضور و موفقیت یا عدم موفقیت در جشنواره ها نیست چون بر این باورم که گاه ارزشگزاریهای غیرهنری وغیر تئاتری در این موفقیت یا عدم موفقیتها نقش تعیین کنندهای بازی می کند. مثلاٌ گاه لابیگریها و یا نگاههای خاص - چه به طریق سلبی و چه به جهت ایجابی می تواند برای حضور یا عدم حضور یک نمایش در جشنوارهها عاملی سرنوشت ساز باشد....
*ممکن است در این خصوص، مستند به این لابی گری یا نگاه ویژه اشاره بفرمایید؟
تکلیف نگاه ویژه را که در جهت دهی بازخوانان و بازبینان به عیان می شود مشاهده کرد و به قولی «آفتاب آمد دلیل آفتاب» با کارهنری که برآیند جان آگاه وعاشق هنرمند است،نمی شود بخشنامهیی ودستورالعملی برخورد کرد! همین می شود که بازاریابهای بی استعداد ویا کم استعداد و سوء استفادهچی، گاه میدانداری می کنند و بسیاری که اهلیت دارند اما به قواعد نامبارک این میانداری تن نمی دهند، باید نظاره گر دردمند این وهن باشند. نمونه عملی خدمتتان عرض کنم .مگر من در نمایش «دیب»و یا «خانه روشنی» دنبال ترویج چه بودم که این نمایشها به چنان سرنوشتهای انصاف کشی دچار شدند؟ اما در بارهی لابی گری، من در مصاحبهای که به شکل زنده با شبکه چهار داشتم عرض کردم که معاونت محترم سینمایی سابق وزارت ارشاد می گوید:« ما برای دریافت جایزه اسکار توسط اصغرفرهادی لابیگری کردیم». اگرچه این حرف برای من قابل قبول نیست وفقط یک القای سیاسیاش تلقی می کنم اما آیا افرادی که ادعا میکنند بر رای کمیته داوران آن هم در آن سطح میتوانند اعمال نظر کنند؛ چگونه برای اعمال نظر بر آنچه بیخ گوششان می گذرد؛ دست روی دست می گذارند؟ علایم بالینی این حرفها نشانه بیماری مهلکی ست که به جان هنر افتاده است.
* برگردیم به سوال، تئاتر استان را چگونه ارزیابی می کنید؟
یقینآ بررسی زیست تئاتر استان لرستان به شکل انتزاعی و بی لحاظ کردن شرایط تئاتر در کل کشور به لحاظ روششناسی کاردرستی نیست. برای شناخت شرایط باید فضایی مناسب برای نقد و بررسی تئاتر فراهم شود. باید با دید کارشناسانه سره از ناسره تمیز داده شود. مثلاً باید در باره دانش تئاتری یک بازخوان و یا یک بازبین بشود به راحتی صحبت کرد والبته طبیعی ست که حق هر نوع پاسخی هم برای فرد مورد انتقاد در آن شرایط فراهم خواهد بود و یا راحت بشود پرسید به اعتبار کدام فاکتور و یا فاکتورها فلان شخص در فلان جایگاه هنری و یا فرهنگی قرار گرفته است؟ ببخشید که دارم بنیادی حرف می زنم و نمی خواهم به جای علت به بررسی معلول بپردازم. تئاتربه ویژه از زمانی که انجمن های نمایش برچیده شد و به جای آن کارگزاران منصوب ادارات ارشاد زعامت امور را در دست گرفتند ازکارکرد و ماهیت اصیل خود بیشتر دورشد گمان نمی کنم که در خصوص درستانگاری و کارآمدی تفکر جمعی نسبت به فکر القایی یک کارگزار منصوب تردیدی وجود داشته باشد. در سوالتان فرمودید:« تهران را جدا کنیم» اما به شکل نسبی تئاتر تهران هم از آنچه عرض کردم در رنج است.
* یعنی شما بازگشت به سیستم اداره کردن تئاتر به شکل انجمنی را مفیدتر و کارآمدتر می دانید؟
یقیناٌ، عمده ترین دلیلاش را هم عرض کردم. ببخشید که من به لحاظ منطق با موضوع به گونهای قیاسی برخورد می کنم می خواهم بنیادیتربه موضوع پرداخته باشم.
*برگردیم به انتخاب و تجلیل ازشما به عنوان یکی از تئاتریهای فعال کشور در سی و دومین جشنواره ی بین الملی تئاتر فجر، چه زمانی با خبر شدید که می خواهند از شما تجلیل کنند و چه کسی شما را مطلع کرد؟
در حدود ده پانزده روز پیش از مراسم، اول مسوول تئاتر شهرستانها موضوع را به من گفت، بعد از آن معاونت محترم مرکز هنرهای نمایشی و در آخرین مرحله ریاست محترم مرکزهنرهای نمایشی تلفنی از من دعوت کرد. به هر شکل از همه آنها سپاسگزارم.
* از شنیدن خبر تجلیل چه حسی داشتید؟
ضمن سپاس دوباره از بزرگوارانی که به حق من در این خصوص پس از سالها احترام گذاشتند باید عرض کنم حس خاصی که حاکی از شعف باشد؛ نداشتم، ولی تغییر رویکردشان برایم جالب بود و امیدوارم این رویکرد تداوم داشته باشد.
* تا آنجا که می دانم شما در«مرکز آموزش عالی کمالوند» مدتی تئاترتدریس می کردید و مدتی هم کارشناس تئاتراستان بودید و چند دوره رییس انجمن نمایش اما به یکباره همه این کارها را رها کردید. چرا؟
به قول حضرت حافظ صلاح مملکت خویش خسروان دانند. نخواستند کار کنیم، من هم گله ای ندارم. فقط می توانم عرض کنم کارفرهنگی مثل کاربا تیغ جراحی روی اعصاب است و نمی تواند کار هرآدم بی تجربه و صفر کیلومتر و یا هر سیاست باز سفارش شدهای باشد.
* از اولین کار تئاترتان گفتید، بد نیست درباره آخرین کارتان هم اشاره ای داشته باشید؟
منهای کارهایی که به هر دلیل به سرانجام نرسیده اند، من به عنوان نویسنده ، بازیگر، کارگردان دربیش از 27 کار نمایشی حضور داشته ام. از جمله: « فراری» ،« دیروز نه امروز» ،«فردا، باران»، « آنجا که ماهیها سنگ می شوند» « در پوست شیر»،« آی با کلاه آی بی کلاه» ،« معدنچیان» «اتفاق» «سربازخاج»، «خواستگاری»،« مضرات دخانیات» «خوان هشتم»، « بعد از یک نمایش»، «یک پیراهن و یک ویلن» ،«کوله بار» «نیربانو»،«رستوران»،«وقتی که گیاهها گریه می کنن»،« صدای سیمره» ، «پیچک سوخته»، « خدا حافظ» « دیب»،«مأمور"»،«بچه تابستان» و آخرین کار به اجرا درآمده من هم نمایشی بود با اسم «ضبط صوت» که نویسندگی و کارگردانی آن را به عهده داشتم البته از کارهایی که به عنوان مشاور در خدمت بعضی از عزیزان بودهام؛ اسمی به میا نبردم.
* به عنوان سوال آخر، برخورد برگزارکنندگان سی و دومین جشنواره تئاتر فجر با شما چگونه بود؟
اکثردوستان با روحیات من بیگانه نبودند، رفتار ومهمان نوازیشان بسیار عالی بود. اساساً باید عرض کنم در حد توانشان برای هر وجهی از کار زحمت کشیده بودند.
نصرت مسعودی شاعر، نصرت مسعودی نویسنده، نصرت مسعودی تئاتری و این اواخر هم نصرت مسعودی خواننده مسعودی دایره المعارفی است که هر برگش بارقهای ازهنر لرستان است. امسال؛ سیو دومین جشنواره تئاتر فجر در کنار ناهید مسلمی وانوشیروان ارجمند از یک عمر خاک صحنه خوردن مسعودی به عنوان پیشکسوت تئاترایران تقدیر کرد.از اینرو شرق دراین شماره به سراغ او رفت تا آنچه می خوانید؛ چکیده این دیدار باشد.
*امسال در جشنواره ی تئاتر فجر از یک عمرتلاش شما در این عرصه تجلیل شد،می خواهم بدانیم نصرت مسعودی، تئاتر را از چه زمانی شروع کرد؟
درجشن هایی که مدرسه برگزار میکرد، ما هم که به قول سهراب سپهری سر سوزن ذوقی داشتیم و نیم دانگ صدا سعی می کردیم به تقلید از بازیگران آن روزهای سینما کارهایی برای دوستان، نمایش دهیم. همین استارت کارمن برای ورود به این ساحت ِ پاگیرشد. البته نمیشود از منظراکنون و شناختی که بعدها حاصل شد اسم آن کارها را تئاتر به معنای جدیاش گذاشت. اما میشود گفت از مدرسه شروع کردم.
* و احتمالاٌ در دوره دبیرستان کار را ادامه دادید.
البته، عرض کردم ساحت پاگیری بود. در دوره ی دبیرستان دوستان همدلی پیدا کردم که در این زمینه به قول معروف؛ پا بودند. اولین نمایشی که با خط و ربط آن زمان و آموخته های ناکافی نوشتم کاری بود به نام «فراری». این نمایش را درمدرسه ی «دکترسیاسی» با بازیگری «مرتضی جزایری»- که بعدها قصه نویس و نمایشنامه نویس شد- و آقای«اصغر تاجداری» و خانم «آذر خسروپور» و خودم به صحنه بردیم و در فضای باز مدرسه صحنهای ترتیب دادیم و کار روی آن صحنه به نمایش درآمد.
*وبعد ازآن؟
بعد از آن با تجربه یی بیشتر نمایشنامهای نوشتم به نام
« دیروز نه امروز» که این کار در سالن «شهرداری خرم آباد» اجرا شد. در این نمایش «مسعود رایگان »، بازیگر سینما و تئاترو تلویزیون امروز کشور« فرخنده بهرامی »نقاشی که درچند فیلم سینمایی و تلویزیونی هم بازیگری کرد،« غلام گودرزی» نوازنده موفق تنبک« مرتضی جزایری» که در کار اول هم ازاو یاد شد و جناب «غفوری» که ایشان هم تا آنجا که می دانم بعد ازانقلاب هم تئاتر را ادامه داد؛ بازی میکردند.
*خودتان در این نمایش بازی نداشتید؟
خودم هم بازی می کردم.
* معلم و استاد شما در این زمینه چه کسی بود؟
همه استاد من بودند. سعی کردم ازهرکسی که چیز آموزندهای داشت و یا دارد بیاموزم. اما با کمال تأسف استاد مشخصی نداشتم. در نوجوانی مدام درحال آزمون و خطا و تجربه بودم. الان هم سعی می کنم از صاحبان هنر به قدر توانم بهره بگیرم. به قول قدما یقین دارم در محضر خردمندان اهل فن جز چهار زانو نشستن و یاد گرفتن راهی نیست. البته رشد تکنولوژی سبب شده است که بسیاری از تجربیات بزرگان را که از محضرشان به شکل مستقیم محروم بودهام به واسطه کارهای ضبط شده ببینم .
مثلاٌ بعضی از بازیهای دنیرو را شاید ده ها باردیده ام و در چند و چون خلاقیت او در کار بازیگری حیرت زده شدهام. همین دو سه روز پیش برای چندمین بار کار«روان» و به قول برخی مترجمان «روانی» هیچکاک را می دیدم واز ایجاز این کار باز به دریافت هایی تازه میرسیدم. خلاصه عرض کنم ؛کارم طلبگی و آموختن است، به قدر بضاعت.
* دوست دارید در باره تئاتر ایران سوال کنم یا منحصراً سوال ام در باره تئاتر لرستان باشد؟
شما هر سوالی را مفیدتر می دانید مطرح بفرمایید.
* پس بفرمایید تئاتر لرستان در مقایسه با استانهای دیگر البته به استثنای تهران را چگونه ارزیابی می کنید؟
اجازه بدهید اول یک مسأله را روشن کنم. معیارمن درزمینه آنچه می خواهم دراین ارزیابی خدمتتان عرض کنم حضور یا عدم حضور و موفقیت یا عدم موفقیت در جشنواره ها نیست چون بر این باورم که گاه ارزشگزاریهای غیرهنری وغیر تئاتری در این موفقیت یا عدم موفقیتها نقش تعیین کنندهای بازی می کند. مثلاٌ گاه لابیگریها و یا نگاههای خاص - چه به طریق سلبی و چه به جهت ایجابی می تواند برای حضور یا عدم حضور یک نمایش در جشنوارهها عاملی سرنوشت ساز باشد....
*ممکن است در این خصوص، مستند به این لابی گری یا نگاه ویژه اشاره بفرمایید؟
تکلیف نگاه ویژه را که در جهت دهی بازخوانان و بازبینان به عیان می شود مشاهده کرد و به قولی «آفتاب آمد دلیل آفتاب» با کارهنری که برآیند جان آگاه وعاشق هنرمند است،نمی شود بخشنامهیی ودستورالعملی برخورد کرد! همین می شود که بازاریابهای بی استعداد ویا کم استعداد و سوء استفادهچی، گاه میدانداری می کنند و بسیاری که اهلیت دارند اما به قواعد نامبارک این میانداری تن نمی دهند، باید نظاره گر دردمند این وهن باشند. نمونه عملی خدمتتان عرض کنم .مگر من در نمایش «دیب»و یا «خانه روشنی» دنبال ترویج چه بودم که این نمایشها به چنان سرنوشتهای انصاف کشی دچار شدند؟ اما در بارهی لابی گری، من در مصاحبهای که به شکل زنده با شبکه چهار داشتم عرض کردم که معاونت محترم سینمایی سابق وزارت ارشاد می گوید:« ما برای دریافت جایزه اسکار توسط اصغرفرهادی لابیگری کردیم». اگرچه این حرف برای من قابل قبول نیست وفقط یک القای سیاسیاش تلقی می کنم اما آیا افرادی که ادعا میکنند بر رای کمیته داوران آن هم در آن سطح میتوانند اعمال نظر کنند؛ چگونه برای اعمال نظر بر آنچه بیخ گوششان می گذرد؛ دست روی دست می گذارند؟ علایم بالینی این حرفها نشانه بیماری مهلکی ست که به جان هنر افتاده است.
* برگردیم به سوال، تئاتر استان را چگونه ارزیابی می کنید؟
یقینآ بررسی زیست تئاتر استان لرستان به شکل انتزاعی و بی لحاظ کردن شرایط تئاتر در کل کشور به لحاظ روششناسی کاردرستی نیست. برای شناخت شرایط باید فضایی مناسب برای نقد و بررسی تئاتر فراهم شود. باید با دید کارشناسانه سره از ناسره تمیز داده شود. مثلاً باید در باره دانش تئاتری یک بازخوان و یا یک بازبین بشود به راحتی صحبت کرد والبته طبیعی ست که حق هر نوع پاسخی هم برای فرد مورد انتقاد در آن شرایط فراهم خواهد بود و یا راحت بشود پرسید به اعتبار کدام فاکتور و یا فاکتورها فلان شخص در فلان جایگاه هنری و یا فرهنگی قرار گرفته است؟ ببخشید که دارم بنیادی حرف می زنم و نمی خواهم به جای علت به بررسی معلول بپردازم. تئاتربه ویژه از زمانی که انجمن های نمایش برچیده شد و به جای آن کارگزاران منصوب ادارات ارشاد زعامت امور را در دست گرفتند ازکارکرد و ماهیت اصیل خود بیشتر دورشد گمان نمی کنم که در خصوص درستانگاری و کارآمدی تفکر جمعی نسبت به فکر القایی یک کارگزار منصوب تردیدی وجود داشته باشد. در سوالتان فرمودید:« تهران را جدا کنیم» اما به شکل نسبی تئاتر تهران هم از آنچه عرض کردم در رنج است.
* یعنی شما بازگشت به سیستم اداره کردن تئاتر به شکل انجمنی را مفیدتر و کارآمدتر می دانید؟
یقیناٌ، عمده ترین دلیلاش را هم عرض کردم. ببخشید که من به لحاظ منطق با موضوع به گونهای قیاسی برخورد می کنم می خواهم بنیادیتربه موضوع پرداخته باشم.
*برگردیم به انتخاب و تجلیل ازشما به عنوان یکی از تئاتریهای فعال کشور در سی و دومین جشنواره ی بین الملی تئاتر فجر، چه زمانی با خبر شدید که می خواهند از شما تجلیل کنند و چه کسی شما را مطلع کرد؟
در حدود ده پانزده روز پیش از مراسم، اول مسوول تئاتر شهرستانها موضوع را به من گفت، بعد از آن معاونت محترم مرکز هنرهای نمایشی و در آخرین مرحله ریاست محترم مرکزهنرهای نمایشی تلفنی از من دعوت کرد. به هر شکل از همه آنها سپاسگزارم.
* از شنیدن خبر تجلیل چه حسی داشتید؟
ضمن سپاس دوباره از بزرگوارانی که به حق من در این خصوص پس از سالها احترام گذاشتند باید عرض کنم حس خاصی که حاکی از شعف باشد؛ نداشتم، ولی تغییر رویکردشان برایم جالب بود و امیدوارم این رویکرد تداوم داشته باشد.
* تا آنجا که می دانم شما در«مرکز آموزش عالی کمالوند» مدتی تئاترتدریس می کردید و مدتی هم کارشناس تئاتراستان بودید و چند دوره رییس انجمن نمایش اما به یکباره همه این کارها را رها کردید. چرا؟
به قول حضرت حافظ صلاح مملکت خویش خسروان دانند. نخواستند کار کنیم، من هم گله ای ندارم. فقط می توانم عرض کنم کارفرهنگی مثل کاربا تیغ جراحی روی اعصاب است و نمی تواند کار هرآدم بی تجربه و صفر کیلومتر و یا هر سیاست باز سفارش شدهای باشد.
* از اولین کار تئاترتان گفتید، بد نیست درباره آخرین کارتان هم اشاره ای داشته باشید؟
منهای کارهایی که به هر دلیل به سرانجام نرسیده اند، من به عنوان نویسنده ، بازیگر، کارگردان دربیش از 27 کار نمایشی حضور داشته ام. از جمله: « فراری» ،« دیروز نه امروز» ،«فردا، باران»، « آنجا که ماهیها سنگ می شوند» « در پوست شیر»،« آی با کلاه آی بی کلاه» ،« معدنچیان» «اتفاق» «سربازخاج»، «خواستگاری»،« مضرات دخانیات» «خوان هشتم»، « بعد از یک نمایش»، «یک پیراهن و یک ویلن» ،«کوله بار» «نیربانو»،«رستوران»،«وقتی که گیاهها گریه می کنن»،« صدای سیمره» ، «پیچک سوخته»، « خدا حافظ» « دیب»،«مأمور"»،«بچه تابستان» و آخرین کار به اجرا درآمده من هم نمایشی بود با اسم «ضبط صوت» که نویسندگی و کارگردانی آن را به عهده داشتم البته از کارهایی که به عنوان مشاور در خدمت بعضی از عزیزان بودهام؛ اسمی به میا نبردم.
* به عنوان سوال آخر، برخورد برگزارکنندگان سی و دومین جشنواره تئاتر فجر با شما چگونه بود؟
اکثردوستان با روحیات من بیگانه نبودند، رفتار ومهمان نوازیشان بسیار عالی بود. اساساً باید عرض کنم در حد توانشان برای هر وجهی از کار زحمت کشیده بودند.
*امسال در جشنواره ی تئاتر فجر از یک عمرتلاش شما در این عرصه تجلیل شد،می خواهم بدانیم نصرت مسعودی، تئاتر را از چه زمانی شروع کرد؟
درجشن هایی که مدرسه برگزار میکرد، ما هم که به قول سهراب سپهری سر سوزن ذوقی داشتیم و نیم دانگ صدا سعی می کردیم به تقلید از بازیگران آن روزهای سینما کارهایی برای دوستان، نمایش دهیم. همین استارت کارمن برای ورود به این ساحت ِ پاگیرشد. البته نمیشود از منظراکنون و شناختی که بعدها حاصل شد اسم آن کارها را تئاتر به معنای جدیاش گذاشت. اما میشود گفت از مدرسه شروع کردم.
* و احتمالاٌ در دوره دبیرستان کار را ادامه دادید.
البته، عرض کردم ساحت پاگیری بود. در دوره ی دبیرستان دوستان همدلی پیدا کردم که در این زمینه به قول معروف؛ پا بودند. اولین نمایشی که با خط و ربط آن زمان و آموخته های ناکافی نوشتم کاری بود به نام «فراری». این نمایش را درمدرسه ی «دکترسیاسی» با بازیگری «مرتضی جزایری»- که بعدها قصه نویس و نمایشنامه نویس شد- و آقای«اصغر تاجداری» و خانم «آذر خسروپور» و خودم به صحنه بردیم و در فضای باز مدرسه صحنهای ترتیب دادیم و کار روی آن صحنه به نمایش درآمد.
*وبعد ازآن؟
بعد از آن با تجربه یی بیشتر نمایشنامهای نوشتم به نام
« دیروز نه امروز» که این کار در سالن «شهرداری خرم آباد» اجرا شد. در این نمایش «مسعود رایگان »، بازیگر سینما و تئاترو تلویزیون امروز کشور« فرخنده بهرامی »نقاشی که درچند فیلم سینمایی و تلویزیونی هم بازیگری کرد،« غلام گودرزی» نوازنده موفق تنبک« مرتضی جزایری» که در کار اول هم ازاو یاد شد و جناب «غفوری» که ایشان هم تا آنجا که می دانم بعد ازانقلاب هم تئاتر را ادامه داد؛ بازی میکردند.
*خودتان در این نمایش بازی نداشتید؟
خودم هم بازی می کردم.
* معلم و استاد شما در این زمینه چه کسی بود؟
همه استاد من بودند. سعی کردم ازهرکسی که چیز آموزندهای داشت و یا دارد بیاموزم. اما با کمال تأسف استاد مشخصی نداشتم. در نوجوانی مدام درحال آزمون و خطا و تجربه بودم. الان هم سعی می کنم از صاحبان هنر به قدر توانم بهره بگیرم. به قول قدما یقین دارم در محضر خردمندان اهل فن جز چهار زانو نشستن و یاد گرفتن راهی نیست. البته رشد تکنولوژی سبب شده است که بسیاری از تجربیات بزرگان را که از محضرشان به شکل مستقیم محروم بودهام به واسطه کارهای ضبط شده ببینم .
مثلاٌ بعضی از بازیهای دنیرو را شاید ده ها باردیده ام و در چند و چون خلاقیت او در کار بازیگری حیرت زده شدهام. همین دو سه روز پیش برای چندمین بار کار«روان» و به قول برخی مترجمان «روانی» هیچکاک را می دیدم واز ایجاز این کار باز به دریافت هایی تازه میرسیدم. خلاصه عرض کنم ؛کارم طلبگی و آموختن است، به قدر بضاعت.
* دوست دارید در باره تئاتر ایران سوال کنم یا منحصراً سوال ام در باره تئاتر لرستان باشد؟
شما هر سوالی را مفیدتر می دانید مطرح بفرمایید.
* پس بفرمایید تئاتر لرستان در مقایسه با استانهای دیگر البته به استثنای تهران را چگونه ارزیابی می کنید؟
اجازه بدهید اول یک مسأله را روشن کنم. معیارمن درزمینه آنچه می خواهم دراین ارزیابی خدمتتان عرض کنم حضور یا عدم حضور و موفقیت یا عدم موفقیت در جشنواره ها نیست چون بر این باورم که گاه ارزشگزاریهای غیرهنری وغیر تئاتری در این موفقیت یا عدم موفقیتها نقش تعیین کنندهای بازی می کند. مثلاٌ گاه لابیگریها و یا نگاههای خاص - چه به طریق سلبی و چه به جهت ایجابی می تواند برای حضور یا عدم حضور یک نمایش در جشنوارهها عاملی سرنوشت ساز باشد....
*ممکن است در این خصوص، مستند به این لابی گری یا نگاه ویژه اشاره بفرمایید؟
تکلیف نگاه ویژه را که در جهت دهی بازخوانان و بازبینان به عیان می شود مشاهده کرد و به قولی «آفتاب آمد دلیل آفتاب» با کارهنری که برآیند جان آگاه وعاشق هنرمند است،نمی شود بخشنامهیی ودستورالعملی برخورد کرد! همین می شود که بازاریابهای بی استعداد ویا کم استعداد و سوء استفادهچی، گاه میدانداری می کنند و بسیاری که اهلیت دارند اما به قواعد نامبارک این میانداری تن نمی دهند، باید نظاره گر دردمند این وهن باشند. نمونه عملی خدمتتان عرض کنم .مگر من در نمایش «دیب»و یا «خانه روشنی» دنبال ترویج چه بودم که این نمایشها به چنان سرنوشتهای انصاف کشی دچار شدند؟ اما در بارهی لابی گری، من در مصاحبهای که به شکل زنده با شبکه چهار داشتم عرض کردم که معاونت محترم سینمایی سابق وزارت ارشاد می گوید:« ما برای دریافت جایزه اسکار توسط اصغرفرهادی لابیگری کردیم». اگرچه این حرف برای من قابل قبول نیست وفقط یک القای سیاسیاش تلقی می کنم اما آیا افرادی که ادعا میکنند بر رای کمیته داوران آن هم در آن سطح میتوانند اعمال نظر کنند؛ چگونه برای اعمال نظر بر آنچه بیخ گوششان می گذرد؛ دست روی دست می گذارند؟ علایم بالینی این حرفها نشانه بیماری مهلکی ست که به جان هنر افتاده است.
* برگردیم به سوال، تئاتر استان را چگونه ارزیابی می کنید؟
یقینآ بررسی زیست تئاتر استان لرستان به شکل انتزاعی و بی لحاظ کردن شرایط تئاتر در کل کشور به لحاظ روششناسی کاردرستی نیست. برای شناخت شرایط باید فضایی مناسب برای نقد و بررسی تئاتر فراهم شود. باید با دید کارشناسانه سره از ناسره تمیز داده شود. مثلاً باید در باره دانش تئاتری یک بازخوان و یا یک بازبین بشود به راحتی صحبت کرد والبته طبیعی ست که حق هر نوع پاسخی هم برای فرد مورد انتقاد در آن شرایط فراهم خواهد بود و یا راحت بشود پرسید به اعتبار کدام فاکتور و یا فاکتورها فلان شخص در فلان جایگاه هنری و یا فرهنگی قرار گرفته است؟ ببخشید که دارم بنیادی حرف می زنم و نمی خواهم به جای علت به بررسی معلول بپردازم. تئاتربه ویژه از زمانی که انجمن های نمایش برچیده شد و به جای آن کارگزاران منصوب ادارات ارشاد زعامت امور را در دست گرفتند ازکارکرد و ماهیت اصیل خود بیشتر دورشد گمان نمی کنم که در خصوص درستانگاری و کارآمدی تفکر جمعی نسبت به فکر القایی یک کارگزار منصوب تردیدی وجود داشته باشد. در سوالتان فرمودید:« تهران را جدا کنیم» اما به شکل نسبی تئاتر تهران هم از آنچه عرض کردم در رنج است.
* یعنی شما بازگشت به سیستم اداره کردن تئاتر به شکل انجمنی را مفیدتر و کارآمدتر می دانید؟
یقیناٌ، عمده ترین دلیلاش را هم عرض کردم. ببخشید که من به لحاظ منطق با موضوع به گونهای قیاسی برخورد می کنم می خواهم بنیادیتربه موضوع پرداخته باشم.
*برگردیم به انتخاب و تجلیل ازشما به عنوان یکی از تئاتریهای فعال کشور در سی و دومین جشنواره ی بین الملی تئاتر فجر، چه زمانی با خبر شدید که می خواهند از شما تجلیل کنند و چه کسی شما را مطلع کرد؟
در حدود ده پانزده روز پیش از مراسم، اول مسوول تئاتر شهرستانها موضوع را به من گفت، بعد از آن معاونت محترم مرکز هنرهای نمایشی و در آخرین مرحله ریاست محترم مرکزهنرهای نمایشی تلفنی از من دعوت کرد. به هر شکل از همه آنها سپاسگزارم.
* از شنیدن خبر تجلیل چه حسی داشتید؟
ضمن سپاس دوباره از بزرگوارانی که به حق من در این خصوص پس از سالها احترام گذاشتند باید عرض کنم حس خاصی که حاکی از شعف باشد؛ نداشتم، ولی تغییر رویکردشان برایم جالب بود و امیدوارم این رویکرد تداوم داشته باشد.
* تا آنجا که می دانم شما در«مرکز آموزش عالی کمالوند» مدتی تئاترتدریس می کردید و مدتی هم کارشناس تئاتراستان بودید و چند دوره رییس انجمن نمایش اما به یکباره همه این کارها را رها کردید. چرا؟
به قول حضرت حافظ صلاح مملکت خویش خسروان دانند. نخواستند کار کنیم، من هم گله ای ندارم. فقط می توانم عرض کنم کارفرهنگی مثل کاربا تیغ جراحی روی اعصاب است و نمی تواند کار هرآدم بی تجربه و صفر کیلومتر و یا هر سیاست باز سفارش شدهای باشد.
* از اولین کار تئاترتان گفتید، بد نیست درباره آخرین کارتان هم اشاره ای داشته باشید؟
منهای کارهایی که به هر دلیل به سرانجام نرسیده اند، من به عنوان نویسنده ، بازیگر، کارگردان دربیش از 27 کار نمایشی حضور داشته ام. از جمله: « فراری» ،« دیروز نه امروز» ،«فردا، باران»، « آنجا که ماهیها سنگ می شوند» « در پوست شیر»،« آی با کلاه آی بی کلاه» ،« معدنچیان» «اتفاق» «سربازخاج»، «خواستگاری»،« مضرات دخانیات» «خوان هشتم»، « بعد از یک نمایش»، «یک پیراهن و یک ویلن» ،«کوله بار» «نیربانو»،«رستوران»،«وقتی که گیاهها گریه می کنن»،« صدای سیمره» ، «پیچک سوخته»، « خدا حافظ» « دیب»،«مأمور"»،«بچه تابستان» و آخرین کار به اجرا درآمده من هم نمایشی بود با اسم «ضبط صوت» که نویسندگی و کارگردانی آن را به عهده داشتم البته از کارهایی که به عنوان مشاور در خدمت بعضی از عزیزان بودهام؛ اسمی به میا نبردم.
* به عنوان سوال آخر، برخورد برگزارکنندگان سی و دومین جشنواره تئاتر فجر با شما چگونه بود؟
اکثردوستان با روحیات من بیگانه نبودند، رفتار ومهمان نوازیشان بسیار عالی بود. اساساً باید عرض کنم در حد توانشان برای هر وجهی از کار زحمت کشیده بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.