|

«شيفتگان خدمت» يا «تشنگان قدرت»

حسین پیله‌ور

انتخاب و انتصاب مسوولان دستگاه‌هاي مختلف اداري و اجرايي، يكي از مسايل مهم و ضروري و از وظايف خطير دولت‌هاست، چرا كه مهم‌ترين عامل دوام يك نظام و حكومت، فرزانگي و شايستگي مسوولان و كارگزاران آن نظام مي‌باشد. اگر مديران شايسته و تربيت‌يافته در رأس سازمان‌ها قرارگيرند، كيفيت فعاليت‌هاي سازماني به طور فزاينده‌اي بهبود خواهد یافت. زيرا مديريت شايسته، محور اصلي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ملت‌ها به شمار مي‌آيد. بنابراين انتخاب و انتصاب افراد در رده‌هاي مختلف سازماني بايد بر اساس معيارها و ملاك‌هايي باشد، تا افراد برتر جهت تصدي پست‌هاي سازماني انتخاب و به كار گرفته شوند.
چنانچه گزينش مديران به نحو صحيح و مناسب صورت پذيرد، منافع سازماني و اجتماعي را در بر خواهد داشت. از اين رو لازم است كه سازمان‌ها بكوشند تا شايسته‌ترين، صالح‌ترين، متعهدترين و بهترين افراد را از بين متقاضيان مشاغل در اجتماع به ويژه براي خدمت در دستگاه‌هاي دولتي و خدمات عمومي پيدا كنند و عمليات مورد نظر را براساس برنامه‌ها و خط مشي‌هاي صحيح انجام دهند.
اين امر به مراتب براي مديران سازمان‌ها كه با مجموعه‌اي از نيروهاي انساني با فرهنگ‌ها وارزش‌هاي مختلف در ارتباط است بسيار حایز اهميت مي‌باشد.
با گذشت بيش از سه دهه از پيروزي انقلاب اسلامي روند انتخاب مديران ارشد هنوز كاملا ضابطه‌مند نيست و در بسياري از مواقع بر اساس سعي و خطا انجام پذيرفته، كه اين امر خسارت‌هاي جبران‌ناپذيري برجاي گذاشته است. اتفاقي كه خصوصا در دولت نهم و دهم به دفعات تكرار شد.
با روي كار آمدن دولت تدبير و اميد و پس از انتخاب وزرا و استانداران محترم اکنون نوبت به انتخاب مديران دستگاه‌هاي اجرايي رسيده است.
انتخاب مديران در استان ما هنوز در مرحله ابتدايي و با آهنگ كندي پيش مي‌رود. چنان که از حدود بيش از ۴۰ دستگاه دولتي، تنها یک یا دو مدیر منصوب شده‌اند.
به گفته استاندار محترم تا كنون بيش از ۶۰۰ رزومه (سابقه اشخاص) به استانداري ارسال شده و اين آمار شايد تا كنون به ۷۰۰ مورد رسيده باشد. بسياري از اين مجموعه، انتخاب خود استاندار و مشاورين ايشان مي‌باشد و بسياري نيز از طرف نمايندگان مجلس و جناح‌هاي همسو با دولت و... معرفی شده‌اند.
اما باید گفت، كه با وجود مشكلات عديده اقتصادي و مديريتي به جاي مانده از دولت قبل، وضعيت نابسامان اكثر ادارات، توقعات جديد ايجاد شده با روي كار آمدن دولت جديد ادارات شرايط بسيار سختي را براي هر مديري انتظار مي‌كشد كه پذيرش مسووليت در اين شرايط را بسيار سخت کرده و مستلزم دقت بیشتری است.
به نظر می‌رسد که بسياري از اين افراد توانايي پذيرش مسووليت در اين زمان را دارا مي‌باشند و به گفته استاندار، شيفته خدمتند. اما بسياري نيز، فاقد حداقل شرايط لازم جهت پذيرش مسووليت، در اين برهه از زمان هستند، چون يا درك صحيحي از شرايط روز ندارند و يا هدف ديگري جز خدمت را دنبال مي‌كنند.
در اين بين بسياري تلاش كردند به هر نحو ممكن از طريق اشخاص مرتبط با استاندار، سوابق خود را به اين مجموعه اضافه كنند و در اين راه، هر نوع کوششی را امتحان کرده‌اند.
آيا به راستي اينان اين چنين شيفته خدمتند كه تا اين حد در انجام خدمت اشتياق به خرج مي‌دهند يا هدفي ديگر جستجو مي‌كنند؟
بسياري مسووليت را با محلي براي انتقام اشتباه گرفته‌اند، برخی نیز حب شهرت دارند و رياست‌طلب هستند و بسیاری نیز به استفاده از رانت مديريتي و مواردی از این قبیل دل بسته‌اند، که همه کسانی که با اين نيت گام بر می‌دارند، تنها در يك كلمه مي‌گنجند: «تشنگان قدرت».
پر واضح است كه در اين مقطع فشارهاي زيادي از هرجهت برای انتخاب مديران به استاندار وارد مي‌شود. اما نباید فراموش کرد که انتخاب مديران، تنها حق استاندار است، پس چه بهتر كه ديگران با عدم دخالت مستقیم، تنها به معرفی افراد وزین‌تر اکتفا کنند و شرايطي را فراهم آورند تا سکان‌دار ارشد استان نیز، با بررسي همه جانبه و بر اساس ضوابط و معيارهاي عنوان شده، نسبت به انتخاب مديران دستگاهها اقدام کند.
بنابراين براي انتخاب و انتصاب مديران و تشخيص و برگزيدن شايسته‌ترين افراد نياز به معيارها و ملاك‌هايي است تا افراد واجد شرايط و با لياقت، تصدي پست‌هاي سازماني را به عهده بگيرند.
اين معيارها در هر جامعه و سازماني با توجه به جهان‌بيني و ارزش‌هاي حاكم و چگونگي نگرش نسبت به انسان متفاوت مي‌باشد.
دربرخی از جوامع، جهان‌بيني حاكم مبتني بر ماده بوده و اصول ماترياليستي حاكم مي‌باشد و اساساً هستي و انسان را پديده‌اي كاملا مادي مي‌داند كه همه ابعاد وجودي انسان بر اساس قوانين مادي توجيه مي‌شود. بنابراين هدف رسيدن به توليد بيشتر و ارتقای سازمان، بدون توجه به مقام و جايگاه انسان مي‌باشد.
ولي در اسلام، انسان در هستي جايگاه ويژه‌اي دارد و به تعبيري اشرف مخلوقات است، جايگاه او جايگاه جانشيني خداست و در قرآن نيز انسان موجودي مكرم ناميده شده كه بر مخلوقات ديگر برتري داده شده است.
يكي از شخصيت‌هاي موثر و روشنگر در جهت تبيين معيارهاي شايستگي انتخاب كارگزاران حكومتي، شخصيت والاي امام علي (ع) است كه بايد در عرصه‌هاي مختلف سياسي و اجتماعي از سيره ايشان بهره جست.
معيارهاي انتخاب يك مدير از ديدگاه نهج‌البلاغه:
۱- معيارهاي ايدئولوژي: (تقوا- ايمان «اعتقاد به آخرت و روز حساب» ياد مرگ- عدم تعلق به دنيا- ياد خدا و...)
۲- معيارهاي زمينه‌ساز: (حسن سابقه- پاكي و اصالت خانوادگي و...)
۳- معيارهاي تخصصي: (عبرت پيشينيان- تجربه كاري و...)
۴- معيارهاي ارزشي-اخلاقي: (امانتداري - صداقت و...)
مراحل مطلوب انتخاب و انتصاب مديران
- مرحله اول: تعيين حدود مرز كمبود قريب‌الوقوع مديران با استفاده از تكنيك‌هاي پيش‌بيني و سياست‌هاي دولت درباره اندازه دولت، برنامه‌ريزي‌هاي كلان در دستگاه‌ها و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور.
- مرحله دوم: شناسايي معيارهاي شايستگي جهت مشاغل مختلف براساس فعاليت‌هاي متفاوت دستگاه‌ها، ‌ارزش‌هاي حاكم و نگرش راهبردي
- مرحله سوم: شناسايي افراد داراي توانمندي مناسب، جهت قراردادن در بانك اطلاعات مديران.
- مرحله چهارم: بررسي اطلاعات مربوط به جنبه‌هاي فردي نامزدهاي مديريتي شامل مسير پيشرفت شغلي، تجارب، تحصيلات مربوطه، علايق و ترجيحات فرد نسبت به شغل آينده و ارزيابي عمكرد فردي نسبت به اهداف يا استانداردهاي كاري تعيين شده.
- مرحله پنجم: ارزيابي نقاط قوت و خلاءهاي مهارتي افراد توانمند در منبع ذخيره مديريت.
- مرحله ششم: ايجاد برنامه آمـوزشي و پـرورشي براي افراد شامل كارورزي، دوره‌هاي آموزشي تئوري، موردكاوي و...
- مرحله هفتم: انتخاب افراد براي مشاغل مديريتي براساس عملكرد شغلي، تجارب و ارزيابي توانايي بالقوه آنان براي مشاغل ويژه
- مرحله هشتم: طراحي نظام شفاف و عادلانه انتخاب شايسته‌ترين فرد از بين افراد انتخاب شده و انتصاب فرد.
- مرحله نهم: ارزيابي سالانه فرد براساس معيارهاي ارزيابي عملكرد و برنامه‌ريزي براي بهبود عملكرد افراد براساس نتايج ارزيابي عملكرد و تغيير فرد درصورت لزوم و بر اساس دستور‌العمل
- مرحله دهم: نظارت و ارزيابي مستمر سيستم به طور كلي و بهبود و اصلاح آن
انتخاب و انتصاب مسوولان دستگاه‌هاي مختلف اداري و اجرايي، يكي از مسايل مهم و ضروري و از وظايف خطير دولت‌هاست، چرا كه مهم‌ترين عامل دوام يك نظام و حكومت، فرزانگي و شايستگي مسوولان و كارگزاران آن نظام مي‌باشد. اگر مديران شايسته و تربيت‌يافته در رأس سازمان‌ها قرارگيرند، كيفيت فعاليت‌هاي سازماني به طور فزاينده‌اي بهبود خواهد یافت. زيرا مديريت شايسته، محور اصلي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ملت‌ها به شمار مي‌آيد. بنابراين انتخاب و انتصاب افراد در رده‌هاي مختلف سازماني بايد بر اساس معيارها و ملاك‌هايي باشد، تا افراد برتر جهت تصدي پست‌هاي سازماني انتخاب و به كار گرفته شوند.
چنانچه گزينش مديران به نحو صحيح و مناسب صورت پذيرد، منافع سازماني و اجتماعي را در بر خواهد داشت. از اين رو لازم است كه سازمان‌ها بكوشند تا شايسته‌ترين، صالح‌ترين، متعهدترين و بهترين افراد را از بين متقاضيان مشاغل در اجتماع به ويژه براي خدمت در دستگاه‌هاي دولتي و خدمات عمومي پيدا كنند و عمليات مورد نظر را براساس برنامه‌ها و خط مشي‌هاي صحيح انجام دهند.
اين امر به مراتب براي مديران سازمان‌ها كه با مجموعه‌اي از نيروهاي انساني با فرهنگ‌ها وارزش‌هاي مختلف در ارتباط است بسيار حایز اهميت مي‌باشد.
با گذشت بيش از سه دهه از پيروزي انقلاب اسلامي روند انتخاب مديران ارشد هنوز كاملا ضابطه‌مند نيست و در بسياري از مواقع بر اساس سعي و خطا انجام پذيرفته، كه اين امر خسارت‌هاي جبران‌ناپذيري برجاي گذاشته است. اتفاقي كه خصوصا در دولت نهم و دهم به دفعات تكرار شد.
با روي كار آمدن دولت تدبير و اميد و پس از انتخاب وزرا و استانداران محترم اکنون نوبت به انتخاب مديران دستگاه‌هاي اجرايي رسيده است.
انتخاب مديران در استان ما هنوز در مرحله ابتدايي و با آهنگ كندي پيش مي‌رود. چنان که از حدود بيش از ۴۰ دستگاه دولتي، تنها یک یا دو مدیر منصوب شده‌اند.
به گفته استاندار محترم تا كنون بيش از ۶۰۰ رزومه (سابقه اشخاص) به استانداري ارسال شده و اين آمار شايد تا كنون به ۷۰۰ مورد رسيده باشد. بسياري از اين مجموعه، انتخاب خود استاندار و مشاورين ايشان مي‌باشد و بسياري نيز از طرف نمايندگان مجلس و جناح‌هاي همسو با دولت و... معرفی شده‌اند.
اما باید گفت، كه با وجود مشكلات عديده اقتصادي و مديريتي به جاي مانده از دولت قبل، وضعيت نابسامان اكثر ادارات، توقعات جديد ايجاد شده با روي كار آمدن دولت جديد ادارات شرايط بسيار سختي را براي هر مديري انتظار مي‌كشد كه پذيرش مسووليت در اين شرايط را بسيار سخت کرده و مستلزم دقت بیشتری است.
به نظر می‌رسد که بسياري از اين افراد توانايي پذيرش مسووليت در اين زمان را دارا مي‌باشند و به گفته استاندار، شيفته خدمتند. اما بسياري نيز، فاقد حداقل شرايط لازم جهت پذيرش مسووليت، در اين برهه از زمان هستند، چون يا درك صحيحي از شرايط روز ندارند و يا هدف ديگري جز خدمت را دنبال مي‌كنند.
در اين بين بسياري تلاش كردند به هر نحو ممكن از طريق اشخاص مرتبط با استاندار، سوابق خود را به اين مجموعه اضافه كنند و در اين راه، هر نوع کوششی را امتحان کرده‌اند.
آيا به راستي اينان اين چنين شيفته خدمتند كه تا اين حد در انجام خدمت اشتياق به خرج مي‌دهند يا هدفي ديگر جستجو مي‌كنند؟
بسياري مسووليت را با محلي براي انتقام اشتباه گرفته‌اند، برخی نیز حب شهرت دارند و رياست‌طلب هستند و بسیاری نیز به استفاده از رانت مديريتي و مواردی از این قبیل دل بسته‌اند، که همه کسانی که با اين نيت گام بر می‌دارند، تنها در يك كلمه مي‌گنجند: «تشنگان قدرت».
پر واضح است كه در اين مقطع فشارهاي زيادي از هرجهت برای انتخاب مديران به استاندار وارد مي‌شود. اما نباید فراموش کرد که انتخاب مديران، تنها حق استاندار است، پس چه بهتر كه ديگران با عدم دخالت مستقیم، تنها به معرفی افراد وزین‌تر اکتفا کنند و شرايطي را فراهم آورند تا سکان‌دار ارشد استان نیز، با بررسي همه جانبه و بر اساس ضوابط و معيارهاي عنوان شده، نسبت به انتخاب مديران دستگاهها اقدام کند.
بنابراين براي انتخاب و انتصاب مديران و تشخيص و برگزيدن شايسته‌ترين افراد نياز به معيارها و ملاك‌هايي است تا افراد واجد شرايط و با لياقت، تصدي پست‌هاي سازماني را به عهده بگيرند.
اين معيارها در هر جامعه و سازماني با توجه به جهان‌بيني و ارزش‌هاي حاكم و چگونگي نگرش نسبت به انسان متفاوت مي‌باشد.
دربرخی از جوامع، جهان‌بيني حاكم مبتني بر ماده بوده و اصول ماترياليستي حاكم مي‌باشد و اساساً هستي و انسان را پديده‌اي كاملا مادي مي‌داند كه همه ابعاد وجودي انسان بر اساس قوانين مادي توجيه مي‌شود. بنابراين هدف رسيدن به توليد بيشتر و ارتقای سازمان، بدون توجه به مقام و جايگاه انسان مي‌باشد.
ولي در اسلام، انسان در هستي جايگاه ويژه‌اي دارد و به تعبيري اشرف مخلوقات است، جايگاه او جايگاه جانشيني خداست و در قرآن نيز انسان موجودي مكرم ناميده شده كه بر مخلوقات ديگر برتري داده شده است.
يكي از شخصيت‌هاي موثر و روشنگر در جهت تبيين معيارهاي شايستگي انتخاب كارگزاران حكومتي، شخصيت والاي امام علي (ع) است كه بايد در عرصه‌هاي مختلف سياسي و اجتماعي از سيره ايشان بهره جست.
معيارهاي انتخاب يك مدير از ديدگاه نهج‌البلاغه:
۱- معيارهاي ايدئولوژي: (تقوا- ايمان «اعتقاد به آخرت و روز حساب» ياد مرگ- عدم تعلق به دنيا- ياد خدا و...)
۲- معيارهاي زمينه‌ساز: (حسن سابقه- پاكي و اصالت خانوادگي و...)
۳- معيارهاي تخصصي: (عبرت پيشينيان- تجربه كاري و...)
۴- معيارهاي ارزشي-اخلاقي: (امانتداري - صداقت و...)
مراحل مطلوب انتخاب و انتصاب مديران
- مرحله اول: تعيين حدود مرز كمبود قريب‌الوقوع مديران با استفاده از تكنيك‌هاي پيش‌بيني و سياست‌هاي دولت درباره اندازه دولت، برنامه‌ريزي‌هاي كلان در دستگاه‌ها و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور.
- مرحله دوم: شناسايي معيارهاي شايستگي جهت مشاغل مختلف براساس فعاليت‌هاي متفاوت دستگاه‌ها، ‌ارزش‌هاي حاكم و نگرش راهبردي
- مرحله سوم: شناسايي افراد داراي توانمندي مناسب، جهت قراردادن در بانك اطلاعات مديران.
- مرحله چهارم: بررسي اطلاعات مربوط به جنبه‌هاي فردي نامزدهاي مديريتي شامل مسير پيشرفت شغلي، تجارب، تحصيلات مربوطه، علايق و ترجيحات فرد نسبت به شغل آينده و ارزيابي عمكرد فردي نسبت به اهداف يا استانداردهاي كاري تعيين شده.
- مرحله پنجم: ارزيابي نقاط قوت و خلاءهاي مهارتي افراد توانمند در منبع ذخيره مديريت.
- مرحله ششم: ايجاد برنامه آمـوزشي و پـرورشي براي افراد شامل كارورزي، دوره‌هاي آموزشي تئوري، موردكاوي و...
- مرحله هفتم: انتخاب افراد براي مشاغل مديريتي براساس عملكرد شغلي، تجارب و ارزيابي توانايي بالقوه آنان براي مشاغل ويژه
- مرحله هشتم: طراحي نظام شفاف و عادلانه انتخاب شايسته‌ترين فرد از بين افراد انتخاب شده و انتصاب فرد.
- مرحله نهم: ارزيابي سالانه فرد براساس معيارهاي ارزيابي عملكرد و برنامه‌ريزي براي بهبود عملكرد افراد براساس نتايج ارزيابي عملكرد و تغيير فرد درصورت لزوم و بر اساس دستور‌العمل
- مرحله دهم: نظارت و ارزيابي مستمر سيستم به طور كلي و بهبود و اصلاح آن

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.