|

سوختن و ساختن یا جدایی

مصطفی عظیمی گندمانی: بر اساس آمار، استان چهارمحال و بختیاری در چند سال گذشته به طور متناوب رتبه‌های اول تا سوم کمترین میزان طلاق را در کشور به خود اختصاص داده است. در واقع رتبه‌های اول تا سوم اغلب بین استان‌های چهارمحال و بختیاری، ایلام و سیستان و بلوچستان دست به دست شده‌اند. اگرچه در نگاه اول کسب چنین رتبه‌ای خوشایند و مثبت به نظر می‌رسد اما با نگاهی گذرا به بافت اجتماعی استان‌های مذکور، این نگرانی بهوجود می‌آید که شاید این آمار، لزوماً ناشی از رضایت‌مندی و عدم اختلاف در روبط زوجین نباشد.
به بیان دیگر، فضای فرهنگی و اجتماعی حاکم بر این استان‌ها، و به خصوص استان‌های واقع در غرب کشور و قبح پدیده طلاق باعث شده است که بعضاً زوجین با وجود مشکلات اقتصادی، تفاوت‌های فرهنگی، اعتیاد، خشونت‌های خانوادگی و یا مشکلات جنسی، ناگزیر از ادامه زندگی شوند.
همچنین که تاکید بر این سازگاری با پشتوانه‌ای از شرع نیز تقویت می‌شود و صرفاً مختص محدودیت‌های عرفی نیست. تا آنجا که نقل شده است: «عرش حضرت حق، تبارک و تعالی؛ با ادای واژه طلاق به لرزه در می‌آید.»
با این همه و علیرغم اثرات سوئی که طلاق بر افراد و جامعه دارد می‌تواند در بعضی مواقع که راه حلی برای غلبه بر مشکلات و ادامه زندگی مشترک نباشد، راه‌گشا افتد. چرا که ادامه زندگی مشترک با وجود مشکلات و اختلافات فراوان چه بسا منجر به اتفاقات ناخوشایندی شود.
این مساله از آن جهت نگران‌کننده است که اعداد و ارقام حاکی از آن است که استان‌های ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری در صدر تعداد خودکشی‌های واقع شده در کشور قرار گرفته‌اند. لیکن به دلیل عدم تمایل خانواده‌ها به بیان علت واقعی این اتفاق، آمار دقیقی از میزان خودکشی‌های ناشی از اختلافات خانوادگی وجود ندارد.
با مقدمه‌ای که ذکر شد، شاید بتوان این فرضیه را مطرح کرد که ممکن است افراد پس از احساس ناتوانی در تحمل فشار‌های ناشی از مشکلات خانوادگی و از سویی عدم تمایل به جدایی، تنها راه حل را در خودکشی یافته و عطای زندگی را به لقایش ببخشند.
طبق آمار منتشر شده در شش ماهه نخست سال جاری میزان خودکشی در استان نسبت به مدت مشابه آن در سال گذشته ۳۰ درصد افزایش داشته است که بیشترین آنها در سنین ۱۸ تا ۳۹ سالگی رخ داده است و اگرچه آمار اقدام به خودکشی در زنان بیش از مردان است، ولی به دلیل خودکشی‌های ناموفق در آنها، میزان نهایی خودکشی‌های منجر به فوت در مردان بیشتر است. این شیوه مرگ، در مردان بیشتر بهوسیله اسلحه گرم و یا از طریق حلق‌آویز کردن رخ داده است اما در زنان با خودسوزی و استفاده از سموم و داروها انجام می‌شود.
ذکر این نکته نیز حایز اهمیت است که خودکشی همیشه برای پایان بخشیدن به زندگی نیست و در بعضی مواقع می‌تواند با انگیزه جلب توجه دیگران و بر انگیختن حس ترحم انجام گیرد. یعنی فرد پس از اختلافات فراوان خانوادگی، که باعث می‌شود از چشم همسر و اطرافیان خود دور بیفتد، تلاش می‌کند با خودکشی، چهره مخدوش خود را بازسازی کند؛ به خصوص در مورد خودسوزی، که در مناطق غربی کشور و در میان زنان به شدت شایع است. چنان که در استان‌های ایلام و لرستان و چهارمحال و بختیاری، پدیده خودسوزی زنان در صدر روش‌های خودکشی قرار دارد.
اگر این گفته پدر علم جامعه‌شناسی (امیل دورکیم) را بپذیریم که شخصی که خودکشی می‌کند در واقع با این اقدام خود اعلام کمک و یاری می‌کند باید از خود پرسید که این افراد برای چه یاری می‌طلبند و ما در پاسخ به این نیاز چه پاسخ داده‌ایم؟
شکی نیست که همه باید برای بازیابی عشق و عاطفه در روابطی که به سردی رسیده و بعضاً به طلاق عاطفی منجر شده است، چاره‌جویی کنیم و با رویکرد ساده انگارانه طلاق، در بعضی جوامع و خانواده‌ها، که گاهی به صورت مد و سوژه روز مبدل می‌شود، مخالفت کنیم، اما این را نیز نباید فراموش کرد که گاهی تاکید بر ادامه زندگی مشترک و اصرار بر قباحت طلاق، ممکن است برای زوجین و به خصوص زن، به موازات مرگ تدریجی باشد و شاید آمار خودسوزی زنان در جوامع سنتی‌تر که طلاق را امری کاملاً ممنوعه می‌دانند، گواهی بر این فرضیه است. طلاق به مثابه راه حلی فقهی و حقوقی، که با لحاظ شرایط، به عنوان نوشدارویی تلخ و اما شفابخش توصیه شده است. تا آنجا که ادامه زندگی مشترک به سختی و مشقت غیر قابل تحمل منتهی می‌شود، نوید آزادی و رهایی باشد، شاید زندگی دوباره‌ای بر ویرانه زندگی سابق و در کنار انسانی دیگر بنا شود. برای نیل به این مهم اقدامات ذیل می‌تواند راهگشا باشد:
۱. پرهیز از اصرار باری به هر جهت، برای زندگی در شرایط ناممکن (و نه رواج عادی شدن طلاق) با وساطت‌ها و میانجی‌گری‌های بیش از حد.
۲. تقویت شوراهای حل اختلاف.
۳. فعال‌تر شدن مراکز مشاوره با استفاده از مشاوران کارآزموده و با تجربه.
امید آنکه با فرهنگ‌سازی و آگاهی بخشی بیشتر شاهد کاهش مرگ و میر ناشی از خود کشی در استان و به تبع آن در کشور باشیم.
مصطفی عظیمی گندمانی: بر اساس آمار، استان چهارمحال و بختیاری در چند سال گذشته به طور متناوب رتبه‌های اول تا سوم کمترین میزان طلاق را در کشور به خود اختصاص داده است. در واقع رتبه‌های اول تا سوم اغلب بین استان‌های چهارمحال و بختیاری، ایلام و سیستان و بلوچستان دست به دست شده‌اند. اگرچه در نگاه اول کسب چنین رتبه‌ای خوشایند و مثبت به نظر می‌رسد اما با نگاهی گذرا به بافت اجتماعی استان‌های مذکور، این نگرانی بهوجود می‌آید که شاید این آمار، لزوماً ناشی از رضایت‌مندی و عدم اختلاف در روبط زوجین نباشد.
به بیان دیگر، فضای فرهنگی و اجتماعی حاکم بر این استان‌ها، و به خصوص استان‌های واقع در غرب کشور و قبح پدیده طلاق باعث شده است که بعضاً زوجین با وجود مشکلات اقتصادی، تفاوت‌های فرهنگی، اعتیاد، خشونت‌های خانوادگی و یا مشکلات جنسی، ناگزیر از ادامه زندگی شوند.
همچنین که تاکید بر این سازگاری با پشتوانه‌ای از شرع نیز تقویت می‌شود و صرفاً مختص محدودیت‌های عرفی نیست. تا آنجا که نقل شده است: «عرش حضرت حق، تبارک و تعالی؛ با ادای واژه طلاق به لرزه در می‌آید.»
با این همه و علیرغم اثرات سوئی که طلاق بر افراد و جامعه دارد می‌تواند در بعضی مواقع که راه حلی برای غلبه بر مشکلات و ادامه زندگی مشترک نباشد، راه‌گشا افتد. چرا که ادامه زندگی مشترک با وجود مشکلات و اختلافات فراوان چه بسا منجر به اتفاقات ناخوشایندی شود.
این مساله از آن جهت نگران‌کننده است که اعداد و ارقام حاکی از آن است که استان‌های ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری در صدر تعداد خودکشی‌های واقع شده در کشور قرار گرفته‌اند. لیکن به دلیل عدم تمایل خانواده‌ها به بیان علت واقعی این اتفاق، آمار دقیقی از میزان خودکشی‌های ناشی از اختلافات خانوادگی وجود ندارد.
با مقدمه‌ای که ذکر شد، شاید بتوان این فرضیه را مطرح کرد که ممکن است افراد پس از احساس ناتوانی در تحمل فشار‌های ناشی از مشکلات خانوادگی و از سویی عدم تمایل به جدایی، تنها راه حل را در خودکشی یافته و عطای زندگی را به لقایش ببخشند.
طبق آمار منتشر شده در شش ماهه نخست سال جاری میزان خودکشی در استان نسبت به مدت مشابه آن در سال گذشته ۳۰ درصد افزایش داشته است که بیشترین آنها در سنین ۱۸ تا ۳۹ سالگی رخ داده است و اگرچه آمار اقدام به خودکشی در زنان بیش از مردان است، ولی به دلیل خودکشی‌های ناموفق در آنها، میزان نهایی خودکشی‌های منجر به فوت در مردان بیشتر است. این شیوه مرگ، در مردان بیشتر بهوسیله اسلحه گرم و یا از طریق حلق‌آویز کردن رخ داده است اما در زنان با خودسوزی و استفاده از سموم و داروها انجام می‌شود.
ذکر این نکته نیز حایز اهمیت است که خودکشی همیشه برای پایان بخشیدن به زندگی نیست و در بعضی مواقع می‌تواند با انگیزه جلب توجه دیگران و بر انگیختن حس ترحم انجام گیرد. یعنی فرد پس از اختلافات فراوان خانوادگی، که باعث می‌شود از چشم همسر و اطرافیان خود دور بیفتد، تلاش می‌کند با خودکشی، چهره مخدوش خود را بازسازی کند؛ به خصوص در مورد خودسوزی، که در مناطق غربی کشور و در میان زنان به شدت شایع است. چنان که در استان‌های ایلام و لرستان و چهارمحال و بختیاری، پدیده خودسوزی زنان در صدر روش‌های خودکشی قرار دارد.
اگر این گفته پدر علم جامعه‌شناسی (امیل دورکیم) را بپذیریم که شخصی که خودکشی می‌کند در واقع با این اقدام خود اعلام کمک و یاری می‌کند باید از خود پرسید که این افراد برای چه یاری می‌طلبند و ما در پاسخ به این نیاز چه پاسخ داده‌ایم؟
شکی نیست که همه باید برای بازیابی عشق و عاطفه در روابطی که به سردی رسیده و بعضاً به طلاق عاطفی منجر شده است، چاره‌جویی کنیم و با رویکرد ساده انگارانه طلاق، در بعضی جوامع و خانواده‌ها، که گاهی به صورت مد و سوژه روز مبدل می‌شود، مخالفت کنیم، اما این را نیز نباید فراموش کرد که گاهی تاکید بر ادامه زندگی مشترک و اصرار بر قباحت طلاق، ممکن است برای زوجین و به خصوص زن، به موازات مرگ تدریجی باشد و شاید آمار خودسوزی زنان در جوامع سنتی‌تر که طلاق را امری کاملاً ممنوعه می‌دانند، گواهی بر این فرضیه است. طلاق به مثابه راه حلی فقهی و حقوقی، که با لحاظ شرایط، به عنوان نوشدارویی تلخ و اما شفابخش توصیه شده است. تا آنجا که ادامه زندگی مشترک به سختی و مشقت غیر قابل تحمل منتهی می‌شود، نوید آزادی و رهایی باشد، شاید زندگی دوباره‌ای بر ویرانه زندگی سابق و در کنار انسانی دیگر بنا شود. برای نیل به این مهم اقدامات ذیل می‌تواند راهگشا باشد:
۱. پرهیز از اصرار باری به هر جهت، برای زندگی در شرایط ناممکن (و نه رواج عادی شدن طلاق) با وساطت‌ها و میانجی‌گری‌های بیش از حد.
۲. تقویت شوراهای حل اختلاف.
۳. فعال‌تر شدن مراکز مشاوره با استفاده از مشاوران کارآزموده و با تجربه.
امید آنکه با فرهنگ‌سازی و آگاهی بخشی بیشتر شاهد کاهش مرگ و میر ناشی از خود کشی در استان و به تبع آن در کشور باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.