|

پاسخ به سوالات جنسی کودکان

دکتر مجتبی امین‌زاده . روان‌پزشک

وقتی کودک درباره نحوه تولد انسان سوال می‌کند، چگونه باید پاسخ گفت؟ از سوالات مهمی که معمولاً ذهن همه کودکان را به خود مشغول می‌کند، این است که آنها چگونه خلق می‌شوند و چگونه به دنیا می‌آیند؟ والدین وقتی با این سوالات مواجه می‌شوند گاهی اوقات با دستپاچگی پاسخ‌های سر بالا و بی‌سروته و گاه عجیب و غریب می‌دهند و برای این که فرزندانشان را از سر خود وا کنند به هر دست‌آویزی متوسل می‌شوند، مثلاً به آن‌ها می‌گویند: «خدا تو را از آسمان به منزل ما انداخت» «آقای پستچی تو را از پستخانه برای ما آورد» «آقای دکتر تو را به ما داد» «تو را از مغازه خریدیم». چنین پاسخ‌هایی نه تنها ذهن کودکان را آرام و آنها را قانع نمی‌کند، بلکه ذهن آن‌ها را دچار اوهام و خیال می‌کند و آن‌ها را بیشتر دچار تشویش و ابهام خواهد کرد. آن‌ها با خودشان فکر می‌کنند «چه طور من از آسمان به زمین افتادم، ولی هیچ طوریم نشد، چگونه توی پاکت نامه جا گرفتم یا چه جوری در کیف آقای دکتر نفس می‌کشیدم...»
به جای این پاسخ‌ها می‌توانیم به آن‌ها پاسخ صحیح، کوتاه و قابل فهم زیر را بدهیم. برای بچه ۳ تا ۴ ساله کافی است بگوییم «تو از شکم مامان بیرون آمدی» ولی بچه‌های ۵ تا ۸ ساله توضیح بیشتری می‌خواهند، مثلاً: «تو اولش خیلی کوچولو بودی، حتی از یک بند انگشت هم کوچولوتر بودی و توی شکم مامانی زندگی می‌کردی، مامانی برای اینکه تو، بزرگ و خوشگل بشی، غذاهای خوب و میوه‌های خوب مثل سیب می‌خورد. آن وقت تو رشد کردی و به اندازه یک نی نی شدی. آن وقت رفتین بیمارستان و خانم دکتر تو را از شکم مامان بیرون آورد و به ما داد».
برخی کودکان بزرگ‌تر کنجکاوی بیشتری می‌کنند و از والدین، توضیحات بیشتر و کامل‌تری راجع به بارداری و زایمان می‌خواهند و دوست دارند بدانند که جای مخصوص بچه‌ها در شکم مادر کجاست و چگونه بچه متولد می‌شود. می‌توان از کتاب‌هایی استفاده کرد که تولید مثل گیاهان، جانوران و انسان را به صورت نقاشی و شکل توضیح داده‌اند، یکی از این کتاب‌ها توسط انتشارات کانون پرورش فکری چاپ شده است، ابتدا رشد یک گیاه از یک دانه کوچک مثل دانه گندم و جو را نشان می‌دهد، مثل مادگی، کلاهک و پرچم. سپس گرده‌افشانی بین دو گل نر و ماده و به وجود آمدن یک گل کوچک را نشان می‌دهد، در مرحله بعدی، شکل دو حیوان نر و ماده مثل گوسفند و اعضای تناسلی آن‌ها را به صورت شماتیک (طرح مانند) نشان می‌دهد و چگونگی به وجود آمدن یک بره کوچولو را ترسیم می‌کند و در مرحله آخر دو شکل زن و مرد را وبه صورت شماتیک اعضای تناسلی زن (تخمدان ها، رحم و کانال زایمان) و اعضای تناسلی مرد (پروستات و بیضه ها) را نشان می‌دهد. در این تصویر، جنین، درون رحم مادر، به صورت شماتیک، نشان داده شده است.
به اختصار به آن‌ها می‌گوییم «یک سلول یا ماده‌ای از پدر، با یک سلول یا ماده‌ای از بدن مادر، مخلوط شدند، نوزاد، اول به اندازه یک دانه گندم بود، سپس توی کیسه‌ای در شکم مادر (رحم) بزرگ و بزرگ‌تر شد و به اندازه یک تخم مرغ و سپس به یک نی‌نی کوچولو تبدیل شد و دکتر توی بیمارستان، نی نی کوچولو را از شکم مادر درآوردند».
بعضی مادرها، قسمت جراحی شده زیر شکمشان را که سزارین شده‌اند، به فرزندانشان نشان می‌دهند و به آن‌ها می‌گویند که «دکتر تو را از این جای شکمم درآورده است».
هیچ‌گونه نیازی به توضیح راجع به چگونگی تشکیل نطفه و رابطه جنسی نیست.
گاهی اوقات علیرغم توضیحات کافی و مناسب والدین، بعضی از کودکان راضی نمی‌شوند و می‌خواهند وارد جزییات مسایل جنسی شوند که به احتمال زیاد، اطلاعات مضر و نامناسبی از کودکان بزرگ‌تر مثل دوستان، برادر، خواهر و هم‌کلاسی‌ها یا از طریق دیدن فیلم به دست آورده‌اند. لازم است والدین، این منابع اطلاعاتی نامناسب، غیر معتبر و آسیب‌رسان را شناسایی و هرچه سریع‌تر ارتباط کودکشان را با این منابع قطع کنند، چرا که کودکان نباید اطلاعاتی بیش از سن خود داشته باشند. در پایان باید گفت که در پاسخ به سوالات جنسی کودکان، باید از پرداختن به جزییات پرهیز شود و پاسخ‌ها صرفاً باید جهت رفع ابهام جنسی کودکان باشد. والدین نیز در پاسخگویی به سوالات جنسی کودکان، باید نکات زیر را رعایت کنند: ابتدا شنونده خوبی باشند، کودکانشان را تهدید و تنبیه نکنند، از توهین و تنبیه بپرهیزند، از این گونه سوالات فرزندانشان شرمنده و ناراحت نشوند و آنها را مسخره نکنند.
وقتی کودک درباره نحوه تولد انسان سوال می‌کند، چگونه باید پاسخ گفت؟ از سوالات مهمی که معمولاً ذهن همه کودکان را به خود مشغول می‌کند، این است که آنها چگونه خلق می‌شوند و چگونه به دنیا می‌آیند؟ والدین وقتی با این سوالات مواجه می‌شوند گاهی اوقات با دستپاچگی پاسخ‌های سر بالا و بی‌سروته و گاه عجیب و غریب می‌دهند و برای این که فرزندانشان را از سر خود وا کنند به هر دست‌آویزی متوسل می‌شوند، مثلاً به آن‌ها می‌گویند: «خدا تو را از آسمان به منزل ما انداخت» «آقای پستچی تو را از پستخانه برای ما آورد» «آقای دکتر تو را به ما داد» «تو را از مغازه خریدیم». چنین پاسخ‌هایی نه تنها ذهن کودکان را آرام و آنها را قانع نمی‌کند، بلکه ذهن آن‌ها را دچار اوهام و خیال می‌کند و آن‌ها را بیشتر دچار تشویش و ابهام خواهد کرد. آن‌ها با خودشان فکر می‌کنند «چه طور من از آسمان به زمین افتادم، ولی هیچ طوریم نشد، چگونه توی پاکت نامه جا گرفتم یا چه جوری در کیف آقای دکتر نفس می‌کشیدم...»
به جای این پاسخ‌ها می‌توانیم به آن‌ها پاسخ صحیح، کوتاه و قابل فهم زیر را بدهیم. برای بچه ۳ تا ۴ ساله کافی است بگوییم «تو از شکم مامان بیرون آمدی» ولی بچه‌های ۵ تا ۸ ساله توضیح بیشتری می‌خواهند، مثلاً: «تو اولش خیلی کوچولو بودی، حتی از یک بند انگشت هم کوچولوتر بودی و توی شکم مامانی زندگی می‌کردی، مامانی برای اینکه تو، بزرگ و خوشگل بشی، غذاهای خوب و میوه‌های خوب مثل سیب می‌خورد. آن وقت تو رشد کردی و به اندازه یک نی نی شدی. آن وقت رفتین بیمارستان و خانم دکتر تو را از شکم مامان بیرون آورد و به ما داد».
برخی کودکان بزرگ‌تر کنجکاوی بیشتری می‌کنند و از والدین، توضیحات بیشتر و کامل‌تری راجع به بارداری و زایمان می‌خواهند و دوست دارند بدانند که جای مخصوص بچه‌ها در شکم مادر کجاست و چگونه بچه متولد می‌شود. می‌توان از کتاب‌هایی استفاده کرد که تولید مثل گیاهان، جانوران و انسان را به صورت نقاشی و شکل توضیح داده‌اند، یکی از این کتاب‌ها توسط انتشارات کانون پرورش فکری چاپ شده است، ابتدا رشد یک گیاه از یک دانه کوچک مثل دانه گندم و جو را نشان می‌دهد، مثل مادگی، کلاهک و پرچم. سپس گرده‌افشانی بین دو گل نر و ماده و به وجود آمدن یک گل کوچک را نشان می‌دهد، در مرحله بعدی، شکل دو حیوان نر و ماده مثل گوسفند و اعضای تناسلی آن‌ها را به صورت شماتیک (طرح مانند) نشان می‌دهد و چگونگی به وجود آمدن یک بره کوچولو را ترسیم می‌کند و در مرحله آخر دو شکل زن و مرد را وبه صورت شماتیک اعضای تناسلی زن (تخمدان ها، رحم و کانال زایمان) و اعضای تناسلی مرد (پروستات و بیضه ها) را نشان می‌دهد. در این تصویر، جنین، درون رحم مادر، به صورت شماتیک، نشان داده شده است.
به اختصار به آن‌ها می‌گوییم «یک سلول یا ماده‌ای از پدر، با یک سلول یا ماده‌ای از بدن مادر، مخلوط شدند، نوزاد، اول به اندازه یک دانه گندم بود، سپس توی کیسه‌ای در شکم مادر (رحم) بزرگ و بزرگ‌تر شد و به اندازه یک تخم مرغ و سپس به یک نی‌نی کوچولو تبدیل شد و دکتر توی بیمارستان، نی نی کوچولو را از شکم مادر درآوردند».
بعضی مادرها، قسمت جراحی شده زیر شکمشان را که سزارین شده‌اند، به فرزندانشان نشان می‌دهند و به آن‌ها می‌گویند که «دکتر تو را از این جای شکمم درآورده است».
هیچ‌گونه نیازی به توضیح راجع به چگونگی تشکیل نطفه و رابطه جنسی نیست.
گاهی اوقات علیرغم توضیحات کافی و مناسب والدین، بعضی از کودکان راضی نمی‌شوند و می‌خواهند وارد جزییات مسایل جنسی شوند که به احتمال زیاد، اطلاعات مضر و نامناسبی از کودکان بزرگ‌تر مثل دوستان، برادر، خواهر و هم‌کلاسی‌ها یا از طریق دیدن فیلم به دست آورده‌اند. لازم است والدین، این منابع اطلاعاتی نامناسب، غیر معتبر و آسیب‌رسان را شناسایی و هرچه سریع‌تر ارتباط کودکشان را با این منابع قطع کنند، چرا که کودکان نباید اطلاعاتی بیش از سن خود داشته باشند. در پایان باید گفت که در پاسخ به سوالات جنسی کودکان، باید از پرداختن به جزییات پرهیز شود و پاسخ‌ها صرفاً باید جهت رفع ابهام جنسی کودکان باشد. والدین نیز در پاسخگویی به سوالات جنسی کودکان، باید نکات زیر را رعایت کنند: ابتدا شنونده خوبی باشند، کودکانشان را تهدید و تنبیه نکنند، از توهین و تنبیه بپرهیزند، از این گونه سوالات فرزندانشان شرمنده و ناراحت نشوند و آنها را مسخره نکنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.