بدهیهای فجر و برق، سد واگذاری این دو باشگاه به بخش خصوصی
بررسی موانع پیوستن باشگاههای فوتبال ایران به بازار سرمایه
حبیب آرین
در روزهای گذشته بار دیگر موضوع خصوصیسازی دو باشگاه ورزشی «استقلال» و «پرسپولیس» به صدر اخبار راه یافت و به نظر میرسد، فرآیند این واگذاری وارد فاز جدیدی شده است. در هفته گذشته «محمود گودرزی» وزیر ورزش و جوانان در نشستی با «علی طیبنیا» وزیر اقتصاد و امور دارایی آخرین وضعیّت واگذاری دو باشگاه استقلال و پرسپولیس را بررسی کردند. در این نشست گودرزی با بیان اینکه این دو باشگاه سرمایه مردم هستند، گفت: «باید با برنامهای مشخص و مطمئن کار واگذاری آنها صورت گیرد.» وی افزود: «باید با همه دستگاههای متولی خصوصیسازی هماهنگ شویم و از امروز کار واگذاری این باشگاهها را بهصورت جدیتر دنبال کنیم.» رییس سازمان خصوصیسازی نیز در این نشست گفت: «فوتبال کشور در استقلال و پرسپولیس خلاصه نمیشود و اگر به بخش خصوصی واگذار شوند، هیچ اتفاقی نمیافتد.» «میرعلیاشرف عبدالله پوریحسینی» با بیان اینکه براساس قوانین این دو باشگاه نمیتوانند وارد بورس شوند اما واگذاری آنها به بخش خصوصی مشکلی ندارد، افزود: «این کار در نخستین نشست هیات واگذاری که بهزودی برگزار میشود در دستورکار است و ساز و کار آن را معلوم میکنیم.» او خاطرنشان کرد:
«قیمتگذاری برند این دو باشگاه بهگونهای صورت میگیرد که بیشتر از بدهیهای آنها باشد و در این زمینه صورتهای مالی از دو باشگاه دریافت شده است و افرادی هستند که چند برابر بدهیهای این دو باشگاه سرمایه دارند.» رییس سازمان خصوصیسازی ابراز امیدواری کرد: «استقلال و پرسپولیس 60 تا 100 درصد بالای قیمت پایه به فروش برسند.» پوریحسینی با بیان اینکه همه کارها برای واگذاری این دو باشگاه باید پیش از 21 فروردینماه 93 انجام شود، گفت: «روز مزایده پیش از پایان سال 92 خواهد بود و تا پیش از پایان لیگ برتر، استقلال و پرسپولیس را به مالکان جدید واگذار میکنیم.»
امیر رضا واعظ آشتیانی مدیر عامل سابق باشگاه استقلال در خصوص واگذاری این دو باشگاه به خبرنگار روزنامه شرق گفت: «من اعتقاد دارم که در حال حاضر زمان مناسبی برای واگذاری تیمهای پرسپولیس و استقلال نیست. این دو تیم شرایط یک زمین بدون کاربری را دارند که تکلیف آنها مشخص نیست. بهعنوان مثال، زمانی که کاربری یک زمین تغییر میکند و از مسکونی به تجاری تبدیل میشود، موجب افزایش ارزش افزوده این زمین میشود اما در شرایطی که بستر و مسیر صحیحی وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار ارزش افزوده را داشت. در ابتدا باید این پرسش از مسوولان تربیت بدنی، وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و نمایندگان مجلس پرسیده شود که چرا نظارت صحیحی بر عملکرد این باشگاهها دستکم در این چهار سال صورت نگرفته است. در حال حاضر، بدهکاری این دو باشگاه میلیاردی است. اگر اعتقاد این بوده است که این باشگاهها براساس قانون تجارت شکل گرفته و یا اداره شده است، هیات مدیره چه نقشی را برعهده داشته است؟ آیا منصوبان شما وظایف خود را بهدرستی انجام دادهاند؟ آیا حسابرسی سالانه توسط حسابرسان موردنظر انجام گرفته است؟ آیا مجامع این باشگاهها برگزار شده یا نشده است؟»
وی با انتقاد از نحوه نظارت بر این باشگاه در ریشهیابی تمایل به این واگذاری ها افزود: «سه سال پیش مجلس شورای اسلامی، سازمان تربیت بدنی را با استدلال نظارت بیشتر بر این نهاد به وزارت ورزش و جوانان تبدیل کرد؛ اکنون این پرسش مطرح میشود که مجلس شورای اسلامی چه نظارتی داشته است؟ در حالی که برخی از نمایندگان تنها تلاش کردند که عضو هیات مدیره این باشگاهها باشند. همه این مسایل موجب شده است که امروز خود دولت نسبت به بدهیهایی که وجود دارد، وحشت کند. من در زمان مدیرعاملی باشگاه استقلال، صداهایی را میشنیدم که باشگاهها هرچه بدهکارتر شوند، ترس دولت از این باشگاهها بیشتر میشود و برای اینکه مشکلات این باشگاهها از روی دوششان برداشته شود، به فکر واگذاری آنها میافتند. نظر شخصی من این است که وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و مجلس شورای اسلامی برای پوشش دادن عدم نظارت خود در پی واگذاری این باشگاهها هستند.»
همه مباحث در خصوص واگذاریها و مقدمات خصوصی شدن باشگاههای ورزشی در حالی پیش میرود که پذیرش سهام در بورسها به این دلیل صورت است که شرکتها برای بزرگ شدن نیاز به تامین مالی جدید دارند. سهامی عام شدن شرکتها و پذیرش سهام آنها در بورسها یکی از راههای تامین مالی است. شرکتها با پذیرش وضعیّت نسبتاً سخت استانداردهای حسابداری، حسابرسی و از همه مهمتر استانداردهای گزارشگری و با انتشار دقیق اطلاعات مرتبط خود به عموم سعی میکنند تا سرمایه و سهامدار جدید بپذیرند. در دنیای کسب و کار رقابتی و آزاد تقریباً هیچ شرکت و نام تجاری موفقی را نمیتوان یافت که سهامی عام و پذیرفتهشده در بورسها نباشد. شرکتهای کوچک و متوسط بعد از چند سال از تاسیس و در دوران بلوغ، اغلب سعی میکنند برای ماندگاری و توسعه در یک بورس موفق و قوی خود را پذیرش کنند. این مهم در باشگاههای ورزشی خصوصاً باشگاههای ایرانی که با کمکهای دولت و هواداران اداره شدهاند، نمود و مصداق ندارد. باشگاههای ورزشی، خصوصاً باشگاههای فوتبال در سالهای گذشته در قالب یک شرکت منسجم و دارای صورتهای مالی و حساب و کتاب مشخص اداره نشدهاند. در برخی از موارد حتی فهرست مشخصی از داراییها و یک پوسته حقوقی ثبتشده و قانونی هم در مورد این باشگاهها وجود خارجی نداشته است. در سالهای اخیر به دلیل الزام خصوصی شدن دو باشگاه مهم و معروف فوتبال استقلال و پرسپولیس و فروخته شدن باشگاه راهآهن توسط سازمان خصوصیسازی، این باشگاهها سعی کردهاند در مرحله اول به ثبت قانونی برسند، فهرستی از داراییها و بدهیها ارایه دهند، نام تجاری خود را به ثبت برسانند و صورتهای مالی قانونی و استاندارد با اظهارنظر حسابرس واجد شرایط ارایه دهند. این در حالی است که در سالهای گذشته، اولین و سادهترین شرایط و اصول یک شرکت در اکثر باشگاهها وجود نداشته است. این وضعیّت تقریبا در تمام باشگاههای کشور مصداق دارد و باشگاههای فوتبال استان فارس نیز از این موضوع مستثنی نیستند. بهرام محمدپور رییس مجمع باشگاه فوتبال برق شیراز در تشریح مشکلات و مسایل این باشگاه میگوید: «پس از تحولاتی که در باشگاه برق برای خصوصیسازی رخ داد، با وجود تمام تلاشهایی که از طرف مدیر عامل باشگاه انجام شد، نظارت صحیحی در این خصوص صورت نگرفت و برخوردهای سلیقهای موجب شد جناب آقای فارسی تیم برق را رها کند. بحث دیگر بحث مالی بود که نظارت دقیقی بر آن صورت نمیگرفت. باشگاه با بدهیهای 6 میلیاردی روبهرو شده بود.» باشگاه فجر نیز با مشکلاتی مشابه روبهرو بوده است. محمدپور نیز دلیل اصلی واگذاری باشگاه برق را بدهی این باشگاه به برق منطقهای فارس دانست و مسیر واگذاری این باشگاه به بخش خصوصی را اشتباه دانست و نامه اخیر وزارت نیرو در دولت جدید مبنی بر بازگشت باشگاه برق به وزارت نیرو را شاهدی بر اشتباه و غیر قانونی دانستن این شیوه خصوصیسازی دانست. تا زمینیکه برنامه مدون و با کار کارشناسی صورت نگیرد که در این کار همه بسترها دیده نشود واگذاری باشگاههای دولتی به بخش خصوصی از اساس غلط میباشد.
خصوصیسازی و ورود به بازار سرمایه در حالی صورت میگیرد که اساساً مردم سهام شرکتها را در بورسها خریداری میکنند، به امید آنکه در حال یا آینده سود کسب کنند. در سالهای اخیر با تاسیس فرابورس، شرکتهای زیانده یا شرکتهای تازه متولد شده و جوان نیز امکان پذیرش یافتهاند. اما باشگاههای ورزشی در عمل تجاری نیستند، برای سودآوری تاسیس نشدهاند، همواره هزینه داشته و از طرفی هزینههای خود را نیز نمیتوانسته تامین کنند و مخارج آن توسط دولت یا خیرین و کمکهای اعضا تامین شده است. تنها در صورتی میتوان یک باشگاه ورزشی را خصوصی کرد و در بورس عرضه کرد که امیدی به سودآوری و اصولاً تجاری بودن آن وجود داشته باشد.
امیر رضا واعظ آشتیانی در خصوص مشکلات باشگاه در کشور و مشکلات مالی آنها گفت: «پول بدون هیچ نظارتی وارد شده و هیچکس از نحوه هزینههای آن پرسشی نکرده است. البته من مخالف خصوصیسازی نیستم اما نباید خصوصیسازی باشگاههای ورزشی را با خصوصیسازی در عرصه صنعت اشتباه بگیریم. خصوصیسازی در کشور ما تعریف شده نیست و فرهنگ آن با ابهامهایی روبهرو است. من مخالف واگذاری باشگاههای پرسپولیس و استقلال در این مقطع زمانی هستم اما بدین معنی نیست که مخالف خصوصیسازی باشم؛ چرا که این باشگاهها پتانسیل بزرگ اقتصادی دارند که در نزد مردم نهفته مانده است و در صورت بالفعل شدن، میتواند در مسیر تولید و خدمت استفاده شود؛ ما باید از این ظرفیتها استفاده کنیم اما ورود به این ظرفیتها نیازمند بسترها و فرهنگسازی است؛ ضمن اینکه ورزش ما توجیه اقتصادی ندارد. در بهترین حالت، یک باشگاه لیگ برتری با توجه به مشکلاتی که وجود دارد، فقط میتواند 50 درصد هزینههای خود را تامین کند. باید اصلاح اساسی در حوزههای مدیریتی و مالی این باشگاهها انجام گیرد تا بتوانند به سوددهی برسند و اگر به سوددهی رسیدند و این شرایط چند سال تداوم داشت و توانست ارزش افزوده برای این باشگاهها ایجاد کند، توانایی این را پیدا میکنند که وارد بورس شوند.»
همه میدانیم که در اقتصاد پویای ورزش در کشورهایی که ساختار ورزش آنها خصوصی است، باشگاهها درآمدهای متنوع و بسیار خوبی دارند. فروش بلیت مسابقات، فروش حق پخش آنتن، فروش اقلام و لوازم با نشان تجاری باشگاه، اخذ حق عضویت از هواداران، فروش ورزشکاران و در نهایت دریافت کمک از نهادها، دولت و اعضا. همه این درآمدها میتواند یک باشگاه را سودآور و ارزشمند کند و اصولاً تنزیل سودهای احتمالی سالهای آینده یک باشگاه، قیمت آن را مشخص میکند. در ساختار فعلی باشگاههای ایران که درصد بسیاری از این درآمدها وجود ندارد یا مانند حق پخش تلویزیونی از آنها گرفته شده است، خصوصی کردن، قیمتگذاری و سهامی عام کردن یک باشگاه کار بسیار سخت و پیچیدهای است. از طرفی سهامدار کردن مستقیم اعضا و هواداران یک باشگاه و پخش کردن سهام آن بین صدها هزار نفر اشتباه دیگری است. هر بنگاهی که سهامدار عمده و استراتژیک نداشته باشد و سهام آن بسیار خُرد بین افراد متعدد پخش شده باشد، از کارایی و اثربخشی برخوردار نخواهد بود.
آشتیانی در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی معتقد است: برای ورود به بازار سرمایه، باید توجیه اقتصادی وجود داشته باشد تا علاقهمندان به خرید سهام دست بزنند. به هر ترتیب، خرید سهام به این دلیل است که به سود برسند و از آن منتفع شوند. در تمام جهان، باشگاههای بزرگ در ابتدا توسط نهادهای عمومی اداره و به تدریج از طریق بورس به مردم واگذار شدهاند و سهامدار برای آنها پیدا شده است. نمیتوان بیمحابا یک تشکیلات را واگذار کرد. در سال 1907 در انگلیس زمانی که شرکت راهآهن نتوانست پول کارگران خود را بپردازد، سهام منچستر را به آنان واگذار کرد. راهآهن یک نهاد عمومی غیردولتی در انگلستان بوده است. ما باید در این زمینه به تجربههای جهان نگاه کنیم و آنها را بپذیریم.
حسین خزلی خرازی کارشناس ارشد بازار سرمایه اما پیشنهاد دیگری را در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی دارد، او با توجه به ساختار فرهنگی و اجتماعی موجود در ایران معتقد است: «برای خصوصی کردن و سهامی عام کردن یک باشگاه، ابتدا یک شرکت سهامی عام با سرمایه مناسب برای خرید و تملک داراییهای آن باشگاه تاسیس شود. 51 درصد سهام این شرکت میتواند بین ورزشکاران و بزرگان سرشناس قبلی و فعلی آن باشگاه و 49 درصد باقیمانده نیز بین هواداران و سرمایهگذاران توزیع شود. پس از تاسیس این پوسته حقوقی به صورت سهامی عام، این شرکت میتواند نام تجاری و داراییهای آن باشگاه را خریداری کند. این شرکت سهامی عام برای تامین هزینهها و سودآوری میتواند دست به سایر فعالیتهای اقتصادی، مالی و تجاری بزند.»
وی با اشاره به کارکردهای تشکیل این شرکت افزود: «سهامی عام بین سهامداران حقیقی پراکنده و متعدد و فعالیت اصلی و حرفهای آن باشگاه تفکیک مناسبی ایجاد خواهد شد. از طرفی علاوه بر سودآوری سهام این شرکت، ساختار مدیریت حرفهای باشگاه از مدیریت اقتصادی و تجاری آن کاملاً تفکیک شده و وضعیت برای پذیرش این شرکت مادر و دختر در بورسها تسهیل میشود.»
از خصوصیسازی باشگاههای ورزشی تا پیوستن آنها به بورس راه زیاد و دشواری وجود دارد اما این فرایند با همه دشواریهایش در صورتی که مسیر صحیحی را طی کند باعث شفافیت، سلامت مالی، پاسخگویی و بالا رفتن شفافیتهای درآمدی و هزینه باشگاهها و در نهایت به برچیده شدن فساد، تبانی و دلالی ناسالم در ورزش خواهد شد
امیر رضا واعظ آشتیانی مدیر عامل سابق باشگاه استقلال در خصوص واگذاری این دو باشگاه به خبرنگار روزنامه شرق گفت: «من اعتقاد دارم که در حال حاضر زمان مناسبی برای واگذاری تیمهای پرسپولیس و استقلال نیست. این دو تیم شرایط یک زمین بدون کاربری را دارند که تکلیف آنها مشخص نیست. بهعنوان مثال، زمانی که کاربری یک زمین تغییر میکند و از مسکونی به تجاری تبدیل میشود، موجب افزایش ارزش افزوده این زمین میشود اما در شرایطی که بستر و مسیر صحیحی وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار ارزش افزوده را داشت. در ابتدا باید این پرسش از مسوولان تربیت بدنی، وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و نمایندگان مجلس پرسیده شود که چرا نظارت صحیحی بر عملکرد این باشگاهها دستکم در این چهار سال صورت نگرفته است. در حال حاضر، بدهکاری این دو باشگاه میلیاردی است. اگر اعتقاد این بوده است که این باشگاهها براساس قانون تجارت شکل گرفته و یا اداره شده است، هیات مدیره چه نقشی را برعهده داشته است؟ آیا منصوبان شما وظایف خود را بهدرستی انجام دادهاند؟ آیا حسابرسی سالانه توسط حسابرسان موردنظر انجام گرفته است؟ آیا مجامع این باشگاهها برگزار شده یا نشده است؟»
وی با انتقاد از نحوه نظارت بر این باشگاه در ریشهیابی تمایل به این واگذاری ها افزود: «سه سال پیش مجلس شورای اسلامی، سازمان تربیت بدنی را با استدلال نظارت بیشتر بر این نهاد به وزارت ورزش و جوانان تبدیل کرد؛ اکنون این پرسش مطرح میشود که مجلس شورای اسلامی چه نظارتی داشته است؟ در حالی که برخی از نمایندگان تنها تلاش کردند که عضو هیات مدیره این باشگاهها باشند. همه این مسایل موجب شده است که امروز خود دولت نسبت به بدهیهایی که وجود دارد، وحشت کند. من در زمان مدیرعاملی باشگاه استقلال، صداهایی را میشنیدم که باشگاهها هرچه بدهکارتر شوند، ترس دولت از این باشگاهها بیشتر میشود و برای اینکه مشکلات این باشگاهها از روی دوششان برداشته شود، به فکر واگذاری آنها میافتند. نظر شخصی من این است که وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و مجلس شورای اسلامی برای پوشش دادن عدم نظارت خود در پی واگذاری این باشگاهها هستند.»
همه مباحث در خصوص واگذاریها و مقدمات خصوصی شدن باشگاههای ورزشی در حالی پیش میرود که پذیرش سهام در بورسها به این دلیل صورت است که شرکتها برای بزرگ شدن نیاز به تامین مالی جدید دارند. سهامی عام شدن شرکتها و پذیرش سهام آنها در بورسها یکی از راههای تامین مالی است. شرکتها با پذیرش وضعیّت نسبتاً سخت استانداردهای حسابداری، حسابرسی و از همه مهمتر استانداردهای گزارشگری و با انتشار دقیق اطلاعات مرتبط خود به عموم سعی میکنند تا سرمایه و سهامدار جدید بپذیرند. در دنیای کسب و کار رقابتی و آزاد تقریباً هیچ شرکت و نام تجاری موفقی را نمیتوان یافت که سهامی عام و پذیرفتهشده در بورسها نباشد. شرکتهای کوچک و متوسط بعد از چند سال از تاسیس و در دوران بلوغ، اغلب سعی میکنند برای ماندگاری و توسعه در یک بورس موفق و قوی خود را پذیرش کنند. این مهم در باشگاههای ورزشی خصوصاً باشگاههای ایرانی که با کمکهای دولت و هواداران اداره شدهاند، نمود و مصداق ندارد. باشگاههای ورزشی، خصوصاً باشگاههای فوتبال در سالهای گذشته در قالب یک شرکت منسجم و دارای صورتهای مالی و حساب و کتاب مشخص اداره نشدهاند. در برخی از موارد حتی فهرست مشخصی از داراییها و یک پوسته حقوقی ثبتشده و قانونی هم در مورد این باشگاهها وجود خارجی نداشته است. در سالهای اخیر به دلیل الزام خصوصی شدن دو باشگاه مهم و معروف فوتبال استقلال و پرسپولیس و فروخته شدن باشگاه راهآهن توسط سازمان خصوصیسازی، این باشگاهها سعی کردهاند در مرحله اول به ثبت قانونی برسند، فهرستی از داراییها و بدهیها ارایه دهند، نام تجاری خود را به ثبت برسانند و صورتهای مالی قانونی و استاندارد با اظهارنظر حسابرس واجد شرایط ارایه دهند. این در حالی است که در سالهای گذشته، اولین و سادهترین شرایط و اصول یک شرکت در اکثر باشگاهها وجود نداشته است. این وضعیّت تقریبا در تمام باشگاههای کشور مصداق دارد و باشگاههای فوتبال استان فارس نیز از این موضوع مستثنی نیستند. بهرام محمدپور رییس مجمع باشگاه فوتبال برق شیراز در تشریح مشکلات و مسایل این باشگاه میگوید: «پس از تحولاتی که در باشگاه برق برای خصوصیسازی رخ داد، با وجود تمام تلاشهایی که از طرف مدیر عامل باشگاه انجام شد، نظارت صحیحی در این خصوص صورت نگرفت و برخوردهای سلیقهای موجب شد جناب آقای فارسی تیم برق را رها کند. بحث دیگر بحث مالی بود که نظارت دقیقی بر آن صورت نمیگرفت. باشگاه با بدهیهای 6 میلیاردی روبهرو شده بود.» باشگاه فجر نیز با مشکلاتی مشابه روبهرو بوده است. محمدپور نیز دلیل اصلی واگذاری باشگاه برق را بدهی این باشگاه به برق منطقهای فارس دانست و مسیر واگذاری این باشگاه به بخش خصوصی را اشتباه دانست و نامه اخیر وزارت نیرو در دولت جدید مبنی بر بازگشت باشگاه برق به وزارت نیرو را شاهدی بر اشتباه و غیر قانونی دانستن این شیوه خصوصیسازی دانست. تا زمینیکه برنامه مدون و با کار کارشناسی صورت نگیرد که در این کار همه بسترها دیده نشود واگذاری باشگاههای دولتی به بخش خصوصی از اساس غلط میباشد.
خصوصیسازی و ورود به بازار سرمایه در حالی صورت میگیرد که اساساً مردم سهام شرکتها را در بورسها خریداری میکنند، به امید آنکه در حال یا آینده سود کسب کنند. در سالهای اخیر با تاسیس فرابورس، شرکتهای زیانده یا شرکتهای تازه متولد شده و جوان نیز امکان پذیرش یافتهاند. اما باشگاههای ورزشی در عمل تجاری نیستند، برای سودآوری تاسیس نشدهاند، همواره هزینه داشته و از طرفی هزینههای خود را نیز نمیتوانسته تامین کنند و مخارج آن توسط دولت یا خیرین و کمکهای اعضا تامین شده است. تنها در صورتی میتوان یک باشگاه ورزشی را خصوصی کرد و در بورس عرضه کرد که امیدی به سودآوری و اصولاً تجاری بودن آن وجود داشته باشد.
امیر رضا واعظ آشتیانی در خصوص مشکلات باشگاه در کشور و مشکلات مالی آنها گفت: «پول بدون هیچ نظارتی وارد شده و هیچکس از نحوه هزینههای آن پرسشی نکرده است. البته من مخالف خصوصیسازی نیستم اما نباید خصوصیسازی باشگاههای ورزشی را با خصوصیسازی در عرصه صنعت اشتباه بگیریم. خصوصیسازی در کشور ما تعریف شده نیست و فرهنگ آن با ابهامهایی روبهرو است. من مخالف واگذاری باشگاههای پرسپولیس و استقلال در این مقطع زمانی هستم اما بدین معنی نیست که مخالف خصوصیسازی باشم؛ چرا که این باشگاهها پتانسیل بزرگ اقتصادی دارند که در نزد مردم نهفته مانده است و در صورت بالفعل شدن، میتواند در مسیر تولید و خدمت استفاده شود؛ ما باید از این ظرفیتها استفاده کنیم اما ورود به این ظرفیتها نیازمند بسترها و فرهنگسازی است؛ ضمن اینکه ورزش ما توجیه اقتصادی ندارد. در بهترین حالت، یک باشگاه لیگ برتری با توجه به مشکلاتی که وجود دارد، فقط میتواند 50 درصد هزینههای خود را تامین کند. باید اصلاح اساسی در حوزههای مدیریتی و مالی این باشگاهها انجام گیرد تا بتوانند به سوددهی برسند و اگر به سوددهی رسیدند و این شرایط چند سال تداوم داشت و توانست ارزش افزوده برای این باشگاهها ایجاد کند، توانایی این را پیدا میکنند که وارد بورس شوند.»
همه میدانیم که در اقتصاد پویای ورزش در کشورهایی که ساختار ورزش آنها خصوصی است، باشگاهها درآمدهای متنوع و بسیار خوبی دارند. فروش بلیت مسابقات، فروش حق پخش آنتن، فروش اقلام و لوازم با نشان تجاری باشگاه، اخذ حق عضویت از هواداران، فروش ورزشکاران و در نهایت دریافت کمک از نهادها، دولت و اعضا. همه این درآمدها میتواند یک باشگاه را سودآور و ارزشمند کند و اصولاً تنزیل سودهای احتمالی سالهای آینده یک باشگاه، قیمت آن را مشخص میکند. در ساختار فعلی باشگاههای ایران که درصد بسیاری از این درآمدها وجود ندارد یا مانند حق پخش تلویزیونی از آنها گرفته شده است، خصوصی کردن، قیمتگذاری و سهامی عام کردن یک باشگاه کار بسیار سخت و پیچیدهای است. از طرفی سهامدار کردن مستقیم اعضا و هواداران یک باشگاه و پخش کردن سهام آن بین صدها هزار نفر اشتباه دیگری است. هر بنگاهی که سهامدار عمده و استراتژیک نداشته باشد و سهام آن بسیار خُرد بین افراد متعدد پخش شده باشد، از کارایی و اثربخشی برخوردار نخواهد بود.
آشتیانی در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی معتقد است: برای ورود به بازار سرمایه، باید توجیه اقتصادی وجود داشته باشد تا علاقهمندان به خرید سهام دست بزنند. به هر ترتیب، خرید سهام به این دلیل است که به سود برسند و از آن منتفع شوند. در تمام جهان، باشگاههای بزرگ در ابتدا توسط نهادهای عمومی اداره و به تدریج از طریق بورس به مردم واگذار شدهاند و سهامدار برای آنها پیدا شده است. نمیتوان بیمحابا یک تشکیلات را واگذار کرد. در سال 1907 در انگلیس زمانی که شرکت راهآهن نتوانست پول کارگران خود را بپردازد، سهام منچستر را به آنان واگذار کرد. راهآهن یک نهاد عمومی غیردولتی در انگلستان بوده است. ما باید در این زمینه به تجربههای جهان نگاه کنیم و آنها را بپذیریم.
حسین خزلی خرازی کارشناس ارشد بازار سرمایه اما پیشنهاد دیگری را در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی دارد، او با توجه به ساختار فرهنگی و اجتماعی موجود در ایران معتقد است: «برای خصوصی کردن و سهامی عام کردن یک باشگاه، ابتدا یک شرکت سهامی عام با سرمایه مناسب برای خرید و تملک داراییهای آن باشگاه تاسیس شود. 51 درصد سهام این شرکت میتواند بین ورزشکاران و بزرگان سرشناس قبلی و فعلی آن باشگاه و 49 درصد باقیمانده نیز بین هواداران و سرمایهگذاران توزیع شود. پس از تاسیس این پوسته حقوقی به صورت سهامی عام، این شرکت میتواند نام تجاری و داراییهای آن باشگاه را خریداری کند. این شرکت سهامی عام برای تامین هزینهها و سودآوری میتواند دست به سایر فعالیتهای اقتصادی، مالی و تجاری بزند.»
وی با اشاره به کارکردهای تشکیل این شرکت افزود: «سهامی عام بین سهامداران حقیقی پراکنده و متعدد و فعالیت اصلی و حرفهای آن باشگاه تفکیک مناسبی ایجاد خواهد شد. از طرفی علاوه بر سودآوری سهام این شرکت، ساختار مدیریت حرفهای باشگاه از مدیریت اقتصادی و تجاری آن کاملاً تفکیک شده و وضعیت برای پذیرش این شرکت مادر و دختر در بورسها تسهیل میشود.»
از خصوصیسازی باشگاههای ورزشی تا پیوستن آنها به بورس راه زیاد و دشواری وجود دارد اما این فرایند با همه دشواریهایش در صورتی که مسیر صحیحی را طی کند باعث شفافیت، سلامت مالی، پاسخگویی و بالا رفتن شفافیتهای درآمدی و هزینه باشگاهها و در نهایت به برچیده شدن فساد، تبانی و دلالی ناسالم در ورزش خواهد شد
در روزهای گذشته بار دیگر موضوع خصوصیسازی دو باشگاه ورزشی «استقلال» و «پرسپولیس» به صدر اخبار راه یافت و به نظر میرسد، فرآیند این واگذاری وارد فاز جدیدی شده است. در هفته گذشته «محمود گودرزی» وزیر ورزش و جوانان در نشستی با «علی طیبنیا» وزیر اقتصاد و امور دارایی آخرین وضعیّت واگذاری دو باشگاه استقلال و پرسپولیس را بررسی کردند. در این نشست گودرزی با بیان اینکه این دو باشگاه سرمایه مردم هستند، گفت: «باید با برنامهای مشخص و مطمئن کار واگذاری آنها صورت گیرد.» وی افزود: «باید با همه دستگاههای متولی خصوصیسازی هماهنگ شویم و از امروز کار واگذاری این باشگاهها را بهصورت جدیتر دنبال کنیم.» رییس سازمان خصوصیسازی نیز در این نشست گفت: «فوتبال کشور در استقلال و پرسپولیس خلاصه نمیشود و اگر به بخش خصوصی واگذار شوند، هیچ اتفاقی نمیافتد.» «میرعلیاشرف عبدالله پوریحسینی» با بیان اینکه براساس قوانین این دو باشگاه نمیتوانند وارد بورس شوند اما واگذاری آنها به بخش خصوصی مشکلی ندارد، افزود: «این کار در نخستین نشست هیات واگذاری که بهزودی برگزار میشود در دستورکار است و ساز و کار آن را معلوم میکنیم.» او خاطرنشان کرد:
«قیمتگذاری برند این دو باشگاه بهگونهای صورت میگیرد که بیشتر از بدهیهای آنها باشد و در این زمینه صورتهای مالی از دو باشگاه دریافت شده است و افرادی هستند که چند برابر بدهیهای این دو باشگاه سرمایه دارند.» رییس سازمان خصوصیسازی ابراز امیدواری کرد: «استقلال و پرسپولیس 60 تا 100 درصد بالای قیمت پایه به فروش برسند.» پوریحسینی با بیان اینکه همه کارها برای واگذاری این دو باشگاه باید پیش از 21 فروردینماه 93 انجام شود، گفت: «روز مزایده پیش از پایان سال 92 خواهد بود و تا پیش از پایان لیگ برتر، استقلال و پرسپولیس را به مالکان جدید واگذار میکنیم.»
امیر رضا واعظ آشتیانی مدیر عامل سابق باشگاه استقلال در خصوص واگذاری این دو باشگاه به خبرنگار روزنامه شرق گفت: «من اعتقاد دارم که در حال حاضر زمان مناسبی برای واگذاری تیمهای پرسپولیس و استقلال نیست. این دو تیم شرایط یک زمین بدون کاربری را دارند که تکلیف آنها مشخص نیست. بهعنوان مثال، زمانی که کاربری یک زمین تغییر میکند و از مسکونی به تجاری تبدیل میشود، موجب افزایش ارزش افزوده این زمین میشود اما در شرایطی که بستر و مسیر صحیحی وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار ارزش افزوده را داشت. در ابتدا باید این پرسش از مسوولان تربیت بدنی، وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و نمایندگان مجلس پرسیده شود که چرا نظارت صحیحی بر عملکرد این باشگاهها دستکم در این چهار سال صورت نگرفته است. در حال حاضر، بدهکاری این دو باشگاه میلیاردی است. اگر اعتقاد این بوده است که این باشگاهها براساس قانون تجارت شکل گرفته و یا اداره شده است، هیات مدیره چه نقشی را برعهده داشته است؟ آیا منصوبان شما وظایف خود را بهدرستی انجام دادهاند؟ آیا حسابرسی سالانه توسط حسابرسان موردنظر انجام گرفته است؟ آیا مجامع این باشگاهها برگزار شده یا نشده است؟»
وی با انتقاد از نحوه نظارت بر این باشگاه در ریشهیابی تمایل به این واگذاری ها افزود: «سه سال پیش مجلس شورای اسلامی، سازمان تربیت بدنی را با استدلال نظارت بیشتر بر این نهاد به وزارت ورزش و جوانان تبدیل کرد؛ اکنون این پرسش مطرح میشود که مجلس شورای اسلامی چه نظارتی داشته است؟ در حالی که برخی از نمایندگان تنها تلاش کردند که عضو هیات مدیره این باشگاهها باشند. همه این مسایل موجب شده است که امروز خود دولت نسبت به بدهیهایی که وجود دارد، وحشت کند. من در زمان مدیرعاملی باشگاه استقلال، صداهایی را میشنیدم که باشگاهها هرچه بدهکارتر شوند، ترس دولت از این باشگاهها بیشتر میشود و برای اینکه مشکلات این باشگاهها از روی دوششان برداشته شود، به فکر واگذاری آنها میافتند. نظر شخصی من این است که وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و مجلس شورای اسلامی برای پوشش دادن عدم نظارت خود در پی واگذاری این باشگاهها هستند.»
همه مباحث در خصوص واگذاریها و مقدمات خصوصی شدن باشگاههای ورزشی در حالی پیش میرود که پذیرش سهام در بورسها به این دلیل صورت است که شرکتها برای بزرگ شدن نیاز به تامین مالی جدید دارند. سهامی عام شدن شرکتها و پذیرش سهام آنها در بورسها یکی از راههای تامین مالی است. شرکتها با پذیرش وضعیّت نسبتاً سخت استانداردهای حسابداری، حسابرسی و از همه مهمتر استانداردهای گزارشگری و با انتشار دقیق اطلاعات مرتبط خود به عموم سعی میکنند تا سرمایه و سهامدار جدید بپذیرند. در دنیای کسب و کار رقابتی و آزاد تقریباً هیچ شرکت و نام تجاری موفقی را نمیتوان یافت که سهامی عام و پذیرفتهشده در بورسها نباشد. شرکتهای کوچک و متوسط بعد از چند سال از تاسیس و در دوران بلوغ، اغلب سعی میکنند برای ماندگاری و توسعه در یک بورس موفق و قوی خود را پذیرش کنند. این مهم در باشگاههای ورزشی خصوصاً باشگاههای ایرانی که با کمکهای دولت و هواداران اداره شدهاند، نمود و مصداق ندارد. باشگاههای ورزشی، خصوصاً باشگاههای فوتبال در سالهای گذشته در قالب یک شرکت منسجم و دارای صورتهای مالی و حساب و کتاب مشخص اداره نشدهاند. در برخی از موارد حتی فهرست مشخصی از داراییها و یک پوسته حقوقی ثبتشده و قانونی هم در مورد این باشگاهها وجود خارجی نداشته است. در سالهای اخیر به دلیل الزام خصوصی شدن دو باشگاه مهم و معروف فوتبال استقلال و پرسپولیس و فروخته شدن باشگاه راهآهن توسط سازمان خصوصیسازی، این باشگاهها سعی کردهاند در مرحله اول به ثبت قانونی برسند، فهرستی از داراییها و بدهیها ارایه دهند، نام تجاری خود را به ثبت برسانند و صورتهای مالی قانونی و استاندارد با اظهارنظر حسابرس واجد شرایط ارایه دهند. این در حالی است که در سالهای گذشته، اولین و سادهترین شرایط و اصول یک شرکت در اکثر باشگاهها وجود نداشته است. این وضعیّت تقریبا در تمام باشگاههای کشور مصداق دارد و باشگاههای فوتبال استان فارس نیز از این موضوع مستثنی نیستند. بهرام محمدپور رییس مجمع باشگاه فوتبال برق شیراز در تشریح مشکلات و مسایل این باشگاه میگوید: «پس از تحولاتی که در باشگاه برق برای خصوصیسازی رخ داد، با وجود تمام تلاشهایی که از طرف مدیر عامل باشگاه انجام شد، نظارت صحیحی در این خصوص صورت نگرفت و برخوردهای سلیقهای موجب شد جناب آقای فارسی تیم برق را رها کند. بحث دیگر بحث مالی بود که نظارت دقیقی بر آن صورت نمیگرفت. باشگاه با بدهیهای 6 میلیاردی روبهرو شده بود.» باشگاه فجر نیز با مشکلاتی مشابه روبهرو بوده است. محمدپور نیز دلیل اصلی واگذاری باشگاه برق را بدهی این باشگاه به برق منطقهای فارس دانست و مسیر واگذاری این باشگاه به بخش خصوصی را اشتباه دانست و نامه اخیر وزارت نیرو در دولت جدید مبنی بر بازگشت باشگاه برق به وزارت نیرو را شاهدی بر اشتباه و غیر قانونی دانستن این شیوه خصوصیسازی دانست. تا زمینیکه برنامه مدون و با کار کارشناسی صورت نگیرد که در این کار همه بسترها دیده نشود واگذاری باشگاههای دولتی به بخش خصوصی از اساس غلط میباشد.
خصوصیسازی و ورود به بازار سرمایه در حالی صورت میگیرد که اساساً مردم سهام شرکتها را در بورسها خریداری میکنند، به امید آنکه در حال یا آینده سود کسب کنند. در سالهای اخیر با تاسیس فرابورس، شرکتهای زیانده یا شرکتهای تازه متولد شده و جوان نیز امکان پذیرش یافتهاند. اما باشگاههای ورزشی در عمل تجاری نیستند، برای سودآوری تاسیس نشدهاند، همواره هزینه داشته و از طرفی هزینههای خود را نیز نمیتوانسته تامین کنند و مخارج آن توسط دولت یا خیرین و کمکهای اعضا تامین شده است. تنها در صورتی میتوان یک باشگاه ورزشی را خصوصی کرد و در بورس عرضه کرد که امیدی به سودآوری و اصولاً تجاری بودن آن وجود داشته باشد.
امیر رضا واعظ آشتیانی در خصوص مشکلات باشگاه در کشور و مشکلات مالی آنها گفت: «پول بدون هیچ نظارتی وارد شده و هیچکس از نحوه هزینههای آن پرسشی نکرده است. البته من مخالف خصوصیسازی نیستم اما نباید خصوصیسازی باشگاههای ورزشی را با خصوصیسازی در عرصه صنعت اشتباه بگیریم. خصوصیسازی در کشور ما تعریف شده نیست و فرهنگ آن با ابهامهایی روبهرو است. من مخالف واگذاری باشگاههای پرسپولیس و استقلال در این مقطع زمانی هستم اما بدین معنی نیست که مخالف خصوصیسازی باشم؛ چرا که این باشگاهها پتانسیل بزرگ اقتصادی دارند که در نزد مردم نهفته مانده است و در صورت بالفعل شدن، میتواند در مسیر تولید و خدمت استفاده شود؛ ما باید از این ظرفیتها استفاده کنیم اما ورود به این ظرفیتها نیازمند بسترها و فرهنگسازی است؛ ضمن اینکه ورزش ما توجیه اقتصادی ندارد. در بهترین حالت، یک باشگاه لیگ برتری با توجه به مشکلاتی که وجود دارد، فقط میتواند 50 درصد هزینههای خود را تامین کند. باید اصلاح اساسی در حوزههای مدیریتی و مالی این باشگاهها انجام گیرد تا بتوانند به سوددهی برسند و اگر به سوددهی رسیدند و این شرایط چند سال تداوم داشت و توانست ارزش افزوده برای این باشگاهها ایجاد کند، توانایی این را پیدا میکنند که وارد بورس شوند.»
همه میدانیم که در اقتصاد پویای ورزش در کشورهایی که ساختار ورزش آنها خصوصی است، باشگاهها درآمدهای متنوع و بسیار خوبی دارند. فروش بلیت مسابقات، فروش حق پخش آنتن، فروش اقلام و لوازم با نشان تجاری باشگاه، اخذ حق عضویت از هواداران، فروش ورزشکاران و در نهایت دریافت کمک از نهادها، دولت و اعضا. همه این درآمدها میتواند یک باشگاه را سودآور و ارزشمند کند و اصولاً تنزیل سودهای احتمالی سالهای آینده یک باشگاه، قیمت آن را مشخص میکند. در ساختار فعلی باشگاههای ایران که درصد بسیاری از این درآمدها وجود ندارد یا مانند حق پخش تلویزیونی از آنها گرفته شده است، خصوصی کردن، قیمتگذاری و سهامی عام کردن یک باشگاه کار بسیار سخت و پیچیدهای است. از طرفی سهامدار کردن مستقیم اعضا و هواداران یک باشگاه و پخش کردن سهام آن بین صدها هزار نفر اشتباه دیگری است. هر بنگاهی که سهامدار عمده و استراتژیک نداشته باشد و سهام آن بسیار خُرد بین افراد متعدد پخش شده باشد، از کارایی و اثربخشی برخوردار نخواهد بود.
آشتیانی در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی معتقد است: برای ورود به بازار سرمایه، باید توجیه اقتصادی وجود داشته باشد تا علاقهمندان به خرید سهام دست بزنند. به هر ترتیب، خرید سهام به این دلیل است که به سود برسند و از آن منتفع شوند. در تمام جهان، باشگاههای بزرگ در ابتدا توسط نهادهای عمومی اداره و به تدریج از طریق بورس به مردم واگذار شدهاند و سهامدار برای آنها پیدا شده است. نمیتوان بیمحابا یک تشکیلات را واگذار کرد. در سال 1907 در انگلیس زمانی که شرکت راهآهن نتوانست پول کارگران خود را بپردازد، سهام منچستر را به آنان واگذار کرد. راهآهن یک نهاد عمومی غیردولتی در انگلستان بوده است. ما باید در این زمینه به تجربههای جهان نگاه کنیم و آنها را بپذیریم.
حسین خزلی خرازی کارشناس ارشد بازار سرمایه اما پیشنهاد دیگری را در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی دارد، او با توجه به ساختار فرهنگی و اجتماعی موجود در ایران معتقد است: «برای خصوصی کردن و سهامی عام کردن یک باشگاه، ابتدا یک شرکت سهامی عام با سرمایه مناسب برای خرید و تملک داراییهای آن باشگاه تاسیس شود. 51 درصد سهام این شرکت میتواند بین ورزشکاران و بزرگان سرشناس قبلی و فعلی آن باشگاه و 49 درصد باقیمانده نیز بین هواداران و سرمایهگذاران توزیع شود. پس از تاسیس این پوسته حقوقی به صورت سهامی عام، این شرکت میتواند نام تجاری و داراییهای آن باشگاه را خریداری کند. این شرکت سهامی عام برای تامین هزینهها و سودآوری میتواند دست به سایر فعالیتهای اقتصادی، مالی و تجاری بزند.»
وی با اشاره به کارکردهای تشکیل این شرکت افزود: «سهامی عام بین سهامداران حقیقی پراکنده و متعدد و فعالیت اصلی و حرفهای آن باشگاه تفکیک مناسبی ایجاد خواهد شد. از طرفی علاوه بر سودآوری سهام این شرکت، ساختار مدیریت حرفهای باشگاه از مدیریت اقتصادی و تجاری آن کاملاً تفکیک شده و وضعیت برای پذیرش این شرکت مادر و دختر در بورسها تسهیل میشود.»
از خصوصیسازی باشگاههای ورزشی تا پیوستن آنها به بورس راه زیاد و دشواری وجود دارد اما این فرایند با همه دشواریهایش در صورتی که مسیر صحیحی را طی کند باعث شفافیت، سلامت مالی، پاسخگویی و بالا رفتن شفافیتهای درآمدی و هزینه باشگاهها و در نهایت به برچیده شدن فساد، تبانی و دلالی ناسالم در ورزش خواهد شد
امیر رضا واعظ آشتیانی مدیر عامل سابق باشگاه استقلال در خصوص واگذاری این دو باشگاه به خبرنگار روزنامه شرق گفت: «من اعتقاد دارم که در حال حاضر زمان مناسبی برای واگذاری تیمهای پرسپولیس و استقلال نیست. این دو تیم شرایط یک زمین بدون کاربری را دارند که تکلیف آنها مشخص نیست. بهعنوان مثال، زمانی که کاربری یک زمین تغییر میکند و از مسکونی به تجاری تبدیل میشود، موجب افزایش ارزش افزوده این زمین میشود اما در شرایطی که بستر و مسیر صحیحی وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار ارزش افزوده را داشت. در ابتدا باید این پرسش از مسوولان تربیت بدنی، وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و نمایندگان مجلس پرسیده شود که چرا نظارت صحیحی بر عملکرد این باشگاهها دستکم در این چهار سال صورت نگرفته است. در حال حاضر، بدهکاری این دو باشگاه میلیاردی است. اگر اعتقاد این بوده است که این باشگاهها براساس قانون تجارت شکل گرفته و یا اداره شده است، هیات مدیره چه نقشی را برعهده داشته است؟ آیا منصوبان شما وظایف خود را بهدرستی انجام دادهاند؟ آیا حسابرسی سالانه توسط حسابرسان موردنظر انجام گرفته است؟ آیا مجامع این باشگاهها برگزار شده یا نشده است؟»
وی با انتقاد از نحوه نظارت بر این باشگاه در ریشهیابی تمایل به این واگذاری ها افزود: «سه سال پیش مجلس شورای اسلامی، سازمان تربیت بدنی را با استدلال نظارت بیشتر بر این نهاد به وزارت ورزش و جوانان تبدیل کرد؛ اکنون این پرسش مطرح میشود که مجلس شورای اسلامی چه نظارتی داشته است؟ در حالی که برخی از نمایندگان تنها تلاش کردند که عضو هیات مدیره این باشگاهها باشند. همه این مسایل موجب شده است که امروز خود دولت نسبت به بدهیهایی که وجود دارد، وحشت کند. من در زمان مدیرعاملی باشگاه استقلال، صداهایی را میشنیدم که باشگاهها هرچه بدهکارتر شوند، ترس دولت از این باشگاهها بیشتر میشود و برای اینکه مشکلات این باشگاهها از روی دوششان برداشته شود، به فکر واگذاری آنها میافتند. نظر شخصی من این است که وزارت ورزش، دستگاههای نظارتی و مجلس شورای اسلامی برای پوشش دادن عدم نظارت خود در پی واگذاری این باشگاهها هستند.»
همه مباحث در خصوص واگذاریها و مقدمات خصوصی شدن باشگاههای ورزشی در حالی پیش میرود که پذیرش سهام در بورسها به این دلیل صورت است که شرکتها برای بزرگ شدن نیاز به تامین مالی جدید دارند. سهامی عام شدن شرکتها و پذیرش سهام آنها در بورسها یکی از راههای تامین مالی است. شرکتها با پذیرش وضعیّت نسبتاً سخت استانداردهای حسابداری، حسابرسی و از همه مهمتر استانداردهای گزارشگری و با انتشار دقیق اطلاعات مرتبط خود به عموم سعی میکنند تا سرمایه و سهامدار جدید بپذیرند. در دنیای کسب و کار رقابتی و آزاد تقریباً هیچ شرکت و نام تجاری موفقی را نمیتوان یافت که سهامی عام و پذیرفتهشده در بورسها نباشد. شرکتهای کوچک و متوسط بعد از چند سال از تاسیس و در دوران بلوغ، اغلب سعی میکنند برای ماندگاری و توسعه در یک بورس موفق و قوی خود را پذیرش کنند. این مهم در باشگاههای ورزشی خصوصاً باشگاههای ایرانی که با کمکهای دولت و هواداران اداره شدهاند، نمود و مصداق ندارد. باشگاههای ورزشی، خصوصاً باشگاههای فوتبال در سالهای گذشته در قالب یک شرکت منسجم و دارای صورتهای مالی و حساب و کتاب مشخص اداره نشدهاند. در برخی از موارد حتی فهرست مشخصی از داراییها و یک پوسته حقوقی ثبتشده و قانونی هم در مورد این باشگاهها وجود خارجی نداشته است. در سالهای اخیر به دلیل الزام خصوصی شدن دو باشگاه مهم و معروف فوتبال استقلال و پرسپولیس و فروخته شدن باشگاه راهآهن توسط سازمان خصوصیسازی، این باشگاهها سعی کردهاند در مرحله اول به ثبت قانونی برسند، فهرستی از داراییها و بدهیها ارایه دهند، نام تجاری خود را به ثبت برسانند و صورتهای مالی قانونی و استاندارد با اظهارنظر حسابرس واجد شرایط ارایه دهند. این در حالی است که در سالهای گذشته، اولین و سادهترین شرایط و اصول یک شرکت در اکثر باشگاهها وجود نداشته است. این وضعیّت تقریبا در تمام باشگاههای کشور مصداق دارد و باشگاههای فوتبال استان فارس نیز از این موضوع مستثنی نیستند. بهرام محمدپور رییس مجمع باشگاه فوتبال برق شیراز در تشریح مشکلات و مسایل این باشگاه میگوید: «پس از تحولاتی که در باشگاه برق برای خصوصیسازی رخ داد، با وجود تمام تلاشهایی که از طرف مدیر عامل باشگاه انجام شد، نظارت صحیحی در این خصوص صورت نگرفت و برخوردهای سلیقهای موجب شد جناب آقای فارسی تیم برق را رها کند. بحث دیگر بحث مالی بود که نظارت دقیقی بر آن صورت نمیگرفت. باشگاه با بدهیهای 6 میلیاردی روبهرو شده بود.» باشگاه فجر نیز با مشکلاتی مشابه روبهرو بوده است. محمدپور نیز دلیل اصلی واگذاری باشگاه برق را بدهی این باشگاه به برق منطقهای فارس دانست و مسیر واگذاری این باشگاه به بخش خصوصی را اشتباه دانست و نامه اخیر وزارت نیرو در دولت جدید مبنی بر بازگشت باشگاه برق به وزارت نیرو را شاهدی بر اشتباه و غیر قانونی دانستن این شیوه خصوصیسازی دانست. تا زمینیکه برنامه مدون و با کار کارشناسی صورت نگیرد که در این کار همه بسترها دیده نشود واگذاری باشگاههای دولتی به بخش خصوصی از اساس غلط میباشد.
خصوصیسازی و ورود به بازار سرمایه در حالی صورت میگیرد که اساساً مردم سهام شرکتها را در بورسها خریداری میکنند، به امید آنکه در حال یا آینده سود کسب کنند. در سالهای اخیر با تاسیس فرابورس، شرکتهای زیانده یا شرکتهای تازه متولد شده و جوان نیز امکان پذیرش یافتهاند. اما باشگاههای ورزشی در عمل تجاری نیستند، برای سودآوری تاسیس نشدهاند، همواره هزینه داشته و از طرفی هزینههای خود را نیز نمیتوانسته تامین کنند و مخارج آن توسط دولت یا خیرین و کمکهای اعضا تامین شده است. تنها در صورتی میتوان یک باشگاه ورزشی را خصوصی کرد و در بورس عرضه کرد که امیدی به سودآوری و اصولاً تجاری بودن آن وجود داشته باشد.
امیر رضا واعظ آشتیانی در خصوص مشکلات باشگاه در کشور و مشکلات مالی آنها گفت: «پول بدون هیچ نظارتی وارد شده و هیچکس از نحوه هزینههای آن پرسشی نکرده است. البته من مخالف خصوصیسازی نیستم اما نباید خصوصیسازی باشگاههای ورزشی را با خصوصیسازی در عرصه صنعت اشتباه بگیریم. خصوصیسازی در کشور ما تعریف شده نیست و فرهنگ آن با ابهامهایی روبهرو است. من مخالف واگذاری باشگاههای پرسپولیس و استقلال در این مقطع زمانی هستم اما بدین معنی نیست که مخالف خصوصیسازی باشم؛ چرا که این باشگاهها پتانسیل بزرگ اقتصادی دارند که در نزد مردم نهفته مانده است و در صورت بالفعل شدن، میتواند در مسیر تولید و خدمت استفاده شود؛ ما باید از این ظرفیتها استفاده کنیم اما ورود به این ظرفیتها نیازمند بسترها و فرهنگسازی است؛ ضمن اینکه ورزش ما توجیه اقتصادی ندارد. در بهترین حالت، یک باشگاه لیگ برتری با توجه به مشکلاتی که وجود دارد، فقط میتواند 50 درصد هزینههای خود را تامین کند. باید اصلاح اساسی در حوزههای مدیریتی و مالی این باشگاهها انجام گیرد تا بتوانند به سوددهی برسند و اگر به سوددهی رسیدند و این شرایط چند سال تداوم داشت و توانست ارزش افزوده برای این باشگاهها ایجاد کند، توانایی این را پیدا میکنند که وارد بورس شوند.»
همه میدانیم که در اقتصاد پویای ورزش در کشورهایی که ساختار ورزش آنها خصوصی است، باشگاهها درآمدهای متنوع و بسیار خوبی دارند. فروش بلیت مسابقات، فروش حق پخش آنتن، فروش اقلام و لوازم با نشان تجاری باشگاه، اخذ حق عضویت از هواداران، فروش ورزشکاران و در نهایت دریافت کمک از نهادها، دولت و اعضا. همه این درآمدها میتواند یک باشگاه را سودآور و ارزشمند کند و اصولاً تنزیل سودهای احتمالی سالهای آینده یک باشگاه، قیمت آن را مشخص میکند. در ساختار فعلی باشگاههای ایران که درصد بسیاری از این درآمدها وجود ندارد یا مانند حق پخش تلویزیونی از آنها گرفته شده است، خصوصی کردن، قیمتگذاری و سهامی عام کردن یک باشگاه کار بسیار سخت و پیچیدهای است. از طرفی سهامدار کردن مستقیم اعضا و هواداران یک باشگاه و پخش کردن سهام آن بین صدها هزار نفر اشتباه دیگری است. هر بنگاهی که سهامدار عمده و استراتژیک نداشته باشد و سهام آن بسیار خُرد بین افراد متعدد پخش شده باشد، از کارایی و اثربخشی برخوردار نخواهد بود.
آشتیانی در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی معتقد است: برای ورود به بازار سرمایه، باید توجیه اقتصادی وجود داشته باشد تا علاقهمندان به خرید سهام دست بزنند. به هر ترتیب، خرید سهام به این دلیل است که به سود برسند و از آن منتفع شوند. در تمام جهان، باشگاههای بزرگ در ابتدا توسط نهادهای عمومی اداره و به تدریج از طریق بورس به مردم واگذار شدهاند و سهامدار برای آنها پیدا شده است. نمیتوان بیمحابا یک تشکیلات را واگذار کرد. در سال 1907 در انگلیس زمانی که شرکت راهآهن نتوانست پول کارگران خود را بپردازد، سهام منچستر را به آنان واگذار کرد. راهآهن یک نهاد عمومی غیردولتی در انگلستان بوده است. ما باید در این زمینه به تجربههای جهان نگاه کنیم و آنها را بپذیریم.
حسین خزلی خرازی کارشناس ارشد بازار سرمایه اما پیشنهاد دیگری را در خصوص نحوه واگذاری باشگاههای ورزشی دارد، او با توجه به ساختار فرهنگی و اجتماعی موجود در ایران معتقد است: «برای خصوصی کردن و سهامی عام کردن یک باشگاه، ابتدا یک شرکت سهامی عام با سرمایه مناسب برای خرید و تملک داراییهای آن باشگاه تاسیس شود. 51 درصد سهام این شرکت میتواند بین ورزشکاران و بزرگان سرشناس قبلی و فعلی آن باشگاه و 49 درصد باقیمانده نیز بین هواداران و سرمایهگذاران توزیع شود. پس از تاسیس این پوسته حقوقی به صورت سهامی عام، این شرکت میتواند نام تجاری و داراییهای آن باشگاه را خریداری کند. این شرکت سهامی عام برای تامین هزینهها و سودآوری میتواند دست به سایر فعالیتهای اقتصادی، مالی و تجاری بزند.»
وی با اشاره به کارکردهای تشکیل این شرکت افزود: «سهامی عام بین سهامداران حقیقی پراکنده و متعدد و فعالیت اصلی و حرفهای آن باشگاه تفکیک مناسبی ایجاد خواهد شد. از طرفی علاوه بر سودآوری سهام این شرکت، ساختار مدیریت حرفهای باشگاه از مدیریت اقتصادی و تجاری آن کاملاً تفکیک شده و وضعیت برای پذیرش این شرکت مادر و دختر در بورسها تسهیل میشود.»
از خصوصیسازی باشگاههای ورزشی تا پیوستن آنها به بورس راه زیاد و دشواری وجود دارد اما این فرایند با همه دشواریهایش در صورتی که مسیر صحیحی را طی کند باعث شفافیت، سلامت مالی، پاسخگویی و بالا رفتن شفافیتهای درآمدی و هزینه باشگاهها و در نهایت به برچیده شدن فساد، تبانی و دلالی ناسالم در ورزش خواهد شد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.