|

شیراز شهر گردشگران سالمند

شیرین کریمی

اواسط اسفند ماه سال 1392 ایمانوئل والرشتاین، نظریه پرداز نظام جهانی، به دانشگاه تهران آمد. والرشتاین و همسرش دهه هشتم از زندگی خود را سپری می‌کنند، آنها مقصد بعدی خود را شیراز انتخاب کردند، والرشتاین در پاسخ به سوال خبرنگاری که از او پرسید چرا شیراز را انتخاب کردید گفت : « من و همسرم به دنبال بازدید از شکوه ایران هستیم بازدید از مکان‌ها و فضاهای تاریخی و باستانی و به دنبال تمدن طولانی ایران هستیم چراکه مساله کوچکی نیست که بتوان به راحتی از کنار آن گذشت.»
سید محمد خاتمی در سخنرانی‌ای که در اسفند ماه 1387 در شیراز داشت گفت : «به نظر من شیراز پایتخت فرهنگی ایران است و من این شهر را بسیار دوست دارم، اگر اختیار داشتم که جایی را برای زندگی در دنیا انتخاب کنم، قطعا انتخاب اولم شیراز بود، چراکه علاقه زیادی به این شهر، مردمش و تاریخش دارم.»
محمدامین افشاری‌فر تحقیقی با عنوان « بررسی عوامل موثر بر میزان رضایتمندی گردشگران خارجی» در سال 1389 در دانشگاه تهران، انجام داده است. جامعه آماری افشاری‌فر 266 نفر گردشگر خارجی در شیراز بودند و معلوم شد که فراوانی گردشگران پا به سن گذاشته و سالمندی که به شیراز سفر می‌کنند، بیشتر از گردشگران جوان است. افشاری‌فر دلیل اقبال سالمندان از شیراز را محصولات فرهنگی-تاریخی این شهر می‌داند. همینطور این تحقیق نشان داده است که با افزایش سن گردشگر میزان رضایت آنان از محصولات گردشگری شیراز بیشتر شده است و دلیل آن را این می‌داند که محصولات تاریخی-فرهنگی جذابیت بیشتری برای افراد سالمند دارد و جوانان بیشتر به دنبال محصولات تفریحی و لذت جویانه هستند. تحقیق افشاری‌فر نشان می‌دهد که بیشتر گردشگران از کشورهای توسعه یافته و ثروتمند بوده‌اند و مطالعات و دانش علمی خود در زمینه‌های فرهنگی و تاریخی را به عنوان یکی از دلایل اصلی علاقه‌مندی خود به بازدید از شیراز بیان کرده‌اند.
با این واقعیت‌ها شیراز علاوه بر گردشگران داخلی، اغلب میزبان گردشگرانی با ویژگی‌های تحصیل‌کرده، علاقه‌مند به تاریخ و آگاه به فرهنگ ایران، اغلب دنیا دیده و پا به سن گذاشته و کنجکاو است. زنان و مردان محترم با پختگی ذهن و افق فکری باز که زندگی پرباری را پشت سر گذاشته‌اند.
گردشگران شاید پیش از آمدن به شیراز در طول زندگی خود هرگاه که از شیراز و فارس چیزی می‌خواندند در پس‌زمینه ذهنشان یک برنامه‌ریزی برای دیدن شیراز را هم طراحی می‌کردند. سفر به شیراز در برنامه‌ریزی سفرهای اغلب مردم دنیا یک جا دارد. عموم گردشگران بین دو تا چهار روز در شیراز اقامت دارند.
گردشگران پیر وقتی زیر دروازه قرآن راه می‌روند و احتمالاً آن را پیش از این بنای عظیم‌تری در تصاویر دیده بودند، یا وقتی در کنار آرمگاه حافظ راهنمای تور، شعری از حافظ می‌خواند: « از آن به دیر مغانم عزیز می‌دارند / که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست » و در ترجمه دیر مغان دچار مشکل می‌شود، یا وقتی در کنار مزار باصفای سعدی دیوار نوشته‌های اطراف مزار را می‌خوانند و تلاش می‌کنند منظور سهل و ممتنع استاد سخن و شیخ اجل را دریابند و شاید اصلاً معنی کلمه « شیخ اجل » را درک کنند، یا وقتی با قدم‌های سالمندشان به دنبال زیباترین تجلی‌های هنر هخامنشی در معماری، آرامگاه‌ها، آتشکده‌ها، کاخ‌ها و تالارهایی که اکنون فقط ستون‌هایشان برجای مانده می‌گردند، وقتی که سکوی سنگی شش طبقه آرامگاه کوروش در پاسارگاد را مشاهده می‌کنند یا در دل کوه پشت تخت جمشید آرامگاهی باشکوه تراشیده شده از سنگ می‌بینند و با خودشان فکر می‌کنند این آرامگاه متعلق به اردشیر دوم است یا اردشیر سوم که در قرن چهارم قبل از میلاد اینجا آرمید. وقتی آن قرآن دست‌نوشته درون موزه کلاه‌فرنگی را مشاهده می‌کنند یا زائران بی‌شماری که برای تبرک و توسل به شاهچراغ می‌روند، یا اگر از آن گردشگران خوش شانس باشند و سفرشان در ماههای فروردین و اردیبهشت باشد وقتی عطر روح‌افزای گلهای نارجستان و باغ ارم و باغ عفیف آباد و باغ جهان نما و دلگشا را استشمام می‌کنند وقتی در هتل‌های شهر استراحت می‌کنند، وقتی عطر تند عطاری و حلوا و مسقطی و بابونه و آویشن پیچیده تا سقف چهار سوق بازار وکیل را استشمام می‌کنند وقتی ترنج‌های برجسته حجاری شده در سرای مشیر و تلفظ میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی برایشان مشکل به نظر می‌رسد حال و هوای متفاوت آنجا را درک کنند، یا وقتی خسته می‌شوند از حمل دوربین‌های پر از عکس از معماری و شبستان و خط ثلث سوره‌های قرآن روی دیوار مسجد وکیل و شاه‌نشین و حوض‌های مرمرین حمام وکیل و درهای چوبی و شیشه‌های رنگارنگ بهانه بازی نور در مسجد نصیرالملک خسته شدند، شاید وقت همه اینها، و وقتی که در برقراری ارتباط با رانندگان تاکسی دچار مشکل می‌شوند و زبان یکدیگر را نمی‌فهمند، یا وقتی تنوع غذایی رستوران‌های شیراز را کم می‌بینند، وقتی در پیدا کردن سرویس‌های بهداشتی پاکیزه و در دسترس دچار مشکل می‌شوند، وقتی در استفاده از خدمات خطوط تلفن و اینترنت دچار مشکل ‌می‌شوند، یا وقتی به نظافت عمومی شهر و سیستم جمع‌آوری زباله شهر می‌اندیشند، وقتی خواستار حرف زدن با افراد بومی شیراز هستند یا می‌خواهند بروند به چادرهای عشایری و مستقیم با فرهنگ اقوام فارس آشنا شوند، شاید وقت همه این‌ها به این می‌اندیشند که آیا دوباره به این شهر سفر خواهند کرد؟ آیا وقت و هزینه دوباره و چندباره برای دیدن شیراز ارزش دارد؟ آیا به دیگران توصیه کنند که به این شهر سفر کنند؟ این سوالی است که ما مسوولیم برای مثبت شدن پاسخش تلاش کنیم.
چرا شیراز برای گردشگران پیر و گردشگران آگاه مقصد جذابی است؟ وضع شیراز آنقدر بی‌مثال است که این پختگان روزگار آن را برای دیدن و شاید دوباره دیدن انتخاب می‌کنند؟ این سوالی است که پاسخش را در دل خود سوال می‌توان یافت. وضع بی‌مثال دیار فارس از جنبه تاریخ و فرهنگ این دیار است نه از جنبه پاکیزگی و رفاه و امکانات گردشگری به ویژه برای سالمندان. اگر کمبودهای رفاهی برای گردشگران فهیم و سالمند شیراز و همینطور گردشگران جوانی که به این شهر می‌آیند رفع شود، یکتایی و یگانگی جاذبه گردشگری شیراز بیشتر و پایدارتر خواهد شد. و اما ما ساکنان شیراز چه مسوولیتی در قبال تاریخ و فرهنگی که میلیون‌ها چشم دنیا دیده در آرزوی دیدن آن هستند داریم؟ به این واقعیت فکر کنید.
اواسط اسفند ماه سال 1392 ایمانوئل والرشتاین، نظریه پرداز نظام جهانی، به دانشگاه تهران آمد. والرشتاین و همسرش دهه هشتم از زندگی خود را سپری می‌کنند، آنها مقصد بعدی خود را شیراز انتخاب کردند، والرشتاین در پاسخ به سوال خبرنگاری که از او پرسید چرا شیراز را انتخاب کردید گفت : « من و همسرم به دنبال بازدید از شکوه ایران هستیم بازدید از مکان‌ها و فضاهای تاریخی و باستانی و به دنبال تمدن طولانی ایران هستیم چراکه مساله کوچکی نیست که بتوان به راحتی از کنار آن گذشت.»
سید محمد خاتمی در سخنرانی‌ای که در اسفند ماه 1387 در شیراز داشت گفت : «به نظر من شیراز پایتخت فرهنگی ایران است و من این شهر را بسیار دوست دارم، اگر اختیار داشتم که جایی را برای زندگی در دنیا انتخاب کنم، قطعا انتخاب اولم شیراز بود، چراکه علاقه زیادی به این شهر، مردمش و تاریخش دارم.»
محمدامین افشاری‌فر تحقیقی با عنوان « بررسی عوامل موثر بر میزان رضایتمندی گردشگران خارجی» در سال 1389 در دانشگاه تهران، انجام داده است. جامعه آماری افشاری‌فر 266 نفر گردشگر خارجی در شیراز بودند و معلوم شد که فراوانی گردشگران پا به سن گذاشته و سالمندی که به شیراز سفر می‌کنند، بیشتر از گردشگران جوان است. افشاری‌فر دلیل اقبال سالمندان از شیراز را محصولات فرهنگی-تاریخی این شهر می‌داند. همینطور این تحقیق نشان داده است که با افزایش سن گردشگر میزان رضایت آنان از محصولات گردشگری شیراز بیشتر شده است و دلیل آن را این می‌داند که محصولات تاریخی-فرهنگی جذابیت بیشتری برای افراد سالمند دارد و جوانان بیشتر به دنبال محصولات تفریحی و لذت جویانه هستند. تحقیق افشاری‌فر نشان می‌دهد که بیشتر گردشگران از کشورهای توسعه یافته و ثروتمند بوده‌اند و مطالعات و دانش علمی خود در زمینه‌های فرهنگی و تاریخی را به عنوان یکی از دلایل اصلی علاقه‌مندی خود به بازدید از شیراز بیان کرده‌اند.
با این واقعیت‌ها شیراز علاوه بر گردشگران داخلی، اغلب میزبان گردشگرانی با ویژگی‌های تحصیل‌کرده، علاقه‌مند به تاریخ و آگاه به فرهنگ ایران، اغلب دنیا دیده و پا به سن گذاشته و کنجکاو است. زنان و مردان محترم با پختگی ذهن و افق فکری باز که زندگی پرباری را پشت سر گذاشته‌اند.
گردشگران شاید پیش از آمدن به شیراز در طول زندگی خود هرگاه که از شیراز و فارس چیزی می‌خواندند در پس‌زمینه ذهنشان یک برنامه‌ریزی برای دیدن شیراز را هم طراحی می‌کردند. سفر به شیراز در برنامه‌ریزی سفرهای اغلب مردم دنیا یک جا دارد. عموم گردشگران بین دو تا چهار روز در شیراز اقامت دارند.
گردشگران پیر وقتی زیر دروازه قرآن راه می‌روند و احتمالاً آن را پیش از این بنای عظیم‌تری در تصاویر دیده بودند، یا وقتی در کنار آرمگاه حافظ راهنمای تور، شعری از حافظ می‌خواند: « از آن به دیر مغانم عزیز می‌دارند / که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست » و در ترجمه دیر مغان دچار مشکل می‌شود، یا وقتی در کنار مزار باصفای سعدی دیوار نوشته‌های اطراف مزار را می‌خوانند و تلاش می‌کنند منظور سهل و ممتنع استاد سخن و شیخ اجل را دریابند و شاید اصلاً معنی کلمه « شیخ اجل » را درک کنند، یا وقتی با قدم‌های سالمندشان به دنبال زیباترین تجلی‌های هنر هخامنشی در معماری، آرامگاه‌ها، آتشکده‌ها، کاخ‌ها و تالارهایی که اکنون فقط ستون‌هایشان برجای مانده می‌گردند، وقتی که سکوی سنگی شش طبقه آرامگاه کوروش در پاسارگاد را مشاهده می‌کنند یا در دل کوه پشت تخت جمشید آرامگاهی باشکوه تراشیده شده از سنگ می‌بینند و با خودشان فکر می‌کنند این آرامگاه متعلق به اردشیر دوم است یا اردشیر سوم که در قرن چهارم قبل از میلاد اینجا آرمید. وقتی آن قرآن دست‌نوشته درون موزه کلاه‌فرنگی را مشاهده می‌کنند یا زائران بی‌شماری که برای تبرک و توسل به شاهچراغ می‌روند، یا اگر از آن گردشگران خوش شانس باشند و سفرشان در ماههای فروردین و اردیبهشت باشد وقتی عطر روح‌افزای گلهای نارجستان و باغ ارم و باغ عفیف آباد و باغ جهان نما و دلگشا را استشمام می‌کنند وقتی در هتل‌های شهر استراحت می‌کنند، وقتی عطر تند عطاری و حلوا و مسقطی و بابونه و آویشن پیچیده تا سقف چهار سوق بازار وکیل را استشمام می‌کنند وقتی ترنج‌های برجسته حجاری شده در سرای مشیر و تلفظ میرزا ابوالحسن خان مشیرالملک شیرازی برایشان مشکل به نظر می‌رسد حال و هوای متفاوت آنجا را درک کنند، یا وقتی خسته می‌شوند از حمل دوربین‌های پر از عکس از معماری و شبستان و خط ثلث سوره‌های قرآن روی دیوار مسجد وکیل و شاه‌نشین و حوض‌های مرمرین حمام وکیل و درهای چوبی و شیشه‌های رنگارنگ بهانه بازی نور در مسجد نصیرالملک خسته شدند، شاید وقت همه اینها، و وقتی که در برقراری ارتباط با رانندگان تاکسی دچار مشکل می‌شوند و زبان یکدیگر را نمی‌فهمند، یا وقتی تنوع غذایی رستوران‌های شیراز را کم می‌بینند، وقتی در پیدا کردن سرویس‌های بهداشتی پاکیزه و در دسترس دچار مشکل می‌شوند، وقتی در استفاده از خدمات خطوط تلفن و اینترنت دچار مشکل ‌می‌شوند، یا وقتی به نظافت عمومی شهر و سیستم جمع‌آوری زباله شهر می‌اندیشند، وقتی خواستار حرف زدن با افراد بومی شیراز هستند یا می‌خواهند بروند به چادرهای عشایری و مستقیم با فرهنگ اقوام فارس آشنا شوند، شاید وقت همه این‌ها به این می‌اندیشند که آیا دوباره به این شهر سفر خواهند کرد؟ آیا وقت و هزینه دوباره و چندباره برای دیدن شیراز ارزش دارد؟ آیا به دیگران توصیه کنند که به این شهر سفر کنند؟ این سوالی است که ما مسوولیم برای مثبت شدن پاسخش تلاش کنیم.
چرا شیراز برای گردشگران پیر و گردشگران آگاه مقصد جذابی است؟ وضع شیراز آنقدر بی‌مثال است که این پختگان روزگار آن را برای دیدن و شاید دوباره دیدن انتخاب می‌کنند؟ این سوالی است که پاسخش را در دل خود سوال می‌توان یافت. وضع بی‌مثال دیار فارس از جنبه تاریخ و فرهنگ این دیار است نه از جنبه پاکیزگی و رفاه و امکانات گردشگری به ویژه برای سالمندان. اگر کمبودهای رفاهی برای گردشگران فهیم و سالمند شیراز و همینطور گردشگران جوانی که به این شهر می‌آیند رفع شود، یکتایی و یگانگی جاذبه گردشگری شیراز بیشتر و پایدارتر خواهد شد. و اما ما ساکنان شیراز چه مسوولیتی در قبال تاریخ و فرهنگی که میلیون‌ها چشم دنیا دیده در آرزوی دیدن آن هستند داریم؟ به این واقعیت فکر کنید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.