|

جايگاه حقوق شهروندي زنان شهرکرد در فضاهاي باز شهري

لیلا توکلی

شهرمجموعه اي فرهنگي-كالبدي است كه براساس نيازها، فعاليتها و رفتارهاي ساكنين آن شكل گرفته است. فضاهاي شهري به عنوان بستر پاسخگوي اين نيازها و ظرفي براي تعاملات اجتماعي شناخته ميشوند. امروزه یکی از ضرورتهای اساسی در برنامههاي توسعه شهري توجه به فضاهاي عمومي شهرهاست، چرا که مهمترین نقش اين فضاها تقويت تعامل اجتماعي-فرهنگي شهروندان است و از آنجا كه شهروندان دراستفاده از اين فضاها حقوق برابر دارند، ایجاد فضاهايي مناسب براي گروههاي مختلف، با در نظر گرفتن متغيرهایي همچون: جنس، سن، قوميت و... اهميت زيادي دارد. لذا حضور زنان درفضاهای شهری، جزو حقوق اولیه آنان محسوب میشود و با درنظر گرفتن حقوق شهروندی کثرتگرا در جامعه مدنی، همچنین با عنایت به رویکرد عدالت محور در برنامهریزی و طراحی شهری، زنان نیز همانند مردان باید از شرایط برابر برای حضور درفضاهای باز شهری برخوردار باشند. به همین لحاظ در طول دهههای اخیر موضوع رابطه برنامهریزی شهری و جنسیت به یک گفتمان اساسی در شهر سازی جهان تبدیل شده است. با این حال در کشور ما شهرسازی امروزی، باهمه شعارهای عدالتخواهانه خود در ماهیت، خصلتی مرد سالارانه دارد که درموارد بسیار نیازها و ارزشهای زنانه را نادیده میگیرد و در فرآيند شكلگيري و طراحي فضاهاي شهري نقش مردان، اصلی انكارناپذير شده به طوری که فضاهاي شهري ما بر پايه حضور مردان شكل میگیرد و در اينجاست كه ماهيت جنسي شده فضاهاي شهري خود را بروز ميدهد، در حالي كه بخش زیادی از استفادهكنندگان فضاهاي شهري زنان ميباشند، همچنین با توجه به نقش سنتي زن درجامعه مدرن و حضور فعال آنان درعرصه هاي مختلف، زنان درفضاهاي شهري ناديده انگاشته شدهاند. زن به عنوان عنصر كليدي خانه و جامعه، خود را در فضاهاي شهري كمرنگ مييابد. و از جنبه فيزيكي و رواني خود را محدود و آشفته احساس ميكند. لذا شهرسازی و برنامهریزی شهری این چنینی قبل از آن که به جنسیت وابسته باشد به فرهنگ جامعه وابسته میشود، و بی توجه به تفاوتهای ظریفی که در زنان، نسبت به مردان وجود دارد طرحهای شهری شکل میگیرند. برای نمونه متناسب نبودن ابعاد و تناسب مبلمان شهری و... با شرایط زنان امری مشهود است لذا برقراری تعادل بین نیازهای جنسیتی و دیگر عوامل موثر در شهرسازی امری ضروری و اجتنابناپذیر مینماید.
لازم است طراحی فضاهای شهری پایدار به خصوص به لحاظ اجتماعی شکل گیرد، به گونهای که فضاهای شهری فرصتی مناسب برای حضور، مشارکت وفعالیتهای اجتماعی همه اقشار جامعه به خصوص زنان رافراهم آورد تا زمینهای برای دستیابی به یک جامعه پایدار و عادلانه امکان پذیر شود.
نگارنده طی تحقیقی توصيفي - تحليلي با هدف بررسي جايگاه حقوق شهروندي زنان در طراحي فضاهاي باز شهر شهرکرد به بررسي نيازهاي ويژه زنان كه يكي از گروههاي آسیب پذیر
استفاده كننده از فضاهاي شهري هستند پرداخته و به ارایه راهكارها و سياستهاي قابل اجرا در اين زمينه میپردازد. شهرکرد جمعیتي بالغ بر 131 هزار نفر دارد كه از سال 45 -90 در تمام سرشماري ها داراي تركيب جنسي بالاي 101 نفر ميباشد. با این حال نگرش مرد سالارانه نه تنها در نظام اجتماعی این شهر وجود دارد، بلکه این مساله در طراحی فضاهای شهری نیز تاثیر گذار بوده است به طوری که در فضاهای شهری چه از لحاظ کمی و چه از لحاظ کیفی به نقش زنان توجهی نشده و زن به عنوان شهروندي غايب به حساب آمده است لذا شرایط فوق موجب ایجاد بیعدالتی در استفاده از فضاهای شهری شده و لزوم توجه به حقوق شهروندی زنان در فضاهای باز شهرکرد را ضروری میسازد.
یافته های تحقیق نشان میدهد كه در شهركرد برنامه ريزي و طراحي فضاهاي باز شهري با حقوق شهروندي زنان در ارتباط نیست و تامین عواملی همچون: پاسخگویی محیط به نیاز
استفاده کنندگان، میزان تامین نیاز خدماتی و جسمانی زنان، امکان مشارکت درفضاهای شهری، دسترسی راحت به فضاهای شهری و حمل و نقل عمومی امن برای گروههای مختلف سنی میتواند
زمینه های لازم برای حضور بیشتر زنان در فضاهای باز شهری را افزایش دهد.
شهرمجموعه اي فرهنگي-كالبدي است كه براساس نيازها، فعاليتها و رفتارهاي ساكنين آن شكل گرفته است. فضاهاي شهري به عنوان بستر پاسخگوي اين نيازها و ظرفي براي تعاملات اجتماعي شناخته ميشوند. امروزه یکی از ضرورتهای اساسی در برنامههاي توسعه شهري توجه به فضاهاي عمومي شهرهاست، چرا که مهمترین نقش اين فضاها تقويت تعامل اجتماعي-فرهنگي شهروندان است و از آنجا كه شهروندان دراستفاده از اين فضاها حقوق برابر دارند، ایجاد فضاهايي مناسب براي گروههاي مختلف، با در نظر گرفتن متغيرهایي همچون: جنس، سن، قوميت و... اهميت زيادي دارد. لذا حضور زنان درفضاهای شهری، جزو حقوق اولیه آنان محسوب میشود و با درنظر گرفتن حقوق شهروندی کثرتگرا در جامعه مدنی، همچنین با عنایت به رویکرد عدالت محور در برنامهریزی و طراحی شهری، زنان نیز همانند مردان باید از شرایط برابر برای حضور درفضاهای باز شهری برخوردار باشند. به همین لحاظ در طول دهههای اخیر موضوع رابطه برنامهریزی شهری و جنسیت به یک گفتمان اساسی در شهر سازی جهان تبدیل شده است. با این حال در کشور ما شهرسازی امروزی، باهمه شعارهای عدالتخواهانه خود در ماهیت، خصلتی مرد سالارانه دارد که درموارد بسیار نیازها و ارزشهای زنانه را نادیده میگیرد و در فرآيند شكلگيري و طراحي فضاهاي شهري نقش مردان، اصلی انكارناپذير شده به طوری که فضاهاي شهري ما بر پايه حضور مردان شكل میگیرد و در اينجاست كه ماهيت جنسي شده فضاهاي شهري خود را بروز ميدهد، در حالي كه بخش زیادی از استفادهكنندگان فضاهاي شهري زنان ميباشند، همچنین با توجه به نقش سنتي زن درجامعه مدرن و حضور فعال آنان درعرصه هاي مختلف، زنان درفضاهاي شهري ناديده انگاشته شدهاند. زن به عنوان عنصر كليدي خانه و جامعه، خود را در فضاهاي شهري كمرنگ مييابد. و از جنبه فيزيكي و رواني خود را محدود و آشفته احساس ميكند. لذا شهرسازی و برنامهریزی شهری این چنینی قبل از آن که به جنسیت وابسته باشد به فرهنگ جامعه وابسته میشود، و بی توجه به تفاوتهای ظریفی که در زنان، نسبت به مردان وجود دارد طرحهای شهری شکل میگیرند. برای نمونه متناسب نبودن ابعاد و تناسب مبلمان شهری و... با شرایط زنان امری مشهود است لذا برقراری تعادل بین نیازهای جنسیتی و دیگر عوامل موثر در شهرسازی امری ضروری و اجتنابناپذیر مینماید.
لازم است طراحی فضاهای شهری پایدار به خصوص به لحاظ اجتماعی شکل گیرد، به گونهای که فضاهای شهری فرصتی مناسب برای حضور، مشارکت وفعالیتهای اجتماعی همه اقشار جامعه به خصوص زنان رافراهم آورد تا زمینهای برای دستیابی به یک جامعه پایدار و عادلانه امکان پذیر شود.
نگارنده طی تحقیقی توصيفي - تحليلي با هدف بررسي جايگاه حقوق شهروندي زنان در طراحي فضاهاي باز شهر شهرکرد به بررسي نيازهاي ويژه زنان كه يكي از گروههاي آسیب پذیر
استفاده كننده از فضاهاي شهري هستند پرداخته و به ارایه راهكارها و سياستهاي قابل اجرا در اين زمينه میپردازد. شهرکرد جمعیتي بالغ بر 131 هزار نفر دارد كه از سال 45 -90 در تمام سرشماري ها داراي تركيب جنسي بالاي 101 نفر ميباشد. با این حال نگرش مرد سالارانه نه تنها در نظام اجتماعی این شهر وجود دارد، بلکه این مساله در طراحی فضاهای شهری نیز تاثیر گذار بوده است به طوری که در فضاهای شهری چه از لحاظ کمی و چه از لحاظ کیفی به نقش زنان توجهی نشده و زن به عنوان شهروندي غايب به حساب آمده است لذا شرایط فوق موجب ایجاد بیعدالتی در استفاده از فضاهای شهری شده و لزوم توجه به حقوق شهروندی زنان در فضاهای باز شهرکرد را ضروری میسازد.
یافته های تحقیق نشان میدهد كه در شهركرد برنامه ريزي و طراحي فضاهاي باز شهري با حقوق شهروندي زنان در ارتباط نیست و تامین عواملی همچون: پاسخگویی محیط به نیاز
استفاده کنندگان، میزان تامین نیاز خدماتی و جسمانی زنان، امکان مشارکت درفضاهای شهری، دسترسی راحت به فضاهای شهری و حمل و نقل عمومی امن برای گروههای مختلف سنی میتواند
زمینه های لازم برای حضور بیشتر زنان در فضاهای باز شهری را افزایش دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.