|

نگاهي به چالش‌ها و توانمندي‌هاي توسعه و تجارت در استان خراسان جنوبي

تجارت دريچه‌اي براي گسترش توسعه اقتصادي

منصور تاجری . دکترای مطالعات خاور میانه

اشاره:
در اين مقال، نگارنده ابتدا به تبيين بيم ها و تهديدها و سپس به بيان توانمندي هاي خراسان جنوبي با تاکيد بر توسعه اقتصادي پرداخته و در نهايت بخشي از راه کارهاي توسعه استان را متناسب با ظرفيت ها مطرح کرده است. لازم به ذکر است دکتر منصور تاجري از نيروهاي جهادي، دانشگاهي، بومي منطقه و از مديران با سابقه ارزشي در شرق کشور است. آنچه در پي مي آيد، يادداشتي از « توسعه اقتصادي خراسان جنوبي از دريچه تجارت » است که به دليل عدم امکان درج کامل آن به صورت خلاصه تقديم حضور مخاطبان محترم مي‌گردد.



استان خراسان جنوبي حدود 151، 193 کيلومتر مربع وسعت دارد. دوري از مرکز و قرار گرفتن در مرز شرقي، آن را در زمره استان هاي محروم کشور قرار داده است. اگر چه که بحران آب ،نبود زير ساخت ها و مضيقه‌هاي تجهيزاتي و امکاناتي به واسطه جديد التاسيس بودن ، فقدان وجود و برخورداري از يک برنامه آمايش سرزمين نظام مند،دوري از مرکز ، قرار گرفتن در گذرگاه ورود مواد مخدر، نبود صنايع تبديلي ، بيکاري ، مهاجرت از روستاها ، مشکلات طبيعي و پراکندگي روستاها، پائين بودن سطح سرمايه گذاري دولت، کمبودهاي اعتباري ، پائين بودن نرخ پس انداز و... از جمله بيم‌ها و تهديدهائي به حساب مي آيد که تا کنون مانع توسعه متوازن استان شده است اما خراسان جنوبي واجد و برخوردار از ظرفيت ها و توانمندي هایي است که زيبنده اين استان پر پتانسيل و مردم فرهنگ مدارش نيست که واژه محروميت را بر آن بنهيم.
ظرفيت عظيم نيروي انساني متخصص و تحصيلکرده، وجود دانشگاه‌ها و مراکز متعدد آموزش عالي در استان ، برخورداري از مرز مشترک با افغانستان و پايانه مرزي در مرز اين دو کشور، قرار گرفتن در مرکز ثقل محور ترانزيتي چابهار - زاهدان - بيرجند و سرخس ، واقع شدن در مسير ترانزيتي بندر عباس - افغانستان وتدوين طرح توسعه به ميمنت سفر مقام معظم رهبري به استان از عمده پتانسيل‌هاي خراسان جنوبي در مقوله توسعه است.
اگر حوزه اقتصادي قابل اعتناي استان را به چهار بخش کشاورزي، دامپروري ، صنعت و معدن دسته بندي نمایيم انصافاً سيماي استان به لحاظ توانمندي هاي بالقوه و بالفعلش سيمایي نوراني است.
نيم نگاهي به بخش هاي مورد اشاره، ما را به اين موضوع رهنمون مي‌سازد.
در بخش کشاورزي که 50درصد مردم استان به نوعي بهره بردار آن هستند اگر چه که اين بخش به واسطه آب و هواي خشک گسترش چنداني نيافته اما في الحال 119297 هکتار از اراضي استان، کشاورزي است که 34درصد اشتغال و 20درصد ارزش افزوده استان به اين بخش اختصاص دارد. البته نظر به محدوديت منابع آبي که در استان خراسان جنوبي وجود دارد وبا عنايت به اينکه غالبا کشت و کار به شيوه سنتي و غير مکانيزه و فاقد يکپارچه‌سازي است عملا توسعه بخش کشاورزي با چالش جدي مواجه است.
اما اين استان در برخي از محصولات استراتژيک کشاورزي و باغي همچنان پيشتاز است. با توليد 6713 تن زرشک يعني 95 درصد زرشک کشور و 1452 تن عناب در سال در جايگاه اول و با توليد 50 تن زعفران در سال در ده هزار هکتار سطح زير کشت، مقام دوم را در کشور از آن خود کرده است. در توليد ساير محصولات همچون پنبه، پسته، بادام، انار، زيتون و آلو نيز استان ما داراي جايگاه ويژه و برجسته‌اي است.
در بخش دامپروري نيز خراسان جنوبي با دارا بودن واحدهای دامي از پتانسيل بسيار خوبي در توليدات دامي برخوردار است که ارزش توليدات دامي استان را به بيش از سه ميليارد ريال رسانده است. برخورداري استان از 470 واحد مرغ گوشتي ، چندين واحد پرورش شتر مرغ، چند واحد پرورش بوقلمون گوشتي، 9500 کلني زنبور عسل و توليد 65 تن عسل در سال از ديگر مزيت هاي دام و طيور استان است.
در بخش صنعت نيز بايستي خاطر نشان کرد که امروزه اساس و پايه اقتصاد بر مبناي گسترش توليدات صنعتي و قابليت نفوذ اين محصولات در بازارهاي خارجي استوار است.
در بخش معدن نيز ساختار زمين شناسي منحصر به فرد و قرار گرفتن در موقعيت خاص زمين شناسي، خراسان جنوبي را به بهشت معادن شرق کشور تبديل کرده است. وجود 320 معدن فعال و ده‌ها پروانه اکتشاف در استان آلبوم متنوع و ارزشمندي از انواع سنگ هاي تزیيني نظير گرانيت ، مرمريت ، تراورتن و... در کنار ذخاير طلا ، سرب ، قلع ، مس ، زغالسنگ و... است که بعضا نگاه علاقمند بازارهاي جهاني را به خود جلب کرده و خود از توانمندي هاي استان خراسان جنوبي است.
با عنايت به موضوعات مطروحه درچهار حوزه فوق الاشاره مي‌توان پي برد که يک فرصت استثنایي در استان خراسان جنوبي ايجاد شده است که آن هم فرصت تجارت يا مبادلات مرزي است.
وجود بستر لازم براي سرمايه گذاري و صادرات، راه‌اندازي منطقه ويژه اقتصادي در دو سايت بيرجند و ماهيرود همچنين ايجاد گمرک رسمي در مرز مشترک ايران و افغانستان واقع در ماهيرود و نگاه ويژه مسوولان استاني و مقام عالي استان و جمعيت مصرف کننده افغانستان، اين اميد و نويد را به سرمايه گذاران مي‌دهد که در توليد و صادرات به کشور افغانستان، تاجيکستان و ترکمنستان نه تنها مانعي وجود نداشته باشد بلکه نسبت به ساير صنايع در داخل کشور از سود آوري مطمئن‌تر و پايدارتري برخوردار باشد.
با توجه به طرح راه آهن بيرجند - سرخس و بيرجند - چابهار و همچنين بيرجند - طبس و مرکز کشور، اين اميد را داریم که در آينده نزديک زمينه صدور توليدات استان خراسان جنوبي به کشور افغانستان و همچنين به ساير کشورهاي حاشيه خليج فارس و کشورهاي تازه استقلال يافته« ترکمنستان ، تاجيکستان و...» فراهم شود.
در مقوله‌هاي ديگر با عنايت به اينکه کشور افغانستان يکي از کشورهاي مصرف‌کننده سوخت بوده و در داخل آن کشور نيز سوخت ايران متقاضيان وافري دارد، ارزان‌ترين و بهترين سوخت را مي‌توان از ايران به آن کشور صادر کرد. ايجاد مخازن و انبار سوخت در مرز و مناطق ويژه و ايجاد ميني پالايشگاه‌هاي سوخت در داخل استان و همچنين راه‌اندازي واحدهاي پتروشيمي کوچک مي‌تواند براي توسعه سرمايه گذاري مد نظر قرار گيرد.
از ديگر مصاديق بارز توسعه در استان خراسان جنوبي با توجه به وجود معادن سنگ مي‌توان به همکاري گسترده بين سرمايه گذاران ايتاليایي و بوميان استان خراسان جنوبي براي فراوري، پردازش سنگ و صادرات به ساير کشورها اشاره کرد که در اين خصوص مي‌توان برنامه‌ريزي لازم را صورت داد.
از گام هاي ديگري که در استان خراسان جنوبي براي توسعه مي‌توان برداشت و بايد مد نظر مسوولان امر باشد توجه به اين مساله است که اين استان به عنوان قطب گياهان دارویي کشور « زعفران ، زرشک ، عناب » و ساير گياهان دارویي مرتعي و کوهي مطرح است و مي‌توان با ايجاد واحدهاي تغليظ و عصاره‌گيري و همچنين واحدهاي توليد داروي مشترک با ساير کشورها در مناطق ويژه اقتصادي آن را مد نظر قرار داد.
در حوزه ريلي نيز با توجه به نگاه وزارت راه و شهرسازي به سرمايه گذاري ريلي در محور شرق از جمله راه آهن چابهار به سرخس، بيرجند به طبس و ساير راه‌هاي مد نظر و همچنين نگاه برون مرزي براي توسعه ريلي، سرمايه گذاري در اين حوزه در استان خراسان جنوبي با توجه به وجود دو کارخانه سيمان و راه‌اندازي کارخانه فولاد قاين نيز به عنوان مرکز توليد ريل کشور از ديگر اقدامات مناسبي است که توسعه استان خراسان جنوبي را به همراه خواهد داشت.
براي محقق‌سازي همه شرایط ياد شده توسعه، پيشنهاد مشخص ما اين است که به گونه‌اي برنامه‌ريزي شود که حداقل يک مشاور اقتصادي براي فرمانداري هاي محترم پيش بيني شود.
پيشنهاد ديگر براي رونق تجارت و بازرگاني در استان فراهم‌سازي شرایط براي سرمايه گذاران است. سرمايه گذار اگر تفاوتي بين تسهيلات و امکانات سرمايه گذاري در استان با ساير نقاط برخوردار نبيند، قطعا مناطق ديگر را بر مي‌گزيند. از این رو سرمايه گذار بايستي لمس کند که در استان خراسان جنوبي تسهيلاتي نصيبش مي‌شود که در ساير استان ها اين تسهيلات نيست.
در این صورت است که بازرگاني و تجارت رونق گرفته و زمينه توسعه پايدار و متوازن استان فراهم می شود.
اشاره:
در اين مقال، نگارنده ابتدا به تبيين بيم ها و تهديدها و سپس به بيان توانمندي هاي خراسان جنوبي با تاکيد بر توسعه اقتصادي پرداخته و در نهايت بخشي از راه کارهاي توسعه استان را متناسب با ظرفيت ها مطرح کرده است. لازم به ذکر است دکتر منصور تاجري از نيروهاي جهادي، دانشگاهي، بومي منطقه و از مديران با سابقه ارزشي در شرق کشور است. آنچه در پي مي آيد، يادداشتي از « توسعه اقتصادي خراسان جنوبي از دريچه تجارت » است که به دليل عدم امکان درج کامل آن به صورت خلاصه تقديم حضور مخاطبان محترم مي‌گردد.



استان خراسان جنوبي حدود 151، 193 کيلومتر مربع وسعت دارد. دوري از مرکز و قرار گرفتن در مرز شرقي، آن را در زمره استان هاي محروم کشور قرار داده است. اگر چه که بحران آب ،نبود زير ساخت ها و مضيقه‌هاي تجهيزاتي و امکاناتي به واسطه جديد التاسيس بودن ، فقدان وجود و برخورداري از يک برنامه آمايش سرزمين نظام مند،دوري از مرکز ، قرار گرفتن در گذرگاه ورود مواد مخدر، نبود صنايع تبديلي ، بيکاري ، مهاجرت از روستاها ، مشکلات طبيعي و پراکندگي روستاها، پائين بودن سطح سرمايه گذاري دولت، کمبودهاي اعتباري ، پائين بودن نرخ پس انداز و... از جمله بيم‌ها و تهديدهائي به حساب مي آيد که تا کنون مانع توسعه متوازن استان شده است اما خراسان جنوبي واجد و برخوردار از ظرفيت ها و توانمندي هایي است که زيبنده اين استان پر پتانسيل و مردم فرهنگ مدارش نيست که واژه محروميت را بر آن بنهيم.
ظرفيت عظيم نيروي انساني متخصص و تحصيلکرده، وجود دانشگاه‌ها و مراکز متعدد آموزش عالي در استان ، برخورداري از مرز مشترک با افغانستان و پايانه مرزي در مرز اين دو کشور، قرار گرفتن در مرکز ثقل محور ترانزيتي چابهار - زاهدان - بيرجند و سرخس ، واقع شدن در مسير ترانزيتي بندر عباس - افغانستان وتدوين طرح توسعه به ميمنت سفر مقام معظم رهبري به استان از عمده پتانسيل‌هاي خراسان جنوبي در مقوله توسعه است.
اگر حوزه اقتصادي قابل اعتناي استان را به چهار بخش کشاورزي، دامپروري ، صنعت و معدن دسته بندي نمایيم انصافاً سيماي استان به لحاظ توانمندي هاي بالقوه و بالفعلش سيمایي نوراني است.
نيم نگاهي به بخش هاي مورد اشاره، ما را به اين موضوع رهنمون مي‌سازد.
در بخش کشاورزي که 50درصد مردم استان به نوعي بهره بردار آن هستند اگر چه که اين بخش به واسطه آب و هواي خشک گسترش چنداني نيافته اما في الحال 119297 هکتار از اراضي استان، کشاورزي است که 34درصد اشتغال و 20درصد ارزش افزوده استان به اين بخش اختصاص دارد. البته نظر به محدوديت منابع آبي که در استان خراسان جنوبي وجود دارد وبا عنايت به اينکه غالبا کشت و کار به شيوه سنتي و غير مکانيزه و فاقد يکپارچه‌سازي است عملا توسعه بخش کشاورزي با چالش جدي مواجه است.
اما اين استان در برخي از محصولات استراتژيک کشاورزي و باغي همچنان پيشتاز است. با توليد 6713 تن زرشک يعني 95 درصد زرشک کشور و 1452 تن عناب در سال در جايگاه اول و با توليد 50 تن زعفران در سال در ده هزار هکتار سطح زير کشت، مقام دوم را در کشور از آن خود کرده است. در توليد ساير محصولات همچون پنبه، پسته، بادام، انار، زيتون و آلو نيز استان ما داراي جايگاه ويژه و برجسته‌اي است.
در بخش دامپروري نيز خراسان جنوبي با دارا بودن واحدهای دامي از پتانسيل بسيار خوبي در توليدات دامي برخوردار است که ارزش توليدات دامي استان را به بيش از سه ميليارد ريال رسانده است. برخورداري استان از 470 واحد مرغ گوشتي ، چندين واحد پرورش شتر مرغ، چند واحد پرورش بوقلمون گوشتي، 9500 کلني زنبور عسل و توليد 65 تن عسل در سال از ديگر مزيت هاي دام و طيور استان است.
در بخش صنعت نيز بايستي خاطر نشان کرد که امروزه اساس و پايه اقتصاد بر مبناي گسترش توليدات صنعتي و قابليت نفوذ اين محصولات در بازارهاي خارجي استوار است.
در بخش معدن نيز ساختار زمين شناسي منحصر به فرد و قرار گرفتن در موقعيت خاص زمين شناسي، خراسان جنوبي را به بهشت معادن شرق کشور تبديل کرده است. وجود 320 معدن فعال و ده‌ها پروانه اکتشاف در استان آلبوم متنوع و ارزشمندي از انواع سنگ هاي تزیيني نظير گرانيت ، مرمريت ، تراورتن و... در کنار ذخاير طلا ، سرب ، قلع ، مس ، زغالسنگ و... است که بعضا نگاه علاقمند بازارهاي جهاني را به خود جلب کرده و خود از توانمندي هاي استان خراسان جنوبي است.
با عنايت به موضوعات مطروحه درچهار حوزه فوق الاشاره مي‌توان پي برد که يک فرصت استثنایي در استان خراسان جنوبي ايجاد شده است که آن هم فرصت تجارت يا مبادلات مرزي است.
وجود بستر لازم براي سرمايه گذاري و صادرات، راه‌اندازي منطقه ويژه اقتصادي در دو سايت بيرجند و ماهيرود همچنين ايجاد گمرک رسمي در مرز مشترک ايران و افغانستان واقع در ماهيرود و نگاه ويژه مسوولان استاني و مقام عالي استان و جمعيت مصرف کننده افغانستان، اين اميد و نويد را به سرمايه گذاران مي‌دهد که در توليد و صادرات به کشور افغانستان، تاجيکستان و ترکمنستان نه تنها مانعي وجود نداشته باشد بلکه نسبت به ساير صنايع در داخل کشور از سود آوري مطمئن‌تر و پايدارتري برخوردار باشد.
با توجه به طرح راه آهن بيرجند - سرخس و بيرجند - چابهار و همچنين بيرجند - طبس و مرکز کشور، اين اميد را داریم که در آينده نزديک زمينه صدور توليدات استان خراسان جنوبي به کشور افغانستان و همچنين به ساير کشورهاي حاشيه خليج فارس و کشورهاي تازه استقلال يافته« ترکمنستان ، تاجيکستان و...» فراهم شود.
در مقوله‌هاي ديگر با عنايت به اينکه کشور افغانستان يکي از کشورهاي مصرف‌کننده سوخت بوده و در داخل آن کشور نيز سوخت ايران متقاضيان وافري دارد، ارزان‌ترين و بهترين سوخت را مي‌توان از ايران به آن کشور صادر کرد. ايجاد مخازن و انبار سوخت در مرز و مناطق ويژه و ايجاد ميني پالايشگاه‌هاي سوخت در داخل استان و همچنين راه‌اندازي واحدهاي پتروشيمي کوچک مي‌تواند براي توسعه سرمايه گذاري مد نظر قرار گيرد.
از ديگر مصاديق بارز توسعه در استان خراسان جنوبي با توجه به وجود معادن سنگ مي‌توان به همکاري گسترده بين سرمايه گذاران ايتاليایي و بوميان استان خراسان جنوبي براي فراوري، پردازش سنگ و صادرات به ساير کشورها اشاره کرد که در اين خصوص مي‌توان برنامه‌ريزي لازم را صورت داد.
از گام هاي ديگري که در استان خراسان جنوبي براي توسعه مي‌توان برداشت و بايد مد نظر مسوولان امر باشد توجه به اين مساله است که اين استان به عنوان قطب گياهان دارویي کشور « زعفران ، زرشک ، عناب » و ساير گياهان دارویي مرتعي و کوهي مطرح است و مي‌توان با ايجاد واحدهاي تغليظ و عصاره‌گيري و همچنين واحدهاي توليد داروي مشترک با ساير کشورها در مناطق ويژه اقتصادي آن را مد نظر قرار داد.
در حوزه ريلي نيز با توجه به نگاه وزارت راه و شهرسازي به سرمايه گذاري ريلي در محور شرق از جمله راه آهن چابهار به سرخس، بيرجند به طبس و ساير راه‌هاي مد نظر و همچنين نگاه برون مرزي براي توسعه ريلي، سرمايه گذاري در اين حوزه در استان خراسان جنوبي با توجه به وجود دو کارخانه سيمان و راه‌اندازي کارخانه فولاد قاين نيز به عنوان مرکز توليد ريل کشور از ديگر اقدامات مناسبي است که توسعه استان خراسان جنوبي را به همراه خواهد داشت.
براي محقق‌سازي همه شرایط ياد شده توسعه، پيشنهاد مشخص ما اين است که به گونه‌اي برنامه‌ريزي شود که حداقل يک مشاور اقتصادي براي فرمانداري هاي محترم پيش بيني شود.
پيشنهاد ديگر براي رونق تجارت و بازرگاني در استان فراهم‌سازي شرایط براي سرمايه گذاران است. سرمايه گذار اگر تفاوتي بين تسهيلات و امکانات سرمايه گذاري در استان با ساير نقاط برخوردار نبيند، قطعا مناطق ديگر را بر مي‌گزيند. از این رو سرمايه گذار بايستي لمس کند که در استان خراسان جنوبي تسهيلاتي نصيبش مي‌شود که در ساير استان ها اين تسهيلات نيست.
در این صورت است که بازرگاني و تجارت رونق گرفته و زمينه توسعه پايدار و متوازن استان فراهم می شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.