|

نگاهي اجمالي به معضل ترافيک در خيابان‌هاي مرکز استان

سرطان خوشخيم بيرجند

احسان احراری . دانشجوی سال آخر مهندسی عمران

ترافيک معضلي‌است که با ورود به عصر ماشين، براي انسان ايجاد شد. امروزه با توجه به گسترده شدن اين معضل در شهرهاي مختلف، يکي از برنامه‌ها و اولويت‌هاي تمامي شهرداري‌ها، مقابله با اين چالش است. ترافيک تبعات سنگين اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به همراه دارد که آلودگي هوا تنها يکي از آنهاست. توجه به تاثيرات رواني و مخرب ساعت‌ها منتظر ماندن در ترافيک، عموماً در طرح‎‌هاي مهندسي جایی ندارند در حالي که تهديد اصلي براي سلامت شهر محسوب مي‌شود. بيرجند نيز در چند سال گذشته دچار ترافيک‌هاي سنگيني شده است، که با توجه به روند رو به رشد جمعيت و به تبع آن افزایش شمار خودروها، نياز است که سريعاً ريشه‌يابي و حل شود. در زير به صورت مختصر به برخي از کليدهاي ترافيکي اشاره مي‌شود.
1. ترافيک خيابان طالقاني: در خيابان طالقاني با توجه به نقش رابط ميان دو منطقه مختلف شهر و همچنين وجود بيمارستان و مراکز متعدد تجاري و بانک‌هاي مختلف و وجود ورودي‌هاي زياد، در هر ساعت از شبانه روز (مخصوصاً عصر) ترافيک سنگيني ايجاد مي‌شود. اين حجم ترافيک نسبت به جمعيت بيرجند، بيانگر غلط بودن سياست‌هاي توسعه عمومي شهرداري مي‌باشد. باید توجه داشت با بهره برداری از پروژه تجاري - اداری عظيم هلال احمر در اين خيابان (درست در نقطه عطف ترافيک و مقابل بيمارستان) بايد منتظر بالا رفتن افسارگسيخته ترافيک باشيم. در اين خصوص گويا گزينه تعريض خيابان در برنامه های شهرداري است. اما اين گزينه با توجه به حجم عبوري و رشد ترافيک و درازمدت بودن اجرای پروژه تعريض، به احتمال قريب به يقين به شکست مي‌انجامد. در اين خصوص پيشنهاد مي‌شود با يک طرفه کردن خيابان طالقاني به سمت غرب، و يک طرفه کردن خيابان سعيدي به سمت شرق به صورت موقت حجم ترافيک را کاهش داده و سپس آهسته و مدون در جهت تعريض خيابان عمل شود.
2. ميدان خوسف: عموماً ميدان در ترافيک‌هاي پايين، کارايي مناسبي دارد. به گونه‌اي که از چراغ قرمز جلوگيري مي‌کند و عبور و مرور را به عهده تعامل شهروندان مي‌گذارد. اما تعامل و ترافيک رابطه‌اي عکس دارند. با بالا رفتن ترافيک، سطح تعامل کاهش مي‌يابد و ما شاهد ماجرايي مي‌شويم که چهارشنبه‌ها در ميدان خوسف اتفاق مي‌افتد. بار ترافيک بالايي که از سمت طالقاني به ميدان سرازير مي‌شود به تنهايي موجب قفل شدن تردد می گردد. اما چهارشنبه‌ها با توجه به برپايي بازار در خيابان بهشتي، اين حجم چند برابر شده و عملاً به جاي آن که ميدان خوسف نقش تسهيل‌کننده را داشته باشد به تشديد‌کننده بدل مي‌شود. در اين مورد خوب است که همانند فلکه دوم مدرس، ميدان خوسف نيز به چهارراه تبديل شود، تا سطح کاهش يافته تعامل با قانون جبران گردد.
3. مسير خطوط اتوبوسراني: نمي‌دانم تاکنون برايتان اتفاق افتاده که از وسط خيابان غفاري به وسط خيابان مدرس برويد؟ يا از وسط خيابان امامت، به خيابان توحيد برويد؟ بي شک طی اين مسيرها هيچگاه براي افراد دست اندرکار در سياست گذاري‌هاي اتوبوسراني پيش نيامده است. ايجاد يک پايانه مسافربري در مرکز شهري که بخش عمده‌اي از آن را خيابان‌هاي موازي تشکيل داده‌اند
در نهايت ما را به سيستم معيوبي مي‌رساند که شاهد آن هستيم. گذر از مسيرهايي که ذکر شد، در بدترين حالت با پاي پياده، 45 دقيقه به طول مي‌انجامند و در بهترين حالت با اتوبوس نيز 45 دقيقه زمان مي‌برد. همچنين اين سامانه معيوب، تاثيرات فرهنگي اجتماعي مخرب‌تري را نيز ايجاد مي‌کند. در حالي که خيابان معلم به يکي از خيابان‌هاي تجاري شهر تبديل شده است، خيابان غفاري همچنان در سکوت و انفعال به سر مي‌برد. اين سامانه باعث مي‌شود که ساکنين خيابان‌هاي معلم و غفاري اگرچه در يک منطقه با فاصله اندک زندگي مي‌کنند اما خود را از دو طبقه فرهنگي و اجتماعي متفاوت بدانند. اگر اين سامانه با اقبال مسافرهايي که مسيري متعامد دارند، روبه‌رو نشود (با توجه به ترافيک خيابان‌هاي متعامد مانند 15 خرداد) باعث افزايش خودروهاي شخصي شده و در صورت استفاده، باعث بي‌ارزش شدن زمان مي‌شود. در اين مورد پيشنهاد مي‌شود که يا خطوط متعامد بيشتري (مانند خط سجادشهر-غفاري) احداث شود و يا خطوط موجود به گونه‌اي طرح‌ريزي شوند که از مسيرهاي تماماً مستقيم حرکت نکنند و محدوده تحت پوشش هر يک از حالت مستطيل به مربع نزديک شود. 4. فاصله ايستگاه‌هاي اتوبوسراني: ايستگاه‌هاي نزديک اتوبوسراني اگرچه باعث افزايش سطح دسترسي مي‌شود ولي از طرفي باعث افزايش زمان مسافرت نيز مي‌شود. فاصله ايستگاه‌ها بايد داراي توازني بين سطح دسترسي و زمان مسافرت باشد. فاصله ايستگاه‌ها عموماً بين 100 متر تا 400 متر با توجه به تمرکز جمعيت متغير است. در بيرجند متاسفانه فاصله ايستگاه‌ها در اکثر خطوط بر مبناي جمعيت سنجيده نشده است. به گونه‌اي که ايستگاه‌هاي خطوط معلم و غفاري عموماً داراي فواصل يکساني هستند در حالي که تمرکز جمعيت در معلم (به علت تجاري بودن) بيشتر از غفاري است.يا به عنوان نمونه‌اي دیگر ايستگاه‌هاي غفاري در خط غفاري-سجادشهر فاصله اندکی باهم دارند! و يا در همين خط، در انتهاي سجادشهر فاصله ايستگاه‌ها به دو سه دقيقه پياده‌روي مي‌رسد! سطح دسترسي پياده به ايستگاه معمولاً ده دقيقه در نظر گرفته مي‌شود که هم زمان سفر را کوتاه باشد و هم سطح دسترسي مطلوب. ايستگاه‌هاي نزديک، تبعات اقتصادي فرهنگي متعددي به همراه خواهند داشت. از نظر اقتصادي که واضح است بازدهي سيستم را به شدت کاهش مي‌دهد. از نظر فرهنگي نيز باعث مي‌شود شهروندان به جاي پياده‌روي مسيرهاي کوتاه از اتوبوس استفاده کنند که در دراز مدت اين امر باعث کاهش سرانه پياده‌روي (و در نتيجه کاهش سطح سلامت شهروند) مي‌شود. در اين خصوص تحقيقات زيادي در کلانشهرهاي کشور انجام شده است که مي‌توان با بومي‌سازي آنها، مورد استفاده واقع شوند.
5. ترافيک بافت‌هاي فرسوده (خيابان دانشگاه، خيابان منتظري): در ترافیک اين خيابان‌ها عوامل متعددي دخيل هستند. از سوی دیگر عرض کم خيابان با حجم ترافيک عبوري تناسب ندارد و از طرفي با توجه به مراکز تجاري و علمي که باعث توقف وسايل نقليه در حاشيه می شود، اين عرض به حداقل ممکن مي‌رسد. همچنين نبود ناوگان حمل و نقل عمومي در اين محدوده‌ها باعث افزايش خودروهاي شخصي مي‌شود که نتيجتاً افزايش ترافيک را باعث مي‌گردد. اين معضل در اصفهان نيز رخ داده است. با اين تفاوت که بافت فرسوده اصفهان اهميتي حياتي دارد و به همين دليل توسعه فني (مانند تعريض خيابان) غيرممکن است. اصفهان براي حل اين معضل دست به ايجاد پارکينگ‌هايي در معابرفرعي زده که پيشنهاد مي‌شود در بيرجند نيز پارکينگ‌هايي متناسب با نياز رانندگان در کوچه‌هاي فرعي ايجاد شود و از توقف خودروها در کناره خيابان جلوگيري به عمل‌ آمده و در دراز مدت به بازسازي و توسعه فني بافت فرسوده پرداخته شود.
مطالعات گسترده‌اي در گروه مهندسي عمران دانشگاه بيرجند زير نظر دکتر عراقي در مورد تمامي موارد ذکر شده، در حال اجراست که پيشنهاد مي‌شود با بهره‌گيري و حمايت از اين تحقيقات، از اکنون به سمت ساخت و اصلاح زيرساخت‌ها حرکت شود. زيرا اگر در بر روی همين پاشنه بچرخد، در آينده نزديک شاهد فلج شدن ناوگان اتوبوسراني و افزايش ترافيک‌هاي سنگين در بيرجند خواهيم بود که صددرصد مانع پيشرفت مي‌شود.
ترافيک معضلي‌است که با ورود به عصر ماشين، براي انسان ايجاد شد. امروزه با توجه به گسترده شدن اين معضل در شهرهاي مختلف، يکي از برنامه‌ها و اولويت‌هاي تمامي شهرداري‌ها، مقابله با اين چالش است. ترافيک تبعات سنگين اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به همراه دارد که آلودگي هوا تنها يکي از آنهاست. توجه به تاثيرات رواني و مخرب ساعت‌ها منتظر ماندن در ترافيک، عموماً در طرح‎‌هاي مهندسي جایی ندارند در حالي که تهديد اصلي براي سلامت شهر محسوب مي‌شود. بيرجند نيز در چند سال گذشته دچار ترافيک‌هاي سنگيني شده است، که با توجه به روند رو به رشد جمعيت و به تبع آن افزایش شمار خودروها، نياز است که سريعاً ريشه‌يابي و حل شود. در زير به صورت مختصر به برخي از کليدهاي ترافيکي اشاره مي‌شود.
1. ترافيک خيابان طالقاني: در خيابان طالقاني با توجه به نقش رابط ميان دو منطقه مختلف شهر و همچنين وجود بيمارستان و مراکز متعدد تجاري و بانک‌هاي مختلف و وجود ورودي‌هاي زياد، در هر ساعت از شبانه روز (مخصوصاً عصر) ترافيک سنگيني ايجاد مي‌شود. اين حجم ترافيک نسبت به جمعيت بيرجند، بيانگر غلط بودن سياست‌هاي توسعه عمومي شهرداري مي‌باشد. باید توجه داشت با بهره برداری از پروژه تجاري - اداری عظيم هلال احمر در اين خيابان (درست در نقطه عطف ترافيک و مقابل بيمارستان) بايد منتظر بالا رفتن افسارگسيخته ترافيک باشيم. در اين خصوص گويا گزينه تعريض خيابان در برنامه های شهرداري است. اما اين گزينه با توجه به حجم عبوري و رشد ترافيک و درازمدت بودن اجرای پروژه تعريض، به احتمال قريب به يقين به شکست مي‌انجامد. در اين خصوص پيشنهاد مي‌شود با يک طرفه کردن خيابان طالقاني به سمت غرب، و يک طرفه کردن خيابان سعيدي به سمت شرق به صورت موقت حجم ترافيک را کاهش داده و سپس آهسته و مدون در جهت تعريض خيابان عمل شود.
2. ميدان خوسف: عموماً ميدان در ترافيک‌هاي پايين، کارايي مناسبي دارد. به گونه‌اي که از چراغ قرمز جلوگيري مي‌کند و عبور و مرور را به عهده تعامل شهروندان مي‌گذارد. اما تعامل و ترافيک رابطه‌اي عکس دارند. با بالا رفتن ترافيک، سطح تعامل کاهش مي‌يابد و ما شاهد ماجرايي مي‌شويم که چهارشنبه‌ها در ميدان خوسف اتفاق مي‌افتد. بار ترافيک بالايي که از سمت طالقاني به ميدان سرازير مي‌شود به تنهايي موجب قفل شدن تردد می گردد. اما چهارشنبه‌ها با توجه به برپايي بازار در خيابان بهشتي، اين حجم چند برابر شده و عملاً به جاي آن که ميدان خوسف نقش تسهيل‌کننده را داشته باشد به تشديد‌کننده بدل مي‌شود. در اين مورد خوب است که همانند فلکه دوم مدرس، ميدان خوسف نيز به چهارراه تبديل شود، تا سطح کاهش يافته تعامل با قانون جبران گردد.
3. مسير خطوط اتوبوسراني: نمي‌دانم تاکنون برايتان اتفاق افتاده که از وسط خيابان غفاري به وسط خيابان مدرس برويد؟ يا از وسط خيابان امامت، به خيابان توحيد برويد؟ بي شک طی اين مسيرها هيچگاه براي افراد دست اندرکار در سياست گذاري‌هاي اتوبوسراني پيش نيامده است. ايجاد يک پايانه مسافربري در مرکز شهري که بخش عمده‌اي از آن را خيابان‌هاي موازي تشکيل داده‌اند
در نهايت ما را به سيستم معيوبي مي‌رساند که شاهد آن هستيم. گذر از مسيرهايي که ذکر شد، در بدترين حالت با پاي پياده، 45 دقيقه به طول مي‌انجامند و در بهترين حالت با اتوبوس نيز 45 دقيقه زمان مي‌برد. همچنين اين سامانه معيوب، تاثيرات فرهنگي اجتماعي مخرب‌تري را نيز ايجاد مي‌کند. در حالي که خيابان معلم به يکي از خيابان‌هاي تجاري شهر تبديل شده است، خيابان غفاري همچنان در سکوت و انفعال به سر مي‌برد. اين سامانه باعث مي‌شود که ساکنين خيابان‌هاي معلم و غفاري اگرچه در يک منطقه با فاصله اندک زندگي مي‌کنند اما خود را از دو طبقه فرهنگي و اجتماعي متفاوت بدانند. اگر اين سامانه با اقبال مسافرهايي که مسيري متعامد دارند، روبه‌رو نشود (با توجه به ترافيک خيابان‌هاي متعامد مانند 15 خرداد) باعث افزايش خودروهاي شخصي شده و در صورت استفاده، باعث بي‌ارزش شدن زمان مي‌شود. در اين مورد پيشنهاد مي‌شود که يا خطوط متعامد بيشتري (مانند خط سجادشهر-غفاري) احداث شود و يا خطوط موجود به گونه‌اي طرح‌ريزي شوند که از مسيرهاي تماماً مستقيم حرکت نکنند و محدوده تحت پوشش هر يک از حالت مستطيل به مربع نزديک شود. 4. فاصله ايستگاه‌هاي اتوبوسراني: ايستگاه‌هاي نزديک اتوبوسراني اگرچه باعث افزايش سطح دسترسي مي‌شود ولي از طرفي باعث افزايش زمان مسافرت نيز مي‌شود. فاصله ايستگاه‌ها بايد داراي توازني بين سطح دسترسي و زمان مسافرت باشد. فاصله ايستگاه‌ها عموماً بين 100 متر تا 400 متر با توجه به تمرکز جمعيت متغير است. در بيرجند متاسفانه فاصله ايستگاه‌ها در اکثر خطوط بر مبناي جمعيت سنجيده نشده است. به گونه‌اي که ايستگاه‌هاي خطوط معلم و غفاري عموماً داراي فواصل يکساني هستند در حالي که تمرکز جمعيت در معلم (به علت تجاري بودن) بيشتر از غفاري است.يا به عنوان نمونه‌اي دیگر ايستگاه‌هاي غفاري در خط غفاري-سجادشهر فاصله اندکی باهم دارند! و يا در همين خط، در انتهاي سجادشهر فاصله ايستگاه‌ها به دو سه دقيقه پياده‌روي مي‌رسد! سطح دسترسي پياده به ايستگاه معمولاً ده دقيقه در نظر گرفته مي‌شود که هم زمان سفر را کوتاه باشد و هم سطح دسترسي مطلوب. ايستگاه‌هاي نزديک، تبعات اقتصادي فرهنگي متعددي به همراه خواهند داشت. از نظر اقتصادي که واضح است بازدهي سيستم را به شدت کاهش مي‌دهد. از نظر فرهنگي نيز باعث مي‌شود شهروندان به جاي پياده‌روي مسيرهاي کوتاه از اتوبوس استفاده کنند که در دراز مدت اين امر باعث کاهش سرانه پياده‌روي (و در نتيجه کاهش سطح سلامت شهروند) مي‌شود. در اين خصوص تحقيقات زيادي در کلانشهرهاي کشور انجام شده است که مي‌توان با بومي‌سازي آنها، مورد استفاده واقع شوند.
5. ترافيک بافت‌هاي فرسوده (خيابان دانشگاه، خيابان منتظري): در ترافیک اين خيابان‌ها عوامل متعددي دخيل هستند. از سوی دیگر عرض کم خيابان با حجم ترافيک عبوري تناسب ندارد و از طرفي با توجه به مراکز تجاري و علمي که باعث توقف وسايل نقليه در حاشيه می شود، اين عرض به حداقل ممکن مي‌رسد. همچنين نبود ناوگان حمل و نقل عمومي در اين محدوده‌ها باعث افزايش خودروهاي شخصي مي‌شود که نتيجتاً افزايش ترافيک را باعث مي‌گردد. اين معضل در اصفهان نيز رخ داده است. با اين تفاوت که بافت فرسوده اصفهان اهميتي حياتي دارد و به همين دليل توسعه فني (مانند تعريض خيابان) غيرممکن است. اصفهان براي حل اين معضل دست به ايجاد پارکينگ‌هايي در معابرفرعي زده که پيشنهاد مي‌شود در بيرجند نيز پارکينگ‌هايي متناسب با نياز رانندگان در کوچه‌هاي فرعي ايجاد شود و از توقف خودروها در کناره خيابان جلوگيري به عمل‌ آمده و در دراز مدت به بازسازي و توسعه فني بافت فرسوده پرداخته شود.
مطالعات گسترده‌اي در گروه مهندسي عمران دانشگاه بيرجند زير نظر دکتر عراقي در مورد تمامي موارد ذکر شده، در حال اجراست که پيشنهاد مي‌شود با بهره‌گيري و حمايت از اين تحقيقات، از اکنون به سمت ساخت و اصلاح زيرساخت‌ها حرکت شود. زيرا اگر در بر روی همين پاشنه بچرخد، در آينده نزديک شاهد فلج شدن ناوگان اتوبوسراني و افزايش ترافيک‌هاي سنگين در بيرجند خواهيم بود که صددرصد مانع پيشرفت مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.