|

به بهانه 16 آذر ، روز دانشجو

اشتغال ؛ حلقه مفقوده دانشگاه و بازار کار

با رشد شهر نشيني و توسعه جوامع بشري، نيازمندي‌هاي تازه‌اي براي انسان‌ها پديد مي آيد که اين مساله ضرورت ايجاد مشاغل تازه را به وجود مي‌آورد. در همه جوامع امروزي، نهادهايي جهت تربيت نيروي انساني ماهر و متخصص ايجاد مي‌شود تا هم فرايند تقسيم کار در جامعه شدت گيرد و هم زمينه رفع نيازمندي‌ها و تعديل ميزان وابستگي جوامع به خارج محقق شود. بي شک يکي از معتبرترين نهادهايي که رسالت تربيت نيروي انساني را بر عهده دارد، دانشگاه‌ها و زير مجموعه‌هاي همسو با آن است. به نظر مي‌رسد عدم تناسب بين فرايندها و مواد آموزشي رشته‌هاي تحصيلي موجود در دانشگاه‌هاي ايران با مهارت‌ها و توانايي‌هاي مورد نياز بازار كار، مهم‌ترين عامل موفق نبودن فارغ التحصيلان در كاريابي و اشتغال است. علاوه بر اين مورد، برخي از عوامل بيروني كه خارج از حوزه فعاليت و كنترل نظام آموزش عالي است نيز بر اشتغال فارغ التحصيلان تاثير بسزايي دارد. در اين يادداشت کوتاه چالش‌ها و فرصت‌هاي نظام آموزش عالي در تامين نيازهاي مهارتي نيروي انساني مورد نياز بازار كار از دو بعد عوامل بيروني و دروني مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد. عوامل دروني، فرايندها و راهبردهايي هستند كه در نظام آموزش عالي به كار گرفته مي‌شوند و با مقوله اشتغال و كاريابي فارغ التحصيلان ارتباط دارند.
مهم‌ترين اين عوامل عبارتند از:
الف) عدم تناسب بين ظرفيت فعلي پذيرش دانشجو در دانشگاه و نيازهاي آتي بازار كار که يکي از معضلات اساسي و ايجاد حلقه‌هاي مفقوده در رابطه دو سويه دانشگاه و بازار است به طوري که دانشگاه‌ها تنها بر اساس سياستگذاري‌هاي کلان دولتمردان و کسب درآمد از طريق جذب دانشجو به بنگاه‌هايي با رويکرد درآمد زايي تبديل شده‌اند. اما ايجاد زمينه‌هاي پايدار اشتغال به نگاهي بسيار فراتر و رويکردي اساسي‌تر نيازمند است.
ب) عدم تناسب بين محتواي آموزش با مهارت‌هاي شغلي، عدم توفيق دانشگاه‌ها در ايجاد و تقويت روحيه علمي و انگيزه خدمت رساني به جامعه در دانشجويان، مشخص نبودن حداقل قابليت‌هاي علمي و عملي براي فارغ التحصيل شدن.
ج) عدم آشنايي اعضاي هيات علمي با فرايند و نحوه انجام امور در واحدهاي توليدي و خدماتي مرتبط با رشته تحصيلي فارغ التحصيلان از ديگر عواملي هستند که در حوزه علل دروني مورد بحث و نظر قرار مي‌گيرند.
عوامل بيروني شامل كليه مواردي مي‌شوند كه بر اشتغال فارغ التحصيلان به طور مستقيم و غير مستقيم تاثير گذاشته و مانع از جذب آنها در بازار كار مي‌گردند:
الف) مشخص نبودن و رواج نيافتن فرهنگ كاريابي که علي رغم تحولات فرهنگي - اجتماعي جامعه ، اشتغال در سازمان‌هاي دولتي و كسب مشاغل لوكس اداري و يافتن شغل مناسب در شهر محل سكونت به منظور نزديك بودن به خانواده از معيارهايي هستند كه معمولاً فارغ التحصيلان جامعه ما در زمان كاريابي به آنها توجه دارند. تاکيد و اهتمام فارغ التحصيلان دانشگاهي به مشاغل دولتي که بتوانند حداقل حقوق ثابت در تامين مايحتاج زندگي را داشته باشند اگرچه که دلايل سلبي و ايجابي بسياري دارد، اما يکي از مهم‌ترين عللي است که به عدم رشد بخش خصوصي منجر شده و به تبع، توسعه بنگاه‌هاي خصوصي را نيز تحت الشعاع قرار مي‌دهد.
ب) متاسفانه هنگامي که دانشجويان از مراکز آموزشي فارغ التحصيل مي‌شوند، رابطه آنها با مرکز محل تحصيل قطع شده و همين مساله باعث مي‌شود که هيچ گاه کانون‌هاي متمرکزي براي فارغ التحصيلان و امکان مراجعه فعالان اقتصادي جهت تامين نيروي انساني مورد نياز وجود نداشته باشد.
ج) در ساليان اخير، دانشگاه‌ها به شکلی غير کارشناسي به صورت انبوه دست به جذب دانشجو زده‌اند و طبيعتاً تعدد فارغ التحصيلان در رشته‌هاي متعدد افزايش يافته است، اين امر باعث شده که بر سر مشاغل معين، متقاضيان بسيار مترصد جذب فرصت باشند که اين مقوله علاوه بر پايين آمدن انگيزه‌هاي تحصيلي و نا اميدي اجتماعي منجر به تبعات فرهنگي و سياسي نيز مي‌شود.
باتوجه به تعدد عوامل موثر بر اشتغـال فارغ التحصيلان، بايد براي حل اين معضل از كليه سازمان‌هاي مرتبط، به منظور تهيه و اجراي يك طرح جامع و فراگير در زمينه اشتغال استفاده شود. آنچه كه در تدوين طرح فوق بايد مدنظر قرار گيرد، توجه به عوامل اصلي موثر بر اشتغال فارغ التحصيلان آموزش عالي و مسووليت دادن به سازمان‌هاي مرتبط با آن است.
با رشد شهر نشيني و توسعه جوامع بشري، نيازمندي‌هاي تازه‌اي براي انسان‌ها پديد مي آيد که اين مساله ضرورت ايجاد مشاغل تازه را به وجود مي‌آورد. در همه جوامع امروزي، نهادهايي جهت تربيت نيروي انساني ماهر و متخصص ايجاد مي‌شود تا هم فرايند تقسيم کار در جامعه شدت گيرد و هم زمينه رفع نيازمندي‌ها و تعديل ميزان وابستگي جوامع به خارج محقق شود. بي شک يکي از معتبرترين نهادهايي که رسالت تربيت نيروي انساني را بر عهده دارد، دانشگاه‌ها و زير مجموعه‌هاي همسو با آن است. به نظر مي‌رسد عدم تناسب بين فرايندها و مواد آموزشي رشته‌هاي تحصيلي موجود در دانشگاه‌هاي ايران با مهارت‌ها و توانايي‌هاي مورد نياز بازار كار، مهم‌ترين عامل موفق نبودن فارغ التحصيلان در كاريابي و اشتغال است. علاوه بر اين مورد، برخي از عوامل بيروني كه خارج از حوزه فعاليت و كنترل نظام آموزش عالي است نيز بر اشتغال فارغ التحصيلان تاثير بسزايي دارد. در اين يادداشت کوتاه چالش‌ها و فرصت‌هاي نظام آموزش عالي در تامين نيازهاي مهارتي نيروي انساني مورد نياز بازار كار از دو بعد عوامل بيروني و دروني مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد. عوامل دروني، فرايندها و راهبردهايي هستند كه در نظام آموزش عالي به كار گرفته مي‌شوند و با مقوله اشتغال و كاريابي فارغ التحصيلان ارتباط دارند.
مهم‌ترين اين عوامل عبارتند از:
الف) عدم تناسب بين ظرفيت فعلي پذيرش دانشجو در دانشگاه و نيازهاي آتي بازار كار که يکي از معضلات اساسي و ايجاد حلقه‌هاي مفقوده در رابطه دو سويه دانشگاه و بازار است به طوري که دانشگاه‌ها تنها بر اساس سياستگذاري‌هاي کلان دولتمردان و کسب درآمد از طريق جذب دانشجو به بنگاه‌هايي با رويکرد درآمد زايي تبديل شده‌اند. اما ايجاد زمينه‌هاي پايدار اشتغال به نگاهي بسيار فراتر و رويکردي اساسي‌تر نيازمند است.
ب) عدم تناسب بين محتواي آموزش با مهارت‌هاي شغلي، عدم توفيق دانشگاه‌ها در ايجاد و تقويت روحيه علمي و انگيزه خدمت رساني به جامعه در دانشجويان، مشخص نبودن حداقل قابليت‌هاي علمي و عملي براي فارغ التحصيل شدن.
ج) عدم آشنايي اعضاي هيات علمي با فرايند و نحوه انجام امور در واحدهاي توليدي و خدماتي مرتبط با رشته تحصيلي فارغ التحصيلان از ديگر عواملي هستند که در حوزه علل دروني مورد بحث و نظر قرار مي‌گيرند.
عوامل بيروني شامل كليه مواردي مي‌شوند كه بر اشتغال فارغ التحصيلان به طور مستقيم و غير مستقيم تاثير گذاشته و مانع از جذب آنها در بازار كار مي‌گردند:
الف) مشخص نبودن و رواج نيافتن فرهنگ كاريابي که علي رغم تحولات فرهنگي - اجتماعي جامعه ، اشتغال در سازمان‌هاي دولتي و كسب مشاغل لوكس اداري و يافتن شغل مناسب در شهر محل سكونت به منظور نزديك بودن به خانواده از معيارهايي هستند كه معمولاً فارغ التحصيلان جامعه ما در زمان كاريابي به آنها توجه دارند. تاکيد و اهتمام فارغ التحصيلان دانشگاهي به مشاغل دولتي که بتوانند حداقل حقوق ثابت در تامين مايحتاج زندگي را داشته باشند اگرچه که دلايل سلبي و ايجابي بسياري دارد، اما يکي از مهم‌ترين عللي است که به عدم رشد بخش خصوصي منجر شده و به تبع، توسعه بنگاه‌هاي خصوصي را نيز تحت الشعاع قرار مي‌دهد.
ب) متاسفانه هنگامي که دانشجويان از مراکز آموزشي فارغ التحصيل مي‌شوند، رابطه آنها با مرکز محل تحصيل قطع شده و همين مساله باعث مي‌شود که هيچ گاه کانون‌هاي متمرکزي براي فارغ التحصيلان و امکان مراجعه فعالان اقتصادي جهت تامين نيروي انساني مورد نياز وجود نداشته باشد.
ج) در ساليان اخير، دانشگاه‌ها به شکلی غير کارشناسي به صورت انبوه دست به جذب دانشجو زده‌اند و طبيعتاً تعدد فارغ التحصيلان در رشته‌هاي متعدد افزايش يافته است، اين امر باعث شده که بر سر مشاغل معين، متقاضيان بسيار مترصد جذب فرصت باشند که اين مقوله علاوه بر پايين آمدن انگيزه‌هاي تحصيلي و نا اميدي اجتماعي منجر به تبعات فرهنگي و سياسي نيز مي‌شود.
باتوجه به تعدد عوامل موثر بر اشتغـال فارغ التحصيلان، بايد براي حل اين معضل از كليه سازمان‌هاي مرتبط، به منظور تهيه و اجراي يك طرح جامع و فراگير در زمينه اشتغال استفاده شود. آنچه كه در تدوين طرح فوق بايد مدنظر قرار گيرد، توجه به عوامل اصلي موثر بر اشتغال فارغ التحصيلان آموزش عالي و مسووليت دادن به سازمان‌هاي مرتبط با آن است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.