|

به مناسبت درگذشت هم استانی اندیشمند پروفسور معتمد نژاد « پدر علم ارتباطات نوین »

سمفونی ناتمام استاد ...

پروفسور کاظم معتمد نژاد که از او به عنوان پدر علم ارتباطات نوين ايران ياد مي‌شود، دار فاني را وداع گفت. پروفسور معتمد نژاد متولد سال 1313 در شهر مود از توابع استان خراسان جنوبي است. ايشان تحصيلات خود را تا ميانه مقطع متوسطه در بيرجند گذراند و ششمين سال ادبي را در دبيرستان مروي تهران سپري کرد. در سال 1336 درجه ليسانس و سه سال بعد دکترا را در رشته قضايي از دانشکده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران کسب کرد. در دوره‌اي که روزنامه کيهان به دعوت از چهره‌هاي تحصيل کرده براي حضور در عرصه فعاليت مطبوعاتي پرداخت، ايشان به دليل علاقه وافر به ايفاي نقش در حوزه روزنامه‌نگاري، فرصت را غنيمت شمرد و به محيط روزنامه وارد شد. با استعداد و پشتکار مثال زدني، ديري نپاييد که به مسووليت گروه مطالعات خارجي و مقالات ارتقا يافت. وي که در ترجمه آثار ادبي به زبان فرانسه تسلط بالايي داشت، بورسيه‌اي از دولت فرانسه دريافت کرد و در دانشگاه سوربن به اخذ دکتراي علوم سياسي و همچنين دکتراي روزنامه‌نگاري مطبوعات و علوم نظري نايل شد. خدمات دانشگاهي ايشان از سال 1344 در سمت استاد ياري در دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران آغاز مي‌شود. دکتر معتمد نژاد همكاري خود را از آغاز ورود به ايران با موسسه كيهان حفظ كرد. در سال 1343 مؤسسه كيهان پيشنهاد وي را براي ایجاد يك دوره عالي روزنامه‌نگاري پذيرفت و براي اين منظور از بين داوطلبان، 25 نفر انتخاب شدند. در پايان دوره دو ساله، نام اين دوره عالي به مؤسسه عالي مطبوعات و روابط عمومي تغيير كرد. در سال 1350 يعني زماني كه نخستين فارغ التحصيلان در بحبوحه اخذ دانشنامه بودند، نام مؤسسه به دانشكده علوم ارتباطات اجتماعي تغيير يافت. دراين موقع از دانشياري دانشكده حقوق دانشگاه تهران استعفا داده و در دانشكده علوم ارتباطات اجتماعي در سمت معاونت دانشكده مشغول به كار شد. از سال 56 تا 59 نيز سمت رياست دانشكده را عهده‏دار بود.
با پيش آمدن انقلاب اسلامي، دانشكده مذكور تعطيل و در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه علامه طباطبائي به عنوان يك گرايش ادغام شد. با تعطيل شدن دانشگاه‌ها، معتمد نژاد به پاريس رفت و در آنجا به تدريس و تحقيق پرداخت. تا ياد وطن او را دلتنگ كرد و در سال 1368 به ايران بازگشت. پروفسور معتمد نژاد از آن جهت پدر علوم ارتباطات نوين ايران شناخته مي‌شود که دست به تاليف جزوه‌هاي آموزشي و کتابهاي متعددي در مباحث مرتبط با ارتباطات و وسايل ارتباطي، تبليغات و افکار عمومي، مطبوعات و وسايل خبري و روش تحقيق در محتواي مطبوعات زده است.
يکي از جنبه‌هاي بارز در تاليفات و شيوه نوشتار اين استاد بلند پايه، تاکيد خاص و رويکرد انتقادي در واکاوي و تبيين حوزه‌هاي نظري و عملي مرتبط با ارتباطات مي‌باشد. شيوه بيان و شکل واکاوي مسايل در نوشته‌هاي ايشان به گونه‌اي است که به مباحث نظري، صورت بندي عملي مي‌دهد و به راهبردي و کاربردي کردن مسايل و ارتباط آن با موضوعات کشورهاي جهان سومي توجه و دقت بسيار دارد. براي نمونه کتاب«ارتباط جمعي غربي و انقلاب اسلامي ايران» يکي از بهترين نمونه‌هاي بازنگري انتقادي نظريه‌هاي غربي توسعه و علم ارتباطات در کشورهاي در حال توسعه است که به صورت معين به تحقيق در شيوه پوشش خبري انقلاب اسلامي سال 57 در وسايل ارتباط جمعي غرب پرداخته است. يا«ارتباطات در خدمت انسان‌ها» که به صورت مباحث نظري در دانشکده علوم اجتماعي علامه طباطبايي تدريس شده است، نشان مي‌دهد که توجه او تا چه اندازه معطوف به آوردن مباحث تئوريک در ميان دغدغه‌هاي روزمره زندگي انسان‌ها می باشد. از دکتر معتمد نژاد متن هاي سخنراني بسياري به جاي مانده است که اغلب آن ها در سمينارهاي معتبر داخلي و خارجي ارايه گرديده يا جزو برنامه‌هاي استراتژيک يونسکو براي جوامع مختلف بوده است. پروفسور معتمد نژاد توانسته است با آثار خود، فصلي جديد دربازنگري فعاليت حرفه‌اي روزنامه‌نگاري و شيوه اثر بخشي مطبوعات در زندگي جمعي انسان‌ها ارايه دهد. يکي از مهم‌ترين اين آثار که مي‌تواند ميزان توجه و اهتمام ايشان بر جايگاه خطير و اثر‌گذار روزنامه‌نگاري را نشان دهد«حقوق حرفه‌اي روزنامه‌نگاران» است. معتمد نژاد در اين اثر دو جلدي به تشريح حقوق حرفه‌اي روزنامه‌نگاري که يکي از شاخه‌هاي جديد و مهم ارتباطات جمعي است، پرداخته و در کنار تبيين مقررات حقوقي مربوط به تاسيس و اداره رسانه‌هاي همگاني، موضوعات جذاب و قابل تاملي را ارايه مي‌نمايد. اصول اول کار به مقايسه شوراهاي مطبوعاتي در کشورهاي غربي اشاره دارد و استقلال تحريريه‌اي روزنامه‌نگاران و مشارکت آن ها در مالکيت و مديريت رسانه‌اي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌دهد. ايشان در اين کتاب، روزنامه لوموند فرانسه را به عنوان يک الگو در تبيين مسايل مد نظر خويش انتخاب نموده و با واکاوي فلسفي مباني حقوق مالکيت فردي، به دلايل ضرورت حمايت بين المللي از آزادي مطبوعات و استقلال حرفه‌اي روزنامه‌نگاران مي‌پردازد. همانطور که اين نويسنده فقيد معتقد بود، انتشار اين اثر دو جلدي چشم‌اندازي براي تمامي حقوق دانان، دانشجويان و روزنامه‌نگاراني است که مي‌خواهند با شناخت هر چه بيشتر مباني حقوقي اين حرفه، در راه اعتلاي حرفه‌اي و تامين حقوقي اين رشته گام هاي بلندتر و مساعدتري بردارند. لازم به ذکر است که معتمد نژاد در سال 74 به عنوان استاد نمونه دانشگاه‌هاي کشوري لوح تقديري از رييس جمهور وقت دريافت نمود و در سال 84 نيز بر اساس مصوبه هیأت دولت نشان درجه يک دانش را از دستان جناب آقاي خاتمي دريافت کرد. پروفسور معتمد نژاد تاکنون 29 عنوان کتاب نگاشته است که در ميان آنها تنها 9 اثر چاپ شده، 5 عنوان آماده چاپ و 15 عنوان ديگر در حال آماده شدن براي چاپ و انتشار است. يقينا تداوم عمر با برکت ايشان مي‌توانست علاوه بر کمک شايان به جامعه دانشگاهي، زمينه خلق آثار گرانبها و با ارزش ديگري را پديد آورد. شايد بهترين جمله‌اي که بتواند صورتگر حقيقي توانمندي و تخصص اين استاد فقيد باشد، همان است که خودش مي‌گويد: سمفوني ناتمام بتهوون مصداق کارهاي تمام نشده من است.
پروفسور کاظم معتمد نژاد که از او به عنوان پدر علم ارتباطات نوين ايران ياد مي‌شود، دار فاني را وداع گفت. پروفسور معتمد نژاد متولد سال 1313 در شهر مود از توابع استان خراسان جنوبي است. ايشان تحصيلات خود را تا ميانه مقطع متوسطه در بيرجند گذراند و ششمين سال ادبي را در دبيرستان مروي تهران سپري کرد. در سال 1336 درجه ليسانس و سه سال بعد دکترا را در رشته قضايي از دانشکده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران کسب کرد. در دوره‌اي که روزنامه کيهان به دعوت از چهره‌هاي تحصيل کرده براي حضور در عرصه فعاليت مطبوعاتي پرداخت، ايشان به دليل علاقه وافر به ايفاي نقش در حوزه روزنامه‌نگاري، فرصت را غنيمت شمرد و به محيط روزنامه وارد شد. با استعداد و پشتکار مثال زدني، ديري نپاييد که به مسووليت گروه مطالعات خارجي و مقالات ارتقا يافت. وي که در ترجمه آثار ادبي به زبان فرانسه تسلط بالايي داشت، بورسيه‌اي از دولت فرانسه دريافت کرد و در دانشگاه سوربن به اخذ دکتراي علوم سياسي و همچنين دکتراي روزنامه‌نگاري مطبوعات و علوم نظري نايل شد. خدمات دانشگاهي ايشان از سال 1344 در سمت استاد ياري در دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران آغاز مي‌شود. دکتر معتمد نژاد همكاري خود را از آغاز ورود به ايران با موسسه كيهان حفظ كرد. در سال 1343 مؤسسه كيهان پيشنهاد وي را براي ایجاد يك دوره عالي روزنامه‌نگاري پذيرفت و براي اين منظور از بين داوطلبان، 25 نفر انتخاب شدند. در پايان دوره دو ساله، نام اين دوره عالي به مؤسسه عالي مطبوعات و روابط عمومي تغيير كرد. در سال 1350 يعني زماني كه نخستين فارغ التحصيلان در بحبوحه اخذ دانشنامه بودند، نام مؤسسه به دانشكده علوم ارتباطات اجتماعي تغيير يافت. دراين موقع از دانشياري دانشكده حقوق دانشگاه تهران استعفا داده و در دانشكده علوم ارتباطات اجتماعي در سمت معاونت دانشكده مشغول به كار شد. از سال 56 تا 59 نيز سمت رياست دانشكده را عهده‏دار بود.
با پيش آمدن انقلاب اسلامي، دانشكده مذكور تعطيل و در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه علامه طباطبائي به عنوان يك گرايش ادغام شد. با تعطيل شدن دانشگاه‌ها، معتمد نژاد به پاريس رفت و در آنجا به تدريس و تحقيق پرداخت. تا ياد وطن او را دلتنگ كرد و در سال 1368 به ايران بازگشت. پروفسور معتمد نژاد از آن جهت پدر علوم ارتباطات نوين ايران شناخته مي‌شود که دست به تاليف جزوه‌هاي آموزشي و کتابهاي متعددي در مباحث مرتبط با ارتباطات و وسايل ارتباطي، تبليغات و افکار عمومي، مطبوعات و وسايل خبري و روش تحقيق در محتواي مطبوعات زده است.
يکي از جنبه‌هاي بارز در تاليفات و شيوه نوشتار اين استاد بلند پايه، تاکيد خاص و رويکرد انتقادي در واکاوي و تبيين حوزه‌هاي نظري و عملي مرتبط با ارتباطات مي‌باشد. شيوه بيان و شکل واکاوي مسايل در نوشته‌هاي ايشان به گونه‌اي است که به مباحث نظري، صورت بندي عملي مي‌دهد و به راهبردي و کاربردي کردن مسايل و ارتباط آن با موضوعات کشورهاي جهان سومي توجه و دقت بسيار دارد. براي نمونه کتاب«ارتباط جمعي غربي و انقلاب اسلامي ايران» يکي از بهترين نمونه‌هاي بازنگري انتقادي نظريه‌هاي غربي توسعه و علم ارتباطات در کشورهاي در حال توسعه است که به صورت معين به تحقيق در شيوه پوشش خبري انقلاب اسلامي سال 57 در وسايل ارتباط جمعي غرب پرداخته است. يا«ارتباطات در خدمت انسان‌ها» که به صورت مباحث نظري در دانشکده علوم اجتماعي علامه طباطبايي تدريس شده است، نشان مي‌دهد که توجه او تا چه اندازه معطوف به آوردن مباحث تئوريک در ميان دغدغه‌هاي روزمره زندگي انسان‌ها می باشد. از دکتر معتمد نژاد متن هاي سخنراني بسياري به جاي مانده است که اغلب آن ها در سمينارهاي معتبر داخلي و خارجي ارايه گرديده يا جزو برنامه‌هاي استراتژيک يونسکو براي جوامع مختلف بوده است. پروفسور معتمد نژاد توانسته است با آثار خود، فصلي جديد دربازنگري فعاليت حرفه‌اي روزنامه‌نگاري و شيوه اثر بخشي مطبوعات در زندگي جمعي انسان‌ها ارايه دهد. يکي از مهم‌ترين اين آثار که مي‌تواند ميزان توجه و اهتمام ايشان بر جايگاه خطير و اثر‌گذار روزنامه‌نگاري را نشان دهد«حقوق حرفه‌اي روزنامه‌نگاران» است. معتمد نژاد در اين اثر دو جلدي به تشريح حقوق حرفه‌اي روزنامه‌نگاري که يکي از شاخه‌هاي جديد و مهم ارتباطات جمعي است، پرداخته و در کنار تبيين مقررات حقوقي مربوط به تاسيس و اداره رسانه‌هاي همگاني، موضوعات جذاب و قابل تاملي را ارايه مي‌نمايد. اصول اول کار به مقايسه شوراهاي مطبوعاتي در کشورهاي غربي اشاره دارد و استقلال تحريريه‌اي روزنامه‌نگاران و مشارکت آن ها در مالکيت و مديريت رسانه‌اي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌دهد. ايشان در اين کتاب، روزنامه لوموند فرانسه را به عنوان يک الگو در تبيين مسايل مد نظر خويش انتخاب نموده و با واکاوي فلسفي مباني حقوق مالکيت فردي، به دلايل ضرورت حمايت بين المللي از آزادي مطبوعات و استقلال حرفه‌اي روزنامه‌نگاران مي‌پردازد. همانطور که اين نويسنده فقيد معتقد بود، انتشار اين اثر دو جلدي چشم‌اندازي براي تمامي حقوق دانان، دانشجويان و روزنامه‌نگاراني است که مي‌خواهند با شناخت هر چه بيشتر مباني حقوقي اين حرفه، در راه اعتلاي حرفه‌اي و تامين حقوقي اين رشته گام هاي بلندتر و مساعدتري بردارند. لازم به ذکر است که معتمد نژاد در سال 74 به عنوان استاد نمونه دانشگاه‌هاي کشوري لوح تقديري از رييس جمهور وقت دريافت نمود و در سال 84 نيز بر اساس مصوبه هیأت دولت نشان درجه يک دانش را از دستان جناب آقاي خاتمي دريافت کرد. پروفسور معتمد نژاد تاکنون 29 عنوان کتاب نگاشته است که در ميان آنها تنها 9 اثر چاپ شده، 5 عنوان آماده چاپ و 15 عنوان ديگر در حال آماده شدن براي چاپ و انتشار است. يقينا تداوم عمر با برکت ايشان مي‌توانست علاوه بر کمک شايان به جامعه دانشگاهي، زمينه خلق آثار گرانبها و با ارزش ديگري را پديد آورد. شايد بهترين جمله‌اي که بتواند صورتگر حقيقي توانمندي و تخصص اين استاد فقيد باشد، همان است که خودش مي‌گويد: سمفوني ناتمام بتهوون مصداق کارهاي تمام نشده من است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.