نگاهی به تشکلهای دانشجویی راست
جنبش دانشجویی یا شاخه جوانان جناح راست
شرق: انقلاب دوم (یا همان تسخیر لانهجاسوسی آمریکا) نقطه آغازی برای متشکلشدن جنبشهای دانشجویی بود. پس از 16 آذر 32 شاید این دومین برهه حساس از فعالیتهای دانشجویی بود که هر دو نیز با ماهیت ضداستکباری شکل گرفته بودند. پس از اطلاق این عنوان (انقلاب دوم) به ورود دانشجویان به سفارت آمریکا، قرار شد دانشجویان، طبق آنچه بنیانگذار انقلاب به آن سفارش کرده بود «بروید و بین خودتان تحکیم وحدت کنید» فعالیتهای دانشجویی خود را در قالب تشکلی به نام دفتر «تحکیم وحدت» پی گیرند. اما گروههای دانشجویی نتوانستند چندان به این عنوان پایبند بمانند و امروز تنها تعدادی از انجمنهای اسلامی که امتیازی نسبت به دیگر تشکلهای دانشجویی هم ندارند نام آن را یدک میکشند.
اولین انشعاب «تحکیم وحدت» در سال 1368 با عنوان «جامعه اسلامی دانشجویان» با گرایش سیاسی راست شکل گرفت، «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» در سال 78 (در دوران اصلاحات) با نفوذ طیفی از دانشجویان با تفکر راست از دل آن بیرون زد و در سال 80 نیز دو طیف «علامه» و «شیراز» از آن منشعب شدند. تاکنون نیز این تشکل «کجدار و مریز» به کار خود ادامه داده است. در دو سال گذشته نیز دفترتحکیموحدت در میان اختلافات شدید به برگزاری انتخابات پرداخت و در این دو دوره اخیر تا حدودی با حوادثی مشابه آنچه در سال 78 برای آن رخ داده بود، مواجه شد تا آنجا که 14 انجمناسلامی که به آنان اجازه حضور در انتخابات داده نشده بود، به رییسجمهوری نامه نوشتند تا به این موضوع رسیدگی کند ولی این اختلافات همچنان ادامه دارد.
همانگونه که قرار نبود بزرگان انقلاب همگی یک راه پیش گیرند، چه اصراری است که دانشجویان برخلاف آنها عمل کنند. جنبش دانشجویی همان راهی را در پیش گرفت که انقلابیون سالهای اولیه انقلاب (سیاستمداران امروز) رفتند.
در تعریف جنبش دانشجویی اگر آن را ذیل جنبشهای اجتماعی تعریف کنیم، آنچه مورد توجه است، این است که جنبشهای اجتماعی زمینههای تغییر خطمشی در یک جامعه را پی میگیرند. ماهیت جنبشهای دانشجویی و احزاب سیاسی متفاوت است، احزاب سیاسی متعلق به حوزه سیاست هستند و برای بهدستآوردن قدرت (به هر شکل) تلاش میکنند اما جنبشهای دانشجویی متعلق به حوزه جامعه مدنی و عرصه عمومی هستند. کار ویژه و هدف اصلی جنبشهای دانشجویی باید متنوعکردن حوزه سیاسی جامعه از راههای مدنی و دموکراتیک باشد.
با این نگاه اگر بخواهیم در مورد تشکلهای دانشجویی سالهای اخیر صحبت کنیم شاید کمتر بتوانیم نام جنبش دانشجویی را برای آنها برگزینیم.
بسیج دانشجویی، اتحادیه جامعه اسلامی دانشجویان، اتحادیه انجمنهای اسلامیدانشجویانمستقل، جنبش عدالتخواهی دانشجویی (و در سالهای اخیر دفترتحکیموحدت) بیش از آنکه نماینده جریانات فکری اجتماعی مختلف باشند، صداهای یکسانی هستند که از بلندگوهای مختلف به گوش میرسند. تلاش این گروهها به ویژه «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» برای هویتبخشی به این تشکلهای دانشجویی و پیشرو نشاندادن دانشجویان، که نمونه آخر آن ورود به سفارت انگلیس (8 آذر 1390) و سعی در بازسازی رویدادی چون تسخیر سفارت آمریکا نیز راه به جایی نبرده است.
«اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» با اضافهکردن پسوند «مستقل» خود را در میان تشکلهای دانشجویی جا داد. آنها فضای کنونی دانشگاه را فضای عقلانیت و بهدور از التهاب میدانند و معتقدند تشکلهای دانشجویی میتوانند در آن فعالیت کنند. علیرضا کریمی، دبیر این اتحادیه معتقد است: «بعد از دوران اصلاحات جریان دانشجویی پس از گذار از تندرویها، امروز به عقلانیت رسیده است.»
البته او تنها تشکلهایی را مجاز به فعالیت میداند که نظام، اسلام و ولایتفقیه را در قول و عمل پذیرفته باشند. کریمی با بیان اینکه برخی تشکلهای دانشجویی مرتکب تخلف شده و از اساسنامه خود عدول کردهاند، میگوید: «ما نباید تشکلها را مصون بدانیم اگر این تشکلها مرتکب تخلف شدهاند باید با آنها برخورد قانونی شود. در اساسنامه دفترتحکیموحدت التزام عملی به ولایت آمده بود اما شاخه «علامه» دفتر تحکیم به آن عمل نمیکرد.»
تاکید بر قبول تمامی موارد مذکور شاید مهمترین موضوعی باشد که نهتنها تشکلهای دانشجویی راست بلکه مجموعه مسوولانی که در طول سالهای گذشته در این حوزه مسوولیت داشتند، بهعنوان اولین اصل در امکان فعالیت و صدور مجوز برای تشکلها تعریف شدهاند. در طول سالهای اخیر بسیاری از تشکلهای دانشجویی که موارد مطرحشده را نیز قبول داشتند موفق به اخذ مجوز برای فعالیت نشدهاند، نمونه اخیر آن انجمنهایی است که طی دوسال گذشته با عنوان انجمن اسلامی برای عضویت در تحکیموحدت تلاش میکردند اما راه به جایی نبردند.
«مصطفی حضور» دبیر سیاسی سابق بسیج دانشجویی دانشگاه امامصادق(ع) نیز «فضای دانشگاهها و تشکلهای دانشجویی را روبهرشد و بالندگی ارزیابی کرده» و میگوید: «در طول این سالها فضا بهتر از گذشته بود، در دوران اصلاحات کسانی که دنبال آرمانهای انقلاب بودند دچار مشکل شدند، اما در این دوره با فعالیتها مخالفت نمیکردند بلکه به دلیل تجربیات سالهای گذشته مدیران و روسای دانشگاهها با احتیاط برخورد میکردند. آقای احمدینژاد خود نسبت به بقیه در ایجاد فضای مطلوب برای دانشگاهها جلوتر بودند. تشکلهای دانشجویی باید بتوانند فعالیت کنند و برخوردهای سلیقهای که از سوی برخی مدیران یا روسای دانشگاهها میشود، برطرف شود.» او میگوید: «تشکلهای دانشجویی شامل انجمن مستقل، جامعه اسلامی، بسیج و... در طول این سالها از نظر گفتمانی خیلی به هم نزدیکتر شدهاند و شکافها کاهش پیدا کرده است.» حضوری درباره اینکه چقدر از تشکلهای منتقد برای بیان نظرات خود به تریبون دسترسی داشتهاند، نیز گفت: «این موضوع به تعداد این تشکلها، جمعیت و نسبت فعالیتی که دارند بستگی دارد. موضوع دیگر این است که باید بتوانند اعتماد مجموعه را جلب کنند که البته گاه ممکن است برخوردهای سلیقهای هم وجود داشته باشد. من معتقدم در این سالها فضا امنیتی نبوده بلکه فضایی توام با احتیاط بوده است.»
شاید منظور این فعال دانشجویی از «جلباعتماد مجموعه»، همآوایی با نهادهایی است که به موجب آن تشکلهای دانشجویی نزدیک به تفکر راست امکان فعالیت آزادانه دارند.
«محمد پهلوان» دبیر سابق جامعه اسلامی دانشجویان نیز معتقد است: «در دولتهای نهم و دهم فضای فعالیتهای دانشجویی بازتر شد. پیش از این تحت فشارگذاشتن تشکلهای انقلابی مانع فعالیت آنها میشد اما در دولت نهم و دهم این مشکل نبود البته نگاه سلیقهای مدیران همواره وجود داشته و مشکلاتی برای فعالیتهای دانشجویی ایجاد کرده است.» او افزود: «در چند سال گذشته بحثهای انتقادی نسبت به عملکرد دولت وجود داشت و جنبش دانشجویی بهتر از گذشته عمل میکرد، ارتباط آن با احزاب کم شد که این یک نقطه مثبت بود. هر چند برخی نقایص و اشتباهات هم وجود داشت مثل قضیه سفارت انگلیس که نفسعمل مثبت بود اما مسایل دیگر که اتفاق افتاد جالب نبود. فضای دانشگاهها نیز به طور کلی مثبت بود و هر روز بهتر میشد، هر چند سرعت این بهترشدن کم بود.»
«مصطفی دینی» دبیر انجمن اسلامی دانشجویان تهران نظر قبلیها را درست نمیداند. او میگوید: «در دوران اصلاحات فضا آنقدر باز بود که تشکل جعلیای به نام انجمن مستقل توانست به راحتی مجوز بگیرد اما در سال 84 اولین اقدام وزارت علوم، تدوین یک آییننامه برای تشکلهاست که همان سرآغاز بسیاری از مشکلات برای تشکلها شد. برای آن رویه قانونی هم طی کردند که کسی نتواند اعتراض کند و اعتراض به آن اعتراض به قانون محسوب شود.» او افزود: «انجمنهای سیاسی که هیچ، انجمنهای علمی هم با این آییننامه محدود شدند و حتی برگزاری برنامههای علمی - فرهنگی و نشریه هم دچار مشکل شد. تشکلهای صنفی هم بر همین اساس تعطیل شدند. در دانشگاهها تشکلهای مختلفی وجود دارند که فعالیت میکنند و سیاسی هم هستند اما فعالیت آنها رسمی نیست چون تشکلهایی که اسم اسلامی نداشته باشند یا در اساسنامه آنها عنوان اسلامی نیامده باشد حق فعالیت ندارند.» او ادامه داد: «ما امروز نمیتوانیم به اندازه تعداد انگشتان دست حتی تشکل منتقد پیدا کنیم. تشکلهایی که وجود دارند نه تنها بازنمود دانشجویان و دانشگاهها نیستند بلکه صداهای یکسانی هستند که بازخورد بدنه دانشجویی نیست. جدای از اینکه برنامههای یکسانی را تعقیب میکنند، استقبال از نشریات و برنامههایشان گویاست که چقدر نماینده دانشجویان هستند. فعالیت آنها تنها در مقاطع حساس برای اینکه صدایشان بلندتر باشد اوج میگیرد. کسانی که میگویند فضا برای من نبود. فضای فعلی نیز فضای عقلانیت نیست، زمانی میشود آن را عقلانیت نامید که اختیار هم باشد. فضای فعلی نه فضای رکود است نه عقلانیت بلکه شاید بتوان آن را فضای عدمامکان فعالیت نامید.»
«مهدی امیریان» دبیر اسبق دفترتحکیموحدت نیز میگوید: «در هشتسال دولت احمدینژاد بهویژه در چهارسال دوم شاید تصور این باشد که این دولت از تشکلهای دانشجویی و فعالیتهای دانشجویی منتقد و غیرهمسو حمایت مادی و معنوی نکرده است اما کاش فقط ما شاهد عدمحمایت بودیم متاسفانه نهادهای مسوول نه تنها هیچگونه حمایتی نمیکردند بلکه حداقل وظایف قانونی خود را نیز انجام ندادند بهعنوان نمونه در بسیاری از دانشگاههای کشور نشریات دانشجویی قبل از انتشار مورد بازبینی قرار میگرفت که این امر برخلاف آییننامه نظارت بر نشریات دانشجویی مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی بود.»
او افزود: «هرچند در ایام انتخابات ریاستجمهوری اخیر مسوولان دولتی و هوادارانشان مکررا موضوع دانشجویان ستارهدار را تکذیب میکردند اما وجود صدها دانشجوی ستارهدار و اساتید برخلاف قانون و به اجبار بازنشستهشده در دانشگاههای مختلف کشور موضوعی نبود که افکارعمومی تکذیبش را باور کنند بهویژه که اخیرا مدارک مستندی که امضای مسوولان وزارت علوم بر اینگونه اقدامات دستور داده بودند نیز منتشر شد که متاسفانه باید گفت محرومکردن حتی یک دانشجو به دلیل عقاید و گرایش سیاسیاش نهتنها برخلاف اصول مصرح قانون اساسی است، بلکه در تراز انقلاب اسلامی نیز نمیگنجد.» امیریان همچنین گفت: «بارزترین و مهمترین نکتهای که نشان از فضای غیرقانونی حاکم بر دانشگاههای کشور داشت، عدم صدور مجوز به درخواستهای مکرر دانشجویان برای تاسیس تشکلهای جدید دانشجویی بود که این اتفاق تنها درمورد تشکلهای منتقد و غیرهمسو با دولت رخ نداده است بلکه درمورد دفترتحکیموحدت که در این چندسال با این عنوان فعالیت میکرد و تقریبا مشی اصولگرایی معتدل را داشت شامل میشد. بهگونهای که حداقل خود من مدارک بیش از 10 درخواست در دانشگاههای زیرنظر وزارت علوم و پنج درخواست برای دانشگاههای زیرنظر وزارت بهداشت برای تاسیس انجمن اسلامی دانشجویان را در اختیار دارم که برخلاف قوانین مصرح و مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی نه مسوولان دانشگاهها و نه مسوولان وزارت علوم برخلاف قانون به این درخواستها پاسخ نداند و حتی از پاسخ کتبی نیز امتناع کردند که این مهم در واقع یکی از مهمترین اجحافهای دولت قبلی به مجموعه دانشگاههای کشور بود.» حسن روحانی در روز دانشآموز از «حق اعتراض» برای دانشآموزان سخن گفت، دانشجویان منتظرند ببینند رییسجمهوری حقوقدان در روز دانشجو از چه حقی برای دانشجویان خواهد گفت.
اولین انشعاب «تحکیم وحدت» در سال 1368 با عنوان «جامعه اسلامی دانشجویان» با گرایش سیاسی راست شکل گرفت، «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» در سال 78 (در دوران اصلاحات) با نفوذ طیفی از دانشجویان با تفکر راست از دل آن بیرون زد و در سال 80 نیز دو طیف «علامه» و «شیراز» از آن منشعب شدند. تاکنون نیز این تشکل «کجدار و مریز» به کار خود ادامه داده است. در دو سال گذشته نیز دفترتحکیموحدت در میان اختلافات شدید به برگزاری انتخابات پرداخت و در این دو دوره اخیر تا حدودی با حوادثی مشابه آنچه در سال 78 برای آن رخ داده بود، مواجه شد تا آنجا که 14 انجمناسلامی که به آنان اجازه حضور در انتخابات داده نشده بود، به رییسجمهوری نامه نوشتند تا به این موضوع رسیدگی کند ولی این اختلافات همچنان ادامه دارد.
همانگونه که قرار نبود بزرگان انقلاب همگی یک راه پیش گیرند، چه اصراری است که دانشجویان برخلاف آنها عمل کنند. جنبش دانشجویی همان راهی را در پیش گرفت که انقلابیون سالهای اولیه انقلاب (سیاستمداران امروز) رفتند.
در تعریف جنبش دانشجویی اگر آن را ذیل جنبشهای اجتماعی تعریف کنیم، آنچه مورد توجه است، این است که جنبشهای اجتماعی زمینههای تغییر خطمشی در یک جامعه را پی میگیرند. ماهیت جنبشهای دانشجویی و احزاب سیاسی متفاوت است، احزاب سیاسی متعلق به حوزه سیاست هستند و برای بهدستآوردن قدرت (به هر شکل) تلاش میکنند اما جنبشهای دانشجویی متعلق به حوزه جامعه مدنی و عرصه عمومی هستند. کار ویژه و هدف اصلی جنبشهای دانشجویی باید متنوعکردن حوزه سیاسی جامعه از راههای مدنی و دموکراتیک باشد.
با این نگاه اگر بخواهیم در مورد تشکلهای دانشجویی سالهای اخیر صحبت کنیم شاید کمتر بتوانیم نام جنبش دانشجویی را برای آنها برگزینیم.
بسیج دانشجویی، اتحادیه جامعه اسلامی دانشجویان، اتحادیه انجمنهای اسلامیدانشجویانمستقل، جنبش عدالتخواهی دانشجویی (و در سالهای اخیر دفترتحکیموحدت) بیش از آنکه نماینده جریانات فکری اجتماعی مختلف باشند، صداهای یکسانی هستند که از بلندگوهای مختلف به گوش میرسند. تلاش این گروهها به ویژه «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» برای هویتبخشی به این تشکلهای دانشجویی و پیشرو نشاندادن دانشجویان، که نمونه آخر آن ورود به سفارت انگلیس (8 آذر 1390) و سعی در بازسازی رویدادی چون تسخیر سفارت آمریکا نیز راه به جایی نبرده است.
«اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» با اضافهکردن پسوند «مستقل» خود را در میان تشکلهای دانشجویی جا داد. آنها فضای کنونی دانشگاه را فضای عقلانیت و بهدور از التهاب میدانند و معتقدند تشکلهای دانشجویی میتوانند در آن فعالیت کنند. علیرضا کریمی، دبیر این اتحادیه معتقد است: «بعد از دوران اصلاحات جریان دانشجویی پس از گذار از تندرویها، امروز به عقلانیت رسیده است.»
البته او تنها تشکلهایی را مجاز به فعالیت میداند که نظام، اسلام و ولایتفقیه را در قول و عمل پذیرفته باشند. کریمی با بیان اینکه برخی تشکلهای دانشجویی مرتکب تخلف شده و از اساسنامه خود عدول کردهاند، میگوید: «ما نباید تشکلها را مصون بدانیم اگر این تشکلها مرتکب تخلف شدهاند باید با آنها برخورد قانونی شود. در اساسنامه دفترتحکیموحدت التزام عملی به ولایت آمده بود اما شاخه «علامه» دفتر تحکیم به آن عمل نمیکرد.»
تاکید بر قبول تمامی موارد مذکور شاید مهمترین موضوعی باشد که نهتنها تشکلهای دانشجویی راست بلکه مجموعه مسوولانی که در طول سالهای گذشته در این حوزه مسوولیت داشتند، بهعنوان اولین اصل در امکان فعالیت و صدور مجوز برای تشکلها تعریف شدهاند. در طول سالهای اخیر بسیاری از تشکلهای دانشجویی که موارد مطرحشده را نیز قبول داشتند موفق به اخذ مجوز برای فعالیت نشدهاند، نمونه اخیر آن انجمنهایی است که طی دوسال گذشته با عنوان انجمن اسلامی برای عضویت در تحکیموحدت تلاش میکردند اما راه به جایی نبردند.
«مصطفی حضور» دبیر سیاسی سابق بسیج دانشجویی دانشگاه امامصادق(ع) نیز «فضای دانشگاهها و تشکلهای دانشجویی را روبهرشد و بالندگی ارزیابی کرده» و میگوید: «در طول این سالها فضا بهتر از گذشته بود، در دوران اصلاحات کسانی که دنبال آرمانهای انقلاب بودند دچار مشکل شدند، اما در این دوره با فعالیتها مخالفت نمیکردند بلکه به دلیل تجربیات سالهای گذشته مدیران و روسای دانشگاهها با احتیاط برخورد میکردند. آقای احمدینژاد خود نسبت به بقیه در ایجاد فضای مطلوب برای دانشگاهها جلوتر بودند. تشکلهای دانشجویی باید بتوانند فعالیت کنند و برخوردهای سلیقهای که از سوی برخی مدیران یا روسای دانشگاهها میشود، برطرف شود.» او میگوید: «تشکلهای دانشجویی شامل انجمن مستقل، جامعه اسلامی، بسیج و... در طول این سالها از نظر گفتمانی خیلی به هم نزدیکتر شدهاند و شکافها کاهش پیدا کرده است.» حضوری درباره اینکه چقدر از تشکلهای منتقد برای بیان نظرات خود به تریبون دسترسی داشتهاند، نیز گفت: «این موضوع به تعداد این تشکلها، جمعیت و نسبت فعالیتی که دارند بستگی دارد. موضوع دیگر این است که باید بتوانند اعتماد مجموعه را جلب کنند که البته گاه ممکن است برخوردهای سلیقهای هم وجود داشته باشد. من معتقدم در این سالها فضا امنیتی نبوده بلکه فضایی توام با احتیاط بوده است.»
شاید منظور این فعال دانشجویی از «جلباعتماد مجموعه»، همآوایی با نهادهایی است که به موجب آن تشکلهای دانشجویی نزدیک به تفکر راست امکان فعالیت آزادانه دارند.
«محمد پهلوان» دبیر سابق جامعه اسلامی دانشجویان نیز معتقد است: «در دولتهای نهم و دهم فضای فعالیتهای دانشجویی بازتر شد. پیش از این تحت فشارگذاشتن تشکلهای انقلابی مانع فعالیت آنها میشد اما در دولت نهم و دهم این مشکل نبود البته نگاه سلیقهای مدیران همواره وجود داشته و مشکلاتی برای فعالیتهای دانشجویی ایجاد کرده است.» او افزود: «در چند سال گذشته بحثهای انتقادی نسبت به عملکرد دولت وجود داشت و جنبش دانشجویی بهتر از گذشته عمل میکرد، ارتباط آن با احزاب کم شد که این یک نقطه مثبت بود. هر چند برخی نقایص و اشتباهات هم وجود داشت مثل قضیه سفارت انگلیس که نفسعمل مثبت بود اما مسایل دیگر که اتفاق افتاد جالب نبود. فضای دانشگاهها نیز به طور کلی مثبت بود و هر روز بهتر میشد، هر چند سرعت این بهترشدن کم بود.»
«مصطفی دینی» دبیر انجمن اسلامی دانشجویان تهران نظر قبلیها را درست نمیداند. او میگوید: «در دوران اصلاحات فضا آنقدر باز بود که تشکل جعلیای به نام انجمن مستقل توانست به راحتی مجوز بگیرد اما در سال 84 اولین اقدام وزارت علوم، تدوین یک آییننامه برای تشکلهاست که همان سرآغاز بسیاری از مشکلات برای تشکلها شد. برای آن رویه قانونی هم طی کردند که کسی نتواند اعتراض کند و اعتراض به آن اعتراض به قانون محسوب شود.» او افزود: «انجمنهای سیاسی که هیچ، انجمنهای علمی هم با این آییننامه محدود شدند و حتی برگزاری برنامههای علمی - فرهنگی و نشریه هم دچار مشکل شد. تشکلهای صنفی هم بر همین اساس تعطیل شدند. در دانشگاهها تشکلهای مختلفی وجود دارند که فعالیت میکنند و سیاسی هم هستند اما فعالیت آنها رسمی نیست چون تشکلهایی که اسم اسلامی نداشته باشند یا در اساسنامه آنها عنوان اسلامی نیامده باشد حق فعالیت ندارند.» او ادامه داد: «ما امروز نمیتوانیم به اندازه تعداد انگشتان دست حتی تشکل منتقد پیدا کنیم. تشکلهایی که وجود دارند نه تنها بازنمود دانشجویان و دانشگاهها نیستند بلکه صداهای یکسانی هستند که بازخورد بدنه دانشجویی نیست. جدای از اینکه برنامههای یکسانی را تعقیب میکنند، استقبال از نشریات و برنامههایشان گویاست که چقدر نماینده دانشجویان هستند. فعالیت آنها تنها در مقاطع حساس برای اینکه صدایشان بلندتر باشد اوج میگیرد. کسانی که میگویند فضا برای من نبود. فضای فعلی نیز فضای عقلانیت نیست، زمانی میشود آن را عقلانیت نامید که اختیار هم باشد. فضای فعلی نه فضای رکود است نه عقلانیت بلکه شاید بتوان آن را فضای عدمامکان فعالیت نامید.»
«مهدی امیریان» دبیر اسبق دفترتحکیموحدت نیز میگوید: «در هشتسال دولت احمدینژاد بهویژه در چهارسال دوم شاید تصور این باشد که این دولت از تشکلهای دانشجویی و فعالیتهای دانشجویی منتقد و غیرهمسو حمایت مادی و معنوی نکرده است اما کاش فقط ما شاهد عدمحمایت بودیم متاسفانه نهادهای مسوول نه تنها هیچگونه حمایتی نمیکردند بلکه حداقل وظایف قانونی خود را نیز انجام ندادند بهعنوان نمونه در بسیاری از دانشگاههای کشور نشریات دانشجویی قبل از انتشار مورد بازبینی قرار میگرفت که این امر برخلاف آییننامه نظارت بر نشریات دانشجویی مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی بود.»
او افزود: «هرچند در ایام انتخابات ریاستجمهوری اخیر مسوولان دولتی و هوادارانشان مکررا موضوع دانشجویان ستارهدار را تکذیب میکردند اما وجود صدها دانشجوی ستارهدار و اساتید برخلاف قانون و به اجبار بازنشستهشده در دانشگاههای مختلف کشور موضوعی نبود که افکارعمومی تکذیبش را باور کنند بهویژه که اخیرا مدارک مستندی که امضای مسوولان وزارت علوم بر اینگونه اقدامات دستور داده بودند نیز منتشر شد که متاسفانه باید گفت محرومکردن حتی یک دانشجو به دلیل عقاید و گرایش سیاسیاش نهتنها برخلاف اصول مصرح قانون اساسی است، بلکه در تراز انقلاب اسلامی نیز نمیگنجد.» امیریان همچنین گفت: «بارزترین و مهمترین نکتهای که نشان از فضای غیرقانونی حاکم بر دانشگاههای کشور داشت، عدم صدور مجوز به درخواستهای مکرر دانشجویان برای تاسیس تشکلهای جدید دانشجویی بود که این اتفاق تنها درمورد تشکلهای منتقد و غیرهمسو با دولت رخ نداده است بلکه درمورد دفترتحکیموحدت که در این چندسال با این عنوان فعالیت میکرد و تقریبا مشی اصولگرایی معتدل را داشت شامل میشد. بهگونهای که حداقل خود من مدارک بیش از 10 درخواست در دانشگاههای زیرنظر وزارت علوم و پنج درخواست برای دانشگاههای زیرنظر وزارت بهداشت برای تاسیس انجمن اسلامی دانشجویان را در اختیار دارم که برخلاف قوانین مصرح و مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی نه مسوولان دانشگاهها و نه مسوولان وزارت علوم برخلاف قانون به این درخواستها پاسخ نداند و حتی از پاسخ کتبی نیز امتناع کردند که این مهم در واقع یکی از مهمترین اجحافهای دولت قبلی به مجموعه دانشگاههای کشور بود.» حسن روحانی در روز دانشآموز از «حق اعتراض» برای دانشآموزان سخن گفت، دانشجویان منتظرند ببینند رییسجمهوری حقوقدان در روز دانشجو از چه حقی برای دانشجویان خواهد گفت.
شرق: انقلاب دوم (یا همان تسخیر لانهجاسوسی آمریکا) نقطه آغازی برای متشکلشدن جنبشهای دانشجویی بود. پس از 16 آذر 32 شاید این دومین برهه حساس از فعالیتهای دانشجویی بود که هر دو نیز با ماهیت ضداستکباری شکل گرفته بودند. پس از اطلاق این عنوان (انقلاب دوم) به ورود دانشجویان به سفارت آمریکا، قرار شد دانشجویان، طبق آنچه بنیانگذار انقلاب به آن سفارش کرده بود «بروید و بین خودتان تحکیم وحدت کنید» فعالیتهای دانشجویی خود را در قالب تشکلی به نام دفتر «تحکیم وحدت» پی گیرند. اما گروههای دانشجویی نتوانستند چندان به این عنوان پایبند بمانند و امروز تنها تعدادی از انجمنهای اسلامی که امتیازی نسبت به دیگر تشکلهای دانشجویی هم ندارند نام آن را یدک میکشند.
اولین انشعاب «تحکیم وحدت» در سال 1368 با عنوان «جامعه اسلامی دانشجویان» با گرایش سیاسی راست شکل گرفت، «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» در سال 78 (در دوران اصلاحات) با نفوذ طیفی از دانشجویان با تفکر راست از دل آن بیرون زد و در سال 80 نیز دو طیف «علامه» و «شیراز» از آن منشعب شدند. تاکنون نیز این تشکل «کجدار و مریز» به کار خود ادامه داده است. در دو سال گذشته نیز دفترتحکیموحدت در میان اختلافات شدید به برگزاری انتخابات پرداخت و در این دو دوره اخیر تا حدودی با حوادثی مشابه آنچه در سال 78 برای آن رخ داده بود، مواجه شد تا آنجا که 14 انجمناسلامی که به آنان اجازه حضور در انتخابات داده نشده بود، به رییسجمهوری نامه نوشتند تا به این موضوع رسیدگی کند ولی این اختلافات همچنان ادامه دارد.
همانگونه که قرار نبود بزرگان انقلاب همگی یک راه پیش گیرند، چه اصراری است که دانشجویان برخلاف آنها عمل کنند. جنبش دانشجویی همان راهی را در پیش گرفت که انقلابیون سالهای اولیه انقلاب (سیاستمداران امروز) رفتند.
در تعریف جنبش دانشجویی اگر آن را ذیل جنبشهای اجتماعی تعریف کنیم، آنچه مورد توجه است، این است که جنبشهای اجتماعی زمینههای تغییر خطمشی در یک جامعه را پی میگیرند. ماهیت جنبشهای دانشجویی و احزاب سیاسی متفاوت است، احزاب سیاسی متعلق به حوزه سیاست هستند و برای بهدستآوردن قدرت (به هر شکل) تلاش میکنند اما جنبشهای دانشجویی متعلق به حوزه جامعه مدنی و عرصه عمومی هستند. کار ویژه و هدف اصلی جنبشهای دانشجویی باید متنوعکردن حوزه سیاسی جامعه از راههای مدنی و دموکراتیک باشد.
با این نگاه اگر بخواهیم در مورد تشکلهای دانشجویی سالهای اخیر صحبت کنیم شاید کمتر بتوانیم نام جنبش دانشجویی را برای آنها برگزینیم.
بسیج دانشجویی، اتحادیه جامعه اسلامی دانشجویان، اتحادیه انجمنهای اسلامیدانشجویانمستقل، جنبش عدالتخواهی دانشجویی (و در سالهای اخیر دفترتحکیموحدت) بیش از آنکه نماینده جریانات فکری اجتماعی مختلف باشند، صداهای یکسانی هستند که از بلندگوهای مختلف به گوش میرسند. تلاش این گروهها به ویژه «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» برای هویتبخشی به این تشکلهای دانشجویی و پیشرو نشاندادن دانشجویان، که نمونه آخر آن ورود به سفارت انگلیس (8 آذر 1390) و سعی در بازسازی رویدادی چون تسخیر سفارت آمریکا نیز راه به جایی نبرده است.
«اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» با اضافهکردن پسوند «مستقل» خود را در میان تشکلهای دانشجویی جا داد. آنها فضای کنونی دانشگاه را فضای عقلانیت و بهدور از التهاب میدانند و معتقدند تشکلهای دانشجویی میتوانند در آن فعالیت کنند. علیرضا کریمی، دبیر این اتحادیه معتقد است: «بعد از دوران اصلاحات جریان دانشجویی پس از گذار از تندرویها، امروز به عقلانیت رسیده است.»
البته او تنها تشکلهایی را مجاز به فعالیت میداند که نظام، اسلام و ولایتفقیه را در قول و عمل پذیرفته باشند. کریمی با بیان اینکه برخی تشکلهای دانشجویی مرتکب تخلف شده و از اساسنامه خود عدول کردهاند، میگوید: «ما نباید تشکلها را مصون بدانیم اگر این تشکلها مرتکب تخلف شدهاند باید با آنها برخورد قانونی شود. در اساسنامه دفترتحکیموحدت التزام عملی به ولایت آمده بود اما شاخه «علامه» دفتر تحکیم به آن عمل نمیکرد.»
تاکید بر قبول تمامی موارد مذکور شاید مهمترین موضوعی باشد که نهتنها تشکلهای دانشجویی راست بلکه مجموعه مسوولانی که در طول سالهای گذشته در این حوزه مسوولیت داشتند، بهعنوان اولین اصل در امکان فعالیت و صدور مجوز برای تشکلها تعریف شدهاند. در طول سالهای اخیر بسیاری از تشکلهای دانشجویی که موارد مطرحشده را نیز قبول داشتند موفق به اخذ مجوز برای فعالیت نشدهاند، نمونه اخیر آن انجمنهایی است که طی دوسال گذشته با عنوان انجمن اسلامی برای عضویت در تحکیموحدت تلاش میکردند اما راه به جایی نبردند.
«مصطفی حضور» دبیر سیاسی سابق بسیج دانشجویی دانشگاه امامصادق(ع) نیز «فضای دانشگاهها و تشکلهای دانشجویی را روبهرشد و بالندگی ارزیابی کرده» و میگوید: «در طول این سالها فضا بهتر از گذشته بود، در دوران اصلاحات کسانی که دنبال آرمانهای انقلاب بودند دچار مشکل شدند، اما در این دوره با فعالیتها مخالفت نمیکردند بلکه به دلیل تجربیات سالهای گذشته مدیران و روسای دانشگاهها با احتیاط برخورد میکردند. آقای احمدینژاد خود نسبت به بقیه در ایجاد فضای مطلوب برای دانشگاهها جلوتر بودند. تشکلهای دانشجویی باید بتوانند فعالیت کنند و برخوردهای سلیقهای که از سوی برخی مدیران یا روسای دانشگاهها میشود، برطرف شود.» او میگوید: «تشکلهای دانشجویی شامل انجمن مستقل، جامعه اسلامی، بسیج و... در طول این سالها از نظر گفتمانی خیلی به هم نزدیکتر شدهاند و شکافها کاهش پیدا کرده است.» حضوری درباره اینکه چقدر از تشکلهای منتقد برای بیان نظرات خود به تریبون دسترسی داشتهاند، نیز گفت: «این موضوع به تعداد این تشکلها، جمعیت و نسبت فعالیتی که دارند بستگی دارد. موضوع دیگر این است که باید بتوانند اعتماد مجموعه را جلب کنند که البته گاه ممکن است برخوردهای سلیقهای هم وجود داشته باشد. من معتقدم در این سالها فضا امنیتی نبوده بلکه فضایی توام با احتیاط بوده است.»
شاید منظور این فعال دانشجویی از «جلباعتماد مجموعه»، همآوایی با نهادهایی است که به موجب آن تشکلهای دانشجویی نزدیک به تفکر راست امکان فعالیت آزادانه دارند.
«محمد پهلوان» دبیر سابق جامعه اسلامی دانشجویان نیز معتقد است: «در دولتهای نهم و دهم فضای فعالیتهای دانشجویی بازتر شد. پیش از این تحت فشارگذاشتن تشکلهای انقلابی مانع فعالیت آنها میشد اما در دولت نهم و دهم این مشکل نبود البته نگاه سلیقهای مدیران همواره وجود داشته و مشکلاتی برای فعالیتهای دانشجویی ایجاد کرده است.» او افزود: «در چند سال گذشته بحثهای انتقادی نسبت به عملکرد دولت وجود داشت و جنبش دانشجویی بهتر از گذشته عمل میکرد، ارتباط آن با احزاب کم شد که این یک نقطه مثبت بود. هر چند برخی نقایص و اشتباهات هم وجود داشت مثل قضیه سفارت انگلیس که نفسعمل مثبت بود اما مسایل دیگر که اتفاق افتاد جالب نبود. فضای دانشگاهها نیز به طور کلی مثبت بود و هر روز بهتر میشد، هر چند سرعت این بهترشدن کم بود.»
«مصطفی دینی» دبیر انجمن اسلامی دانشجویان تهران نظر قبلیها را درست نمیداند. او میگوید: «در دوران اصلاحات فضا آنقدر باز بود که تشکل جعلیای به نام انجمن مستقل توانست به راحتی مجوز بگیرد اما در سال 84 اولین اقدام وزارت علوم، تدوین یک آییننامه برای تشکلهاست که همان سرآغاز بسیاری از مشکلات برای تشکلها شد. برای آن رویه قانونی هم طی کردند که کسی نتواند اعتراض کند و اعتراض به آن اعتراض به قانون محسوب شود.» او افزود: «انجمنهای سیاسی که هیچ، انجمنهای علمی هم با این آییننامه محدود شدند و حتی برگزاری برنامههای علمی - فرهنگی و نشریه هم دچار مشکل شد. تشکلهای صنفی هم بر همین اساس تعطیل شدند. در دانشگاهها تشکلهای مختلفی وجود دارند که فعالیت میکنند و سیاسی هم هستند اما فعالیت آنها رسمی نیست چون تشکلهایی که اسم اسلامی نداشته باشند یا در اساسنامه آنها عنوان اسلامی نیامده باشد حق فعالیت ندارند.» او ادامه داد: «ما امروز نمیتوانیم به اندازه تعداد انگشتان دست حتی تشکل منتقد پیدا کنیم. تشکلهایی که وجود دارند نه تنها بازنمود دانشجویان و دانشگاهها نیستند بلکه صداهای یکسانی هستند که بازخورد بدنه دانشجویی نیست. جدای از اینکه برنامههای یکسانی را تعقیب میکنند، استقبال از نشریات و برنامههایشان گویاست که چقدر نماینده دانشجویان هستند. فعالیت آنها تنها در مقاطع حساس برای اینکه صدایشان بلندتر باشد اوج میگیرد. کسانی که میگویند فضا برای من نبود. فضای فعلی نیز فضای عقلانیت نیست، زمانی میشود آن را عقلانیت نامید که اختیار هم باشد. فضای فعلی نه فضای رکود است نه عقلانیت بلکه شاید بتوان آن را فضای عدمامکان فعالیت نامید.»
«مهدی امیریان» دبیر اسبق دفترتحکیموحدت نیز میگوید: «در هشتسال دولت احمدینژاد بهویژه در چهارسال دوم شاید تصور این باشد که این دولت از تشکلهای دانشجویی و فعالیتهای دانشجویی منتقد و غیرهمسو حمایت مادی و معنوی نکرده است اما کاش فقط ما شاهد عدمحمایت بودیم متاسفانه نهادهای مسوول نه تنها هیچگونه حمایتی نمیکردند بلکه حداقل وظایف قانونی خود را نیز انجام ندادند بهعنوان نمونه در بسیاری از دانشگاههای کشور نشریات دانشجویی قبل از انتشار مورد بازبینی قرار میگرفت که این امر برخلاف آییننامه نظارت بر نشریات دانشجویی مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی بود.»
او افزود: «هرچند در ایام انتخابات ریاستجمهوری اخیر مسوولان دولتی و هوادارانشان مکررا موضوع دانشجویان ستارهدار را تکذیب میکردند اما وجود صدها دانشجوی ستارهدار و اساتید برخلاف قانون و به اجبار بازنشستهشده در دانشگاههای مختلف کشور موضوعی نبود که افکارعمومی تکذیبش را باور کنند بهویژه که اخیرا مدارک مستندی که امضای مسوولان وزارت علوم بر اینگونه اقدامات دستور داده بودند نیز منتشر شد که متاسفانه باید گفت محرومکردن حتی یک دانشجو به دلیل عقاید و گرایش سیاسیاش نهتنها برخلاف اصول مصرح قانون اساسی است، بلکه در تراز انقلاب اسلامی نیز نمیگنجد.» امیریان همچنین گفت: «بارزترین و مهمترین نکتهای که نشان از فضای غیرقانونی حاکم بر دانشگاههای کشور داشت، عدم صدور مجوز به درخواستهای مکرر دانشجویان برای تاسیس تشکلهای جدید دانشجویی بود که این اتفاق تنها درمورد تشکلهای منتقد و غیرهمسو با دولت رخ نداده است بلکه درمورد دفترتحکیموحدت که در این چندسال با این عنوان فعالیت میکرد و تقریبا مشی اصولگرایی معتدل را داشت شامل میشد. بهگونهای که حداقل خود من مدارک بیش از 10 درخواست در دانشگاههای زیرنظر وزارت علوم و پنج درخواست برای دانشگاههای زیرنظر وزارت بهداشت برای تاسیس انجمن اسلامی دانشجویان را در اختیار دارم که برخلاف قوانین مصرح و مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی نه مسوولان دانشگاهها و نه مسوولان وزارت علوم برخلاف قانون به این درخواستها پاسخ نداند و حتی از پاسخ کتبی نیز امتناع کردند که این مهم در واقع یکی از مهمترین اجحافهای دولت قبلی به مجموعه دانشگاههای کشور بود.» حسن روحانی در روز دانشآموز از «حق اعتراض» برای دانشآموزان سخن گفت، دانشجویان منتظرند ببینند رییسجمهوری حقوقدان در روز دانشجو از چه حقی برای دانشجویان خواهد گفت.
اولین انشعاب «تحکیم وحدت» در سال 1368 با عنوان «جامعه اسلامی دانشجویان» با گرایش سیاسی راست شکل گرفت، «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» در سال 78 (در دوران اصلاحات) با نفوذ طیفی از دانشجویان با تفکر راست از دل آن بیرون زد و در سال 80 نیز دو طیف «علامه» و «شیراز» از آن منشعب شدند. تاکنون نیز این تشکل «کجدار و مریز» به کار خود ادامه داده است. در دو سال گذشته نیز دفترتحکیموحدت در میان اختلافات شدید به برگزاری انتخابات پرداخت و در این دو دوره اخیر تا حدودی با حوادثی مشابه آنچه در سال 78 برای آن رخ داده بود، مواجه شد تا آنجا که 14 انجمناسلامی که به آنان اجازه حضور در انتخابات داده نشده بود، به رییسجمهوری نامه نوشتند تا به این موضوع رسیدگی کند ولی این اختلافات همچنان ادامه دارد.
همانگونه که قرار نبود بزرگان انقلاب همگی یک راه پیش گیرند، چه اصراری است که دانشجویان برخلاف آنها عمل کنند. جنبش دانشجویی همان راهی را در پیش گرفت که انقلابیون سالهای اولیه انقلاب (سیاستمداران امروز) رفتند.
در تعریف جنبش دانشجویی اگر آن را ذیل جنبشهای اجتماعی تعریف کنیم، آنچه مورد توجه است، این است که جنبشهای اجتماعی زمینههای تغییر خطمشی در یک جامعه را پی میگیرند. ماهیت جنبشهای دانشجویی و احزاب سیاسی متفاوت است، احزاب سیاسی متعلق به حوزه سیاست هستند و برای بهدستآوردن قدرت (به هر شکل) تلاش میکنند اما جنبشهای دانشجویی متعلق به حوزه جامعه مدنی و عرصه عمومی هستند. کار ویژه و هدف اصلی جنبشهای دانشجویی باید متنوعکردن حوزه سیاسی جامعه از راههای مدنی و دموکراتیک باشد.
با این نگاه اگر بخواهیم در مورد تشکلهای دانشجویی سالهای اخیر صحبت کنیم شاید کمتر بتوانیم نام جنبش دانشجویی را برای آنها برگزینیم.
بسیج دانشجویی، اتحادیه جامعه اسلامی دانشجویان، اتحادیه انجمنهای اسلامیدانشجویانمستقل، جنبش عدالتخواهی دانشجویی (و در سالهای اخیر دفترتحکیموحدت) بیش از آنکه نماینده جریانات فکری اجتماعی مختلف باشند، صداهای یکسانی هستند که از بلندگوهای مختلف به گوش میرسند. تلاش این گروهها به ویژه «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» برای هویتبخشی به این تشکلهای دانشجویی و پیشرو نشاندادن دانشجویان، که نمونه آخر آن ورود به سفارت انگلیس (8 آذر 1390) و سعی در بازسازی رویدادی چون تسخیر سفارت آمریکا نیز راه به جایی نبرده است.
«اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل» با اضافهکردن پسوند «مستقل» خود را در میان تشکلهای دانشجویی جا داد. آنها فضای کنونی دانشگاه را فضای عقلانیت و بهدور از التهاب میدانند و معتقدند تشکلهای دانشجویی میتوانند در آن فعالیت کنند. علیرضا کریمی، دبیر این اتحادیه معتقد است: «بعد از دوران اصلاحات جریان دانشجویی پس از گذار از تندرویها، امروز به عقلانیت رسیده است.»
البته او تنها تشکلهایی را مجاز به فعالیت میداند که نظام، اسلام و ولایتفقیه را در قول و عمل پذیرفته باشند. کریمی با بیان اینکه برخی تشکلهای دانشجویی مرتکب تخلف شده و از اساسنامه خود عدول کردهاند، میگوید: «ما نباید تشکلها را مصون بدانیم اگر این تشکلها مرتکب تخلف شدهاند باید با آنها برخورد قانونی شود. در اساسنامه دفترتحکیموحدت التزام عملی به ولایت آمده بود اما شاخه «علامه» دفتر تحکیم به آن عمل نمیکرد.»
تاکید بر قبول تمامی موارد مذکور شاید مهمترین موضوعی باشد که نهتنها تشکلهای دانشجویی راست بلکه مجموعه مسوولانی که در طول سالهای گذشته در این حوزه مسوولیت داشتند، بهعنوان اولین اصل در امکان فعالیت و صدور مجوز برای تشکلها تعریف شدهاند. در طول سالهای اخیر بسیاری از تشکلهای دانشجویی که موارد مطرحشده را نیز قبول داشتند موفق به اخذ مجوز برای فعالیت نشدهاند، نمونه اخیر آن انجمنهایی است که طی دوسال گذشته با عنوان انجمن اسلامی برای عضویت در تحکیموحدت تلاش میکردند اما راه به جایی نبردند.
«مصطفی حضور» دبیر سیاسی سابق بسیج دانشجویی دانشگاه امامصادق(ع) نیز «فضای دانشگاهها و تشکلهای دانشجویی را روبهرشد و بالندگی ارزیابی کرده» و میگوید: «در طول این سالها فضا بهتر از گذشته بود، در دوران اصلاحات کسانی که دنبال آرمانهای انقلاب بودند دچار مشکل شدند، اما در این دوره با فعالیتها مخالفت نمیکردند بلکه به دلیل تجربیات سالهای گذشته مدیران و روسای دانشگاهها با احتیاط برخورد میکردند. آقای احمدینژاد خود نسبت به بقیه در ایجاد فضای مطلوب برای دانشگاهها جلوتر بودند. تشکلهای دانشجویی باید بتوانند فعالیت کنند و برخوردهای سلیقهای که از سوی برخی مدیران یا روسای دانشگاهها میشود، برطرف شود.» او میگوید: «تشکلهای دانشجویی شامل انجمن مستقل، جامعه اسلامی، بسیج و... در طول این سالها از نظر گفتمانی خیلی به هم نزدیکتر شدهاند و شکافها کاهش پیدا کرده است.» حضوری درباره اینکه چقدر از تشکلهای منتقد برای بیان نظرات خود به تریبون دسترسی داشتهاند، نیز گفت: «این موضوع به تعداد این تشکلها، جمعیت و نسبت فعالیتی که دارند بستگی دارد. موضوع دیگر این است که باید بتوانند اعتماد مجموعه را جلب کنند که البته گاه ممکن است برخوردهای سلیقهای هم وجود داشته باشد. من معتقدم در این سالها فضا امنیتی نبوده بلکه فضایی توام با احتیاط بوده است.»
شاید منظور این فعال دانشجویی از «جلباعتماد مجموعه»، همآوایی با نهادهایی است که به موجب آن تشکلهای دانشجویی نزدیک به تفکر راست امکان فعالیت آزادانه دارند.
«محمد پهلوان» دبیر سابق جامعه اسلامی دانشجویان نیز معتقد است: «در دولتهای نهم و دهم فضای فعالیتهای دانشجویی بازتر شد. پیش از این تحت فشارگذاشتن تشکلهای انقلابی مانع فعالیت آنها میشد اما در دولت نهم و دهم این مشکل نبود البته نگاه سلیقهای مدیران همواره وجود داشته و مشکلاتی برای فعالیتهای دانشجویی ایجاد کرده است.» او افزود: «در چند سال گذشته بحثهای انتقادی نسبت به عملکرد دولت وجود داشت و جنبش دانشجویی بهتر از گذشته عمل میکرد، ارتباط آن با احزاب کم شد که این یک نقطه مثبت بود. هر چند برخی نقایص و اشتباهات هم وجود داشت مثل قضیه سفارت انگلیس که نفسعمل مثبت بود اما مسایل دیگر که اتفاق افتاد جالب نبود. فضای دانشگاهها نیز به طور کلی مثبت بود و هر روز بهتر میشد، هر چند سرعت این بهترشدن کم بود.»
«مصطفی دینی» دبیر انجمن اسلامی دانشجویان تهران نظر قبلیها را درست نمیداند. او میگوید: «در دوران اصلاحات فضا آنقدر باز بود که تشکل جعلیای به نام انجمن مستقل توانست به راحتی مجوز بگیرد اما در سال 84 اولین اقدام وزارت علوم، تدوین یک آییننامه برای تشکلهاست که همان سرآغاز بسیاری از مشکلات برای تشکلها شد. برای آن رویه قانونی هم طی کردند که کسی نتواند اعتراض کند و اعتراض به آن اعتراض به قانون محسوب شود.» او افزود: «انجمنهای سیاسی که هیچ، انجمنهای علمی هم با این آییننامه محدود شدند و حتی برگزاری برنامههای علمی - فرهنگی و نشریه هم دچار مشکل شد. تشکلهای صنفی هم بر همین اساس تعطیل شدند. در دانشگاهها تشکلهای مختلفی وجود دارند که فعالیت میکنند و سیاسی هم هستند اما فعالیت آنها رسمی نیست چون تشکلهایی که اسم اسلامی نداشته باشند یا در اساسنامه آنها عنوان اسلامی نیامده باشد حق فعالیت ندارند.» او ادامه داد: «ما امروز نمیتوانیم به اندازه تعداد انگشتان دست حتی تشکل منتقد پیدا کنیم. تشکلهایی که وجود دارند نه تنها بازنمود دانشجویان و دانشگاهها نیستند بلکه صداهای یکسانی هستند که بازخورد بدنه دانشجویی نیست. جدای از اینکه برنامههای یکسانی را تعقیب میکنند، استقبال از نشریات و برنامههایشان گویاست که چقدر نماینده دانشجویان هستند. فعالیت آنها تنها در مقاطع حساس برای اینکه صدایشان بلندتر باشد اوج میگیرد. کسانی که میگویند فضا برای من نبود. فضای فعلی نیز فضای عقلانیت نیست، زمانی میشود آن را عقلانیت نامید که اختیار هم باشد. فضای فعلی نه فضای رکود است نه عقلانیت بلکه شاید بتوان آن را فضای عدمامکان فعالیت نامید.»
«مهدی امیریان» دبیر اسبق دفترتحکیموحدت نیز میگوید: «در هشتسال دولت احمدینژاد بهویژه در چهارسال دوم شاید تصور این باشد که این دولت از تشکلهای دانشجویی و فعالیتهای دانشجویی منتقد و غیرهمسو حمایت مادی و معنوی نکرده است اما کاش فقط ما شاهد عدمحمایت بودیم متاسفانه نهادهای مسوول نه تنها هیچگونه حمایتی نمیکردند بلکه حداقل وظایف قانونی خود را نیز انجام ندادند بهعنوان نمونه در بسیاری از دانشگاههای کشور نشریات دانشجویی قبل از انتشار مورد بازبینی قرار میگرفت که این امر برخلاف آییننامه نظارت بر نشریات دانشجویی مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی بود.»
او افزود: «هرچند در ایام انتخابات ریاستجمهوری اخیر مسوولان دولتی و هوادارانشان مکررا موضوع دانشجویان ستارهدار را تکذیب میکردند اما وجود صدها دانشجوی ستارهدار و اساتید برخلاف قانون و به اجبار بازنشستهشده در دانشگاههای مختلف کشور موضوعی نبود که افکارعمومی تکذیبش را باور کنند بهویژه که اخیرا مدارک مستندی که امضای مسوولان وزارت علوم بر اینگونه اقدامات دستور داده بودند نیز منتشر شد که متاسفانه باید گفت محرومکردن حتی یک دانشجو به دلیل عقاید و گرایش سیاسیاش نهتنها برخلاف اصول مصرح قانون اساسی است، بلکه در تراز انقلاب اسلامی نیز نمیگنجد.» امیریان همچنین گفت: «بارزترین و مهمترین نکتهای که نشان از فضای غیرقانونی حاکم بر دانشگاههای کشور داشت، عدم صدور مجوز به درخواستهای مکرر دانشجویان برای تاسیس تشکلهای جدید دانشجویی بود که این اتفاق تنها درمورد تشکلهای منتقد و غیرهمسو با دولت رخ نداده است بلکه درمورد دفترتحکیموحدت که در این چندسال با این عنوان فعالیت میکرد و تقریبا مشی اصولگرایی معتدل را داشت شامل میشد. بهگونهای که حداقل خود من مدارک بیش از 10 درخواست در دانشگاههای زیرنظر وزارت علوم و پنج درخواست برای دانشگاههای زیرنظر وزارت بهداشت برای تاسیس انجمن اسلامی دانشجویان را در اختیار دارم که برخلاف قوانین مصرح و مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی نه مسوولان دانشگاهها و نه مسوولان وزارت علوم برخلاف قانون به این درخواستها پاسخ نداند و حتی از پاسخ کتبی نیز امتناع کردند که این مهم در واقع یکی از مهمترین اجحافهای دولت قبلی به مجموعه دانشگاههای کشور بود.» حسن روحانی در روز دانشآموز از «حق اعتراض» برای دانشآموزان سخن گفت، دانشجویان منتظرند ببینند رییسجمهوری حقوقدان در روز دانشجو از چه حقی برای دانشجویان خواهد گفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.