شریعتی آن سوی آبها
نازنین اردوبازارچی . مترجم
علی شریعتی اندیشمندی اسلامی و برآمده از فرهنگ و شرایط اجتماعی و سیاسی دوران خود است. در اروپا و در محضر اساتیدی که اکثرشان مسیحی بودند تحصیلکرده اما همواره دغدغه دین خود را داشته است. آثاری که پدیدآورده در دوران حیاتش خوانده و فهم شدهاند و بهمثابه چراغ راهنمایی بودهاند برای سیاسیون، علمای دینی، روشنفکران و مردم عادی کوچه و بازار. علی شریعتی به گاه نگارش در باب مسایل دینی همچون عارفی وارسته قلم میزد و روشنگری میکرد. در باب مسایل اجتماعی چونان جامعهشناسی خبره میاندیشید، شعرهایش اثرگذار بود و در داستانهایش نثری چنان لطیف و شیوا داشت گویی عمری را در این راه سپری کرده است. شریعتی در مقام متفکر کارکردی چندبعدی داشت و اندیشهاش نیز از همین خصوصیت بهره میبرد. اما یکی از ویژگیهای اندیشه او خاصه در باب انسانیت، مدرنیته و گفتمان دینی انتقادی، جهانشمولبودن و نازمانمندی آن است. شریعتی همچنان در زمانه ما نیز خوانده و فهم میشود و اندیشهاش هنوز کاربرد و مابهازای اجتماعی دارد. دغدغههای او ساختاری بودند و ما هنوز و همواره ذیل همان پارادایمها زندگی میکنیم و این میتواند چرایی همان استقبالی باشد که در سطح
جهانی هم در مورد شریعتی و هم اندیشهاش وجود دارد. آثار شریعتی از همان سالهای نخست دهه50 به صورت گستردهای به زبانهای مختلف (انگلیسی، فرانسه، آلمانی، اسپانیایی، ایتالیایی و...) ترجمه شدهاند. ترجمههای انگلیسی آثار او عمدتا از دهه 80میلادی و از طریق ایرانیان مقیم آمریکا آغاز شده و توسط اندیشمندان و سایر اساتید انگلیسیزبان ادامه یافته است. از کتابهایی که به زبان انگلیسی منتشر شدهاند، میتوان از «تشیع سرخ»، «ابوذر»، «جهانبینی و ایدئولوژی»، «فاطمه، فاطمه است» و «حج» یاد کرد. طی سالهای اخیر نیز نهضتی در مالزی و اندونزی مبنی بر ترجمه انگلیسی از آثار وی شروع شده است. در فرانسه نیز عمدتا انتشارات سندباد است که متولی ترجمه آثار اوست و تا به حال 10جلد از آنها از جمله «آری این چنین بود ای برادر» و «تاریخ تمدن» را روانه بازار کرده است. این ترجمهها اغلب توسط عربزبانان فرانسوی و از طریق ترجمههای عربی آنها انجام میشود. اصالت عربزبانان فرانسوی عمدتا به کشورهایی بازمیگردد که زمانی مستعمره فرانسه بودهاند و دیرگاهی است بهدنبال هویت خود و اعاده غرور تاریخیشان به ریسمانهای مختلفی چنگ میزنند. این بار شریعتی و
افکارش توانسته در این مسیر یاریشان کند. در سالهای اخیر و عموما پس از سال 2000میلادی جدای از ترجمه آثار شریعتی، میتوان ردپای اندیشه او را در بسیاری از تالیفات آکادمیک یافت. از همان زمان بود که شریعتی و اندیشه او در پژوهشهای انگلیسیزبان نیز ظهور یافت. تحقیقات مختلفی در دانشگاههای اروپایی و آمریکایی روی اندیشههای او انجام شده است، از جمله آثار تطبیقیای که نمونهای از آنها در این پرونده نیز آمدهاند.
---
در این بخش، مقاله نخست از کتابی انتخاب شده که در سال 2012 توسط انتشارات دانشکده ایرانشناسی لندن چاپ شده است. خانم دکتر معصومه بهرام در فصلی از این کتاب که محور اصلی مباحث آن، اندیشه هابرماس است، به بررسی تطبیقی آرای شریعتی و هابرماس پرداخته است. در بخش بعدی گزارشی از مصاحبه با خانم دکتر هیده کو ساکورای آمده است. ایشان مترجم آثار شریعتی به زبان ژاپنی هستند و در مورد انگیزهشان و چرایی نیاز معاصر به شریعتی سخن گفتهاند.
علی شریعتی اندیشمندی اسلامی و برآمده از فرهنگ و شرایط اجتماعی و سیاسی دوران خود است. در اروپا و در محضر اساتیدی که اکثرشان مسیحی بودند تحصیلکرده اما همواره دغدغه دین خود را داشته است. آثاری که پدیدآورده در دوران حیاتش خوانده و فهم شدهاند و بهمثابه چراغ راهنمایی بودهاند برای سیاسیون، علمای دینی، روشنفکران و مردم عادی کوچه و بازار. علی شریعتی به گاه نگارش در باب مسایل دینی همچون عارفی وارسته قلم میزد و روشنگری میکرد. در باب مسایل اجتماعی چونان جامعهشناسی خبره میاندیشید، شعرهایش اثرگذار بود و در داستانهایش نثری چنان لطیف و شیوا داشت گویی عمری را در این راه سپری کرده است. شریعتی در مقام متفکر کارکردی چندبعدی داشت و اندیشهاش نیز از همین خصوصیت بهره میبرد. اما یکی از ویژگیهای اندیشه او خاصه در باب انسانیت، مدرنیته و گفتمان دینی انتقادی، جهانشمولبودن و نازمانمندی آن است. شریعتی همچنان در زمانه ما نیز خوانده و فهم میشود و اندیشهاش هنوز کاربرد و مابهازای اجتماعی دارد. دغدغههای او ساختاری بودند و ما هنوز و همواره ذیل همان پارادایمها زندگی میکنیم و این میتواند چرایی همان استقبالی باشد که در سطح
جهانی هم در مورد شریعتی و هم اندیشهاش وجود دارد. آثار شریعتی از همان سالهای نخست دهه50 به صورت گستردهای به زبانهای مختلف (انگلیسی، فرانسه، آلمانی، اسپانیایی، ایتالیایی و...) ترجمه شدهاند. ترجمههای انگلیسی آثار او عمدتا از دهه 80میلادی و از طریق ایرانیان مقیم آمریکا آغاز شده و توسط اندیشمندان و سایر اساتید انگلیسیزبان ادامه یافته است. از کتابهایی که به زبان انگلیسی منتشر شدهاند، میتوان از «تشیع سرخ»، «ابوذر»، «جهانبینی و ایدئولوژی»، «فاطمه، فاطمه است» و «حج» یاد کرد. طی سالهای اخیر نیز نهضتی در مالزی و اندونزی مبنی بر ترجمه انگلیسی از آثار وی شروع شده است. در فرانسه نیز عمدتا انتشارات سندباد است که متولی ترجمه آثار اوست و تا به حال 10جلد از آنها از جمله «آری این چنین بود ای برادر» و «تاریخ تمدن» را روانه بازار کرده است. این ترجمهها اغلب توسط عربزبانان فرانسوی و از طریق ترجمههای عربی آنها انجام میشود. اصالت عربزبانان فرانسوی عمدتا به کشورهایی بازمیگردد که زمانی مستعمره فرانسه بودهاند و دیرگاهی است بهدنبال هویت خود و اعاده غرور تاریخیشان به ریسمانهای مختلفی چنگ میزنند. این بار شریعتی و
افکارش توانسته در این مسیر یاریشان کند. در سالهای اخیر و عموما پس از سال 2000میلادی جدای از ترجمه آثار شریعتی، میتوان ردپای اندیشه او را در بسیاری از تالیفات آکادمیک یافت. از همان زمان بود که شریعتی و اندیشه او در پژوهشهای انگلیسیزبان نیز ظهور یافت. تحقیقات مختلفی در دانشگاههای اروپایی و آمریکایی روی اندیشههای او انجام شده است، از جمله آثار تطبیقیای که نمونهای از آنها در این پرونده نیز آمدهاند.
---
در این بخش، مقاله نخست از کتابی انتخاب شده که در سال 2012 توسط انتشارات دانشکده ایرانشناسی لندن چاپ شده است. خانم دکتر معصومه بهرام در فصلی از این کتاب که محور اصلی مباحث آن، اندیشه هابرماس است، به بررسی تطبیقی آرای شریعتی و هابرماس پرداخته است. در بخش بعدی گزارشی از مصاحبه با خانم دکتر هیده کو ساکورای آمده است. ایشان مترجم آثار شریعتی به زبان ژاپنی هستند و در مورد انگیزهشان و چرایی نیاز معاصر به شریعتی سخن گفتهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.