|

هنوز با او همسفرم...

فاطمه صدرعاملی . دبیر «کانون گفت‌وگو» در موسسه امام موسی‌صدر

به دعوت حسینیه ارشاد، گروهی اندک از اعضای اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا - در سال 1971 - رهسپار خانه خدا شدیم. ایام حج در زمستان واقع بود و از آن جهت هوا مناسب. بدون برنامه‌ریزی‌های قبلی و به قید قرعه این سفر نصیبم شد. سفرمان از طریق بیروت انجام گرفت و توقف چند روزه‌ای در بیروت داشتیم. در هواپیمایی که از بیروت عازم جده بود حال و هوای سفر حج را احساس کردم. بعضی از مسافران لباس احرام به تن داشتند و دسته‌جمعی سلام مخصوص زیارت خانه خدا را می‌خواندند. اللهم لبیک... همه باهم با خدا گفت‌وگو می‌کردند و از اجابت دعوت خداوند سخن می‌گفتند. تو ما را دعوت کردی و ما هم اجابت کردیم و به سوی تو می‌آییم. در مکه به کاروان حسینیه ارشاد ملحق شدیم. از خبر حضور دکتر شریعتی و پدر بزرگوارش در کاروان بسیار خوشحال شدم و خدا را شکر کردم که نه تنها به خانه‌اش دعوت شدم بلکه شانس هم‌کاروان شدن با دکتر شریعتی را نیز داشتم. مشتاق دیدارش بودم و همان شب اول به همراهش با عده کمی به مسجدالحرام رفتیم. ساده، متواضع و آرام بود. رفتارش چنان بود که گویی یکی در کنار دیگران است و نه شخصیتی بارز و استادی مشهور و مهم. لحن صدایش آرام و دلنشین بود. دکتر شریعتی در دل و اندیشه من از جایگاهی بسیار والا و بزرگ برخوردار بود؛ به‌گونه‌ای که به خود جرأت هم‌صحبتی و پرس‌وجو از وی را نمی‌دادم. در مسیر مسجدالحرام چه گذشت و چه گفته شد، چیزی در خاطرم نمانده است. آنچه به‌یادم مانده؛ نشستن نیم‌دایره‌ای در یکی از ایوان‌های مشرف به مسجدالحرام و دل‌سپردن به گفتار نغز دکتر شریعتی است که آن قسمت از آنها را که در ذهنم مانده در اینجا ذکر می‌کنم. در حالی‌که در بقعه نشسته بودیم و کعبه روبه‌روی ما قرار داشت؛ دکتر اشاره‌ای به جمع طواف‌کنندگان به دور خانه خدا کرد که مانند موج به هم پیوسته‌ای در حرکت بود. می‌گفت ببینید همه باهم در حرکتند؛ اینجا اثری از فردیت وجود ندارد و همه با محور وحدانیت خدا در طوافند و اتصال خود را به آن منبع حفظ می‌کنند. کمی آن طرف‌تر سعی بین صفا و مروه را شاهدیم؛ جایی‌ که هاجر به دنبال آب برای اسماعیل می‌گشته است. دکتر می‌گفت سعی بین صفا و مروه از یک طرف و طواف به دور خانه خدا از طرف دیگر، بیانگر این اصل است؛ تلاش فردی در یک حرکت جمعی و استفاده از نیروی فردی و اتکا به قدرت جمعی؛ هردو، درکنار یکدیگر و در واقع مکمل یکدیگرند. این اصل را حاجیان به صورت ایفای نقش ابراهیم و هاجر در نقش تاریخی آنها تکرار می‌کنند و اگر با تامل و توجه همراه باشد اثری فراتر از یادآوری تاریخ در درون آدمی دارد. قبر هاجر در کنار خانه کعبه واقع شده است و دکتر شریعتی به مناسبت‌های مختلف تکرار می‌کرد که اینجا و چنین مقامی برای هاجر سمبل عدالت اسلامی و کرامت انسانی است. این اشارات دکتر بسیار نیرودهنده بود و مرا به وجد و پرواز درمی‌آورد.
دکتر می‌گفت زایران حرم خداوند پس از آنکه در نقش ابراهیم و هاجر حضور پیدا کردند؛ در پی شناخت خود در عرفات گام بر می‌دارند و سپس با توقف شبانه در مشعر ساعاتی در جست‌وجوی عوامل بازدارنده‌ در درون خود برمی‌آیند و سپس با جمع کردن سنگریزه‌هایی، آن عوامل را نشان می‌گذارند و روز بعد در رمی جمره خود را پالایش می‌دهند.
دکتر در مورد سه روز اقامت در منا می‌گفت: مسلمانانی که از نقاط مختلف جهان آمده‌اند و دارای تجربیات مختلف هستند در اینجا مجال می‌یابند با یکدیگر در مورد امور مسلمانان و چگونگی فراهم کردن زمینه بیشرفت و بهبود وضع خود و جامعه خود با یکدیگر مشورت و برنامه‌ریزی کنند. همسفر بودن ما با دکتر گرچه در منا به پایان رسید اما همراهی با آثار دکتر شریعتی در همه عمرم ادامه داشت و دارد. همسفری با دکتر شریعتی در کاروان حج، مرا در فهم مناسک و درک ظرایف حج و لذت بردن از آنها و نیز شوق و اشتیاق نسبت به اعمال مختلف آن بسیار یاری کرد و همچنین در همه عمر یاد او و فضایل و کمالات شخصی و شخصیتی او در خاطرم ماند و الهام‌بخش فعالیت‌هایی بود که محور آنها امید به بهبود وضع انسان‌ها بود. همسفرها از هر فرصتی استفاده می‌کردند و با دکتر به صحبت و سوال و جواب می‌پرداختند. او نیز با توجه و دقت بسیار به آنان گوش می‌داد و با آنان گفت‌وگو می‌کرد یا به پرسش آنان جواب می‌داد و هیچ‌گاه دکتر را در پی آن ندیدم که برای خود فرصت و موقعیت ویژه‌ای در نظر گیرد.
به دعوت حسینیه ارشاد، گروهی اندک از اعضای اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا - در سال 1971 - رهسپار خانه خدا شدیم. ایام حج در زمستان واقع بود و از آن جهت هوا مناسب. بدون برنامه‌ریزی‌های قبلی و به قید قرعه این سفر نصیبم شد. سفرمان از طریق بیروت انجام گرفت و توقف چند روزه‌ای در بیروت داشتیم. در هواپیمایی که از بیروت عازم جده بود حال و هوای سفر حج را احساس کردم. بعضی از مسافران لباس احرام به تن داشتند و دسته‌جمعی سلام مخصوص زیارت خانه خدا را می‌خواندند. اللهم لبیک... همه باهم با خدا گفت‌وگو می‌کردند و از اجابت دعوت خداوند سخن می‌گفتند. تو ما را دعوت کردی و ما هم اجابت کردیم و به سوی تو می‌آییم. در مکه به کاروان حسینیه ارشاد ملحق شدیم. از خبر حضور دکتر شریعتی و پدر بزرگوارش در کاروان بسیار خوشحال شدم و خدا را شکر کردم که نه تنها به خانه‌اش دعوت شدم بلکه شانس هم‌کاروان شدن با دکتر شریعتی را نیز داشتم. مشتاق دیدارش بودم و همان شب اول به همراهش با عده کمی به مسجدالحرام رفتیم. ساده، متواضع و آرام بود. رفتارش چنان بود که گویی یکی در کنار دیگران است و نه شخصیتی بارز و استادی مشهور و مهم. لحن صدایش آرام و دلنشین بود. دکتر شریعتی در دل و اندیشه من از جایگاهی بسیار والا و بزرگ برخوردار بود؛ به‌گونه‌ای که به خود جرأت هم‌صحبتی و پرس‌وجو از وی را نمی‌دادم. در مسیر مسجدالحرام چه گذشت و چه گفته شد، چیزی در خاطرم نمانده است. آنچه به‌یادم مانده؛ نشستن نیم‌دایره‌ای در یکی از ایوان‌های مشرف به مسجدالحرام و دل‌سپردن به گفتار نغز دکتر شریعتی است که آن قسمت از آنها را که در ذهنم مانده در اینجا ذکر می‌کنم. در حالی‌که در بقعه نشسته بودیم و کعبه روبه‌روی ما قرار داشت؛ دکتر اشاره‌ای به جمع طواف‌کنندگان به دور خانه خدا کرد که مانند موج به هم پیوسته‌ای در حرکت بود. می‌گفت ببینید همه باهم در حرکتند؛ اینجا اثری از فردیت وجود ندارد و همه با محور وحدانیت خدا در طوافند و اتصال خود را به آن منبع حفظ می‌کنند. کمی آن طرف‌تر سعی بین صفا و مروه را شاهدیم؛ جایی‌ که هاجر به دنبال آب برای اسماعیل می‌گشته است. دکتر می‌گفت سعی بین صفا و مروه از یک طرف و طواف به دور خانه خدا از طرف دیگر، بیانگر این اصل است؛ تلاش فردی در یک حرکت جمعی و استفاده از نیروی فردی و اتکا به قدرت جمعی؛ هردو، درکنار یکدیگر و در واقع مکمل یکدیگرند. این اصل را حاجیان به صورت ایفای نقش ابراهیم و هاجر در نقش تاریخی آنها تکرار می‌کنند و اگر با تامل و توجه همراه باشد اثری فراتر از یادآوری تاریخ در درون آدمی دارد. قبر هاجر در کنار خانه کعبه واقع شده است و دکتر شریعتی به مناسبت‌های مختلف تکرار می‌کرد که اینجا و چنین مقامی برای هاجر سمبل عدالت اسلامی و کرامت انسانی است. این اشارات دکتر بسیار نیرودهنده بود و مرا به وجد و پرواز درمی‌آورد.
دکتر می‌گفت زایران حرم خداوند پس از آنکه در نقش ابراهیم و هاجر حضور پیدا کردند؛ در پی شناخت خود در عرفات گام بر می‌دارند و سپس با توقف شبانه در مشعر ساعاتی در جست‌وجوی عوامل بازدارنده‌ در درون خود برمی‌آیند و سپس با جمع کردن سنگریزه‌هایی، آن عوامل را نشان می‌گذارند و روز بعد در رمی جمره خود را پالایش می‌دهند.
دکتر در مورد سه روز اقامت در منا می‌گفت: مسلمانانی که از نقاط مختلف جهان آمده‌اند و دارای تجربیات مختلف هستند در اینجا مجال می‌یابند با یکدیگر در مورد امور مسلمانان و چگونگی فراهم کردن زمینه بیشرفت و بهبود وضع خود و جامعه خود با یکدیگر مشورت و برنامه‌ریزی کنند. همسفر بودن ما با دکتر گرچه در منا به پایان رسید اما همراهی با آثار دکتر شریعتی در همه عمرم ادامه داشت و دارد. همسفری با دکتر شریعتی در کاروان حج، مرا در فهم مناسک و درک ظرایف حج و لذت بردن از آنها و نیز شوق و اشتیاق نسبت به اعمال مختلف آن بسیار یاری کرد و همچنین در همه عمر یاد او و فضایل و کمالات شخصی و شخصیتی او در خاطرم ماند و الهام‌بخش فعالیت‌هایی بود که محور آنها امید به بهبود وضع انسان‌ها بود. همسفرها از هر فرصتی استفاده می‌کردند و با دکتر به صحبت و سوال و جواب می‌پرداختند. او نیز با توجه و دقت بسیار به آنان گوش می‌داد و با آنان گفت‌وگو می‌کرد یا به پرسش آنان جواب می‌داد و هیچ‌گاه دکتر را در پی آن ندیدم که برای خود فرصت و موقعیت ویژه‌ای در نظر گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.