ماجرای آن چند نفر
فرحناز زریننعل
13 آبان 1358، خاک ایران میزبان سفارت آمریکا و سفارت، میزبان دانشجویان انقلابی پیرو خط امام.
سفارت آمریکا با حضور 16افسر نیروی دریایی، ششمتخصص ارتباطات، پنجکاپیتان نیروی هوایی، پنجافسر اداری، پنج منشی سفارت، چهار وابسته نظامی، سه افسر سیاسی، دو افسر امنیتی و سایر کارمندان شامل وابسته مطبوعاتی، مستشار، کنسولیار، پزشک سفارت، افسر اعتبارات و کاردار؛ بیشتر شباهت به محل استقرار پیادهنظام نیروی زمینی آمریکا در حالت آمادهباش نظامی داشت و شاید همین مساله، نگرانیها درباره عملکرد آن را تشدید میکرد. به هر حال، منتقدان اشغال سفارت، انجام برخی فعالیتها در سفارتخانههای هر کشوری در کشور دیگر را امری طبیعی میدانند اما در مورد سفارت ایالاتمتحده، وضع تا حدودی متفاوت بود.
هرچند تحلیل شرایط داخلی ایران، از استعفای مهندس مهدی بازرگان - نخستوزیر وقت - و اعضای کابینه وی پیرو اعتراض به این اقدام دانشجویان تا انتقاد بنیصدر نخستین رییسجمهوری ایران به تداوم این شرایط و در سوی مقابل، حمایت قاطع رهبر فقید انقلاب از تسخیر سفارت آمریکا، با استناد به تحلیلهای ثانوی میسر نیست، اما پر واضح است که جو حاکم بر جامعه به شدت موافق این اقدام بوده است. از این رهگذر، جامعه جهانی شاهد نوسان مفهوم ایستادگی از «قهرمان ملی» منسوب به دیپلماتهای آمریکایی تا «ملت قهرمان» در ارتباط با مردم ایران میشود و این همان چیزی است که دانشجویان بعدها در خاطرات خود بهعنوان یکی از دلایل این تصمیم از آن سخن میگویند. پس از استعفای دولت موقت و روی کار آمدن بنیصدر بهعنوان یکی از چهرههای انقلابی و شناختهشده، فضا برای فعالیت دانشجویان سختتر شد. رییسجمهور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری پارس، ضمن تاکید بر افتراق مفهومی دو اقدام تسخیر سفارت و مساله گروگانگیری، دانشجویان را به بازگشت به دانشگاه و عدمدخالت در امور دولت دعوت کرد. این در حالی بود که امام خمینی(ره) در روز 14 آبان، تنها یک روز پس از تسخیر سفارت آمریکا طی بیاناتی خطاب به ملت ایران، آمریکا را شیطان بزرگ خطاب کرده و به سفارت آمریکا لقب «لانهجاسوسی» داده بودند.
پس از 444 روز!
بیگمان تسخیر سفارت آمریکا یکی از بزرگترین و مهمترین رویدادهای پس از انقلاب است که در تاریخ ایران، جاودانه شد. فارغ از تحلیلهای ثانوی و نشر و بسط نقدها و نظرها در سطح جامعه در ارتباط با این رویداد بزرگ، دغدغه فکری بسیاری از مردم، سرنوشت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن است. افرادی که تصاویر آنها بعضا در رسانهها انعکاس یافت. آنها بدون شک شرایط سختی را در ایران گذراندند. اینکه دانشجویان چه میزان تلاش داشتند تا نسبت به آنان، سختگیری صورت نگیرد یک بحث بود و موضوع دیگر، اصل غیرقابل کتمان «اسارت». این دوگانگی در جایجای کتاب «تسخیر» نوشته معصومه ابتکار از چهرههای اصلی دانشجویان در آن مقطع نیز به خوبی نمایان است. او که نقش مترجم را داشت، بیشترین ارتباط را با گروگانها داشته و از اینرو است که درباره دیدگاههای آنان درخصوص اقدام دانشجویان، نکات قابلتاملی را در کتاب خود بیان میکند. کتابی که ابتدا در کانادا منتشر شد و بازتابهای قابلتوجهی نیز یافت و سپس ترجمه فارسی آن، به کتابفروشیهای ایران راه یافت.
10 انتصاب دولتی
در میان 66 دیپلمات آمریکایی، کمتر از 10نفر آنان پس از بازگشت به آمریکا در ردهبندی انتصابات دولتی جای گرفتند.
در این بین میتوان به فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو، مسوولیت میز ایران در وزارت خارجه آمریکا و مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا اشاره کرد. دیپلماتهای آمریکایی برخلاف عرف دیپلماتیک هرچند تا مدتها، قهرمان ملی خوانده میشدند، اما از این درگاه مقامی درخور شأن دریافت نکردهاند. در حال حاضر از میان 52 دیپلمات آمریکایی که تا 20ژانویه1981 در ایران اسیر بودند، بیش از 30نفر زنده و در حال سپریکردن دوران بازنشستگی خود میباشند. بررسی وضعیت سنی دیپلماتها در سال 1979 - سال تسخیر سفارت - نشان میدهد که 14 نفر از آنان 30 -20 سال، 15 نفر 40 - 30، 14 نفر 50 - 40، 8 نفر 60-50 و مسنترین آنان «رابرت سی. اود»، افسر بازنشسته، 65 سال سن داشته است.
تصدی پستهای دولتی، تحصیل وامهای بلاعوض، قرارگیری در مناسبات سیاسی و پیوستن به بدنه دیپلماسی داخلی کشور تنها بخشی از بندهای قرارداد نانوشته موجود در بایگانی دولتهای اخلاقمحور هستند که به پیوست شعار «بزرگداشت قهرمانان ملی» تقدیم حضور مردم میشوند.
هر چند دولت آمریکا بارها با کنار قراردادن عبارات «تسخیر سفارت» و «کودتای 28 مرداد» در یک جمله، سعی در توجیه نقش مخرب خود در سیاست داخلی ایران داشته و تسخیر لانه جاسوسی را مقابل لانه مسخر جاسوسان که همانا کشور ایران در سالهای پس از کودتا باشد، قرار داده و آن را پاسخی به تاریخ قلمداد کرده است.
این در حالی است که کودتای 28 مرداد سال 1332 را اگر نقطه عطفی در برگهای تقویم سرنوشت یک کشور با چندمیلیوننفر جمعیت در نظر بگیریم، تسخیر سفارت آمریکا، تنها خاطره رنجآوری است که در دفتر خاطرات 52 اسیر آمریکایی ثبت شد.
یکی از مشهورترین دیپلماتهای آمریکایی که در جریان تسخیر سفارت آمریکا به اسارت دانشجویان درآمد «جان دبلیو لیمبرت»، یکی از افسران سیاسی ایالات متحده بود. وی در آن زمان 37سال داشت و به دلیل اقامت طولانیمدت در ایران، ضمن تدریس در دانشگاه شیراز، آشنایی عمیقی با زبان و فرهنگ ایرانی داشت. وی پس از بازنشستگی در سمت مشاور وزیر، مجهز به تجربهای که حاصل بیش از سه دهه فعالیت در سرویس خارجی آمریکا رهسپار آکادمی نیروی دریایی شد و به تدریس علومسیاسی و روابط ایران و آمریکا در آن پرداخت. لیمبرت اخیرا نیز در گفتوگو با روزنامه «شرق» به بیان تحلیل خود پیرامون رویکرد دولت حسن روحانی نسبت به غرب و ایالات متحده و الزامات پاسخ به آن توسط کنگره و البته دولت باراک اوباما پرداخت. بهطور کلی حوزه فعالیت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن در سه بخش مناصب دولتی، شرکتهای خصوصی و مطالعات آکادمیک قابل بررسی است. هرچند تا مدتها دریافت غرامت 22هزاردلاری از دولت ریگان تنها دستاورد این پایداری دیپلماتیک بهشمار میرفت؛ اما طولی نکشید که هر یک از آنان جایگاه سیاسی، اجتماعی و بعضا علمی خود را یافتند.
از دیپلماسی تا بخش خصوصی و دانشگاه
در ابتدا تصدی سمتهای دولتی توسط دیپلماتهای آمریکایی را از نظر خواهیم گذراند. این موضوع از این حیث که این افراد پس از واقعه تسخیر سفارت، وجهههای بینالمللی کسب کردند، حایزاهمیت است.
«دانلدام شارر» به فرماندهی بخش نیروی دریایی پنتاگون منصوب شد.
پس از آن، انتخاب «رابرت انگلمن» برای فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو دومین انتصاب مهم دولتی در این خصوص به شمار میرفت.
مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا در حالی به «ال بروس لینگن» واگذار شد که «چارلسای جونس کهتر» و «الیزابت آن سویفت» در خدمت سفارت آمریکا در سنگال و فیلیپین و اندونزی و جاماییکا و... باقی ماندند. الیزابت در میان زنان کارمند سفارت ایران قرار داشت که البته بسیار پیش از مردان آزاد شد چرا که دانشجویان و البته حاکمیت ایران مایل بود با این حرکت، پیام خود به غرب را مبنی بر نداشتن خصومت، مخابره کند.
سمت ریاست پلیس منطقه وایت اسپرینگز انتظار برای آزادی «جوزف سوبیک کهتر» را به پایان رساند و همچنین مدیریت پخش برنامههای انگلیسی آژانس اطلاعاتی آمریکا در واشنگتندیسی به «ویلیام بیرویر کهتر» سپرده شد. «فردریک لی کوپکه» بخش آمریکای مرکزی وزارت امور خارجه را در دست گرفت و «مایکلای مولر» روند همکاری خود با نیروی دریایی در بخشهای هستهای، بیولوژیکی و دفاع شیمیایی در کارولینای شمالی را تداوم بخشید. نخستین فرمانده گروهی کمپانی حمل و نقل ایالات متحده، یکی از دیپلماتهای آزادشده، یعنی «استیون دبلیو کرتلی» نام داشت.
شاید حضور در بخش خصوصی در شأن افرادی که اسطوره ایستادگی؛ پایداری و مقاومت نام گرفتند نباشد، اما چشمپوشی از سرنوشت این گروه از دیپلماتها، جز تحریف تاریخ، حاصلی نخواهد داشت.
در میان دیپلماتها، «آلن بی.گلانسینکسی» در سال 1989 یعنی 10 سال پس از پیروزی انقلاب در ایران، در حالی بازنشسته شد که به امور مربوط به تاسیس شرکت مشاوره بینالمللی خود در ویرجینیا مشغول بود. به همین ترتیب «جوزف ام هال»، پس از بازنشستگی در سال 1988 فعالیت خود را در سمت مدیریت روابط با کنگره شرکتی در ویرجینیا ادامه داد.
شرکتی در نیویورک، «مورهد سی کندی کهتر» را جهت تصدی مدیریت اجرایی خود برگزید و «پول ادوارد لویس» به ریاست یک شرکت برنامهریزی مالی در ایلینوی منصوب شد.
مدیریت فروش کارخانه آبجوسازی، «دادنی وی سیکمان» را در حالی به خود مشغول کرد که «ریچارد ای.کویین» در مرکز خدمات مشاوره به شهروندان در واشنگتندیسی فعالیت میکرد.
این در حالی بود که «دیوید ام روئدر» بخت خود را در بازار سهام میآزمود.
برخی از دیپلماتها پس از فراغت از فعالیتهای سیاسیشان، رهسپار دانشگاهها و مراکز آموزشی شدند تا الگویی منطقی و تئوریک از مفاهیم تجربی انقلاب تا تسخیر ارایه دهند.
در این راستا میتوان به «پول ام نیدمن کهتر» و «باری ام روزن» که به ترتیب اشتغال به تدریس در کالج آلاباما و دانشگاه کلمبیا داشتند، اشاره کرد. «باری روزن» از جمله دیپلماتهایی بود که نامش بیشتر در ایران شنیده شد و این موضوع به دلیل دیدار او با عباس عبدی از فعالان سیاسی ایران اتفاق افتاد. دیداری که البته سالها بعد از خاتمه موضوع اشغال سفارت و در فضایی متفاوت رخ داد که البته در نوع خود، بیسابقه بود و پس از آن تداوم نیافت.
سفارت آمریکا با حضور 16افسر نیروی دریایی، ششمتخصص ارتباطات، پنجکاپیتان نیروی هوایی، پنجافسر اداری، پنج منشی سفارت، چهار وابسته نظامی، سه افسر سیاسی، دو افسر امنیتی و سایر کارمندان شامل وابسته مطبوعاتی، مستشار، کنسولیار، پزشک سفارت، افسر اعتبارات و کاردار؛ بیشتر شباهت به محل استقرار پیادهنظام نیروی زمینی آمریکا در حالت آمادهباش نظامی داشت و شاید همین مساله، نگرانیها درباره عملکرد آن را تشدید میکرد. به هر حال، منتقدان اشغال سفارت، انجام برخی فعالیتها در سفارتخانههای هر کشوری در کشور دیگر را امری طبیعی میدانند اما در مورد سفارت ایالاتمتحده، وضع تا حدودی متفاوت بود.
هرچند تحلیل شرایط داخلی ایران، از استعفای مهندس مهدی بازرگان - نخستوزیر وقت - و اعضای کابینه وی پیرو اعتراض به این اقدام دانشجویان تا انتقاد بنیصدر نخستین رییسجمهوری ایران به تداوم این شرایط و در سوی مقابل، حمایت قاطع رهبر فقید انقلاب از تسخیر سفارت آمریکا، با استناد به تحلیلهای ثانوی میسر نیست، اما پر واضح است که جو حاکم بر جامعه به شدت موافق این اقدام بوده است. از این رهگذر، جامعه جهانی شاهد نوسان مفهوم ایستادگی از «قهرمان ملی» منسوب به دیپلماتهای آمریکایی تا «ملت قهرمان» در ارتباط با مردم ایران میشود و این همان چیزی است که دانشجویان بعدها در خاطرات خود بهعنوان یکی از دلایل این تصمیم از آن سخن میگویند. پس از استعفای دولت موقت و روی کار آمدن بنیصدر بهعنوان یکی از چهرههای انقلابی و شناختهشده، فضا برای فعالیت دانشجویان سختتر شد. رییسجمهور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری پارس، ضمن تاکید بر افتراق مفهومی دو اقدام تسخیر سفارت و مساله گروگانگیری، دانشجویان را به بازگشت به دانشگاه و عدمدخالت در امور دولت دعوت کرد. این در حالی بود که امام خمینی(ره) در روز 14 آبان، تنها یک روز پس از تسخیر سفارت آمریکا طی بیاناتی خطاب به ملت ایران، آمریکا را شیطان بزرگ خطاب کرده و به سفارت آمریکا لقب «لانهجاسوسی» داده بودند.
پس از 444 روز!
بیگمان تسخیر سفارت آمریکا یکی از بزرگترین و مهمترین رویدادهای پس از انقلاب است که در تاریخ ایران، جاودانه شد. فارغ از تحلیلهای ثانوی و نشر و بسط نقدها و نظرها در سطح جامعه در ارتباط با این رویداد بزرگ، دغدغه فکری بسیاری از مردم، سرنوشت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن است. افرادی که تصاویر آنها بعضا در رسانهها انعکاس یافت. آنها بدون شک شرایط سختی را در ایران گذراندند. اینکه دانشجویان چه میزان تلاش داشتند تا نسبت به آنان، سختگیری صورت نگیرد یک بحث بود و موضوع دیگر، اصل غیرقابل کتمان «اسارت». این دوگانگی در جایجای کتاب «تسخیر» نوشته معصومه ابتکار از چهرههای اصلی دانشجویان در آن مقطع نیز به خوبی نمایان است. او که نقش مترجم را داشت، بیشترین ارتباط را با گروگانها داشته و از اینرو است که درباره دیدگاههای آنان درخصوص اقدام دانشجویان، نکات قابلتاملی را در کتاب خود بیان میکند. کتابی که ابتدا در کانادا منتشر شد و بازتابهای قابلتوجهی نیز یافت و سپس ترجمه فارسی آن، به کتابفروشیهای ایران راه یافت.
10 انتصاب دولتی
در میان 66 دیپلمات آمریکایی، کمتر از 10نفر آنان پس از بازگشت به آمریکا در ردهبندی انتصابات دولتی جای گرفتند.
در این بین میتوان به فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو، مسوولیت میز ایران در وزارت خارجه آمریکا و مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا اشاره کرد. دیپلماتهای آمریکایی برخلاف عرف دیپلماتیک هرچند تا مدتها، قهرمان ملی خوانده میشدند، اما از این درگاه مقامی درخور شأن دریافت نکردهاند. در حال حاضر از میان 52 دیپلمات آمریکایی که تا 20ژانویه1981 در ایران اسیر بودند، بیش از 30نفر زنده و در حال سپریکردن دوران بازنشستگی خود میباشند. بررسی وضعیت سنی دیپلماتها در سال 1979 - سال تسخیر سفارت - نشان میدهد که 14 نفر از آنان 30 -20 سال، 15 نفر 40 - 30، 14 نفر 50 - 40، 8 نفر 60-50 و مسنترین آنان «رابرت سی. اود»، افسر بازنشسته، 65 سال سن داشته است.
تصدی پستهای دولتی، تحصیل وامهای بلاعوض، قرارگیری در مناسبات سیاسی و پیوستن به بدنه دیپلماسی داخلی کشور تنها بخشی از بندهای قرارداد نانوشته موجود در بایگانی دولتهای اخلاقمحور هستند که به پیوست شعار «بزرگداشت قهرمانان ملی» تقدیم حضور مردم میشوند.
هر چند دولت آمریکا بارها با کنار قراردادن عبارات «تسخیر سفارت» و «کودتای 28 مرداد» در یک جمله، سعی در توجیه نقش مخرب خود در سیاست داخلی ایران داشته و تسخیر لانه جاسوسی را مقابل لانه مسخر جاسوسان که همانا کشور ایران در سالهای پس از کودتا باشد، قرار داده و آن را پاسخی به تاریخ قلمداد کرده است.
این در حالی است که کودتای 28 مرداد سال 1332 را اگر نقطه عطفی در برگهای تقویم سرنوشت یک کشور با چندمیلیوننفر جمعیت در نظر بگیریم، تسخیر سفارت آمریکا، تنها خاطره رنجآوری است که در دفتر خاطرات 52 اسیر آمریکایی ثبت شد.
یکی از مشهورترین دیپلماتهای آمریکایی که در جریان تسخیر سفارت آمریکا به اسارت دانشجویان درآمد «جان دبلیو لیمبرت»، یکی از افسران سیاسی ایالات متحده بود. وی در آن زمان 37سال داشت و به دلیل اقامت طولانیمدت در ایران، ضمن تدریس در دانشگاه شیراز، آشنایی عمیقی با زبان و فرهنگ ایرانی داشت. وی پس از بازنشستگی در سمت مشاور وزیر، مجهز به تجربهای که حاصل بیش از سه دهه فعالیت در سرویس خارجی آمریکا رهسپار آکادمی نیروی دریایی شد و به تدریس علومسیاسی و روابط ایران و آمریکا در آن پرداخت. لیمبرت اخیرا نیز در گفتوگو با روزنامه «شرق» به بیان تحلیل خود پیرامون رویکرد دولت حسن روحانی نسبت به غرب و ایالات متحده و الزامات پاسخ به آن توسط کنگره و البته دولت باراک اوباما پرداخت. بهطور کلی حوزه فعالیت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن در سه بخش مناصب دولتی، شرکتهای خصوصی و مطالعات آکادمیک قابل بررسی است. هرچند تا مدتها دریافت غرامت 22هزاردلاری از دولت ریگان تنها دستاورد این پایداری دیپلماتیک بهشمار میرفت؛ اما طولی نکشید که هر یک از آنان جایگاه سیاسی، اجتماعی و بعضا علمی خود را یافتند.
از دیپلماسی تا بخش خصوصی و دانشگاه
در ابتدا تصدی سمتهای دولتی توسط دیپلماتهای آمریکایی را از نظر خواهیم گذراند. این موضوع از این حیث که این افراد پس از واقعه تسخیر سفارت، وجهههای بینالمللی کسب کردند، حایزاهمیت است.
«دانلدام شارر» به فرماندهی بخش نیروی دریایی پنتاگون منصوب شد.
پس از آن، انتخاب «رابرت انگلمن» برای فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو دومین انتصاب مهم دولتی در این خصوص به شمار میرفت.
مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا در حالی به «ال بروس لینگن» واگذار شد که «چارلسای جونس کهتر» و «الیزابت آن سویفت» در خدمت سفارت آمریکا در سنگال و فیلیپین و اندونزی و جاماییکا و... باقی ماندند. الیزابت در میان زنان کارمند سفارت ایران قرار داشت که البته بسیار پیش از مردان آزاد شد چرا که دانشجویان و البته حاکمیت ایران مایل بود با این حرکت، پیام خود به غرب را مبنی بر نداشتن خصومت، مخابره کند.
سمت ریاست پلیس منطقه وایت اسپرینگز انتظار برای آزادی «جوزف سوبیک کهتر» را به پایان رساند و همچنین مدیریت پخش برنامههای انگلیسی آژانس اطلاعاتی آمریکا در واشنگتندیسی به «ویلیام بیرویر کهتر» سپرده شد. «فردریک لی کوپکه» بخش آمریکای مرکزی وزارت امور خارجه را در دست گرفت و «مایکلای مولر» روند همکاری خود با نیروی دریایی در بخشهای هستهای، بیولوژیکی و دفاع شیمیایی در کارولینای شمالی را تداوم بخشید. نخستین فرمانده گروهی کمپانی حمل و نقل ایالات متحده، یکی از دیپلماتهای آزادشده، یعنی «استیون دبلیو کرتلی» نام داشت.
شاید حضور در بخش خصوصی در شأن افرادی که اسطوره ایستادگی؛ پایداری و مقاومت نام گرفتند نباشد، اما چشمپوشی از سرنوشت این گروه از دیپلماتها، جز تحریف تاریخ، حاصلی نخواهد داشت.
در میان دیپلماتها، «آلن بی.گلانسینکسی» در سال 1989 یعنی 10 سال پس از پیروزی انقلاب در ایران، در حالی بازنشسته شد که به امور مربوط به تاسیس شرکت مشاوره بینالمللی خود در ویرجینیا مشغول بود. به همین ترتیب «جوزف ام هال»، پس از بازنشستگی در سال 1988 فعالیت خود را در سمت مدیریت روابط با کنگره شرکتی در ویرجینیا ادامه داد.
شرکتی در نیویورک، «مورهد سی کندی کهتر» را جهت تصدی مدیریت اجرایی خود برگزید و «پول ادوارد لویس» به ریاست یک شرکت برنامهریزی مالی در ایلینوی منصوب شد.
مدیریت فروش کارخانه آبجوسازی، «دادنی وی سیکمان» را در حالی به خود مشغول کرد که «ریچارد ای.کویین» در مرکز خدمات مشاوره به شهروندان در واشنگتندیسی فعالیت میکرد.
این در حالی بود که «دیوید ام روئدر» بخت خود را در بازار سهام میآزمود.
برخی از دیپلماتها پس از فراغت از فعالیتهای سیاسیشان، رهسپار دانشگاهها و مراکز آموزشی شدند تا الگویی منطقی و تئوریک از مفاهیم تجربی انقلاب تا تسخیر ارایه دهند.
در این راستا میتوان به «پول ام نیدمن کهتر» و «باری ام روزن» که به ترتیب اشتغال به تدریس در کالج آلاباما و دانشگاه کلمبیا داشتند، اشاره کرد. «باری روزن» از جمله دیپلماتهایی بود که نامش بیشتر در ایران شنیده شد و این موضوع به دلیل دیدار او با عباس عبدی از فعالان سیاسی ایران اتفاق افتاد. دیداری که البته سالها بعد از خاتمه موضوع اشغال سفارت و در فضایی متفاوت رخ داد که البته در نوع خود، بیسابقه بود و پس از آن تداوم نیافت.
13 آبان 1358، خاک ایران میزبان سفارت آمریکا و سفارت، میزبان دانشجویان انقلابی پیرو خط امام.
سفارت آمریکا با حضور 16افسر نیروی دریایی، ششمتخصص ارتباطات، پنجکاپیتان نیروی هوایی، پنجافسر اداری، پنج منشی سفارت، چهار وابسته نظامی، سه افسر سیاسی، دو افسر امنیتی و سایر کارمندان شامل وابسته مطبوعاتی، مستشار، کنسولیار، پزشک سفارت، افسر اعتبارات و کاردار؛ بیشتر شباهت به محل استقرار پیادهنظام نیروی زمینی آمریکا در حالت آمادهباش نظامی داشت و شاید همین مساله، نگرانیها درباره عملکرد آن را تشدید میکرد. به هر حال، منتقدان اشغال سفارت، انجام برخی فعالیتها در سفارتخانههای هر کشوری در کشور دیگر را امری طبیعی میدانند اما در مورد سفارت ایالاتمتحده، وضع تا حدودی متفاوت بود.
هرچند تحلیل شرایط داخلی ایران، از استعفای مهندس مهدی بازرگان - نخستوزیر وقت - و اعضای کابینه وی پیرو اعتراض به این اقدام دانشجویان تا انتقاد بنیصدر نخستین رییسجمهوری ایران به تداوم این شرایط و در سوی مقابل، حمایت قاطع رهبر فقید انقلاب از تسخیر سفارت آمریکا، با استناد به تحلیلهای ثانوی میسر نیست، اما پر واضح است که جو حاکم بر جامعه به شدت موافق این اقدام بوده است. از این رهگذر، جامعه جهانی شاهد نوسان مفهوم ایستادگی از «قهرمان ملی» منسوب به دیپلماتهای آمریکایی تا «ملت قهرمان» در ارتباط با مردم ایران میشود و این همان چیزی است که دانشجویان بعدها در خاطرات خود بهعنوان یکی از دلایل این تصمیم از آن سخن میگویند. پس از استعفای دولت موقت و روی کار آمدن بنیصدر بهعنوان یکی از چهرههای انقلابی و شناختهشده، فضا برای فعالیت دانشجویان سختتر شد. رییسجمهور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری پارس، ضمن تاکید بر افتراق مفهومی دو اقدام تسخیر سفارت و مساله گروگانگیری، دانشجویان را به بازگشت به دانشگاه و عدمدخالت در امور دولت دعوت کرد. این در حالی بود که امام خمینی(ره) در روز 14 آبان، تنها یک روز پس از تسخیر سفارت آمریکا طی بیاناتی خطاب به ملت ایران، آمریکا را شیطان بزرگ خطاب کرده و به سفارت آمریکا لقب «لانهجاسوسی» داده بودند.
پس از 444 روز!
بیگمان تسخیر سفارت آمریکا یکی از بزرگترین و مهمترین رویدادهای پس از انقلاب است که در تاریخ ایران، جاودانه شد. فارغ از تحلیلهای ثانوی و نشر و بسط نقدها و نظرها در سطح جامعه در ارتباط با این رویداد بزرگ، دغدغه فکری بسیاری از مردم، سرنوشت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن است. افرادی که تصاویر آنها بعضا در رسانهها انعکاس یافت. آنها بدون شک شرایط سختی را در ایران گذراندند. اینکه دانشجویان چه میزان تلاش داشتند تا نسبت به آنان، سختگیری صورت نگیرد یک بحث بود و موضوع دیگر، اصل غیرقابل کتمان «اسارت». این دوگانگی در جایجای کتاب «تسخیر» نوشته معصومه ابتکار از چهرههای اصلی دانشجویان در آن مقطع نیز به خوبی نمایان است. او که نقش مترجم را داشت، بیشترین ارتباط را با گروگانها داشته و از اینرو است که درباره دیدگاههای آنان درخصوص اقدام دانشجویان، نکات قابلتاملی را در کتاب خود بیان میکند. کتابی که ابتدا در کانادا منتشر شد و بازتابهای قابلتوجهی نیز یافت و سپس ترجمه فارسی آن، به کتابفروشیهای ایران راه یافت.
10 انتصاب دولتی
در میان 66 دیپلمات آمریکایی، کمتر از 10نفر آنان پس از بازگشت به آمریکا در ردهبندی انتصابات دولتی جای گرفتند.
در این بین میتوان به فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو، مسوولیت میز ایران در وزارت خارجه آمریکا و مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا اشاره کرد. دیپلماتهای آمریکایی برخلاف عرف دیپلماتیک هرچند تا مدتها، قهرمان ملی خوانده میشدند، اما از این درگاه مقامی درخور شأن دریافت نکردهاند. در حال حاضر از میان 52 دیپلمات آمریکایی که تا 20ژانویه1981 در ایران اسیر بودند، بیش از 30نفر زنده و در حال سپریکردن دوران بازنشستگی خود میباشند. بررسی وضعیت سنی دیپلماتها در سال 1979 - سال تسخیر سفارت - نشان میدهد که 14 نفر از آنان 30 -20 سال، 15 نفر 40 - 30، 14 نفر 50 - 40، 8 نفر 60-50 و مسنترین آنان «رابرت سی. اود»، افسر بازنشسته، 65 سال سن داشته است.
تصدی پستهای دولتی، تحصیل وامهای بلاعوض، قرارگیری در مناسبات سیاسی و پیوستن به بدنه دیپلماسی داخلی کشور تنها بخشی از بندهای قرارداد نانوشته موجود در بایگانی دولتهای اخلاقمحور هستند که به پیوست شعار «بزرگداشت قهرمانان ملی» تقدیم حضور مردم میشوند.
هر چند دولت آمریکا بارها با کنار قراردادن عبارات «تسخیر سفارت» و «کودتای 28 مرداد» در یک جمله، سعی در توجیه نقش مخرب خود در سیاست داخلی ایران داشته و تسخیر لانه جاسوسی را مقابل لانه مسخر جاسوسان که همانا کشور ایران در سالهای پس از کودتا باشد، قرار داده و آن را پاسخی به تاریخ قلمداد کرده است.
این در حالی است که کودتای 28 مرداد سال 1332 را اگر نقطه عطفی در برگهای تقویم سرنوشت یک کشور با چندمیلیوننفر جمعیت در نظر بگیریم، تسخیر سفارت آمریکا، تنها خاطره رنجآوری است که در دفتر خاطرات 52 اسیر آمریکایی ثبت شد.
یکی از مشهورترین دیپلماتهای آمریکایی که در جریان تسخیر سفارت آمریکا به اسارت دانشجویان درآمد «جان دبلیو لیمبرت»، یکی از افسران سیاسی ایالات متحده بود. وی در آن زمان 37سال داشت و به دلیل اقامت طولانیمدت در ایران، ضمن تدریس در دانشگاه شیراز، آشنایی عمیقی با زبان و فرهنگ ایرانی داشت. وی پس از بازنشستگی در سمت مشاور وزیر، مجهز به تجربهای که حاصل بیش از سه دهه فعالیت در سرویس خارجی آمریکا رهسپار آکادمی نیروی دریایی شد و به تدریس علومسیاسی و روابط ایران و آمریکا در آن پرداخت. لیمبرت اخیرا نیز در گفتوگو با روزنامه «شرق» به بیان تحلیل خود پیرامون رویکرد دولت حسن روحانی نسبت به غرب و ایالات متحده و الزامات پاسخ به آن توسط کنگره و البته دولت باراک اوباما پرداخت. بهطور کلی حوزه فعالیت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن در سه بخش مناصب دولتی، شرکتهای خصوصی و مطالعات آکادمیک قابل بررسی است. هرچند تا مدتها دریافت غرامت 22هزاردلاری از دولت ریگان تنها دستاورد این پایداری دیپلماتیک بهشمار میرفت؛ اما طولی نکشید که هر یک از آنان جایگاه سیاسی، اجتماعی و بعضا علمی خود را یافتند.
از دیپلماسی تا بخش خصوصی و دانشگاه
در ابتدا تصدی سمتهای دولتی توسط دیپلماتهای آمریکایی را از نظر خواهیم گذراند. این موضوع از این حیث که این افراد پس از واقعه تسخیر سفارت، وجهههای بینالمللی کسب کردند، حایزاهمیت است.
«دانلدام شارر» به فرماندهی بخش نیروی دریایی پنتاگون منصوب شد.
پس از آن، انتخاب «رابرت انگلمن» برای فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو دومین انتصاب مهم دولتی در این خصوص به شمار میرفت.
مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا در حالی به «ال بروس لینگن» واگذار شد که «چارلسای جونس کهتر» و «الیزابت آن سویفت» در خدمت سفارت آمریکا در سنگال و فیلیپین و اندونزی و جاماییکا و... باقی ماندند. الیزابت در میان زنان کارمند سفارت ایران قرار داشت که البته بسیار پیش از مردان آزاد شد چرا که دانشجویان و البته حاکمیت ایران مایل بود با این حرکت، پیام خود به غرب را مبنی بر نداشتن خصومت، مخابره کند.
سمت ریاست پلیس منطقه وایت اسپرینگز انتظار برای آزادی «جوزف سوبیک کهتر» را به پایان رساند و همچنین مدیریت پخش برنامههای انگلیسی آژانس اطلاعاتی آمریکا در واشنگتندیسی به «ویلیام بیرویر کهتر» سپرده شد. «فردریک لی کوپکه» بخش آمریکای مرکزی وزارت امور خارجه را در دست گرفت و «مایکلای مولر» روند همکاری خود با نیروی دریایی در بخشهای هستهای، بیولوژیکی و دفاع شیمیایی در کارولینای شمالی را تداوم بخشید. نخستین فرمانده گروهی کمپانی حمل و نقل ایالات متحده، یکی از دیپلماتهای آزادشده، یعنی «استیون دبلیو کرتلی» نام داشت.
شاید حضور در بخش خصوصی در شأن افرادی که اسطوره ایستادگی؛ پایداری و مقاومت نام گرفتند نباشد، اما چشمپوشی از سرنوشت این گروه از دیپلماتها، جز تحریف تاریخ، حاصلی نخواهد داشت.
در میان دیپلماتها، «آلن بی.گلانسینکسی» در سال 1989 یعنی 10 سال پس از پیروزی انقلاب در ایران، در حالی بازنشسته شد که به امور مربوط به تاسیس شرکت مشاوره بینالمللی خود در ویرجینیا مشغول بود. به همین ترتیب «جوزف ام هال»، پس از بازنشستگی در سال 1988 فعالیت خود را در سمت مدیریت روابط با کنگره شرکتی در ویرجینیا ادامه داد.
شرکتی در نیویورک، «مورهد سی کندی کهتر» را جهت تصدی مدیریت اجرایی خود برگزید و «پول ادوارد لویس» به ریاست یک شرکت برنامهریزی مالی در ایلینوی منصوب شد.
مدیریت فروش کارخانه آبجوسازی، «دادنی وی سیکمان» را در حالی به خود مشغول کرد که «ریچارد ای.کویین» در مرکز خدمات مشاوره به شهروندان در واشنگتندیسی فعالیت میکرد.
این در حالی بود که «دیوید ام روئدر» بخت خود را در بازار سهام میآزمود.
برخی از دیپلماتها پس از فراغت از فعالیتهای سیاسیشان، رهسپار دانشگاهها و مراکز آموزشی شدند تا الگویی منطقی و تئوریک از مفاهیم تجربی انقلاب تا تسخیر ارایه دهند.
در این راستا میتوان به «پول ام نیدمن کهتر» و «باری ام روزن» که به ترتیب اشتغال به تدریس در کالج آلاباما و دانشگاه کلمبیا داشتند، اشاره کرد. «باری روزن» از جمله دیپلماتهایی بود که نامش بیشتر در ایران شنیده شد و این موضوع به دلیل دیدار او با عباس عبدی از فعالان سیاسی ایران اتفاق افتاد. دیداری که البته سالها بعد از خاتمه موضوع اشغال سفارت و در فضایی متفاوت رخ داد که البته در نوع خود، بیسابقه بود و پس از آن تداوم نیافت.
سفارت آمریکا با حضور 16افسر نیروی دریایی، ششمتخصص ارتباطات، پنجکاپیتان نیروی هوایی، پنجافسر اداری، پنج منشی سفارت، چهار وابسته نظامی، سه افسر سیاسی، دو افسر امنیتی و سایر کارمندان شامل وابسته مطبوعاتی، مستشار، کنسولیار، پزشک سفارت، افسر اعتبارات و کاردار؛ بیشتر شباهت به محل استقرار پیادهنظام نیروی زمینی آمریکا در حالت آمادهباش نظامی داشت و شاید همین مساله، نگرانیها درباره عملکرد آن را تشدید میکرد. به هر حال، منتقدان اشغال سفارت، انجام برخی فعالیتها در سفارتخانههای هر کشوری در کشور دیگر را امری طبیعی میدانند اما در مورد سفارت ایالاتمتحده، وضع تا حدودی متفاوت بود.
هرچند تحلیل شرایط داخلی ایران، از استعفای مهندس مهدی بازرگان - نخستوزیر وقت - و اعضای کابینه وی پیرو اعتراض به این اقدام دانشجویان تا انتقاد بنیصدر نخستین رییسجمهوری ایران به تداوم این شرایط و در سوی مقابل، حمایت قاطع رهبر فقید انقلاب از تسخیر سفارت آمریکا، با استناد به تحلیلهای ثانوی میسر نیست، اما پر واضح است که جو حاکم بر جامعه به شدت موافق این اقدام بوده است. از این رهگذر، جامعه جهانی شاهد نوسان مفهوم ایستادگی از «قهرمان ملی» منسوب به دیپلماتهای آمریکایی تا «ملت قهرمان» در ارتباط با مردم ایران میشود و این همان چیزی است که دانشجویان بعدها در خاطرات خود بهعنوان یکی از دلایل این تصمیم از آن سخن میگویند. پس از استعفای دولت موقت و روی کار آمدن بنیصدر بهعنوان یکی از چهرههای انقلابی و شناختهشده، فضا برای فعالیت دانشجویان سختتر شد. رییسجمهور در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری پارس، ضمن تاکید بر افتراق مفهومی دو اقدام تسخیر سفارت و مساله گروگانگیری، دانشجویان را به بازگشت به دانشگاه و عدمدخالت در امور دولت دعوت کرد. این در حالی بود که امام خمینی(ره) در روز 14 آبان، تنها یک روز پس از تسخیر سفارت آمریکا طی بیاناتی خطاب به ملت ایران، آمریکا را شیطان بزرگ خطاب کرده و به سفارت آمریکا لقب «لانهجاسوسی» داده بودند.
پس از 444 روز!
بیگمان تسخیر سفارت آمریکا یکی از بزرگترین و مهمترین رویدادهای پس از انقلاب است که در تاریخ ایران، جاودانه شد. فارغ از تحلیلهای ثانوی و نشر و بسط نقدها و نظرها در سطح جامعه در ارتباط با این رویداد بزرگ، دغدغه فکری بسیاری از مردم، سرنوشت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن است. افرادی که تصاویر آنها بعضا در رسانهها انعکاس یافت. آنها بدون شک شرایط سختی را در ایران گذراندند. اینکه دانشجویان چه میزان تلاش داشتند تا نسبت به آنان، سختگیری صورت نگیرد یک بحث بود و موضوع دیگر، اصل غیرقابل کتمان «اسارت». این دوگانگی در جایجای کتاب «تسخیر» نوشته معصومه ابتکار از چهرههای اصلی دانشجویان در آن مقطع نیز به خوبی نمایان است. او که نقش مترجم را داشت، بیشترین ارتباط را با گروگانها داشته و از اینرو است که درباره دیدگاههای آنان درخصوص اقدام دانشجویان، نکات قابلتاملی را در کتاب خود بیان میکند. کتابی که ابتدا در کانادا منتشر شد و بازتابهای قابلتوجهی نیز یافت و سپس ترجمه فارسی آن، به کتابفروشیهای ایران راه یافت.
10 انتصاب دولتی
در میان 66 دیپلمات آمریکایی، کمتر از 10نفر آنان پس از بازگشت به آمریکا در ردهبندی انتصابات دولتی جای گرفتند.
در این بین میتوان به فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو، مسوولیت میز ایران در وزارت خارجه آمریکا و مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا اشاره کرد. دیپلماتهای آمریکایی برخلاف عرف دیپلماتیک هرچند تا مدتها، قهرمان ملی خوانده میشدند، اما از این درگاه مقامی درخور شأن دریافت نکردهاند. در حال حاضر از میان 52 دیپلمات آمریکایی که تا 20ژانویه1981 در ایران اسیر بودند، بیش از 30نفر زنده و در حال سپریکردن دوران بازنشستگی خود میباشند. بررسی وضعیت سنی دیپلماتها در سال 1979 - سال تسخیر سفارت - نشان میدهد که 14 نفر از آنان 30 -20 سال، 15 نفر 40 - 30، 14 نفر 50 - 40، 8 نفر 60-50 و مسنترین آنان «رابرت سی. اود»، افسر بازنشسته، 65 سال سن داشته است.
تصدی پستهای دولتی، تحصیل وامهای بلاعوض، قرارگیری در مناسبات سیاسی و پیوستن به بدنه دیپلماسی داخلی کشور تنها بخشی از بندهای قرارداد نانوشته موجود در بایگانی دولتهای اخلاقمحور هستند که به پیوست شعار «بزرگداشت قهرمانان ملی» تقدیم حضور مردم میشوند.
هر چند دولت آمریکا بارها با کنار قراردادن عبارات «تسخیر سفارت» و «کودتای 28 مرداد» در یک جمله، سعی در توجیه نقش مخرب خود در سیاست داخلی ایران داشته و تسخیر لانه جاسوسی را مقابل لانه مسخر جاسوسان که همانا کشور ایران در سالهای پس از کودتا باشد، قرار داده و آن را پاسخی به تاریخ قلمداد کرده است.
این در حالی است که کودتای 28 مرداد سال 1332 را اگر نقطه عطفی در برگهای تقویم سرنوشت یک کشور با چندمیلیوننفر جمعیت در نظر بگیریم، تسخیر سفارت آمریکا، تنها خاطره رنجآوری است که در دفتر خاطرات 52 اسیر آمریکایی ثبت شد.
یکی از مشهورترین دیپلماتهای آمریکایی که در جریان تسخیر سفارت آمریکا به اسارت دانشجویان درآمد «جان دبلیو لیمبرت»، یکی از افسران سیاسی ایالات متحده بود. وی در آن زمان 37سال داشت و به دلیل اقامت طولانیمدت در ایران، ضمن تدریس در دانشگاه شیراز، آشنایی عمیقی با زبان و فرهنگ ایرانی داشت. وی پس از بازنشستگی در سمت مشاور وزیر، مجهز به تجربهای که حاصل بیش از سه دهه فعالیت در سرویس خارجی آمریکا رهسپار آکادمی نیروی دریایی شد و به تدریس علومسیاسی و روابط ایران و آمریکا در آن پرداخت. لیمبرت اخیرا نیز در گفتوگو با روزنامه «شرق» به بیان تحلیل خود پیرامون رویکرد دولت حسن روحانی نسبت به غرب و ایالات متحده و الزامات پاسخ به آن توسط کنگره و البته دولت باراک اوباما پرداخت. بهطور کلی حوزه فعالیت دیپلماتهای آمریکایی پس از بازگشت به وطن در سه بخش مناصب دولتی، شرکتهای خصوصی و مطالعات آکادمیک قابل بررسی است. هرچند تا مدتها دریافت غرامت 22هزاردلاری از دولت ریگان تنها دستاورد این پایداری دیپلماتیک بهشمار میرفت؛ اما طولی نکشید که هر یک از آنان جایگاه سیاسی، اجتماعی و بعضا علمی خود را یافتند.
از دیپلماسی تا بخش خصوصی و دانشگاه
در ابتدا تصدی سمتهای دولتی توسط دیپلماتهای آمریکایی را از نظر خواهیم گذراند. این موضوع از این حیث که این افراد پس از واقعه تسخیر سفارت، وجهههای بینالمللی کسب کردند، حایزاهمیت است.
«دانلدام شارر» به فرماندهی بخش نیروی دریایی پنتاگون منصوب شد.
پس از آن، انتخاب «رابرت انگلمن» برای فرماندهی وزارت دفاع ایالت اوهایو دومین انتصاب مهم دولتی در این خصوص به شمار میرفت.
مدیریت اجرایی کمیسیون خدمات ملی آمریکا در حالی به «ال بروس لینگن» واگذار شد که «چارلسای جونس کهتر» و «الیزابت آن سویفت» در خدمت سفارت آمریکا در سنگال و فیلیپین و اندونزی و جاماییکا و... باقی ماندند. الیزابت در میان زنان کارمند سفارت ایران قرار داشت که البته بسیار پیش از مردان آزاد شد چرا که دانشجویان و البته حاکمیت ایران مایل بود با این حرکت، پیام خود به غرب را مبنی بر نداشتن خصومت، مخابره کند.
سمت ریاست پلیس منطقه وایت اسپرینگز انتظار برای آزادی «جوزف سوبیک کهتر» را به پایان رساند و همچنین مدیریت پخش برنامههای انگلیسی آژانس اطلاعاتی آمریکا در واشنگتندیسی به «ویلیام بیرویر کهتر» سپرده شد. «فردریک لی کوپکه» بخش آمریکای مرکزی وزارت امور خارجه را در دست گرفت و «مایکلای مولر» روند همکاری خود با نیروی دریایی در بخشهای هستهای، بیولوژیکی و دفاع شیمیایی در کارولینای شمالی را تداوم بخشید. نخستین فرمانده گروهی کمپانی حمل و نقل ایالات متحده، یکی از دیپلماتهای آزادشده، یعنی «استیون دبلیو کرتلی» نام داشت.
شاید حضور در بخش خصوصی در شأن افرادی که اسطوره ایستادگی؛ پایداری و مقاومت نام گرفتند نباشد، اما چشمپوشی از سرنوشت این گروه از دیپلماتها، جز تحریف تاریخ، حاصلی نخواهد داشت.
در میان دیپلماتها، «آلن بی.گلانسینکسی» در سال 1989 یعنی 10 سال پس از پیروزی انقلاب در ایران، در حالی بازنشسته شد که به امور مربوط به تاسیس شرکت مشاوره بینالمللی خود در ویرجینیا مشغول بود. به همین ترتیب «جوزف ام هال»، پس از بازنشستگی در سال 1988 فعالیت خود را در سمت مدیریت روابط با کنگره شرکتی در ویرجینیا ادامه داد.
شرکتی در نیویورک، «مورهد سی کندی کهتر» را جهت تصدی مدیریت اجرایی خود برگزید و «پول ادوارد لویس» به ریاست یک شرکت برنامهریزی مالی در ایلینوی منصوب شد.
مدیریت فروش کارخانه آبجوسازی، «دادنی وی سیکمان» را در حالی به خود مشغول کرد که «ریچارد ای.کویین» در مرکز خدمات مشاوره به شهروندان در واشنگتندیسی فعالیت میکرد.
این در حالی بود که «دیوید ام روئدر» بخت خود را در بازار سهام میآزمود.
برخی از دیپلماتها پس از فراغت از فعالیتهای سیاسیشان، رهسپار دانشگاهها و مراکز آموزشی شدند تا الگویی منطقی و تئوریک از مفاهیم تجربی انقلاب تا تسخیر ارایه دهند.
در این راستا میتوان به «پول ام نیدمن کهتر» و «باری ام روزن» که به ترتیب اشتغال به تدریس در کالج آلاباما و دانشگاه کلمبیا داشتند، اشاره کرد. «باری روزن» از جمله دیپلماتهایی بود که نامش بیشتر در ایران شنیده شد و این موضوع به دلیل دیدار او با عباس عبدی از فعالان سیاسی ایران اتفاق افتاد. دیداری که البته سالها بعد از خاتمه موضوع اشغال سفارت و در فضایی متفاوت رخ داد که البته در نوع خود، بیسابقه بود و پس از آن تداوم نیافت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.