یوسف مولایی در گفتوگو با «شرق»:
پیگیری دریافت غرامت جنگ، نیازمند اراده جدی سیاسی است
عكس:امير جديدي،شرق
پرداختن به جنگ همان اندازه که دردناک است، یادآور رشادت و جانفشانی بیدریغ فرزندان میهن است؛ واقعیتی که سالهاست زخمهایش بر دلهايمان سنگینی میکند. اتفاق شومی که خسارتهای جبرانناپذیری بر کشور تحمیل کرد و شاید در این فرصت کوتاه تنها بتوان به متن گزارش گزارشگر جنگ اشاره کرد که پس از حمله به قصرشیرین گفت از این شهر تنها یک اصله درخت خرما باقی مانده است یا دهلران و مهرانی که در آتش دشمن سوخت و خرمشهری که خونینشهر نام گرفت. جنگ حکایت جوانانی است که جانشان بهای پاسداری از وطن شد؛ کسانی که بهراستی سخن «چو ایران نباشد تن من مباد» حضرت فردوسی را به تصویر کشیدند. سالها اما از آن روزهای آتش و خون میگذرد؛ من فرزند همان روزهای بیقراریام که حالا با جانفشانیهای عزیزان وطن در چهار گوشه این خاک قرار (آرام) گرفتهام. امروز 32سال از لحظه نخست تجاوز عراق به خاک ایران میگذرد و بهتعبیر میهمان «شرق» یوسف مولایی همچنان کشور مسوول جنگ (عراق) راستراست میگردد و خبری از پیگیری ایران برای دریافت غرامت از عراق نیست.
با اینکه سالها از جنگ میگذرد و همواره صحبت از پرداخت غرامت از سوی عراق به ایران میشود اما همچنان این موضوع بینتیجه مانده و هیچ اتفاقی نیفتاده است. میخواهم به چرایی این موضوع بپردازید؟
در مورد موضوع غرامت دو مساله اساسی وجود دارد که باید مورد بررسی قرار گیرد؛ یکی جنبه حقوقی است و دیگری جنبه سیاسی این مساله است. در بعد حقوقی مشکلاتی در قطعنامه 598 وجود دارد که همان زمان هم که قطعنامه صادر شد نقدهای جدیاي ایران به این موضوع داشت و نظراتش را عنوان کرد و ایراداتی را به این قطعنامه وارد دانست.
ایرادات چه بودند؟
ایرادات این بود که تعیین متجاوز در قطعنامه مشخص نشده و بحث غرامت بهروشنی در آن نیامده است و این موضوع برخلاف قطعنامههایی است که در آن شورای امنیت نقض صلح را احراز میکند و مسوول و متجاوز را مشخص میکند. بنابراین در قطعنامه 598 همانطور که ایران در ابتدا نقص آن را اعلام کرد ایرادات اولیه اساسی داشت، به همین دلیل اگر به همان سالها برگردیم ایران یکسال بعد قطعنامه را پذیرفت و همچنان به ایرادات آن نقد داشت. بعد حقوقی این است که یک ضعف اساسی دارد و بر اساس آن قطعنامه، پیگیری ایران برای پرداخت غرامت از سوی عراق را دچار مشکل میکند.
گره سیاسی کار برای پیگیری بحث غرامت در کجاست؟
دقت کنید که هشتسال جنگ شرایط ویژه خود را برای کشور ایجاد کرده بود و بعد از آتشبس و قبول قطعنامه 598 ایران بیشتر متمرکز بود روی برطرف کردن آثار جنگ و بازسازی و برگرداندن شرایط به قبل از جنگ مضافا اینکه ایران در شرایط بینالمللی آنچنان مورد پشتیبانی قرار نمیگرفت. در زمان جنگ تحمیلی هم بسیاری از کشورهای بزرگ از عراق پشتیبانی میکردند و این هم خود یک ایراد بود که ایران نمیتوانست از تمام ظرفیت بینالمللی خود استفاده کند. همچنین ایران نمیتوانست از شورای امنیت برای اعمال فشار به عراق استفاده کند و با توجه به اینکه هر دو کشور بعد از جنگ شرایط ویژهای داشتند ایران نمیتوانست مجددا از نیروی نظامی خود برای اعمال فشار به عراق استفاده کند. بنابراین از نظر حقوقی و سیاسی شورای امنیت کار خود را بهدرستی انجام نداده و زمینه را برای مطالبه غرامت از سوی ایران کاملا فراهم نکرده بود و از نظر نظامی هم بعد از آتشبس این امکان از سوی ایران وجود نداشت که عراق را تحت فشار قرار دهد. از طرفی مناسبات دیپلماتیک ایران هم به نوعی نبود که بعد از هشتسال جنگ بحث غرامت را از راه مسالمتآمیز پیگیری کند. تا میرسد به شرایط جنگ کویت که عراقیها میتوانند تا حدی نرمش نشان دهند و آن زمان هم با اینکه یک شرایط بهتری از نظر موازنه قدرت پیش میآید اما درگیرشدن عراق با یک جنگ دیگر و اتفاقاتی که بعد از آن پیش میآید و تحریمهایی که برای عراق در نظر گرفته میشود و شرایط بینالمللی که برای عراق رخ میدهد، بازهم خیلی شرایط فراهم نیست.
اما حالا سالها از سقوط صدام حسین در عراق میگذرد اما همچنان در بر همان پاشنه میچرخد؟
بله؛ بعد از آن هم که حکومت صدام سقوط میکند و ایران به لحاظ علایق فرهنگی با حکومت جدید و نزدیکیهای سیاسی که بیشتر میبیند خیلی انگیزه فشار به دولت جدید را ندارد. یعنی در این سه مرحله ما از بحث پیگیری غرامت کوتاه آمدهایم و شرایط چه داخلی و بعضا بینالمللی زمینه مناسب برای پیگیری آن را به وجود نیاورد و الان هم به اعتقاد من آن انگیزه لازم برای پیگیری این موضوع وجود ندارد.
به دو موضوع اشاره کردید؛ مشکل حقوقی قطعنامه 598 و بحث سیاسی، در صورت پیگیری ایران برای استیفای حقوق ملت آیا با همین قطعنامه میتواند همچنان پیگیر حقوق خود باشد؟
به اعتقاد بنده ما نمیتوانیم نسبت به نقصها و ظرفیتهای منفیاي که این قطعنامه دارد بیتفاوت باشیم. اگر قطعنامه مشخصا کشور متجاوز را مشخص میکرد و بهدنبال آن بحث پرداخت غرامت مطرح میشد حکایت فرق میکرد. بهعنوان مثال مانند قطعنامه 687 که بعد از پایان جنگ کویت علیه عراق تصویب شد بحث مسوولیت و نحوه غرامت و حتی تشکیل یک صندوق برای محل پرداخت غرامت تعیین شد که این موضوع نشان میدهد یک اراده سیاسی قوی برای تحت فشار قرار دادن عراق برای پرداخت غرامت به کویت وجود داشته است. همچنین کشورهای دیگری حدود 30 یا 40 کشور هم توانستهاند از این صندوق از عراق غرامت دریافت کنند. بنابراین ظرفیتهایی که در آن قطعنامه برای پیگیری موضوع دیده میشود را مقایسه کنید با ضعفهایی که در قطعنامه 598 وجود دارد که این موضوع نشان میدهد که شورای امنیت یک عنصر و عامل تعیینکننده برای پرداخت غرامت است و این امکان و فرصت از ما گرفته شده است. البته در بند 6 قطعنامه تعیین شده است که دبیرکل سازمان ملل یک شورای بیطرف را باید مسوول تعیین غرامت و گزارشدهی به شورای امنیت با هماهنگی ایران و عراق تعیین کند.
زمان تصویب قطعنامه 598، دبیرکل وقت خاویر دکوییار اعلام میکند که عراق آغازکننده و مقصر در جنگ است آیا به این موضعگیری میتوان استناد کرد؟
بله ایران میتواند به این موضوع استناد کند اما ضمانت اجرایی لازم را ندارد. بند 6 قطعنامه مشخص میکند که دبیرکل باید موضوع را به شورای امنیت اعلام کند. یکی از ایرادهایی که ایران در آن زمان بهدرستی گرفته است هم همین است که ضمانت اجرایی این بند چیست و اگر گزارش شد دنبالهاش مشخص نیست. باید درواقع شورای امنیت بر اساس همین گزارش یک قطعنامه صادر میکرد و در آنجا بحث غرامت و مسوولیت را اعلام میکرد وگرنه فقط برای گزارش به دبیرکل ارزشی ندارد و این یک ضعف است.
سوال من این است که با توجه به تمام ضعفها آیا ایران میتواند بحث غرامت را پیگیری کند؟
بله، ایران همیشه میتواند حقوق خود را مطالبه کند.
آیا دنبال کردن این حقوق ایران را به نتیجه خواهد رساند؟
نتیجهبخشبودن آن بستگی دارد به اینکه یک اراده سیاسی جدی در ایران برای دنبال کردن این موضوع وجود داشته باشد، یعنی باید یک اراده سیاسی جدی در ایران موضوع غرامت جنگ را دنبال کند. همچنین به موازنه قدرت که در چه موقعیتی وجود داشته باشد، بستگی دارد. چون شورای امنیت در این مساله از مطالبات ایران پشتیبانی نکرده است که ضمانت اجرایی مناسبی داشته باشد. این موضوع در درازمدت کاملا به ضرر کشور است. به این دلیل که یک کشوری به ایران تجاوز کرده و این همه خسارت را تحمیل کرده این همه مجروح و شهید روی دست کشور گذاشته است و الان بدون هیچ مسوولیتی به راه خود ادامه میدهد.
نگاهی به تجربه دنیا در جنگ جهانی دوم نشان میدهد آلمان هنوز برای اثبات حسننیت خود به برخی کشورها غرامت پرداخت میکند. یا حتی هلند به دلیل اینکه نازیها با سلاحهای تولید آنها در کشتار مردم استفاده کردهاند، محکوم به پرداخت غرامت شده است. با توجه به اینکه از جنگ ایران و عراق زمان زیادی نگذشته است و اسناد بسیار ی در محکومکردن عراق وجود دارد از اعلام رسمی مقامات ارشد عراقی گرفته تا استفاده از سلاح شیمیایی بر علیه ایران، آیا موارد اینچنینی میتواند ادله مناسبی برای پیگیری حقوق ایران باشد؟
دقت کنید ما از نظر اسناد و مدارک هیچ مشکلی نداریم. مانند اینکه شما در مورد حقانیت خود اسنادی دارید اما تا این مدارک را به یک مرجع قضایی نبرید و حکم صادر نشود، هیچ کاری نمیتوانید بکنید. الان ایران از نظر اسناد و مدارک چیزی کم ندارد حالا اگر این اسناد مورد تایید شورای امنیت قرار نگرفته که کوتاهی از آنها است.
جای دیگری جز شورای امنیت برای پیگیری این موضوع وجود دارد؟
مرجع قضایی دیگری مانند دادگاه لاهه وجود ندارد که بتوانیم موضوع را پیگیری کنیم و تنها میماند پیگیریهای دیپلماتیک و صدور بیانیه و سخنرانی و بعد اینکه ایران در حال حاضر این قدرت را دارد که عراق را تحت فشار قرار دهد اما چیزی که دیده میشود چنین انگیزهای از سوی مسوولان ایران وجود ندارد و من علت این موضوع را نمیدانم و از نظر من این عملکرد ایران روشن نیست. با توجه به مناسبات بسیار حسنهای که بین ایران و حکومت فعلی عراق است، ایران نمیخواهد خیلی به این موضوع دامن بزند اما شاید دامنزدن به این موضوع را در شرایط فعلی ایران به نفع خود نمیداند اما در درازمدت این موضوع یک ضرر جدی برای ایران است.
در جلسه رای اعتماد دولت جدید یکی از موضوعات مورد سوال از محمدجواد ظریف از سوی نادر قاضیپور نماینده ارومیه این بود که آیا بحث غرامت را پیگیری خواهند کرد، توصیه شما به دستگاه دیپلماسی دولت جدید چیست؟
آقای ظریف و وزارت خارجه بهطور کامل با ادبیات دیپلماتیک آشنایی دارند و بر آن مسلط هستند و آنچه که برای من مهم است از نظر حقوقی این است که ایران موضوع را از این نظر با توجه به امکاناتی که الان در اختیار دارد، طرح کند تا این موضوع فراموش نشود. اگر ما فکر میکنیم با بخشیدن این غرامت به عراق خدمتی به منافع ملی خودمان میکنیم خیر این موضوع در درازمدت کاملا بهضرر ایران خواهد بود و دیگران میتوانند از این موضوع بر علیه کشور استفاده کنند. ما بهعنوان ایرانی باید حداقل در طرح موضوع کوتاهی نکنیم هرچند ممکن است در انجام کار انعطاف از خود نشان دهیم. تا به لحاظ حقوقی تثبیت شود و دولت عراق بپذیرد حین جنگ چنین غرامتی بر ایران وارد شده است و بعد به این بپردازیم که عراق چگونه میخواهد غرامت را پرداخت کند و در مورد آن دو کشور میتوانند مذاکره کنند اما اصل موضوع باید پیگیری شود و عراق مجبور شود در پذیرش بحث غرامت تا این موضوع بهفراموشی سپرده نشود.
اعلام شده که هزارمیلیارددلار خسارت به ایران وارد شده آیا به این رقمها میتوان استناد کرد؟
ببینید این موضوع به بحث فنی مربوط میشود. همانطور که در قطعنامه 598 هم در بند 6 باید یک هیات برای پیگیری موضوع تشکیل شود.
هزارمیلیارددلار خسارت صحیح است؟
بله، من هم این رقم را دیدهام. بعد از پذیرش قطعنامه وزارت امور خارجه خیلی فعال بود و کارشناسان مختلفی را دعوت میکرد و بحثهای جدی و سنگینیای انجام میشد تا به این رقم رسیدند.
با اینکه سالها از جنگ میگذرد و همواره صحبت از پرداخت غرامت از سوی عراق به ایران میشود اما همچنان این موضوع بینتیجه مانده و هیچ اتفاقی نیفتاده است. میخواهم به چرایی این موضوع بپردازید؟
در مورد موضوع غرامت دو مساله اساسی وجود دارد که باید مورد بررسی قرار گیرد؛ یکی جنبه حقوقی است و دیگری جنبه سیاسی این مساله است. در بعد حقوقی مشکلاتی در قطعنامه 598 وجود دارد که همان زمان هم که قطعنامه صادر شد نقدهای جدیاي ایران به این موضوع داشت و نظراتش را عنوان کرد و ایراداتی را به این قطعنامه وارد دانست.
ایرادات چه بودند؟
ایرادات این بود که تعیین متجاوز در قطعنامه مشخص نشده و بحث غرامت بهروشنی در آن نیامده است و این موضوع برخلاف قطعنامههایی است که در آن شورای امنیت نقض صلح را احراز میکند و مسوول و متجاوز را مشخص میکند. بنابراین در قطعنامه 598 همانطور که ایران در ابتدا نقص آن را اعلام کرد ایرادات اولیه اساسی داشت، به همین دلیل اگر به همان سالها برگردیم ایران یکسال بعد قطعنامه را پذیرفت و همچنان به ایرادات آن نقد داشت. بعد حقوقی این است که یک ضعف اساسی دارد و بر اساس آن قطعنامه، پیگیری ایران برای پرداخت غرامت از سوی عراق را دچار مشکل میکند.
گره سیاسی کار برای پیگیری بحث غرامت در کجاست؟
دقت کنید که هشتسال جنگ شرایط ویژه خود را برای کشور ایجاد کرده بود و بعد از آتشبس و قبول قطعنامه 598 ایران بیشتر متمرکز بود روی برطرف کردن آثار جنگ و بازسازی و برگرداندن شرایط به قبل از جنگ مضافا اینکه ایران در شرایط بینالمللی آنچنان مورد پشتیبانی قرار نمیگرفت. در زمان جنگ تحمیلی هم بسیاری از کشورهای بزرگ از عراق پشتیبانی میکردند و این هم خود یک ایراد بود که ایران نمیتوانست از تمام ظرفیت بینالمللی خود استفاده کند. همچنین ایران نمیتوانست از شورای امنیت برای اعمال فشار به عراق استفاده کند و با توجه به اینکه هر دو کشور بعد از جنگ شرایط ویژهای داشتند ایران نمیتوانست مجددا از نیروی نظامی خود برای اعمال فشار به عراق استفاده کند. بنابراین از نظر حقوقی و سیاسی شورای امنیت کار خود را بهدرستی انجام نداده و زمینه را برای مطالبه غرامت از سوی ایران کاملا فراهم نکرده بود و از نظر نظامی هم بعد از آتشبس این امکان از سوی ایران وجود نداشت که عراق را تحت فشار قرار دهد. از طرفی مناسبات دیپلماتیک ایران هم به نوعی نبود که بعد از هشتسال جنگ بحث غرامت را از راه مسالمتآمیز پیگیری کند. تا میرسد به شرایط جنگ کویت که عراقیها میتوانند تا حدی نرمش نشان دهند و آن زمان هم با اینکه یک شرایط بهتری از نظر موازنه قدرت پیش میآید اما درگیرشدن عراق با یک جنگ دیگر و اتفاقاتی که بعد از آن پیش میآید و تحریمهایی که برای عراق در نظر گرفته میشود و شرایط بینالمللی که برای عراق رخ میدهد، بازهم خیلی شرایط فراهم نیست.
اما حالا سالها از سقوط صدام حسین در عراق میگذرد اما همچنان در بر همان پاشنه میچرخد؟
بله؛ بعد از آن هم که حکومت صدام سقوط میکند و ایران به لحاظ علایق فرهنگی با حکومت جدید و نزدیکیهای سیاسی که بیشتر میبیند خیلی انگیزه فشار به دولت جدید را ندارد. یعنی در این سه مرحله ما از بحث پیگیری غرامت کوتاه آمدهایم و شرایط چه داخلی و بعضا بینالمللی زمینه مناسب برای پیگیری آن را به وجود نیاورد و الان هم به اعتقاد من آن انگیزه لازم برای پیگیری این موضوع وجود ندارد.
به دو موضوع اشاره کردید؛ مشکل حقوقی قطعنامه 598 و بحث سیاسی، در صورت پیگیری ایران برای استیفای حقوق ملت آیا با همین قطعنامه میتواند همچنان پیگیر حقوق خود باشد؟
به اعتقاد بنده ما نمیتوانیم نسبت به نقصها و ظرفیتهای منفیاي که این قطعنامه دارد بیتفاوت باشیم. اگر قطعنامه مشخصا کشور متجاوز را مشخص میکرد و بهدنبال آن بحث پرداخت غرامت مطرح میشد حکایت فرق میکرد. بهعنوان مثال مانند قطعنامه 687 که بعد از پایان جنگ کویت علیه عراق تصویب شد بحث مسوولیت و نحوه غرامت و حتی تشکیل یک صندوق برای محل پرداخت غرامت تعیین شد که این موضوع نشان میدهد یک اراده سیاسی قوی برای تحت فشار قرار دادن عراق برای پرداخت غرامت به کویت وجود داشته است. همچنین کشورهای دیگری حدود 30 یا 40 کشور هم توانستهاند از این صندوق از عراق غرامت دریافت کنند. بنابراین ظرفیتهایی که در آن قطعنامه برای پیگیری موضوع دیده میشود را مقایسه کنید با ضعفهایی که در قطعنامه 598 وجود دارد که این موضوع نشان میدهد که شورای امنیت یک عنصر و عامل تعیینکننده برای پرداخت غرامت است و این امکان و فرصت از ما گرفته شده است. البته در بند 6 قطعنامه تعیین شده است که دبیرکل سازمان ملل یک شورای بیطرف را باید مسوول تعیین غرامت و گزارشدهی به شورای امنیت با هماهنگی ایران و عراق تعیین کند.
زمان تصویب قطعنامه 598، دبیرکل وقت خاویر دکوییار اعلام میکند که عراق آغازکننده و مقصر در جنگ است آیا به این موضعگیری میتوان استناد کرد؟
بله ایران میتواند به این موضوع استناد کند اما ضمانت اجرایی لازم را ندارد. بند 6 قطعنامه مشخص میکند که دبیرکل باید موضوع را به شورای امنیت اعلام کند. یکی از ایرادهایی که ایران در آن زمان بهدرستی گرفته است هم همین است که ضمانت اجرایی این بند چیست و اگر گزارش شد دنبالهاش مشخص نیست. باید درواقع شورای امنیت بر اساس همین گزارش یک قطعنامه صادر میکرد و در آنجا بحث غرامت و مسوولیت را اعلام میکرد وگرنه فقط برای گزارش به دبیرکل ارزشی ندارد و این یک ضعف است.
سوال من این است که با توجه به تمام ضعفها آیا ایران میتواند بحث غرامت را پیگیری کند؟
بله، ایران همیشه میتواند حقوق خود را مطالبه کند.
آیا دنبال کردن این حقوق ایران را به نتیجه خواهد رساند؟
نتیجهبخشبودن آن بستگی دارد به اینکه یک اراده سیاسی جدی در ایران برای دنبال کردن این موضوع وجود داشته باشد، یعنی باید یک اراده سیاسی جدی در ایران موضوع غرامت جنگ را دنبال کند. همچنین به موازنه قدرت که در چه موقعیتی وجود داشته باشد، بستگی دارد. چون شورای امنیت در این مساله از مطالبات ایران پشتیبانی نکرده است که ضمانت اجرایی مناسبی داشته باشد. این موضوع در درازمدت کاملا به ضرر کشور است. به این دلیل که یک کشوری به ایران تجاوز کرده و این همه خسارت را تحمیل کرده این همه مجروح و شهید روی دست کشور گذاشته است و الان بدون هیچ مسوولیتی به راه خود ادامه میدهد.
نگاهی به تجربه دنیا در جنگ جهانی دوم نشان میدهد آلمان هنوز برای اثبات حسننیت خود به برخی کشورها غرامت پرداخت میکند. یا حتی هلند به دلیل اینکه نازیها با سلاحهای تولید آنها در کشتار مردم استفاده کردهاند، محکوم به پرداخت غرامت شده است. با توجه به اینکه از جنگ ایران و عراق زمان زیادی نگذشته است و اسناد بسیار ی در محکومکردن عراق وجود دارد از اعلام رسمی مقامات ارشد عراقی گرفته تا استفاده از سلاح شیمیایی بر علیه ایران، آیا موارد اینچنینی میتواند ادله مناسبی برای پیگیری حقوق ایران باشد؟
دقت کنید ما از نظر اسناد و مدارک هیچ مشکلی نداریم. مانند اینکه شما در مورد حقانیت خود اسنادی دارید اما تا این مدارک را به یک مرجع قضایی نبرید و حکم صادر نشود، هیچ کاری نمیتوانید بکنید. الان ایران از نظر اسناد و مدارک چیزی کم ندارد حالا اگر این اسناد مورد تایید شورای امنیت قرار نگرفته که کوتاهی از آنها است.
جای دیگری جز شورای امنیت برای پیگیری این موضوع وجود دارد؟
مرجع قضایی دیگری مانند دادگاه لاهه وجود ندارد که بتوانیم موضوع را پیگیری کنیم و تنها میماند پیگیریهای دیپلماتیک و صدور بیانیه و سخنرانی و بعد اینکه ایران در حال حاضر این قدرت را دارد که عراق را تحت فشار قرار دهد اما چیزی که دیده میشود چنین انگیزهای از سوی مسوولان ایران وجود ندارد و من علت این موضوع را نمیدانم و از نظر من این عملکرد ایران روشن نیست. با توجه به مناسبات بسیار حسنهای که بین ایران و حکومت فعلی عراق است، ایران نمیخواهد خیلی به این موضوع دامن بزند اما شاید دامنزدن به این موضوع را در شرایط فعلی ایران به نفع خود نمیداند اما در درازمدت این موضوع یک ضرر جدی برای ایران است.
در جلسه رای اعتماد دولت جدید یکی از موضوعات مورد سوال از محمدجواد ظریف از سوی نادر قاضیپور نماینده ارومیه این بود که آیا بحث غرامت را پیگیری خواهند کرد، توصیه شما به دستگاه دیپلماسی دولت جدید چیست؟
آقای ظریف و وزارت خارجه بهطور کامل با ادبیات دیپلماتیک آشنایی دارند و بر آن مسلط هستند و آنچه که برای من مهم است از نظر حقوقی این است که ایران موضوع را از این نظر با توجه به امکاناتی که الان در اختیار دارد، طرح کند تا این موضوع فراموش نشود. اگر ما فکر میکنیم با بخشیدن این غرامت به عراق خدمتی به منافع ملی خودمان میکنیم خیر این موضوع در درازمدت کاملا بهضرر ایران خواهد بود و دیگران میتوانند از این موضوع بر علیه کشور استفاده کنند. ما بهعنوان ایرانی باید حداقل در طرح موضوع کوتاهی نکنیم هرچند ممکن است در انجام کار انعطاف از خود نشان دهیم. تا به لحاظ حقوقی تثبیت شود و دولت عراق بپذیرد حین جنگ چنین غرامتی بر ایران وارد شده است و بعد به این بپردازیم که عراق چگونه میخواهد غرامت را پرداخت کند و در مورد آن دو کشور میتوانند مذاکره کنند اما اصل موضوع باید پیگیری شود و عراق مجبور شود در پذیرش بحث غرامت تا این موضوع بهفراموشی سپرده نشود.
اعلام شده که هزارمیلیارددلار خسارت به ایران وارد شده آیا به این رقمها میتوان استناد کرد؟
ببینید این موضوع به بحث فنی مربوط میشود. همانطور که در قطعنامه 598 هم در بند 6 باید یک هیات برای پیگیری موضوع تشکیل شود.
هزارمیلیارددلار خسارت صحیح است؟
بله، من هم این رقم را دیدهام. بعد از پذیرش قطعنامه وزارت امور خارجه خیلی فعال بود و کارشناسان مختلفی را دعوت میکرد و بحثهای جدی و سنگینیای انجام میشد تا به این رقم رسیدند.
پرداختن به جنگ همان اندازه که دردناک است، یادآور رشادت و جانفشانی بیدریغ فرزندان میهن است؛ واقعیتی که سالهاست زخمهایش بر دلهايمان سنگینی میکند. اتفاق شومی که خسارتهای جبرانناپذیری بر کشور تحمیل کرد و شاید در این فرصت کوتاه تنها بتوان به متن گزارش گزارشگر جنگ اشاره کرد که پس از حمله به قصرشیرین گفت از این شهر تنها یک اصله درخت خرما باقی مانده است یا دهلران و مهرانی که در آتش دشمن سوخت و خرمشهری که خونینشهر نام گرفت. جنگ حکایت جوانانی است که جانشان بهای پاسداری از وطن شد؛ کسانی که بهراستی سخن «چو ایران نباشد تن من مباد» حضرت فردوسی را به تصویر کشیدند. سالها اما از آن روزهای آتش و خون میگذرد؛ من فرزند همان روزهای بیقراریام که حالا با جانفشانیهای عزیزان وطن در چهار گوشه این خاک قرار (آرام) گرفتهام. امروز 32سال از لحظه نخست تجاوز عراق به خاک ایران میگذرد و بهتعبیر میهمان «شرق» یوسف مولایی همچنان کشور مسوول جنگ (عراق) راستراست میگردد و خبری از پیگیری ایران برای دریافت غرامت از عراق نیست.
با اینکه سالها از جنگ میگذرد و همواره صحبت از پرداخت غرامت از سوی عراق به ایران میشود اما همچنان این موضوع بینتیجه مانده و هیچ اتفاقی نیفتاده است. میخواهم به چرایی این موضوع بپردازید؟
در مورد موضوع غرامت دو مساله اساسی وجود دارد که باید مورد بررسی قرار گیرد؛ یکی جنبه حقوقی است و دیگری جنبه سیاسی این مساله است. در بعد حقوقی مشکلاتی در قطعنامه 598 وجود دارد که همان زمان هم که قطعنامه صادر شد نقدهای جدیاي ایران به این موضوع داشت و نظراتش را عنوان کرد و ایراداتی را به این قطعنامه وارد دانست.
ایرادات چه بودند؟
ایرادات این بود که تعیین متجاوز در قطعنامه مشخص نشده و بحث غرامت بهروشنی در آن نیامده است و این موضوع برخلاف قطعنامههایی است که در آن شورای امنیت نقض صلح را احراز میکند و مسوول و متجاوز را مشخص میکند. بنابراین در قطعنامه 598 همانطور که ایران در ابتدا نقص آن را اعلام کرد ایرادات اولیه اساسی داشت، به همین دلیل اگر به همان سالها برگردیم ایران یکسال بعد قطعنامه را پذیرفت و همچنان به ایرادات آن نقد داشت. بعد حقوقی این است که یک ضعف اساسی دارد و بر اساس آن قطعنامه، پیگیری ایران برای پرداخت غرامت از سوی عراق را دچار مشکل میکند.
گره سیاسی کار برای پیگیری بحث غرامت در کجاست؟
دقت کنید که هشتسال جنگ شرایط ویژه خود را برای کشور ایجاد کرده بود و بعد از آتشبس و قبول قطعنامه 598 ایران بیشتر متمرکز بود روی برطرف کردن آثار جنگ و بازسازی و برگرداندن شرایط به قبل از جنگ مضافا اینکه ایران در شرایط بینالمللی آنچنان مورد پشتیبانی قرار نمیگرفت. در زمان جنگ تحمیلی هم بسیاری از کشورهای بزرگ از عراق پشتیبانی میکردند و این هم خود یک ایراد بود که ایران نمیتوانست از تمام ظرفیت بینالمللی خود استفاده کند. همچنین ایران نمیتوانست از شورای امنیت برای اعمال فشار به عراق استفاده کند و با توجه به اینکه هر دو کشور بعد از جنگ شرایط ویژهای داشتند ایران نمیتوانست مجددا از نیروی نظامی خود برای اعمال فشار به عراق استفاده کند. بنابراین از نظر حقوقی و سیاسی شورای امنیت کار خود را بهدرستی انجام نداده و زمینه را برای مطالبه غرامت از سوی ایران کاملا فراهم نکرده بود و از نظر نظامی هم بعد از آتشبس این امکان از سوی ایران وجود نداشت که عراق را تحت فشار قرار دهد. از طرفی مناسبات دیپلماتیک ایران هم به نوعی نبود که بعد از هشتسال جنگ بحث غرامت را از راه مسالمتآمیز پیگیری کند. تا میرسد به شرایط جنگ کویت که عراقیها میتوانند تا حدی نرمش نشان دهند و آن زمان هم با اینکه یک شرایط بهتری از نظر موازنه قدرت پیش میآید اما درگیرشدن عراق با یک جنگ دیگر و اتفاقاتی که بعد از آن پیش میآید و تحریمهایی که برای عراق در نظر گرفته میشود و شرایط بینالمللی که برای عراق رخ میدهد، بازهم خیلی شرایط فراهم نیست.
اما حالا سالها از سقوط صدام حسین در عراق میگذرد اما همچنان در بر همان پاشنه میچرخد؟
بله؛ بعد از آن هم که حکومت صدام سقوط میکند و ایران به لحاظ علایق فرهنگی با حکومت جدید و نزدیکیهای سیاسی که بیشتر میبیند خیلی انگیزه فشار به دولت جدید را ندارد. یعنی در این سه مرحله ما از بحث پیگیری غرامت کوتاه آمدهایم و شرایط چه داخلی و بعضا بینالمللی زمینه مناسب برای پیگیری آن را به وجود نیاورد و الان هم به اعتقاد من آن انگیزه لازم برای پیگیری این موضوع وجود ندارد.
به دو موضوع اشاره کردید؛ مشکل حقوقی قطعنامه 598 و بحث سیاسی، در صورت پیگیری ایران برای استیفای حقوق ملت آیا با همین قطعنامه میتواند همچنان پیگیر حقوق خود باشد؟
به اعتقاد بنده ما نمیتوانیم نسبت به نقصها و ظرفیتهای منفیاي که این قطعنامه دارد بیتفاوت باشیم. اگر قطعنامه مشخصا کشور متجاوز را مشخص میکرد و بهدنبال آن بحث پرداخت غرامت مطرح میشد حکایت فرق میکرد. بهعنوان مثال مانند قطعنامه 687 که بعد از پایان جنگ کویت علیه عراق تصویب شد بحث مسوولیت و نحوه غرامت و حتی تشکیل یک صندوق برای محل پرداخت غرامت تعیین شد که این موضوع نشان میدهد یک اراده سیاسی قوی برای تحت فشار قرار دادن عراق برای پرداخت غرامت به کویت وجود داشته است. همچنین کشورهای دیگری حدود 30 یا 40 کشور هم توانستهاند از این صندوق از عراق غرامت دریافت کنند. بنابراین ظرفیتهایی که در آن قطعنامه برای پیگیری موضوع دیده میشود را مقایسه کنید با ضعفهایی که در قطعنامه 598 وجود دارد که این موضوع نشان میدهد که شورای امنیت یک عنصر و عامل تعیینکننده برای پرداخت غرامت است و این امکان و فرصت از ما گرفته شده است. البته در بند 6 قطعنامه تعیین شده است که دبیرکل سازمان ملل یک شورای بیطرف را باید مسوول تعیین غرامت و گزارشدهی به شورای امنیت با هماهنگی ایران و عراق تعیین کند.
زمان تصویب قطعنامه 598، دبیرکل وقت خاویر دکوییار اعلام میکند که عراق آغازکننده و مقصر در جنگ است آیا به این موضعگیری میتوان استناد کرد؟
بله ایران میتواند به این موضوع استناد کند اما ضمانت اجرایی لازم را ندارد. بند 6 قطعنامه مشخص میکند که دبیرکل باید موضوع را به شورای امنیت اعلام کند. یکی از ایرادهایی که ایران در آن زمان بهدرستی گرفته است هم همین است که ضمانت اجرایی این بند چیست و اگر گزارش شد دنبالهاش مشخص نیست. باید درواقع شورای امنیت بر اساس همین گزارش یک قطعنامه صادر میکرد و در آنجا بحث غرامت و مسوولیت را اعلام میکرد وگرنه فقط برای گزارش به دبیرکل ارزشی ندارد و این یک ضعف است.
سوال من این است که با توجه به تمام ضعفها آیا ایران میتواند بحث غرامت را پیگیری کند؟
بله، ایران همیشه میتواند حقوق خود را مطالبه کند.
آیا دنبال کردن این حقوق ایران را به نتیجه خواهد رساند؟
نتیجهبخشبودن آن بستگی دارد به اینکه یک اراده سیاسی جدی در ایران برای دنبال کردن این موضوع وجود داشته باشد، یعنی باید یک اراده سیاسی جدی در ایران موضوع غرامت جنگ را دنبال کند. همچنین به موازنه قدرت که در چه موقعیتی وجود داشته باشد، بستگی دارد. چون شورای امنیت در این مساله از مطالبات ایران پشتیبانی نکرده است که ضمانت اجرایی مناسبی داشته باشد. این موضوع در درازمدت کاملا به ضرر کشور است. به این دلیل که یک کشوری به ایران تجاوز کرده و این همه خسارت را تحمیل کرده این همه مجروح و شهید روی دست کشور گذاشته است و الان بدون هیچ مسوولیتی به راه خود ادامه میدهد.
نگاهی به تجربه دنیا در جنگ جهانی دوم نشان میدهد آلمان هنوز برای اثبات حسننیت خود به برخی کشورها غرامت پرداخت میکند. یا حتی هلند به دلیل اینکه نازیها با سلاحهای تولید آنها در کشتار مردم استفاده کردهاند، محکوم به پرداخت غرامت شده است. با توجه به اینکه از جنگ ایران و عراق زمان زیادی نگذشته است و اسناد بسیار ی در محکومکردن عراق وجود دارد از اعلام رسمی مقامات ارشد عراقی گرفته تا استفاده از سلاح شیمیایی بر علیه ایران، آیا موارد اینچنینی میتواند ادله مناسبی برای پیگیری حقوق ایران باشد؟
دقت کنید ما از نظر اسناد و مدارک هیچ مشکلی نداریم. مانند اینکه شما در مورد حقانیت خود اسنادی دارید اما تا این مدارک را به یک مرجع قضایی نبرید و حکم صادر نشود، هیچ کاری نمیتوانید بکنید. الان ایران از نظر اسناد و مدارک چیزی کم ندارد حالا اگر این اسناد مورد تایید شورای امنیت قرار نگرفته که کوتاهی از آنها است.
جای دیگری جز شورای امنیت برای پیگیری این موضوع وجود دارد؟
مرجع قضایی دیگری مانند دادگاه لاهه وجود ندارد که بتوانیم موضوع را پیگیری کنیم و تنها میماند پیگیریهای دیپلماتیک و صدور بیانیه و سخنرانی و بعد اینکه ایران در حال حاضر این قدرت را دارد که عراق را تحت فشار قرار دهد اما چیزی که دیده میشود چنین انگیزهای از سوی مسوولان ایران وجود ندارد و من علت این موضوع را نمیدانم و از نظر من این عملکرد ایران روشن نیست. با توجه به مناسبات بسیار حسنهای که بین ایران و حکومت فعلی عراق است، ایران نمیخواهد خیلی به این موضوع دامن بزند اما شاید دامنزدن به این موضوع را در شرایط فعلی ایران به نفع خود نمیداند اما در درازمدت این موضوع یک ضرر جدی برای ایران است.
در جلسه رای اعتماد دولت جدید یکی از موضوعات مورد سوال از محمدجواد ظریف از سوی نادر قاضیپور نماینده ارومیه این بود که آیا بحث غرامت را پیگیری خواهند کرد، توصیه شما به دستگاه دیپلماسی دولت جدید چیست؟
آقای ظریف و وزارت خارجه بهطور کامل با ادبیات دیپلماتیک آشنایی دارند و بر آن مسلط هستند و آنچه که برای من مهم است از نظر حقوقی این است که ایران موضوع را از این نظر با توجه به امکاناتی که الان در اختیار دارد، طرح کند تا این موضوع فراموش نشود. اگر ما فکر میکنیم با بخشیدن این غرامت به عراق خدمتی به منافع ملی خودمان میکنیم خیر این موضوع در درازمدت کاملا بهضرر ایران خواهد بود و دیگران میتوانند از این موضوع بر علیه کشور استفاده کنند. ما بهعنوان ایرانی باید حداقل در طرح موضوع کوتاهی نکنیم هرچند ممکن است در انجام کار انعطاف از خود نشان دهیم. تا به لحاظ حقوقی تثبیت شود و دولت عراق بپذیرد حین جنگ چنین غرامتی بر ایران وارد شده است و بعد به این بپردازیم که عراق چگونه میخواهد غرامت را پرداخت کند و در مورد آن دو کشور میتوانند مذاکره کنند اما اصل موضوع باید پیگیری شود و عراق مجبور شود در پذیرش بحث غرامت تا این موضوع بهفراموشی سپرده نشود.
اعلام شده که هزارمیلیارددلار خسارت به ایران وارد شده آیا به این رقمها میتوان استناد کرد؟
ببینید این موضوع به بحث فنی مربوط میشود. همانطور که در قطعنامه 598 هم در بند 6 باید یک هیات برای پیگیری موضوع تشکیل شود.
هزارمیلیارددلار خسارت صحیح است؟
بله، من هم این رقم را دیدهام. بعد از پذیرش قطعنامه وزارت امور خارجه خیلی فعال بود و کارشناسان مختلفی را دعوت میکرد و بحثهای جدی و سنگینیای انجام میشد تا به این رقم رسیدند.
با اینکه سالها از جنگ میگذرد و همواره صحبت از پرداخت غرامت از سوی عراق به ایران میشود اما همچنان این موضوع بینتیجه مانده و هیچ اتفاقی نیفتاده است. میخواهم به چرایی این موضوع بپردازید؟
در مورد موضوع غرامت دو مساله اساسی وجود دارد که باید مورد بررسی قرار گیرد؛ یکی جنبه حقوقی است و دیگری جنبه سیاسی این مساله است. در بعد حقوقی مشکلاتی در قطعنامه 598 وجود دارد که همان زمان هم که قطعنامه صادر شد نقدهای جدیاي ایران به این موضوع داشت و نظراتش را عنوان کرد و ایراداتی را به این قطعنامه وارد دانست.
ایرادات چه بودند؟
ایرادات این بود که تعیین متجاوز در قطعنامه مشخص نشده و بحث غرامت بهروشنی در آن نیامده است و این موضوع برخلاف قطعنامههایی است که در آن شورای امنیت نقض صلح را احراز میکند و مسوول و متجاوز را مشخص میکند. بنابراین در قطعنامه 598 همانطور که ایران در ابتدا نقص آن را اعلام کرد ایرادات اولیه اساسی داشت، به همین دلیل اگر به همان سالها برگردیم ایران یکسال بعد قطعنامه را پذیرفت و همچنان به ایرادات آن نقد داشت. بعد حقوقی این است که یک ضعف اساسی دارد و بر اساس آن قطعنامه، پیگیری ایران برای پرداخت غرامت از سوی عراق را دچار مشکل میکند.
گره سیاسی کار برای پیگیری بحث غرامت در کجاست؟
دقت کنید که هشتسال جنگ شرایط ویژه خود را برای کشور ایجاد کرده بود و بعد از آتشبس و قبول قطعنامه 598 ایران بیشتر متمرکز بود روی برطرف کردن آثار جنگ و بازسازی و برگرداندن شرایط به قبل از جنگ مضافا اینکه ایران در شرایط بینالمللی آنچنان مورد پشتیبانی قرار نمیگرفت. در زمان جنگ تحمیلی هم بسیاری از کشورهای بزرگ از عراق پشتیبانی میکردند و این هم خود یک ایراد بود که ایران نمیتوانست از تمام ظرفیت بینالمللی خود استفاده کند. همچنین ایران نمیتوانست از شورای امنیت برای اعمال فشار به عراق استفاده کند و با توجه به اینکه هر دو کشور بعد از جنگ شرایط ویژهای داشتند ایران نمیتوانست مجددا از نیروی نظامی خود برای اعمال فشار به عراق استفاده کند. بنابراین از نظر حقوقی و سیاسی شورای امنیت کار خود را بهدرستی انجام نداده و زمینه را برای مطالبه غرامت از سوی ایران کاملا فراهم نکرده بود و از نظر نظامی هم بعد از آتشبس این امکان از سوی ایران وجود نداشت که عراق را تحت فشار قرار دهد. از طرفی مناسبات دیپلماتیک ایران هم به نوعی نبود که بعد از هشتسال جنگ بحث غرامت را از راه مسالمتآمیز پیگیری کند. تا میرسد به شرایط جنگ کویت که عراقیها میتوانند تا حدی نرمش نشان دهند و آن زمان هم با اینکه یک شرایط بهتری از نظر موازنه قدرت پیش میآید اما درگیرشدن عراق با یک جنگ دیگر و اتفاقاتی که بعد از آن پیش میآید و تحریمهایی که برای عراق در نظر گرفته میشود و شرایط بینالمللی که برای عراق رخ میدهد، بازهم خیلی شرایط فراهم نیست.
اما حالا سالها از سقوط صدام حسین در عراق میگذرد اما همچنان در بر همان پاشنه میچرخد؟
بله؛ بعد از آن هم که حکومت صدام سقوط میکند و ایران به لحاظ علایق فرهنگی با حکومت جدید و نزدیکیهای سیاسی که بیشتر میبیند خیلی انگیزه فشار به دولت جدید را ندارد. یعنی در این سه مرحله ما از بحث پیگیری غرامت کوتاه آمدهایم و شرایط چه داخلی و بعضا بینالمللی زمینه مناسب برای پیگیری آن را به وجود نیاورد و الان هم به اعتقاد من آن انگیزه لازم برای پیگیری این موضوع وجود ندارد.
به دو موضوع اشاره کردید؛ مشکل حقوقی قطعنامه 598 و بحث سیاسی، در صورت پیگیری ایران برای استیفای حقوق ملت آیا با همین قطعنامه میتواند همچنان پیگیر حقوق خود باشد؟
به اعتقاد بنده ما نمیتوانیم نسبت به نقصها و ظرفیتهای منفیاي که این قطعنامه دارد بیتفاوت باشیم. اگر قطعنامه مشخصا کشور متجاوز را مشخص میکرد و بهدنبال آن بحث پرداخت غرامت مطرح میشد حکایت فرق میکرد. بهعنوان مثال مانند قطعنامه 687 که بعد از پایان جنگ کویت علیه عراق تصویب شد بحث مسوولیت و نحوه غرامت و حتی تشکیل یک صندوق برای محل پرداخت غرامت تعیین شد که این موضوع نشان میدهد یک اراده سیاسی قوی برای تحت فشار قرار دادن عراق برای پرداخت غرامت به کویت وجود داشته است. همچنین کشورهای دیگری حدود 30 یا 40 کشور هم توانستهاند از این صندوق از عراق غرامت دریافت کنند. بنابراین ظرفیتهایی که در آن قطعنامه برای پیگیری موضوع دیده میشود را مقایسه کنید با ضعفهایی که در قطعنامه 598 وجود دارد که این موضوع نشان میدهد که شورای امنیت یک عنصر و عامل تعیینکننده برای پرداخت غرامت است و این امکان و فرصت از ما گرفته شده است. البته در بند 6 قطعنامه تعیین شده است که دبیرکل سازمان ملل یک شورای بیطرف را باید مسوول تعیین غرامت و گزارشدهی به شورای امنیت با هماهنگی ایران و عراق تعیین کند.
زمان تصویب قطعنامه 598، دبیرکل وقت خاویر دکوییار اعلام میکند که عراق آغازکننده و مقصر در جنگ است آیا به این موضعگیری میتوان استناد کرد؟
بله ایران میتواند به این موضوع استناد کند اما ضمانت اجرایی لازم را ندارد. بند 6 قطعنامه مشخص میکند که دبیرکل باید موضوع را به شورای امنیت اعلام کند. یکی از ایرادهایی که ایران در آن زمان بهدرستی گرفته است هم همین است که ضمانت اجرایی این بند چیست و اگر گزارش شد دنبالهاش مشخص نیست. باید درواقع شورای امنیت بر اساس همین گزارش یک قطعنامه صادر میکرد و در آنجا بحث غرامت و مسوولیت را اعلام میکرد وگرنه فقط برای گزارش به دبیرکل ارزشی ندارد و این یک ضعف است.
سوال من این است که با توجه به تمام ضعفها آیا ایران میتواند بحث غرامت را پیگیری کند؟
بله، ایران همیشه میتواند حقوق خود را مطالبه کند.
آیا دنبال کردن این حقوق ایران را به نتیجه خواهد رساند؟
نتیجهبخشبودن آن بستگی دارد به اینکه یک اراده سیاسی جدی در ایران برای دنبال کردن این موضوع وجود داشته باشد، یعنی باید یک اراده سیاسی جدی در ایران موضوع غرامت جنگ را دنبال کند. همچنین به موازنه قدرت که در چه موقعیتی وجود داشته باشد، بستگی دارد. چون شورای امنیت در این مساله از مطالبات ایران پشتیبانی نکرده است که ضمانت اجرایی مناسبی داشته باشد. این موضوع در درازمدت کاملا به ضرر کشور است. به این دلیل که یک کشوری به ایران تجاوز کرده و این همه خسارت را تحمیل کرده این همه مجروح و شهید روی دست کشور گذاشته است و الان بدون هیچ مسوولیتی به راه خود ادامه میدهد.
نگاهی به تجربه دنیا در جنگ جهانی دوم نشان میدهد آلمان هنوز برای اثبات حسننیت خود به برخی کشورها غرامت پرداخت میکند. یا حتی هلند به دلیل اینکه نازیها با سلاحهای تولید آنها در کشتار مردم استفاده کردهاند، محکوم به پرداخت غرامت شده است. با توجه به اینکه از جنگ ایران و عراق زمان زیادی نگذشته است و اسناد بسیار ی در محکومکردن عراق وجود دارد از اعلام رسمی مقامات ارشد عراقی گرفته تا استفاده از سلاح شیمیایی بر علیه ایران، آیا موارد اینچنینی میتواند ادله مناسبی برای پیگیری حقوق ایران باشد؟
دقت کنید ما از نظر اسناد و مدارک هیچ مشکلی نداریم. مانند اینکه شما در مورد حقانیت خود اسنادی دارید اما تا این مدارک را به یک مرجع قضایی نبرید و حکم صادر نشود، هیچ کاری نمیتوانید بکنید. الان ایران از نظر اسناد و مدارک چیزی کم ندارد حالا اگر این اسناد مورد تایید شورای امنیت قرار نگرفته که کوتاهی از آنها است.
جای دیگری جز شورای امنیت برای پیگیری این موضوع وجود دارد؟
مرجع قضایی دیگری مانند دادگاه لاهه وجود ندارد که بتوانیم موضوع را پیگیری کنیم و تنها میماند پیگیریهای دیپلماتیک و صدور بیانیه و سخنرانی و بعد اینکه ایران در حال حاضر این قدرت را دارد که عراق را تحت فشار قرار دهد اما چیزی که دیده میشود چنین انگیزهای از سوی مسوولان ایران وجود ندارد و من علت این موضوع را نمیدانم و از نظر من این عملکرد ایران روشن نیست. با توجه به مناسبات بسیار حسنهای که بین ایران و حکومت فعلی عراق است، ایران نمیخواهد خیلی به این موضوع دامن بزند اما شاید دامنزدن به این موضوع را در شرایط فعلی ایران به نفع خود نمیداند اما در درازمدت این موضوع یک ضرر جدی برای ایران است.
در جلسه رای اعتماد دولت جدید یکی از موضوعات مورد سوال از محمدجواد ظریف از سوی نادر قاضیپور نماینده ارومیه این بود که آیا بحث غرامت را پیگیری خواهند کرد، توصیه شما به دستگاه دیپلماسی دولت جدید چیست؟
آقای ظریف و وزارت خارجه بهطور کامل با ادبیات دیپلماتیک آشنایی دارند و بر آن مسلط هستند و آنچه که برای من مهم است از نظر حقوقی این است که ایران موضوع را از این نظر با توجه به امکاناتی که الان در اختیار دارد، طرح کند تا این موضوع فراموش نشود. اگر ما فکر میکنیم با بخشیدن این غرامت به عراق خدمتی به منافع ملی خودمان میکنیم خیر این موضوع در درازمدت کاملا بهضرر ایران خواهد بود و دیگران میتوانند از این موضوع بر علیه کشور استفاده کنند. ما بهعنوان ایرانی باید حداقل در طرح موضوع کوتاهی نکنیم هرچند ممکن است در انجام کار انعطاف از خود نشان دهیم. تا به لحاظ حقوقی تثبیت شود و دولت عراق بپذیرد حین جنگ چنین غرامتی بر ایران وارد شده است و بعد به این بپردازیم که عراق چگونه میخواهد غرامت را پرداخت کند و در مورد آن دو کشور میتوانند مذاکره کنند اما اصل موضوع باید پیگیری شود و عراق مجبور شود در پذیرش بحث غرامت تا این موضوع بهفراموشی سپرده نشود.
اعلام شده که هزارمیلیارددلار خسارت به ایران وارد شده آیا به این رقمها میتوان استناد کرد؟
ببینید این موضوع به بحث فنی مربوط میشود. همانطور که در قطعنامه 598 هم در بند 6 باید یک هیات برای پیگیری موضوع تشکیل شود.
هزارمیلیارددلار خسارت صحیح است؟
بله، من هم این رقم را دیدهام. بعد از پذیرش قطعنامه وزارت امور خارجه خیلی فعال بود و کارشناسان مختلفی را دعوت میکرد و بحثهای جدی و سنگینیای انجام میشد تا به این رقم رسیدند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.