|

گفت‌وگوی «شرق» با همسر شهید شمشادیان

روزهای بی‌یحیی

«روز‌ها در تنهایی بدون یحیی گذشت.» این بخشی از صحبت‌های شهناز رضایی همسر شهید یحیی شمشادیان است. او در گفت‌وگو با «شرق» از غم‌های خود می‌گوید و فرزندانش که تنها می‌خواهند یاد پدرشان زنده باشد.

‌با شهید شمشادیان از چه زمانی آشنا شدید؟
من با شهید یحیی شمشادیان سال 1356 آشنا شدم. ایشان به خواستگاری‌ام آمد و آن زمان همسایه بودیم و ایشان چون خیلی پسر محجوب و باشخصیتی بود، خانواده‌ام موافقت کردند و با هم ازدواج کردیم.
‌چند فرزند دارید؟
دو فرزند، یک دختر و یک پسر؛ زمانی که دخترم سه‌سال‌وشش ماهش بود پدرش شهید شد و پسرم هرگز پدرش را ندید چون یک ماهه باردار بودم و هشت‌ماه بعد از شهادت پدرش به‌دنیا آمد. خیلی متواضع و با همه بسیار خوب بود و برایش فرقی نمی‌کرد و با همه صمیمی بود.
‌دوستانشان ایشان را فرد جدی معرفی می‌کنند، در زندگی شخصی هم اینگونه بودند؟
خیلی به خانواده اهمیت می‌داد و کاملا در کارش جدی بود به این دلیل که به کارش خیلی اهمیت می‌داد. حتی بارها به ایشان شکایت می‌کردم که اصلا به فکر ما نیستید و اگر شهید شوید من و بچه‌ها بعد از شما چه‌کار باید کنیم و ایشان تکرار می‌کرد من تا خالص نشوم شهید نمی‌شوم ضمن اینکه اگر من و امثال من نرود پس چه كسي می‌خواهد از وطن دفاع کند و اینطور قانع‌ام می‌کرد.
‌نگاه شهید به جنگ چگونه بود؟
چون عراقی‌ها به خاک ایران تجاوز کرده بودند خیلی به این خاطر ناراحت بود و حتی یک لحظه هم آرام و قرار نداشت. از همان موقع که هواپیماهای عراقی به شهر ما حمله کردند، یک لحظه هم یحیی را تا زمانی که شهید شد در خانه ندیدم.
‌چند سال بعد از جنگ شهید شدند؟
15 مهر 61 شهید شدند. بیش از یک‌سال از جنگ می‌گذشت که به شهادت رسیدند. در تمام این مدت تا آنجا که توانست پرواز کرد، می‌گفت من به خاطر وطنم، اسلام، امام و زن و بچه‌هایی که در قصرشیرین کشته شدند و هنوز صدایشان در گوشم است، می‌جنگم و افتخار می‌کنم در این راه شهید شوم.
‌شهید شمشادیان اهل کجا بودند؟
در قصرشیرین به دنیا آمدند و در سومار شهید شدند.
‌بهترین خاطره زندگی‌تان با شهید چیست؟
بهترین خاطره از ایشان این است که هر زمان که از جبهه می‌آمدند می‌نشستند و تعریف می‌کردند که چند تا تانک زده‌اند و چه‌کار کرده‌اند و دشمنان چطور فرار کردند. خاطراتمان همه به جنگ برمی‌گردد.
‌دوستان شهید شمشادیان در خاطراتشان به قرآنی اشاره کردند که همیشه به همراه داشته‌اند و در این مورد می‌گفتند این قرآن راهنمای او در رسیدن به اقیانوس است، قرآن را چه کسی به او داده بود؟
من از طرف خودم و شهره دخترم به ایشان داده بودم. یک قرآن کوچک بود که هر زمانی که به عملیات می‌رفت آن را روی بازویش در جیب لباس خلبانی‌اش می‌گذاشت و می‌رفت و زمانی که یحیی آتش گرفت، دور قرآن کمی سوخته بود اما قرآن سالم مانده بود در صورتی که خودش در آتش سوخته بود.
‌«زندگی مثل رودخانه‌ای است که ابتدایش مانند چشمه‌ای است و انتهایش مانند اقیانوسی بیکران» همرزمانش می‌گویند این جمله را شهید شمشادیان زیر لب تکرار می‌کرده است و انگار به او الهام شده که شهید می‌شود؟
بله، همیشه می‌گفت زمانی که می‌روم خودم را به خدا می‌سپارم و شما نباید نگران باشید و باید پشت جبهه به ما کمک کنید و تا خدا نخواهد برگی از درخت کنده نخواهد شد و همیشه خوشحال بود و قبل از همه برای رفتن به جبهه پیشقدم بود. فکر می‌کنم بهترین روزهای زندگی‌اش بیش از اینکه با من بوده باشد زمانی بود که در جبهه بود و با دشمن می‌جنگید. همیشه تعریف می‌کرد زمانی که از بالا به عراقی‌ها نگاه می‌کنیم به خاک کشور حمله می‌کنند خیلی دردناک است. شاید کوچک‌ترین اخلاق بدی که داشت این بود که طوری با ما رفتار می‌کرد که الان من بعد از 31 سال که یحیی شهید شده هنوز فکر می‌کنم زنده است و برمی‌گردد.
‌چطور به شما خبر دادند که ایشان شهید شده است؟
سه، چهار روز بود که از جبهه آمده بود که به او خبر دادند که عراق پاتک زده و این بود که به مدرسه من آمد و گفت باید به جبهه بروم، من هم گفتم به امید خدا. روز قبل از شهادتش یکی از دوستانش به خانه ما آمد و گفت آقایحیی دلش شور می‌زند و گفته ببینم حال شما و بچه خوب است که من هم گفتم نه خدا را شکر ما همه خوب هستیم و بعد گفت یحیی گفته فردا برمی‌گردم. یحیی گفته بود که به مادرم بگویم آن غذای مورد علاقه‌اش را درست کند. مادرم خیلی‌خیلی یحیی را دوست داشت. خلاصه همان شب خواب خاکسپاری دیدم. یک ماشین ژیان داشتیم، ماشین را برداشتم و رفتم برای اینکه یحیی از جبهه بیاید ماشین را برایش ببرم که خسته نشود. به میدان آزادی که رسیدیم شهره گفت بابایحیی مرده و این را دوبار تکرار کرد این زمانی بود که دقیقا یحیی زمین خورده بود. بعد رفتیم هوانیروز و ماشین را برای یحیی گذاشتیم و برگشتیم. پاییز بود من به خانه مادرم رفته بودم یکدفعه دیدم که یک هلیکوپتر از روی خانه ما گذشت یکهو گفتم نکند یحیی شهید شده است. یکباره دیدم در زدند باور کنید نمی‌توانستم از پله‌ها بالا بروم دیدم یکی از دوستانش آمد و قسم می‌خورد که شهید نشده و علی برادرم را می‌خواست. تا اینکه ساعت پنج‌صبح که همه مردم آمدند و آن زمان فهمیدم که یحیی شهید شده است. باور کنید در طول این 31سال همیشه با خاطرات یحیی زندگی کردیم.
‌سال‌های بدون شهید شمشادیان چطور گذشت؟
خیلی بر ما سخت گذشت. چون تنها یک برادر داشتم که ایشان هم شهید شد. من بودم و مادرم و خواهرم و دو بچه کوچک خیلی سختی کشیدیم اما خب زمان می‌گذرد. در بمباران‌ها خیلی بر ما سخت گذشت و هیچ‌کس نبود که یک حالی از ما بپرسد و این روز‌ها بدترین روزهای زندگی ما بود.
‌از سوی دولت به شما توجه می‌شد؟
خب، دولت هم مشغولیاتی دارد و تنها ما به‌عنوان خانواده شهید نیستیم. اما به هر حال خیلی کم‌لطفی داشتند. در نظر بگیرید من یک زن جوان با دو بچه کوچک و مادرم که به خاطر قبر برادرم نمی‌آمد فرار کنیم و هر جا می‌رفتیم باید حتما غروب‌ها بر سر مزارش برمی‌گشتیم، طوری که هیچ‌کس در شهر نبود و ما روز می‌رفتیم و شب برمی‌گشتیم.
‌شما هم از مشکلات‌تان نمی‌گفتید؟
خیر اصلا، چون آن زمان من خجالت می‌کشیدم. بعد از اینکه جنگ تمام شد چند باری آمدند و رفتند. اما تا چند سال پیش که فرمانده هوانیروز واقعا لطف کردند و نام یحیی را زنده نگه داشتند. شما نمی‌دانید که ما چقدر به خاطر پسرم که همیشه آرزو داشت نامی از پدرش ببرند و این اتفاق نمی‌افتاد، عذاب کشیدیم. زمانی که فیلم سیمرغ را نشان می‌داد تنها امیدش این بود که نامی از پدرش ببرند و بعد پتو را روی صورتش می‌گرفت و گریه می‌کرد. شما نمی‌دانید که ما چه دوران سختی را گذراندیم. مخصوصا به بچه‌ها چون هر چه بزرگ‌تر می‌شدند احتیاج بیشتری به پدر داشتند به‌خصوص رضا چون هرگز پدرش را ندیده بود خیلی عذاب می‌کشید.
چه انتظاری داشتید؟
ما انتظار مادی نداشتیم و انتظار داشتیم که فقط از نظر معنوی به بچه‌هایم روحیه دهند، به‌عنوان مثال دختر من دبیرستان تیزهوشان بود که بعد به دبیرستان شاهد بردم. یک روز که خانه آمد گریه کرد و گفت دختر فلانی در مدرسه ما نیست اما از زمانی که آقایان آمدند سخنرانی کردند تنها اسمی که نبردند پدر من بود. شهدای زیادی مانند یحیی هستند که هرگز نامی از آنها برده نشد. روزهای زیادی را در تنهایی، بدون یحیی گذراندیم و هیچ‌کس درد ما را نمی‌فهمید.
‌بعد از شهادت همسرتان خانه سازمانی را ترک کردید؟
بله، من دیگر نمی‌توانستم آنجا زندگی کنم. از طرفی خانواده‌ام نمی‌گذاشتند ما تنها زندگی کنیم.
‌بیش از همه چه چیزی شما را ناراحت می‌کرد؟
آن زمان که نامی از یحیی نبود بچه‌ها خیلی ناراحت می‌شدند. زمانی که بچه من کلاس پنجم بود مدیر مدرسه رضا من را صدا زد و گفت رضا چیزی در حدود 30 نامه برای من نوشته که اگر پدر من هم با شما بود من الان عزیز بودم. این بچه خیلی حساس بود و این مشکلات را باید به کی می‌گفتم ما کسی را نداشتیم.
‌چه زمانی نام مدرسه‌ای که در آن خدمت می‌کردید را شهید شمشادیان گذاشتند؟
حتی در مورد نام‌گذاشتن مدرسه هم پارتی‌بازی کردند. من منتقل شدم به یک مدرسه نزدیک منزل و آن زمان به من ابلاغ کردند که نام مدرسه را تغییر دهند و مدیر آموزش‌وپرورش گفتند شما نام همسرتان را بدهید که موافقت نکردند. بعد دوباره همان رییس آموزش‌وپرورش ناحیه گفت نام برادرتان را بدهید که نهایتا با آن هم موافقت نکردند و دلیلشان این بود که نمی‌خواهیم اصلا نام شهید را روی مدرسه بگذاریم که زمانی که نام مدرسه ابلاغ شد، دیدم نام یک شهید است، خب من دیگر چه چیزی می‌توانستم به اینها بگویم. مگر غیر از این است که این افراد جانشان را برای ما که الان فخر می‌فروشیم، دادند پس چرا خانواده‌شان فراموش شده بود. ناراحتی‌های زیادی است اما من تنها به خدا واگذار کرده‌ام.
‌فرض بگیریم شهید شمشادیان گفت‌وگوی ما را می‌بیند، به ایشان چه می‌گویید؟
ایشان حتما می‌گوید اعتراض نکن چون به خاطر خدا و مملکتم شهید شده‌ام چون هرگز گلایه‌ای نمی‌کرد و من می‌گویم بچه‌هایت اینجا در امن و امانند و به تو افتخار می‌کنند، من و خانواده‌ام به تو و امثال تو افتخار می‌کنیم و با تمام سختی‌ها می‌گویم خدا را شکر.
«روز‌ها در تنهایی بدون یحیی گذشت.» این بخشی از صحبت‌های شهناز رضایی همسر شهید یحیی شمشادیان است. او در گفت‌وگو با «شرق» از غم‌های خود می‌گوید و فرزندانش که تنها می‌خواهند یاد پدرشان زنده باشد.

‌با شهید شمشادیان از چه زمانی آشنا شدید؟
من با شهید یحیی شمشادیان سال 1356 آشنا شدم. ایشان به خواستگاری‌ام آمد و آن زمان همسایه بودیم و ایشان چون خیلی پسر محجوب و باشخصیتی بود، خانواده‌ام موافقت کردند و با هم ازدواج کردیم.
‌چند فرزند دارید؟
دو فرزند، یک دختر و یک پسر؛ زمانی که دخترم سه‌سال‌وشش ماهش بود پدرش شهید شد و پسرم هرگز پدرش را ندید چون یک ماهه باردار بودم و هشت‌ماه بعد از شهادت پدرش به‌دنیا آمد. خیلی متواضع و با همه بسیار خوب بود و برایش فرقی نمی‌کرد و با همه صمیمی بود.
‌دوستانشان ایشان را فرد جدی معرفی می‌کنند، در زندگی شخصی هم اینگونه بودند؟
خیلی به خانواده اهمیت می‌داد و کاملا در کارش جدی بود به این دلیل که به کارش خیلی اهمیت می‌داد. حتی بارها به ایشان شکایت می‌کردم که اصلا به فکر ما نیستید و اگر شهید شوید من و بچه‌ها بعد از شما چه‌کار باید کنیم و ایشان تکرار می‌کرد من تا خالص نشوم شهید نمی‌شوم ضمن اینکه اگر من و امثال من نرود پس چه كسي می‌خواهد از وطن دفاع کند و اینطور قانع‌ام می‌کرد.
‌نگاه شهید به جنگ چگونه بود؟
چون عراقی‌ها به خاک ایران تجاوز کرده بودند خیلی به این خاطر ناراحت بود و حتی یک لحظه هم آرام و قرار نداشت. از همان موقع که هواپیماهای عراقی به شهر ما حمله کردند، یک لحظه هم یحیی را تا زمانی که شهید شد در خانه ندیدم.
‌چند سال بعد از جنگ شهید شدند؟
15 مهر 61 شهید شدند. بیش از یک‌سال از جنگ می‌گذشت که به شهادت رسیدند. در تمام این مدت تا آنجا که توانست پرواز کرد، می‌گفت من به خاطر وطنم، اسلام، امام و زن و بچه‌هایی که در قصرشیرین کشته شدند و هنوز صدایشان در گوشم است، می‌جنگم و افتخار می‌کنم در این راه شهید شوم.
‌شهید شمشادیان اهل کجا بودند؟
در قصرشیرین به دنیا آمدند و در سومار شهید شدند.
‌بهترین خاطره زندگی‌تان با شهید چیست؟
بهترین خاطره از ایشان این است که هر زمان که از جبهه می‌آمدند می‌نشستند و تعریف می‌کردند که چند تا تانک زده‌اند و چه‌کار کرده‌اند و دشمنان چطور فرار کردند. خاطراتمان همه به جنگ برمی‌گردد.
‌دوستان شهید شمشادیان در خاطراتشان به قرآنی اشاره کردند که همیشه به همراه داشته‌اند و در این مورد می‌گفتند این قرآن راهنمای او در رسیدن به اقیانوس است، قرآن را چه کسی به او داده بود؟
من از طرف خودم و شهره دخترم به ایشان داده بودم. یک قرآن کوچک بود که هر زمانی که به عملیات می‌رفت آن را روی بازویش در جیب لباس خلبانی‌اش می‌گذاشت و می‌رفت و زمانی که یحیی آتش گرفت، دور قرآن کمی سوخته بود اما قرآن سالم مانده بود در صورتی که خودش در آتش سوخته بود.
‌«زندگی مثل رودخانه‌ای است که ابتدایش مانند چشمه‌ای است و انتهایش مانند اقیانوسی بیکران» همرزمانش می‌گویند این جمله را شهید شمشادیان زیر لب تکرار می‌کرده است و انگار به او الهام شده که شهید می‌شود؟
بله، همیشه می‌گفت زمانی که می‌روم خودم را به خدا می‌سپارم و شما نباید نگران باشید و باید پشت جبهه به ما کمک کنید و تا خدا نخواهد برگی از درخت کنده نخواهد شد و همیشه خوشحال بود و قبل از همه برای رفتن به جبهه پیشقدم بود. فکر می‌کنم بهترین روزهای زندگی‌اش بیش از اینکه با من بوده باشد زمانی بود که در جبهه بود و با دشمن می‌جنگید. همیشه تعریف می‌کرد زمانی که از بالا به عراقی‌ها نگاه می‌کنیم به خاک کشور حمله می‌کنند خیلی دردناک است. شاید کوچک‌ترین اخلاق بدی که داشت این بود که طوری با ما رفتار می‌کرد که الان من بعد از 31 سال که یحیی شهید شده هنوز فکر می‌کنم زنده است و برمی‌گردد.
‌چطور به شما خبر دادند که ایشان شهید شده است؟
سه، چهار روز بود که از جبهه آمده بود که به او خبر دادند که عراق پاتک زده و این بود که به مدرسه من آمد و گفت باید به جبهه بروم، من هم گفتم به امید خدا. روز قبل از شهادتش یکی از دوستانش به خانه ما آمد و گفت آقایحیی دلش شور می‌زند و گفته ببینم حال شما و بچه خوب است که من هم گفتم نه خدا را شکر ما همه خوب هستیم و بعد گفت یحیی گفته فردا برمی‌گردم. یحیی گفته بود که به مادرم بگویم آن غذای مورد علاقه‌اش را درست کند. مادرم خیلی‌خیلی یحیی را دوست داشت. خلاصه همان شب خواب خاکسپاری دیدم. یک ماشین ژیان داشتیم، ماشین را برداشتم و رفتم برای اینکه یحیی از جبهه بیاید ماشین را برایش ببرم که خسته نشود. به میدان آزادی که رسیدیم شهره گفت بابایحیی مرده و این را دوبار تکرار کرد این زمانی بود که دقیقا یحیی زمین خورده بود. بعد رفتیم هوانیروز و ماشین را برای یحیی گذاشتیم و برگشتیم. پاییز بود من به خانه مادرم رفته بودم یکدفعه دیدم که یک هلیکوپتر از روی خانه ما گذشت یکهو گفتم نکند یحیی شهید شده است. یکباره دیدم در زدند باور کنید نمی‌توانستم از پله‌ها بالا بروم دیدم یکی از دوستانش آمد و قسم می‌خورد که شهید نشده و علی برادرم را می‌خواست. تا اینکه ساعت پنج‌صبح که همه مردم آمدند و آن زمان فهمیدم که یحیی شهید شده است. باور کنید در طول این 31سال همیشه با خاطرات یحیی زندگی کردیم.
‌سال‌های بدون شهید شمشادیان چطور گذشت؟
خیلی بر ما سخت گذشت. چون تنها یک برادر داشتم که ایشان هم شهید شد. من بودم و مادرم و خواهرم و دو بچه کوچک خیلی سختی کشیدیم اما خب زمان می‌گذرد. در بمباران‌ها خیلی بر ما سخت گذشت و هیچ‌کس نبود که یک حالی از ما بپرسد و این روز‌ها بدترین روزهای زندگی ما بود.
‌از سوی دولت به شما توجه می‌شد؟
خب، دولت هم مشغولیاتی دارد و تنها ما به‌عنوان خانواده شهید نیستیم. اما به هر حال خیلی کم‌لطفی داشتند. در نظر بگیرید من یک زن جوان با دو بچه کوچک و مادرم که به خاطر قبر برادرم نمی‌آمد فرار کنیم و هر جا می‌رفتیم باید حتما غروب‌ها بر سر مزارش برمی‌گشتیم، طوری که هیچ‌کس در شهر نبود و ما روز می‌رفتیم و شب برمی‌گشتیم.
‌شما هم از مشکلات‌تان نمی‌گفتید؟
خیر اصلا، چون آن زمان من خجالت می‌کشیدم. بعد از اینکه جنگ تمام شد چند باری آمدند و رفتند. اما تا چند سال پیش که فرمانده هوانیروز واقعا لطف کردند و نام یحیی را زنده نگه داشتند. شما نمی‌دانید که ما چقدر به خاطر پسرم که همیشه آرزو داشت نامی از پدرش ببرند و این اتفاق نمی‌افتاد، عذاب کشیدیم. زمانی که فیلم سیمرغ را نشان می‌داد تنها امیدش این بود که نامی از پدرش ببرند و بعد پتو را روی صورتش می‌گرفت و گریه می‌کرد. شما نمی‌دانید که ما چه دوران سختی را گذراندیم. مخصوصا به بچه‌ها چون هر چه بزرگ‌تر می‌شدند احتیاج بیشتری به پدر داشتند به‌خصوص رضا چون هرگز پدرش را ندیده بود خیلی عذاب می‌کشید.
چه انتظاری داشتید؟
ما انتظار مادی نداشتیم و انتظار داشتیم که فقط از نظر معنوی به بچه‌هایم روحیه دهند، به‌عنوان مثال دختر من دبیرستان تیزهوشان بود که بعد به دبیرستان شاهد بردم. یک روز که خانه آمد گریه کرد و گفت دختر فلانی در مدرسه ما نیست اما از زمانی که آقایان آمدند سخنرانی کردند تنها اسمی که نبردند پدر من بود. شهدای زیادی مانند یحیی هستند که هرگز نامی از آنها برده نشد. روزهای زیادی را در تنهایی، بدون یحیی گذراندیم و هیچ‌کس درد ما را نمی‌فهمید.
‌بعد از شهادت همسرتان خانه سازمانی را ترک کردید؟
بله، من دیگر نمی‌توانستم آنجا زندگی کنم. از طرفی خانواده‌ام نمی‌گذاشتند ما تنها زندگی کنیم.
‌بیش از همه چه چیزی شما را ناراحت می‌کرد؟
آن زمان که نامی از یحیی نبود بچه‌ها خیلی ناراحت می‌شدند. زمانی که بچه من کلاس پنجم بود مدیر مدرسه رضا من را صدا زد و گفت رضا چیزی در حدود 30 نامه برای من نوشته که اگر پدر من هم با شما بود من الان عزیز بودم. این بچه خیلی حساس بود و این مشکلات را باید به کی می‌گفتم ما کسی را نداشتیم.
‌چه زمانی نام مدرسه‌ای که در آن خدمت می‌کردید را شهید شمشادیان گذاشتند؟
حتی در مورد نام‌گذاشتن مدرسه هم پارتی‌بازی کردند. من منتقل شدم به یک مدرسه نزدیک منزل و آن زمان به من ابلاغ کردند که نام مدرسه را تغییر دهند و مدیر آموزش‌وپرورش گفتند شما نام همسرتان را بدهید که موافقت نکردند. بعد دوباره همان رییس آموزش‌وپرورش ناحیه گفت نام برادرتان را بدهید که نهایتا با آن هم موافقت نکردند و دلیلشان این بود که نمی‌خواهیم اصلا نام شهید را روی مدرسه بگذاریم که زمانی که نام مدرسه ابلاغ شد، دیدم نام یک شهید است، خب من دیگر چه چیزی می‌توانستم به اینها بگویم. مگر غیر از این است که این افراد جانشان را برای ما که الان فخر می‌فروشیم، دادند پس چرا خانواده‌شان فراموش شده بود. ناراحتی‌های زیادی است اما من تنها به خدا واگذار کرده‌ام.
‌فرض بگیریم شهید شمشادیان گفت‌وگوی ما را می‌بیند، به ایشان چه می‌گویید؟
ایشان حتما می‌گوید اعتراض نکن چون به خاطر خدا و مملکتم شهید شده‌ام چون هرگز گلایه‌ای نمی‌کرد و من می‌گویم بچه‌هایت اینجا در امن و امانند و به تو افتخار می‌کنند، من و خانواده‌ام به تو و امثال تو افتخار می‌کنیم و با تمام سختی‌ها می‌گویم خدا را شکر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.