شورای سوم هم به ایستگاه آخر رسید
نامه اعمال بهشتیها در 6سال گذشته
حمیدرضا ابراهیمزاده
چیزی نمانده تا شورای سوم شهر تهران شمعهای ششسالگیاش را فوت کند. کارنامه شورایی که سه طیف مختلف سیاسی را در خود جای داده بود از آن جهت که به سلامت به پایان رسید در نظر بسیاری قابلقبول است؛ اما برنده نهایی ترکیب عجیب شورای سوم شهر تهران کسی نبود جز محمدباقر قالیباف، شهردار تهران. او اصلاحطلبان شورا را تا آخرین روزهای این شورا در وضعیت«آچمز» قرار داد، اصولگرایان حامی دولت را از اکثریت خارج و بعدها متفرق کرد و در نهایت از حداکثر توان حامیانش برای پیشبرد اهدافش استفاده کرد.
شورای سوم زمانی شکل گرفت که اصلاحطلبان سودای بازگشت دوباره به قدرت را در سر داشتند. با اینکه اصلاحطلبان به نتایج انتخابات اعتراض داشتند اما از فهرست 15 نفره آنها فقط چهار نفر به شورا راه پیدا کردند که هادی ساعی، بعدها با ترک این گروه سیاسی آنها را در شورا تنهاتر کرد. اصولگرایان هم به دو دسته حامیان قالیباف و حامیان دولت تقسیم شدند. قالیباف که روی حمایت افرادی مانند حسن بیادی، حبیب کاشانی و مهدی چمران حساب میکرد در زمان رایگیری برای انتخاب شهردار حمایت آنها را از دست داد و بهدامن اصلاحطلبان روی آورد. اینجا بود که سرنوشت شورای سوم تغییر کرد.
قرار نبود شوراها محافلی سیاسی باشند. کارکرد اصلی شوراها تقسیم قدرت غیرسیاسی در مدیریتهای محلی بود اما پایتخت و سیاسی بودن آن، از همان ابتدا سایه خود را بر شورای شهر انداخت. شورای تهران سیاسی شد و سیاسی ماند و اینروزها تصور شورای شهری که سیاست در آن دخیل نباشد مشکل است. کارکرد شهری شورای تهران هم زیر سایه سیاست قرار گرفته است. با ورود اصولگرایان به شورای شهر تهران، مهمترین مسایل شهری در جلسههای یکشنبه این شورا که به صورت غیرعلنی برگزار میشود حلوفصل میشوند و آنچه به صحن علنی میآید قسمتی از مسایلی است که ریشسفیدان هیاترییسه صلاح دانستهاند. اختلافنظرهای سیاسی درون شورای شهر هم به شهرداری این فرصت را داد که تا آنجا که میتواند شورای شهر را به حاشیه براند. تخلفهای ریز و درشت شهرسازی، انحراف از طرح تفصیلی شهر، تغییر کاربریهای غیراصولی، فروش تراکم و ارایه تراکم سیار بهجای بدهیهای شهرداری، راهاندازی دهها سایت و روزنامه با منابع شهرداری همه در مقابل چشمان شورای شهر که وظیفه نظارت بر شهرداری را عهدهدار است انجام شد. خطابههای تند و تذکرهای پیاپی بعضی اعضای شورا درباره تخلفهای شهرداری در نهایت در جلسههای غیرعلنی شورا به توافقهایی منجر شد که اغلب به نفع شهرداری به پایان رسید. شهردار هم بعد از سالها، شیوه برخورد با شورا را آموخته بود و میدانست با محافظهکاری هیاترییسه و ترکیب حامیانش در شورا میتواند سیاستهای خود را با کمترین هزینه دنبال کند.
با همه این احوال، شورای سوم شهر تهران را شاید بتوان غیرسیاسیترین شورایی دانست که پایتخت به خود دیده است اما این گزاره به معنی فارغ بودن شورای سوم از سیاست نیست. چهره موجه سیاست در این شورا به این علت است که اهالی سومین دوره شورای پایتخت، پختهتر امور سیاسی خود را رتقوفتق کردند. بر خلاف دو دوره قبل، سیاست نه به صورت عریان که در زیرپوست شورا جریانی پیوسته و مداوم داشت و بسیاری از تصمیمها و مصوبهها و تذکرها به شهرداری و یا نطقها و خطابههای اعضای شورای سوم صبقهای سیاسی و یا هدفی سیاسی را دنبال میکردند.
اصلاحطلبان، محافظهکارتر از اصولگرایان
اصلاحطلبان که به امید پیروزی باشکوه و بهدست گرفتن شورای شهر تهران وارد انتخابات شدند ناگهان خود را در برابر انتخابی دشوار دیدند؛ یا باید از محمدباقر قالیباف حمایت میکردند یا اجازه میدادند یکی از نزدیکان دولت سرنوشت پایتخت را هم به عاقبت کشور نزدیک میکرد. اعضای شاخص اصلاحطلبی که وارد شورا شده بودند تصمیم گرفتند که در برابر رقیب مشترکی به نام محمود احمدینژاد از قالیباف حمایت کنند. قالیباف شهردار تهران شد اما دست اصلاحطلبان از اداره شهر همچنان کوتاه ماند. نه منصبی از مناصب مدیریت شهر به مدیران دارای سابقه کار شهری این جریان سپرده شد، نه سیاستهای آنها در شهر پیاده شد و نه امتیازی سیاسی از طرف قالیباف به آنها داده شد. تنها احمد مسجدجامعی، توانست به ریاست کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر برسد اما با تغییر اوضاع سیاسی پس از سال 88، قالیباف تصمیم گرفت بخت خود را با حمایت از آنها سیاه نکند و از مرتضی طلایی، رفیق و همراه همیشگیاش در شورا خواست که در انتخابات کمیسیون نامزد شود و ریاست این کمیسیون را از مسجدجامعی بگیرد. ضعف عمومی اصلاحطلبان در سیاستورزی در شورای سوم هم گریبان آنها را گرفت. برتری نظری و کارآمدی اعضای اصلاحطلب شورا نسبت به اصولگرایان در همبستگی استراتژیک اصولگرایان محو شد. در شورای شهر سوم حتی حامیان قالیباف و منتقدانش در زمان اختلافهای استراتژیک همبستگی خود را حفظ کردند در حالیکه بهنظر میرسید اصلاحطلبان محافظهکارتر از محافظهکاران سنتی شورا عمل میکنند. اصلاحطلبان با وجود حضور سنگین و نقش تعیینکنندهشان در شورا و نیاز قالیباف به حمایتشان رفتارهای سیاسی شهرداری را تحتتاثیر قرار ندادند. اما حضور اصلاحطلبان فارغ از تاثیرگذاری سیاسیشان توانست ادبیاتی را به مدیریت شهری وارد کند که تا آن زمان کمتر به آن توجه شده بود. حضور احمد مسجدجامعی، با سابقه وزارت فرهنگ توانست مدیریت شهر تهران را مجاب کند که به حفظ میراث فرهنگی شهر توجه بیشتری نشان دهد. احیای برخی راستههای فرهنگی شهر، جلوگیری از تخریب خانههای تاریخی و قدرتگرفتن شورایاریها، سیاستهایی بود که مسجدجامعی دنبال کرد. معصومه ابتکار، در مقام دبیر کمیته محیطزیست شورای شهر تهران بر سیاستهای زیستمحیطی شهرداری تاثیر گذاشت.
برتری سربازان قالیباف در جنگ بزرگان
محمدباقر قالیباف در اولین روزهای تشکیل شورای سوم شهر تهران بسیار نگران بود. حسن بیادی، حبیب کاشانی و رسول خادم در زمان برگزاری انتخابات شوراها در فهرست حامیان قالیباف قرار داشتند و مهدی چمران که یار رییسدولت است، نهانی نظرش با قالیباف هم بود. بیادی و خادم اما در روزهای انتخاب شهردار به رقیبان قالیباف تبدیل شدند و چیزی نمانده بود که قهرمان پیشین کشتی جهان در سنگین وزن، شهردار تهران را ضربه فنی کند. در آن روزها مرتضی طلایی، معصومه آباد و علیرضا دبیر در صف یاران قالیباف به دنبال ائتلاف با اصلاحطلبان بودند و در نهایت توانستند جایگاه قالیباف را حفظ کنند. کارنامه این سهنفر به عنوان حامیان شهردار تهران با موفقیتهای قالیباف گره خورده است. مرتضی طلایی که از همان ابتدا دفترهای کوچک شورا را رها کرد و به یکی از اتاقهای مجلل مشاوران شهردار کوچ کرد و سمت مشاور فرهنگی و اجتماعی شهردار هم به او داده شد تا هم در مقام عضو شورای شهر بر کار شهردار نظارت کند و هم در مقام مشاور او را راهنمایی کند. معصومه آباد هم به همسر قالیباف برای هدایت امور بانوان شهر مشاوره داد. حامیان شهردار تهران برای حمایت از لوایح و دفاع از فعالیتهای شهرداری چیزی کم نگذاشتند و به ائتلاف خود با اصلاحطلبان پایبند بودند اما آنجا که منافع اصولگرایانهشان در خطر بود گوشهچشمی به منتقدان خود هم داشتند. کمیسیون فرهنگی شورای شهر محل تجمع حامیان قالیباف بود. این کمیسیون که در زمان ریاست مسجدجامعی یکی از پرکارترین کمیسیونهای شورا بود با ریاست طلایی کارکردی همراستا با معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری پیدا کرد. طرحهایی که در این زمان از کمیسیون فرهنگی خارج شد ناظر به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی بود که شهرداری هم علاقه زیادی به اجرای آنها داشت. طیف دیگر اصولگرایان شورا اما چرخشهای زیادی در دوران ششساله شورای سوم داشتند. تغییر مسیر ناگهانی حسن بیادی و رسول خادم در روزهای ابتدایی شورای سوم و نامزدشدن برای نشستن بر صندلی قالیباف و شکستشان در لحظههای آخر به هیچوجه آنها را ناامید نکرد. رسول خادم همچنان ریاست کمیسیون برنامهوبودجه را به دست گرفت و در هماهنگی با شهرداری، بودجههای سنگین شهر را تصویب کرد و بیادی در مقام نایبرییس شورا گاهی با انتقادهای تند و مزاج آتشینش حسابی شهرداری را نواخت اما در نهایت ارتباط نزدیکش با قالیباف را از دست نداد. گروه سیاسی که در شورای سوم ملقب به منتقدان قالیباف بودند گویا چندان انتقادی هم به شهرداری نداشتند. خسرو دانشجو هم در مقام سخنگوی شورا، هرچند شهرداری را بینصیب از انتقاد نگذاشت اما مخالفت تاثیرگذاری با قالیباف و سیاستهایش نکرد. در این میان تنها منتقد سرسخت شهردار تهران خواهر رییس دولت بود که هیچ فرصتی را برای نقد شهرداری و شخص قالیباف از دست نمیداد. پروین احمدینژاد اما تنهاتر و کمتجربهتر از آن بود که برای شهرداری مزاحمتی ایجاد کند. البته درگیریهای لفظی او با حامیان قالیباف به ویژه علیرضا دبیر، همیشه میتوانست جلسههای علنی شورا را هیجانانگیز کند.
راهگشایی برای آرزوهای بزرگ شهردار
شورای سوم شهر تهران با وجود حضور سلایق گوناگون سیاسی و فکری در آن شورا چندان تاثیرگذار نبود. شاید یکی از مهمترین مصوبههای این دوره تصویب طرح تفصیلی شهر تهران باشد. با این حال شورای شهر نتوانست از این میراث ارزشمند خود دفاع کند. شهرداری تهران که درآمدهایش وابسته به ساختوساز است در هماهنگی کامل با کمیسیون ماده 5 به صورت مداوم در طرح تفصیلی تغییر ایجاد میکند تا درآمدهای بیشتری کسب کند. این شورا همچنین سعی کرد محل درآمدهای شهرداری را از فروش تراکم و عوارض ساختوساز به درآمدهای پایدار نزدیک کند اما آرزوهای بزرگ شهردار تهران برای یادگاری کندن بر پوست شهر باعث بازگشت دوباره شهرداری به سیاست فروش شهر شد. شورای شهر سوم، چندینبار تحقیقوتفحص از مناطق مختلف شهرداری را در دستورکار قرار داد و تخلفهایی جدی در آنها کشف کرد اما شهرداری هرگز پاسخ روشن و درستی به شورا نداد. قسمتی از توان شورای شهر هم معطوف به دعوای دولت و شهرداری شد. تقابل احمدینژاد و قالیباف آنقدر هزینه بر دوش شهر گذاشت که اعضای شورا مجبور شدند در تمام این مدت قسمتی از بحثهای شورا را به پرداختنشدن بودجههای مترو از طرف دولت و یا واکنش به فرمانداری و استانداری و دیگر بخشهای دولتی اختصاص دهند.اما در این میان شهردار تهران بیشترین استفاده را از مناقشههای درونی شورا و اختلافها و محافظهکاریهای سیاسی انجام داد. اصلاحطلبان که رقیب مشترکی با قالیباف داشتند در تمام طول دوران شورای سوم با قالیباف همراهی کردند و از انتقادهای تند و صریح پرهیز کردند. در ادامه قالیباف توانست قسمت مهمی از منتقدان خود در شورا را هم با خود همراه کند و عملا کارسختی با شورای شهر نداشت.حتی زمانی محمدعلی نجفی، عضو اصلاحطلب شورای شهر گفته بود بزرگترین نقطه ضعف شورای سوم این بود که هرگز نتوانست از ابزارهای نظارتی خود بر شهرداری استفاده کند. شهرداری تهران در ضعف نظارت شورا، در این سالها بیشتر اهدافش را عملی کرد و هر گروه از شورا به مصلحتی در برابر رفتارهای شهرداری، کوتاه آمدند. در چنین فضایی، اگر محمدباقر قالیباف بتواند در انتخابات ریاستجمهوری موفق شود هم نمیتوان این موفقیت را برگرد. شورای سوم نهاد چرا که اگر شورای دوم شهر تهران، احمدینژاد را به دنیای سیاست معرفی کرد، شورای سوم تنها راه قالیباف را برای تحقق آرزوهایش هموار کرد.
شورای سوم زمانی شکل گرفت که اصلاحطلبان سودای بازگشت دوباره به قدرت را در سر داشتند. با اینکه اصلاحطلبان به نتایج انتخابات اعتراض داشتند اما از فهرست 15 نفره آنها فقط چهار نفر به شورا راه پیدا کردند که هادی ساعی، بعدها با ترک این گروه سیاسی آنها را در شورا تنهاتر کرد. اصولگرایان هم به دو دسته حامیان قالیباف و حامیان دولت تقسیم شدند. قالیباف که روی حمایت افرادی مانند حسن بیادی، حبیب کاشانی و مهدی چمران حساب میکرد در زمان رایگیری برای انتخاب شهردار حمایت آنها را از دست داد و بهدامن اصلاحطلبان روی آورد. اینجا بود که سرنوشت شورای سوم تغییر کرد.
قرار نبود شوراها محافلی سیاسی باشند. کارکرد اصلی شوراها تقسیم قدرت غیرسیاسی در مدیریتهای محلی بود اما پایتخت و سیاسی بودن آن، از همان ابتدا سایه خود را بر شورای شهر انداخت. شورای تهران سیاسی شد و سیاسی ماند و اینروزها تصور شورای شهری که سیاست در آن دخیل نباشد مشکل است. کارکرد شهری شورای تهران هم زیر سایه سیاست قرار گرفته است. با ورود اصولگرایان به شورای شهر تهران، مهمترین مسایل شهری در جلسههای یکشنبه این شورا که به صورت غیرعلنی برگزار میشود حلوفصل میشوند و آنچه به صحن علنی میآید قسمتی از مسایلی است که ریشسفیدان هیاترییسه صلاح دانستهاند. اختلافنظرهای سیاسی درون شورای شهر هم به شهرداری این فرصت را داد که تا آنجا که میتواند شورای شهر را به حاشیه براند. تخلفهای ریز و درشت شهرسازی، انحراف از طرح تفصیلی شهر، تغییر کاربریهای غیراصولی، فروش تراکم و ارایه تراکم سیار بهجای بدهیهای شهرداری، راهاندازی دهها سایت و روزنامه با منابع شهرداری همه در مقابل چشمان شورای شهر که وظیفه نظارت بر شهرداری را عهدهدار است انجام شد. خطابههای تند و تذکرهای پیاپی بعضی اعضای شورا درباره تخلفهای شهرداری در نهایت در جلسههای غیرعلنی شورا به توافقهایی منجر شد که اغلب به نفع شهرداری به پایان رسید. شهردار هم بعد از سالها، شیوه برخورد با شورا را آموخته بود و میدانست با محافظهکاری هیاترییسه و ترکیب حامیانش در شورا میتواند سیاستهای خود را با کمترین هزینه دنبال کند.
با همه این احوال، شورای سوم شهر تهران را شاید بتوان غیرسیاسیترین شورایی دانست که پایتخت به خود دیده است اما این گزاره به معنی فارغ بودن شورای سوم از سیاست نیست. چهره موجه سیاست در این شورا به این علت است که اهالی سومین دوره شورای پایتخت، پختهتر امور سیاسی خود را رتقوفتق کردند. بر خلاف دو دوره قبل، سیاست نه به صورت عریان که در زیرپوست شورا جریانی پیوسته و مداوم داشت و بسیاری از تصمیمها و مصوبهها و تذکرها به شهرداری و یا نطقها و خطابههای اعضای شورای سوم صبقهای سیاسی و یا هدفی سیاسی را دنبال میکردند.
اصلاحطلبان، محافظهکارتر از اصولگرایان
اصلاحطلبان که به امید پیروزی باشکوه و بهدست گرفتن شورای شهر تهران وارد انتخابات شدند ناگهان خود را در برابر انتخابی دشوار دیدند؛ یا باید از محمدباقر قالیباف حمایت میکردند یا اجازه میدادند یکی از نزدیکان دولت سرنوشت پایتخت را هم به عاقبت کشور نزدیک میکرد. اعضای شاخص اصلاحطلبی که وارد شورا شده بودند تصمیم گرفتند که در برابر رقیب مشترکی به نام محمود احمدینژاد از قالیباف حمایت کنند. قالیباف شهردار تهران شد اما دست اصلاحطلبان از اداره شهر همچنان کوتاه ماند. نه منصبی از مناصب مدیریت شهر به مدیران دارای سابقه کار شهری این جریان سپرده شد، نه سیاستهای آنها در شهر پیاده شد و نه امتیازی سیاسی از طرف قالیباف به آنها داده شد. تنها احمد مسجدجامعی، توانست به ریاست کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر برسد اما با تغییر اوضاع سیاسی پس از سال 88، قالیباف تصمیم گرفت بخت خود را با حمایت از آنها سیاه نکند و از مرتضی طلایی، رفیق و همراه همیشگیاش در شورا خواست که در انتخابات کمیسیون نامزد شود و ریاست این کمیسیون را از مسجدجامعی بگیرد. ضعف عمومی اصلاحطلبان در سیاستورزی در شورای سوم هم گریبان آنها را گرفت. برتری نظری و کارآمدی اعضای اصلاحطلب شورا نسبت به اصولگرایان در همبستگی استراتژیک اصولگرایان محو شد. در شورای شهر سوم حتی حامیان قالیباف و منتقدانش در زمان اختلافهای استراتژیک همبستگی خود را حفظ کردند در حالیکه بهنظر میرسید اصلاحطلبان محافظهکارتر از محافظهکاران سنتی شورا عمل میکنند. اصلاحطلبان با وجود حضور سنگین و نقش تعیینکنندهشان در شورا و نیاز قالیباف به حمایتشان رفتارهای سیاسی شهرداری را تحتتاثیر قرار ندادند. اما حضور اصلاحطلبان فارغ از تاثیرگذاری سیاسیشان توانست ادبیاتی را به مدیریت شهری وارد کند که تا آن زمان کمتر به آن توجه شده بود. حضور احمد مسجدجامعی، با سابقه وزارت فرهنگ توانست مدیریت شهر تهران را مجاب کند که به حفظ میراث فرهنگی شهر توجه بیشتری نشان دهد. احیای برخی راستههای فرهنگی شهر، جلوگیری از تخریب خانههای تاریخی و قدرتگرفتن شورایاریها، سیاستهایی بود که مسجدجامعی دنبال کرد. معصومه ابتکار، در مقام دبیر کمیته محیطزیست شورای شهر تهران بر سیاستهای زیستمحیطی شهرداری تاثیر گذاشت.
برتری سربازان قالیباف در جنگ بزرگان
محمدباقر قالیباف در اولین روزهای تشکیل شورای سوم شهر تهران بسیار نگران بود. حسن بیادی، حبیب کاشانی و رسول خادم در زمان برگزاری انتخابات شوراها در فهرست حامیان قالیباف قرار داشتند و مهدی چمران که یار رییسدولت است، نهانی نظرش با قالیباف هم بود. بیادی و خادم اما در روزهای انتخاب شهردار به رقیبان قالیباف تبدیل شدند و چیزی نمانده بود که قهرمان پیشین کشتی جهان در سنگین وزن، شهردار تهران را ضربه فنی کند. در آن روزها مرتضی طلایی، معصومه آباد و علیرضا دبیر در صف یاران قالیباف به دنبال ائتلاف با اصلاحطلبان بودند و در نهایت توانستند جایگاه قالیباف را حفظ کنند. کارنامه این سهنفر به عنوان حامیان شهردار تهران با موفقیتهای قالیباف گره خورده است. مرتضی طلایی که از همان ابتدا دفترهای کوچک شورا را رها کرد و به یکی از اتاقهای مجلل مشاوران شهردار کوچ کرد و سمت مشاور فرهنگی و اجتماعی شهردار هم به او داده شد تا هم در مقام عضو شورای شهر بر کار شهردار نظارت کند و هم در مقام مشاور او را راهنمایی کند. معصومه آباد هم به همسر قالیباف برای هدایت امور بانوان شهر مشاوره داد. حامیان شهردار تهران برای حمایت از لوایح و دفاع از فعالیتهای شهرداری چیزی کم نگذاشتند و به ائتلاف خود با اصلاحطلبان پایبند بودند اما آنجا که منافع اصولگرایانهشان در خطر بود گوشهچشمی به منتقدان خود هم داشتند. کمیسیون فرهنگی شورای شهر محل تجمع حامیان قالیباف بود. این کمیسیون که در زمان ریاست مسجدجامعی یکی از پرکارترین کمیسیونهای شورا بود با ریاست طلایی کارکردی همراستا با معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری پیدا کرد. طرحهایی که در این زمان از کمیسیون فرهنگی خارج شد ناظر به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی بود که شهرداری هم علاقه زیادی به اجرای آنها داشت. طیف دیگر اصولگرایان شورا اما چرخشهای زیادی در دوران ششساله شورای سوم داشتند. تغییر مسیر ناگهانی حسن بیادی و رسول خادم در روزهای ابتدایی شورای سوم و نامزدشدن برای نشستن بر صندلی قالیباف و شکستشان در لحظههای آخر به هیچوجه آنها را ناامید نکرد. رسول خادم همچنان ریاست کمیسیون برنامهوبودجه را به دست گرفت و در هماهنگی با شهرداری، بودجههای سنگین شهر را تصویب کرد و بیادی در مقام نایبرییس شورا گاهی با انتقادهای تند و مزاج آتشینش حسابی شهرداری را نواخت اما در نهایت ارتباط نزدیکش با قالیباف را از دست نداد. گروه سیاسی که در شورای سوم ملقب به منتقدان قالیباف بودند گویا چندان انتقادی هم به شهرداری نداشتند. خسرو دانشجو هم در مقام سخنگوی شورا، هرچند شهرداری را بینصیب از انتقاد نگذاشت اما مخالفت تاثیرگذاری با قالیباف و سیاستهایش نکرد. در این میان تنها منتقد سرسخت شهردار تهران خواهر رییس دولت بود که هیچ فرصتی را برای نقد شهرداری و شخص قالیباف از دست نمیداد. پروین احمدینژاد اما تنهاتر و کمتجربهتر از آن بود که برای شهرداری مزاحمتی ایجاد کند. البته درگیریهای لفظی او با حامیان قالیباف به ویژه علیرضا دبیر، همیشه میتوانست جلسههای علنی شورا را هیجانانگیز کند.
راهگشایی برای آرزوهای بزرگ شهردار
شورای سوم شهر تهران با وجود حضور سلایق گوناگون سیاسی و فکری در آن شورا چندان تاثیرگذار نبود. شاید یکی از مهمترین مصوبههای این دوره تصویب طرح تفصیلی شهر تهران باشد. با این حال شورای شهر نتوانست از این میراث ارزشمند خود دفاع کند. شهرداری تهران که درآمدهایش وابسته به ساختوساز است در هماهنگی کامل با کمیسیون ماده 5 به صورت مداوم در طرح تفصیلی تغییر ایجاد میکند تا درآمدهای بیشتری کسب کند. این شورا همچنین سعی کرد محل درآمدهای شهرداری را از فروش تراکم و عوارض ساختوساز به درآمدهای پایدار نزدیک کند اما آرزوهای بزرگ شهردار تهران برای یادگاری کندن بر پوست شهر باعث بازگشت دوباره شهرداری به سیاست فروش شهر شد. شورای شهر سوم، چندینبار تحقیقوتفحص از مناطق مختلف شهرداری را در دستورکار قرار داد و تخلفهایی جدی در آنها کشف کرد اما شهرداری هرگز پاسخ روشن و درستی به شورا نداد. قسمتی از توان شورای شهر هم معطوف به دعوای دولت و شهرداری شد. تقابل احمدینژاد و قالیباف آنقدر هزینه بر دوش شهر گذاشت که اعضای شورا مجبور شدند در تمام این مدت قسمتی از بحثهای شورا را به پرداختنشدن بودجههای مترو از طرف دولت و یا واکنش به فرمانداری و استانداری و دیگر بخشهای دولتی اختصاص دهند.اما در این میان شهردار تهران بیشترین استفاده را از مناقشههای درونی شورا و اختلافها و محافظهکاریهای سیاسی انجام داد. اصلاحطلبان که رقیب مشترکی با قالیباف داشتند در تمام طول دوران شورای سوم با قالیباف همراهی کردند و از انتقادهای تند و صریح پرهیز کردند. در ادامه قالیباف توانست قسمت مهمی از منتقدان خود در شورا را هم با خود همراه کند و عملا کارسختی با شورای شهر نداشت.حتی زمانی محمدعلی نجفی، عضو اصلاحطلب شورای شهر گفته بود بزرگترین نقطه ضعف شورای سوم این بود که هرگز نتوانست از ابزارهای نظارتی خود بر شهرداری استفاده کند. شهرداری تهران در ضعف نظارت شورا، در این سالها بیشتر اهدافش را عملی کرد و هر گروه از شورا به مصلحتی در برابر رفتارهای شهرداری، کوتاه آمدند. در چنین فضایی، اگر محمدباقر قالیباف بتواند در انتخابات ریاستجمهوری موفق شود هم نمیتوان این موفقیت را برگرد. شورای سوم نهاد چرا که اگر شورای دوم شهر تهران، احمدینژاد را به دنیای سیاست معرفی کرد، شورای سوم تنها راه قالیباف را برای تحقق آرزوهایش هموار کرد.
چیزی نمانده تا شورای سوم شهر تهران شمعهای ششسالگیاش را فوت کند. کارنامه شورایی که سه طیف مختلف سیاسی را در خود جای داده بود از آن جهت که به سلامت به پایان رسید در نظر بسیاری قابلقبول است؛ اما برنده نهایی ترکیب عجیب شورای سوم شهر تهران کسی نبود جز محمدباقر قالیباف، شهردار تهران. او اصلاحطلبان شورا را تا آخرین روزهای این شورا در وضعیت«آچمز» قرار داد، اصولگرایان حامی دولت را از اکثریت خارج و بعدها متفرق کرد و در نهایت از حداکثر توان حامیانش برای پیشبرد اهدافش استفاده کرد.
شورای سوم زمانی شکل گرفت که اصلاحطلبان سودای بازگشت دوباره به قدرت را در سر داشتند. با اینکه اصلاحطلبان به نتایج انتخابات اعتراض داشتند اما از فهرست 15 نفره آنها فقط چهار نفر به شورا راه پیدا کردند که هادی ساعی، بعدها با ترک این گروه سیاسی آنها را در شورا تنهاتر کرد. اصولگرایان هم به دو دسته حامیان قالیباف و حامیان دولت تقسیم شدند. قالیباف که روی حمایت افرادی مانند حسن بیادی، حبیب کاشانی و مهدی چمران حساب میکرد در زمان رایگیری برای انتخاب شهردار حمایت آنها را از دست داد و بهدامن اصلاحطلبان روی آورد. اینجا بود که سرنوشت شورای سوم تغییر کرد.
قرار نبود شوراها محافلی سیاسی باشند. کارکرد اصلی شوراها تقسیم قدرت غیرسیاسی در مدیریتهای محلی بود اما پایتخت و سیاسی بودن آن، از همان ابتدا سایه خود را بر شورای شهر انداخت. شورای تهران سیاسی شد و سیاسی ماند و اینروزها تصور شورای شهری که سیاست در آن دخیل نباشد مشکل است. کارکرد شهری شورای تهران هم زیر سایه سیاست قرار گرفته است. با ورود اصولگرایان به شورای شهر تهران، مهمترین مسایل شهری در جلسههای یکشنبه این شورا که به صورت غیرعلنی برگزار میشود حلوفصل میشوند و آنچه به صحن علنی میآید قسمتی از مسایلی است که ریشسفیدان هیاترییسه صلاح دانستهاند. اختلافنظرهای سیاسی درون شورای شهر هم به شهرداری این فرصت را داد که تا آنجا که میتواند شورای شهر را به حاشیه براند. تخلفهای ریز و درشت شهرسازی، انحراف از طرح تفصیلی شهر، تغییر کاربریهای غیراصولی، فروش تراکم و ارایه تراکم سیار بهجای بدهیهای شهرداری، راهاندازی دهها سایت و روزنامه با منابع شهرداری همه در مقابل چشمان شورای شهر که وظیفه نظارت بر شهرداری را عهدهدار است انجام شد. خطابههای تند و تذکرهای پیاپی بعضی اعضای شورا درباره تخلفهای شهرداری در نهایت در جلسههای غیرعلنی شورا به توافقهایی منجر شد که اغلب به نفع شهرداری به پایان رسید. شهردار هم بعد از سالها، شیوه برخورد با شورا را آموخته بود و میدانست با محافظهکاری هیاترییسه و ترکیب حامیانش در شورا میتواند سیاستهای خود را با کمترین هزینه دنبال کند.
با همه این احوال، شورای سوم شهر تهران را شاید بتوان غیرسیاسیترین شورایی دانست که پایتخت به خود دیده است اما این گزاره به معنی فارغ بودن شورای سوم از سیاست نیست. چهره موجه سیاست در این شورا به این علت است که اهالی سومین دوره شورای پایتخت، پختهتر امور سیاسی خود را رتقوفتق کردند. بر خلاف دو دوره قبل، سیاست نه به صورت عریان که در زیرپوست شورا جریانی پیوسته و مداوم داشت و بسیاری از تصمیمها و مصوبهها و تذکرها به شهرداری و یا نطقها و خطابههای اعضای شورای سوم صبقهای سیاسی و یا هدفی سیاسی را دنبال میکردند.
اصلاحطلبان، محافظهکارتر از اصولگرایان
اصلاحطلبان که به امید پیروزی باشکوه و بهدست گرفتن شورای شهر تهران وارد انتخابات شدند ناگهان خود را در برابر انتخابی دشوار دیدند؛ یا باید از محمدباقر قالیباف حمایت میکردند یا اجازه میدادند یکی از نزدیکان دولت سرنوشت پایتخت را هم به عاقبت کشور نزدیک میکرد. اعضای شاخص اصلاحطلبی که وارد شورا شده بودند تصمیم گرفتند که در برابر رقیب مشترکی به نام محمود احمدینژاد از قالیباف حمایت کنند. قالیباف شهردار تهران شد اما دست اصلاحطلبان از اداره شهر همچنان کوتاه ماند. نه منصبی از مناصب مدیریت شهر به مدیران دارای سابقه کار شهری این جریان سپرده شد، نه سیاستهای آنها در شهر پیاده شد و نه امتیازی سیاسی از طرف قالیباف به آنها داده شد. تنها احمد مسجدجامعی، توانست به ریاست کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر برسد اما با تغییر اوضاع سیاسی پس از سال 88، قالیباف تصمیم گرفت بخت خود را با حمایت از آنها سیاه نکند و از مرتضی طلایی، رفیق و همراه همیشگیاش در شورا خواست که در انتخابات کمیسیون نامزد شود و ریاست این کمیسیون را از مسجدجامعی بگیرد. ضعف عمومی اصلاحطلبان در سیاستورزی در شورای سوم هم گریبان آنها را گرفت. برتری نظری و کارآمدی اعضای اصلاحطلب شورا نسبت به اصولگرایان در همبستگی استراتژیک اصولگرایان محو شد. در شورای شهر سوم حتی حامیان قالیباف و منتقدانش در زمان اختلافهای استراتژیک همبستگی خود را حفظ کردند در حالیکه بهنظر میرسید اصلاحطلبان محافظهکارتر از محافظهکاران سنتی شورا عمل میکنند. اصلاحطلبان با وجود حضور سنگین و نقش تعیینکنندهشان در شورا و نیاز قالیباف به حمایتشان رفتارهای سیاسی شهرداری را تحتتاثیر قرار ندادند. اما حضور اصلاحطلبان فارغ از تاثیرگذاری سیاسیشان توانست ادبیاتی را به مدیریت شهری وارد کند که تا آن زمان کمتر به آن توجه شده بود. حضور احمد مسجدجامعی، با سابقه وزارت فرهنگ توانست مدیریت شهر تهران را مجاب کند که به حفظ میراث فرهنگی شهر توجه بیشتری نشان دهد. احیای برخی راستههای فرهنگی شهر، جلوگیری از تخریب خانههای تاریخی و قدرتگرفتن شورایاریها، سیاستهایی بود که مسجدجامعی دنبال کرد. معصومه ابتکار، در مقام دبیر کمیته محیطزیست شورای شهر تهران بر سیاستهای زیستمحیطی شهرداری تاثیر گذاشت.
برتری سربازان قالیباف در جنگ بزرگان
محمدباقر قالیباف در اولین روزهای تشکیل شورای سوم شهر تهران بسیار نگران بود. حسن بیادی، حبیب کاشانی و رسول خادم در زمان برگزاری انتخابات شوراها در فهرست حامیان قالیباف قرار داشتند و مهدی چمران که یار رییسدولت است، نهانی نظرش با قالیباف هم بود. بیادی و خادم اما در روزهای انتخاب شهردار به رقیبان قالیباف تبدیل شدند و چیزی نمانده بود که قهرمان پیشین کشتی جهان در سنگین وزن، شهردار تهران را ضربه فنی کند. در آن روزها مرتضی طلایی، معصومه آباد و علیرضا دبیر در صف یاران قالیباف به دنبال ائتلاف با اصلاحطلبان بودند و در نهایت توانستند جایگاه قالیباف را حفظ کنند. کارنامه این سهنفر به عنوان حامیان شهردار تهران با موفقیتهای قالیباف گره خورده است. مرتضی طلایی که از همان ابتدا دفترهای کوچک شورا را رها کرد و به یکی از اتاقهای مجلل مشاوران شهردار کوچ کرد و سمت مشاور فرهنگی و اجتماعی شهردار هم به او داده شد تا هم در مقام عضو شورای شهر بر کار شهردار نظارت کند و هم در مقام مشاور او را راهنمایی کند. معصومه آباد هم به همسر قالیباف برای هدایت امور بانوان شهر مشاوره داد. حامیان شهردار تهران برای حمایت از لوایح و دفاع از فعالیتهای شهرداری چیزی کم نگذاشتند و به ائتلاف خود با اصلاحطلبان پایبند بودند اما آنجا که منافع اصولگرایانهشان در خطر بود گوشهچشمی به منتقدان خود هم داشتند. کمیسیون فرهنگی شورای شهر محل تجمع حامیان قالیباف بود. این کمیسیون که در زمان ریاست مسجدجامعی یکی از پرکارترین کمیسیونهای شورا بود با ریاست طلایی کارکردی همراستا با معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری پیدا کرد. طرحهایی که در این زمان از کمیسیون فرهنگی خارج شد ناظر به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی بود که شهرداری هم علاقه زیادی به اجرای آنها داشت. طیف دیگر اصولگرایان شورا اما چرخشهای زیادی در دوران ششساله شورای سوم داشتند. تغییر مسیر ناگهانی حسن بیادی و رسول خادم در روزهای ابتدایی شورای سوم و نامزدشدن برای نشستن بر صندلی قالیباف و شکستشان در لحظههای آخر به هیچوجه آنها را ناامید نکرد. رسول خادم همچنان ریاست کمیسیون برنامهوبودجه را به دست گرفت و در هماهنگی با شهرداری، بودجههای سنگین شهر را تصویب کرد و بیادی در مقام نایبرییس شورا گاهی با انتقادهای تند و مزاج آتشینش حسابی شهرداری را نواخت اما در نهایت ارتباط نزدیکش با قالیباف را از دست نداد. گروه سیاسی که در شورای سوم ملقب به منتقدان قالیباف بودند گویا چندان انتقادی هم به شهرداری نداشتند. خسرو دانشجو هم در مقام سخنگوی شورا، هرچند شهرداری را بینصیب از انتقاد نگذاشت اما مخالفت تاثیرگذاری با قالیباف و سیاستهایش نکرد. در این میان تنها منتقد سرسخت شهردار تهران خواهر رییس دولت بود که هیچ فرصتی را برای نقد شهرداری و شخص قالیباف از دست نمیداد. پروین احمدینژاد اما تنهاتر و کمتجربهتر از آن بود که برای شهرداری مزاحمتی ایجاد کند. البته درگیریهای لفظی او با حامیان قالیباف به ویژه علیرضا دبیر، همیشه میتوانست جلسههای علنی شورا را هیجانانگیز کند.
راهگشایی برای آرزوهای بزرگ شهردار
شورای سوم شهر تهران با وجود حضور سلایق گوناگون سیاسی و فکری در آن شورا چندان تاثیرگذار نبود. شاید یکی از مهمترین مصوبههای این دوره تصویب طرح تفصیلی شهر تهران باشد. با این حال شورای شهر نتوانست از این میراث ارزشمند خود دفاع کند. شهرداری تهران که درآمدهایش وابسته به ساختوساز است در هماهنگی کامل با کمیسیون ماده 5 به صورت مداوم در طرح تفصیلی تغییر ایجاد میکند تا درآمدهای بیشتری کسب کند. این شورا همچنین سعی کرد محل درآمدهای شهرداری را از فروش تراکم و عوارض ساختوساز به درآمدهای پایدار نزدیک کند اما آرزوهای بزرگ شهردار تهران برای یادگاری کندن بر پوست شهر باعث بازگشت دوباره شهرداری به سیاست فروش شهر شد. شورای شهر سوم، چندینبار تحقیقوتفحص از مناطق مختلف شهرداری را در دستورکار قرار داد و تخلفهایی جدی در آنها کشف کرد اما شهرداری هرگز پاسخ روشن و درستی به شورا نداد. قسمتی از توان شورای شهر هم معطوف به دعوای دولت و شهرداری شد. تقابل احمدینژاد و قالیباف آنقدر هزینه بر دوش شهر گذاشت که اعضای شورا مجبور شدند در تمام این مدت قسمتی از بحثهای شورا را به پرداختنشدن بودجههای مترو از طرف دولت و یا واکنش به فرمانداری و استانداری و دیگر بخشهای دولتی اختصاص دهند.اما در این میان شهردار تهران بیشترین استفاده را از مناقشههای درونی شورا و اختلافها و محافظهکاریهای سیاسی انجام داد. اصلاحطلبان که رقیب مشترکی با قالیباف داشتند در تمام طول دوران شورای سوم با قالیباف همراهی کردند و از انتقادهای تند و صریح پرهیز کردند. در ادامه قالیباف توانست قسمت مهمی از منتقدان خود در شورا را هم با خود همراه کند و عملا کارسختی با شورای شهر نداشت.حتی زمانی محمدعلی نجفی، عضو اصلاحطلب شورای شهر گفته بود بزرگترین نقطه ضعف شورای سوم این بود که هرگز نتوانست از ابزارهای نظارتی خود بر شهرداری استفاده کند. شهرداری تهران در ضعف نظارت شورا، در این سالها بیشتر اهدافش را عملی کرد و هر گروه از شورا به مصلحتی در برابر رفتارهای شهرداری، کوتاه آمدند. در چنین فضایی، اگر محمدباقر قالیباف بتواند در انتخابات ریاستجمهوری موفق شود هم نمیتوان این موفقیت را برگرد. شورای سوم نهاد چرا که اگر شورای دوم شهر تهران، احمدینژاد را به دنیای سیاست معرفی کرد، شورای سوم تنها راه قالیباف را برای تحقق آرزوهایش هموار کرد.
شورای سوم زمانی شکل گرفت که اصلاحطلبان سودای بازگشت دوباره به قدرت را در سر داشتند. با اینکه اصلاحطلبان به نتایج انتخابات اعتراض داشتند اما از فهرست 15 نفره آنها فقط چهار نفر به شورا راه پیدا کردند که هادی ساعی، بعدها با ترک این گروه سیاسی آنها را در شورا تنهاتر کرد. اصولگرایان هم به دو دسته حامیان قالیباف و حامیان دولت تقسیم شدند. قالیباف که روی حمایت افرادی مانند حسن بیادی، حبیب کاشانی و مهدی چمران حساب میکرد در زمان رایگیری برای انتخاب شهردار حمایت آنها را از دست داد و بهدامن اصلاحطلبان روی آورد. اینجا بود که سرنوشت شورای سوم تغییر کرد.
قرار نبود شوراها محافلی سیاسی باشند. کارکرد اصلی شوراها تقسیم قدرت غیرسیاسی در مدیریتهای محلی بود اما پایتخت و سیاسی بودن آن، از همان ابتدا سایه خود را بر شورای شهر انداخت. شورای تهران سیاسی شد و سیاسی ماند و اینروزها تصور شورای شهری که سیاست در آن دخیل نباشد مشکل است. کارکرد شهری شورای تهران هم زیر سایه سیاست قرار گرفته است. با ورود اصولگرایان به شورای شهر تهران، مهمترین مسایل شهری در جلسههای یکشنبه این شورا که به صورت غیرعلنی برگزار میشود حلوفصل میشوند و آنچه به صحن علنی میآید قسمتی از مسایلی است که ریشسفیدان هیاترییسه صلاح دانستهاند. اختلافنظرهای سیاسی درون شورای شهر هم به شهرداری این فرصت را داد که تا آنجا که میتواند شورای شهر را به حاشیه براند. تخلفهای ریز و درشت شهرسازی، انحراف از طرح تفصیلی شهر، تغییر کاربریهای غیراصولی، فروش تراکم و ارایه تراکم سیار بهجای بدهیهای شهرداری، راهاندازی دهها سایت و روزنامه با منابع شهرداری همه در مقابل چشمان شورای شهر که وظیفه نظارت بر شهرداری را عهدهدار است انجام شد. خطابههای تند و تذکرهای پیاپی بعضی اعضای شورا درباره تخلفهای شهرداری در نهایت در جلسههای غیرعلنی شورا به توافقهایی منجر شد که اغلب به نفع شهرداری به پایان رسید. شهردار هم بعد از سالها، شیوه برخورد با شورا را آموخته بود و میدانست با محافظهکاری هیاترییسه و ترکیب حامیانش در شورا میتواند سیاستهای خود را با کمترین هزینه دنبال کند.
با همه این احوال، شورای سوم شهر تهران را شاید بتوان غیرسیاسیترین شورایی دانست که پایتخت به خود دیده است اما این گزاره به معنی فارغ بودن شورای سوم از سیاست نیست. چهره موجه سیاست در این شورا به این علت است که اهالی سومین دوره شورای پایتخت، پختهتر امور سیاسی خود را رتقوفتق کردند. بر خلاف دو دوره قبل، سیاست نه به صورت عریان که در زیرپوست شورا جریانی پیوسته و مداوم داشت و بسیاری از تصمیمها و مصوبهها و تذکرها به شهرداری و یا نطقها و خطابههای اعضای شورای سوم صبقهای سیاسی و یا هدفی سیاسی را دنبال میکردند.
اصلاحطلبان، محافظهکارتر از اصولگرایان
اصلاحطلبان که به امید پیروزی باشکوه و بهدست گرفتن شورای شهر تهران وارد انتخابات شدند ناگهان خود را در برابر انتخابی دشوار دیدند؛ یا باید از محمدباقر قالیباف حمایت میکردند یا اجازه میدادند یکی از نزدیکان دولت سرنوشت پایتخت را هم به عاقبت کشور نزدیک میکرد. اعضای شاخص اصلاحطلبی که وارد شورا شده بودند تصمیم گرفتند که در برابر رقیب مشترکی به نام محمود احمدینژاد از قالیباف حمایت کنند. قالیباف شهردار تهران شد اما دست اصلاحطلبان از اداره شهر همچنان کوتاه ماند. نه منصبی از مناصب مدیریت شهر به مدیران دارای سابقه کار شهری این جریان سپرده شد، نه سیاستهای آنها در شهر پیاده شد و نه امتیازی سیاسی از طرف قالیباف به آنها داده شد. تنها احمد مسجدجامعی، توانست به ریاست کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر برسد اما با تغییر اوضاع سیاسی پس از سال 88، قالیباف تصمیم گرفت بخت خود را با حمایت از آنها سیاه نکند و از مرتضی طلایی، رفیق و همراه همیشگیاش در شورا خواست که در انتخابات کمیسیون نامزد شود و ریاست این کمیسیون را از مسجدجامعی بگیرد. ضعف عمومی اصلاحطلبان در سیاستورزی در شورای سوم هم گریبان آنها را گرفت. برتری نظری و کارآمدی اعضای اصلاحطلب شورا نسبت به اصولگرایان در همبستگی استراتژیک اصولگرایان محو شد. در شورای شهر سوم حتی حامیان قالیباف و منتقدانش در زمان اختلافهای استراتژیک همبستگی خود را حفظ کردند در حالیکه بهنظر میرسید اصلاحطلبان محافظهکارتر از محافظهکاران سنتی شورا عمل میکنند. اصلاحطلبان با وجود حضور سنگین و نقش تعیینکنندهشان در شورا و نیاز قالیباف به حمایتشان رفتارهای سیاسی شهرداری را تحتتاثیر قرار ندادند. اما حضور اصلاحطلبان فارغ از تاثیرگذاری سیاسیشان توانست ادبیاتی را به مدیریت شهری وارد کند که تا آن زمان کمتر به آن توجه شده بود. حضور احمد مسجدجامعی، با سابقه وزارت فرهنگ توانست مدیریت شهر تهران را مجاب کند که به حفظ میراث فرهنگی شهر توجه بیشتری نشان دهد. احیای برخی راستههای فرهنگی شهر، جلوگیری از تخریب خانههای تاریخی و قدرتگرفتن شورایاریها، سیاستهایی بود که مسجدجامعی دنبال کرد. معصومه ابتکار، در مقام دبیر کمیته محیطزیست شورای شهر تهران بر سیاستهای زیستمحیطی شهرداری تاثیر گذاشت.
برتری سربازان قالیباف در جنگ بزرگان
محمدباقر قالیباف در اولین روزهای تشکیل شورای سوم شهر تهران بسیار نگران بود. حسن بیادی، حبیب کاشانی و رسول خادم در زمان برگزاری انتخابات شوراها در فهرست حامیان قالیباف قرار داشتند و مهدی چمران که یار رییسدولت است، نهانی نظرش با قالیباف هم بود. بیادی و خادم اما در روزهای انتخاب شهردار به رقیبان قالیباف تبدیل شدند و چیزی نمانده بود که قهرمان پیشین کشتی جهان در سنگین وزن، شهردار تهران را ضربه فنی کند. در آن روزها مرتضی طلایی، معصومه آباد و علیرضا دبیر در صف یاران قالیباف به دنبال ائتلاف با اصلاحطلبان بودند و در نهایت توانستند جایگاه قالیباف را حفظ کنند. کارنامه این سهنفر به عنوان حامیان شهردار تهران با موفقیتهای قالیباف گره خورده است. مرتضی طلایی که از همان ابتدا دفترهای کوچک شورا را رها کرد و به یکی از اتاقهای مجلل مشاوران شهردار کوچ کرد و سمت مشاور فرهنگی و اجتماعی شهردار هم به او داده شد تا هم در مقام عضو شورای شهر بر کار شهردار نظارت کند و هم در مقام مشاور او را راهنمایی کند. معصومه آباد هم به همسر قالیباف برای هدایت امور بانوان شهر مشاوره داد. حامیان شهردار تهران برای حمایت از لوایح و دفاع از فعالیتهای شهرداری چیزی کم نگذاشتند و به ائتلاف خود با اصلاحطلبان پایبند بودند اما آنجا که منافع اصولگرایانهشان در خطر بود گوشهچشمی به منتقدان خود هم داشتند. کمیسیون فرهنگی شورای شهر محل تجمع حامیان قالیباف بود. این کمیسیون که در زمان ریاست مسجدجامعی یکی از پرکارترین کمیسیونهای شورا بود با ریاست طلایی کارکردی همراستا با معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری پیدا کرد. طرحهایی که در این زمان از کمیسیون فرهنگی خارج شد ناظر به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی بود که شهرداری هم علاقه زیادی به اجرای آنها داشت. طیف دیگر اصولگرایان شورا اما چرخشهای زیادی در دوران ششساله شورای سوم داشتند. تغییر مسیر ناگهانی حسن بیادی و رسول خادم در روزهای ابتدایی شورای سوم و نامزدشدن برای نشستن بر صندلی قالیباف و شکستشان در لحظههای آخر به هیچوجه آنها را ناامید نکرد. رسول خادم همچنان ریاست کمیسیون برنامهوبودجه را به دست گرفت و در هماهنگی با شهرداری، بودجههای سنگین شهر را تصویب کرد و بیادی در مقام نایبرییس شورا گاهی با انتقادهای تند و مزاج آتشینش حسابی شهرداری را نواخت اما در نهایت ارتباط نزدیکش با قالیباف را از دست نداد. گروه سیاسی که در شورای سوم ملقب به منتقدان قالیباف بودند گویا چندان انتقادی هم به شهرداری نداشتند. خسرو دانشجو هم در مقام سخنگوی شورا، هرچند شهرداری را بینصیب از انتقاد نگذاشت اما مخالفت تاثیرگذاری با قالیباف و سیاستهایش نکرد. در این میان تنها منتقد سرسخت شهردار تهران خواهر رییس دولت بود که هیچ فرصتی را برای نقد شهرداری و شخص قالیباف از دست نمیداد. پروین احمدینژاد اما تنهاتر و کمتجربهتر از آن بود که برای شهرداری مزاحمتی ایجاد کند. البته درگیریهای لفظی او با حامیان قالیباف به ویژه علیرضا دبیر، همیشه میتوانست جلسههای علنی شورا را هیجانانگیز کند.
راهگشایی برای آرزوهای بزرگ شهردار
شورای سوم شهر تهران با وجود حضور سلایق گوناگون سیاسی و فکری در آن شورا چندان تاثیرگذار نبود. شاید یکی از مهمترین مصوبههای این دوره تصویب طرح تفصیلی شهر تهران باشد. با این حال شورای شهر نتوانست از این میراث ارزشمند خود دفاع کند. شهرداری تهران که درآمدهایش وابسته به ساختوساز است در هماهنگی کامل با کمیسیون ماده 5 به صورت مداوم در طرح تفصیلی تغییر ایجاد میکند تا درآمدهای بیشتری کسب کند. این شورا همچنین سعی کرد محل درآمدهای شهرداری را از فروش تراکم و عوارض ساختوساز به درآمدهای پایدار نزدیک کند اما آرزوهای بزرگ شهردار تهران برای یادگاری کندن بر پوست شهر باعث بازگشت دوباره شهرداری به سیاست فروش شهر شد. شورای شهر سوم، چندینبار تحقیقوتفحص از مناطق مختلف شهرداری را در دستورکار قرار داد و تخلفهایی جدی در آنها کشف کرد اما شهرداری هرگز پاسخ روشن و درستی به شورا نداد. قسمتی از توان شورای شهر هم معطوف به دعوای دولت و شهرداری شد. تقابل احمدینژاد و قالیباف آنقدر هزینه بر دوش شهر گذاشت که اعضای شورا مجبور شدند در تمام این مدت قسمتی از بحثهای شورا را به پرداختنشدن بودجههای مترو از طرف دولت و یا واکنش به فرمانداری و استانداری و دیگر بخشهای دولتی اختصاص دهند.اما در این میان شهردار تهران بیشترین استفاده را از مناقشههای درونی شورا و اختلافها و محافظهکاریهای سیاسی انجام داد. اصلاحطلبان که رقیب مشترکی با قالیباف داشتند در تمام طول دوران شورای سوم با قالیباف همراهی کردند و از انتقادهای تند و صریح پرهیز کردند. در ادامه قالیباف توانست قسمت مهمی از منتقدان خود در شورا را هم با خود همراه کند و عملا کارسختی با شورای شهر نداشت.حتی زمانی محمدعلی نجفی، عضو اصلاحطلب شورای شهر گفته بود بزرگترین نقطه ضعف شورای سوم این بود که هرگز نتوانست از ابزارهای نظارتی خود بر شهرداری استفاده کند. شهرداری تهران در ضعف نظارت شورا، در این سالها بیشتر اهدافش را عملی کرد و هر گروه از شورا به مصلحتی در برابر رفتارهای شهرداری، کوتاه آمدند. در چنین فضایی، اگر محمدباقر قالیباف بتواند در انتخابات ریاستجمهوری موفق شود هم نمیتوان این موفقیت را برگرد. شورای سوم نهاد چرا که اگر شورای دوم شهر تهران، احمدینژاد را به دنیای سیاست معرفی کرد، شورای سوم تنها راه قالیباف را برای تحقق آرزوهایش هموار کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.