دروديان، عضو شورای شهر اول:
دستگاهها حاضر به پسدادن وظایف شوراها نبودند
آزاده محمدحسین . عکس: مهدی حسنی،شرق
جوانترین عضو شورای شهر اول، سابقه عضویت در دفتر تحکیم وحدت دارد و در آن چهارسال در پاگرفتن نهاد مدنی «شورا» در کلانشهر پایتخت، سهمی داشته است. محمدحسین درودیان در گفتوگو با «شرق» با دفاع از عملکرد این دوره، به پرسشهای «شرق» در این خصوص پاسخ گفت.
اصلاحطلبان بعد از دوم خرداد در راستای سیاستهای جامعهگرای خود آمدند و شوراها را به راه انداختند. شاید یکی از اهداف شوراها این بود که پایگاه 20میلیونی اصلاحطلبان گوشهنشین نشوند و راکد نمانند و فعال باشند. اصلاحطلبان در این زمینه چقدر موفق بودند؟
باتوجه به قولهایی که آقای خاتمی و اصلاحطلبان در دومخرداد مبنی بر حاکمیت دموکراسی به مردم داده بودند، شوراها بهترین بستر تحقق این شعار بود. تجربه بشری در طول قرنها نشان داده است که تجمیع قدرت و ثروت در دست شخص یا اشخاص محدود، فساد به بار میآورد و بشر در طول هزاران سال گذشته این تجربه نامیمون را تکرار کرده بود و صرفا با تکیه برتجربههای اندوخته خود در طول یکی، دو قرن گذشته توانست تجربه حکومتهای دموکراتیک را آرامآرام از سر بگذراند و امروزه در کشورهای دموکراتیک جهان شاهد حکومت مردم بر مردم هستیم که سنگ زیر بنای اصلی آن را شوراهای محلی، شوراهای شهر، شوراهای صنفی، NGOها و انجمنهای مردمی تشکیل دادهاند و از دل چنین تجربهای حاکمیت مردم بر جامعه محقق شده است. احزاب نیز تمامی نیروهای خود را در کشورهای دموکرات در زیربنای شوراها تشکیل و تعقیب میکنند. بهعنوان مثال ترکیه در همسایگی ما یکی از مثالهای روشن این مدعاست که حزب اسلامی رفاه با پیروزی در شوراها آرامآرام به قدرت و حاکمیت کل کشور رسید و بنابراین اصلاحطلبان نیز برای تحقق اهداف و آرمانهای خود دست به راهاندازی شوراها زدند. البته توفیق صددرصدی از این عمل حاصل نشد اما این اصل زمین مانده و اجرا نشده قانون اساسی پس از بیستوچندسال به هر حال محقق شد و بیشک توفیقاتی نیز داشته است.
شورای اول تهران به مشکل برخورد. میشود دلیل این مشکلات را این دانست که شوراها از ابتدای انقلاب در قانون اساسی موجود بود ولی اجرایی نشد و بههمین دلیل وظایف شوراها به سایر نهادها سپرده شد و حالا که شوراها شکل گرفته سایر نهادها احساس کردند که شوراها دارند در حیطه وظیفه آنها دخالت میکنند؟
دقیقا همینطور بود. با اینکه دولت اصلاحات با شعار حاکمیت مردم و شعار دموکراسیخواهی شکل گرفته بود ولیکن بدنه اجرایی دولت تغییری نکرده بود و همان باورها همچنان در دستگاههای اجرایی ساری و جاری بود. حال که شوراها تشکیل و آماده انجام وظیفه بود تمامی دستگاهها که بخشی از وظیفه شوراها را در نبود این نهاد عهدهدار بودند برای بازپسدادن این وظایف و میزوصندلی مربوط به آن، به شدت مقاومت و سنگاندازی میکردند.
شورای اول تهران سهماه مانده به پایان دورهاش منحل شد. آیا مشکلات شوراهای تهران تا حدی بود که شوراها باید منحل میشد و این امکان وجود نداشت سهماه صبر کرد تا دورهاش تمام شود؟
این سوال بسیار خوبی است. ما که در شورا بودیم از چنین تصمیمی نه مطلع و نه هرگز قانع شدیم چرا که شورای تهران در حال انجام وظایف قانونی خود بود و هیچحرکتی دال بر بیقانونی یا عدمتشکیل جلسات و یا عدمرسیدگی به امورات مربوط به خود و یا امورات محوله شهرداری تهران مانند تخصیص بودجه، تصویب آن و مواردی از این دست را بهطور کامل انجام داده بود و هیچگونه کاستی در حوزههای مربوطه نداشت، چرا باید منحل شود؟ تنها موضوعی که در شهرداری تهران تازگی داشت باعث نارضایتی بخشی از سرمایهسالاران و ثروتسازان عرصه شهری یا همان برجسازان شده بود مساله بستهشدن فروش تراکم و قانونمدار کردن این بخش از ساختوساز لجامگسیخته شهر تهران بود. در آن زمان آقای مهندس ملکمدنی که بهتازگی شهردار تهران شده بود، با بیان معضلات پیشآمده از چنین ساختوسازهایی در حوزه شهری، شورا را متقاعد ساخت که این بخش از فعالیت شهر باید قانونمند شود و به صرف فروش تراکم و درآمد حاصل از آن برای شهرداری تهران نباید معضلات شهری را که در آینده دامنگیر شهر تهران میشود نادیده گرفت. شورا هم متقاعد شد که فروش تراکم برای مدتی متوقف و پس از مطالعه دقیق و یک نقشه جامع توسعه شهر تهران و زمانبندیهای مشخص برای «بلندمرتبهسازی» - به مانند تمامی کلانشهرها و ابرشهرهای توسعهیافته دنیا- این موضوع بار دیگر آغاز شود، البته در همان جلسه آقای ملکمدنی اشاره داشت که بهدلیل این تصمیم، فشارهای متعددی از افراد و گوشهوکنار وارد آمده است تا وی را منصرف و این فروش تراکم همچنان ادامه یابد. در همان جلسه ایشان گوشزد کرد که چنین تصمیمی تبعات بسیاری خواهد داشت و همانطور که شما نیز اشاره کردید سهماه مانده به پایان شوراها چه دلیلی داشت که دستاورد پیروزی دوم خرداد و شعار آقای خاتمی و اصلاحطلبان، این چنین مورد بیمهری قرار گرفت. مشخصا پاسخ این سوال معلوم است. این اتفاق هیچ ارتباطی به عملکرد شورای شهر تهران نداشت و کسانی که این تصمیم را در آن روز اتخاذ کردند آسیبی اینچنین به شهر و کشور ایران وارد کردند. بر مبنای این تصمیم و جریانات پس از آن بود که شورای دوم به آن صورت شکل گرفت.
شوراهای اول تهران از نظر بدنه نیروی انسانی چهرههای شاخصی داشت و از داخل آن شورا چند وزیر و چند نماینده مجلس بیرون آمد. بعد از انحلال شورای اول شاید عدماعتماد مردم باعث شد که مردم به پای صندوق رای نیایند و عدهای هم هستند که وضع فعلی را محصول نیامدن مردم در انتخابات شورای دوم میدانند. این امکان وجود نداشت که وزارت کشور شرایط را مدیریت کند تا چند صباح باقیمانده شوراها تمام شود؟
همانگونه که فرمودید در شورای اول پنج وزیر از وزرای موفق دوران سازندگی و اصلاحات حضور داشتند از جمله شخص آقای عبداللهنوری و اشخاصی چون آقای غرضی، فروزش و افراد دیگری که وزیر نبودند چون آقای دکتر حجاریان، خانم دکتر کدیور، آقای مهندس عطریانفر و ... همگي نخبگانی بودند که حاصل تجربیات خود را برای تحقق شورای اول در کیسه داشتند. لازم به ذکر است که تعداد جلسات تخصصی تشکیل شده در شورای اول به اندازه دو دوره شورای بعد، کارکرد داشته است. نكته قابلتوجه دیگری نیز در شورای اول بود که عمده مطبوعات تاثیرگذار آن روز به مانند همشهری، روزنامه خرداد، صبح امروز، کاروکارگر و چند نشریه دیگر نیز سردبیران آنها عضو شورای شهر تهران بودند. من این موضوع را از این نظر بیان میکنم تا تفاوت افراد در شورای اول بیشتر مشخص شود و ببینیم که وزارت کشور چه شورایی با چه پتانسیلی را ناکارآمد دانست و باز بهدنبال انگیزهیابی انحلال شورای اول باشیم.
آقای خاتمی درآن زمان شعاری داشت مبنی بر اینکه توزیع عادلانه قدرت مساوی با توزیع عادلانه ثروت، یعنی اگر قدرت درست و منطقی توزیع شود ثروت هم متمرکز در دست یک بخش یا یک گروه خاص نمیافتد؟ یک اقدام روشنی که شوراها در این جریان داشتند، چه بوده است؟
بله درست است. میتوان آقای خاتمی را تحققبخش شوراهای شهر نامید، چون آیتالله طالقانی در بدو انقلاب برای ایجاد شوراها فعالیت بسیار کرد و دور از عدالت است که نامی از ایشان برده نشود. اما شعار آقای خاتمی در رابطه با توزیع قدرت و ثروت که به ایجاد عدالت در جامعه تحقق میبخشد، شعار درستی است و سنگ زیربنای چنین توزیع قدرتی ایجاد NGOهای کوچک و انجمنهای تخصصی برای به دستگیری قدرت در دست اهل آن است. این همان شعار «کار را باید به دست کاردان سپرد» است که بر اساس آرای مردم در لایههای اجرایی اجتماع، محقق شد و این زنجیره از پایین به بالا میتوانست متخصصین لایق را برتصمیمگیریهای کشور بر صندلی عادلانه آن بنشاند. این امر محقق نمیشود مگر با پذیرش توزیع قدرت از پایین به بالا. شعار آقای خاتمی نیازمند یک ابزار اجتماعی برای تحقق این آرزو که همان شوراها باشند بود و این تجربه در دنیا بهطور موفق به اثبات رسیده است. در رابطه با تحقق این شعار و به عینیت رساندن آن، شورای اول، دو تصمیم اساسی گرفت. یکی ایجاد و تشویق NGOهای تخصصی و صنفی و دوم تشکیل شورایاریها که اساسا شوراهای واقعی در شهرها و کلانشهرهای بزرگ همان شوراهای محلی هستند و شورای شهر بهعنوان یک مرکز هماهنگکننده تصمیمات شوراهای محلی کارکردی و معنا میشوند. اما پس از شورای اول هر دوی این انجمنها و شوراها به تعریف و تعارف برگزار شد و به نوعی مسکوت ماند.
در شوراهای بعدی بهخصوص در شورای سوم ما شاهد ملغمهای بودیم که در شورای اول شاهد آن نبودیم، چرا شوراهای بعدی سرنوشتی مشابه سرنوشت شورای اول را ندیدیم؟
این سوالی است که باید از دوستان در وزارت کشور پرسیده شود که چرا با این همه اختلافات بنیادین و مباحثی از این دست، شورا را منحل نمیکنند و هماهنگی آنها برای استفاده از تمامی جایگاههای موجود در اختیارشان بسیاربسیار دقیق است.
اگر بخواهیم به لحاظ کمیوکیفی شوراهای اول را با شورای الان مقایسه اجمالی کنیم، حتی سطح حضور جمعی، یعنی چه مردم و چه کسانی که برای شوراها کاندیدا شدند، شما آن را چگونه مقایسه میکنید؟
این مقایسه نیز به مانند تمامی مقایسههای حضور مردم در عرصههای اجتماعی قابلتامل است و مردم به دنبال تاثیر آرای خود در جامعه و نهادهای مربوطه، انگیزه حضور مییابند. همانگونه که در شورای اول رای آقای نوری نزدیک به دومیلیون بود. بنابراین کیفیت اعضا نیز بر همین اساس قابلمقایسه و بررسی است.
اصلاحطلبان شورای شهر سوم را چطور ارزیابی میکنید؟
افرادی چون خانم ابتکار، آقای مسجدجامعی، آقای نجفی و دیگران اشخاصی با پیشینهای روشن و خادم بوده و هستند و گذشتهای روشن و عقاید مشخصی نیز دارند که در شورا نتوانستند جز بخش کوچکی از خواستههای خود را تحقق ببخشند. پتانسیل این افراد برای تحقق شعار مردمسالاری بسیار بیش از آن بوده و هست و بنابراین ارزیابی دقیق و عادلانهای از کارنامه اجرایی آنان برای معدلگیری عملکرد این افراد نمیتوان داد.
اصلاحطلبان شورای سوم از وضعیت خودشان راضی نیستند. متاسفانه این چهارنفر در برابر اکثریت اصولگراها از قدرت مانور کمی برخوردارند و مسوولیتهای کلیدی شورای سوم هم به وسیله همان جریان اصولگرا تقسیم شده است. اما بههمین میزان هم که حضور دارند باعث شده جلوی برخي از عملكردهاي نامناسب گرفته شود.
البته بهتر بود این سوال را خود دوستان پاسخ میدادند که به هر حال حضور افراد به هر میزان در حاکمیت و نهادهای تصمیمساز خود رافع بخشی از معضلات اجتماع خواهد بود اما محدوده اختیارات آنان نیز بر اساس میزان تاثیر و نفوذ آنان ارزیابی و تعریف میشود. این دوستان نیز بیشک در طی دوره قبل توانستند تاثیرات مثبت خود را در عرصه شورای شهر، ساری و جاری کنند.
این انتظار وجود داشت که با حضور اصلاحطلبان در شورای شهر جهتگیریها به سیاستهای اصلاحطلبان نزدیک شود اما اصلاحطلبان هرگز از ابزار حمایت از شهردار تهران استفاده نکردند. آیا این حداقل سیاستورزی نیست؟
پاسخ این سوال منوط به درک شرایط اصلاحطلبان در دوره سوم و رابطه آنان با شهردار تهران بوده است که بنده از کموکیف آن مطلع نیستم ولی بهعنوان یک سیاستمدار میپذیرم که در هر شرایطی باید از حداقل امکانات برای به حداکثر رساندن آن تلاش شود.
چالشهای پیشروی شوراها را چه میبینید؟
چالشهای پیشروی شوراها به نظر بنده همان چالشهای کلان در تحقق عینیتورزی به آرای مردم است چرا که شوراها سنگ زیربنای دموکراسیخواهی در جوامع توسعه یافته میباشند. یکی از اساسیترین وجوهNGOها، انجمنها و شوراها، شفافسازی تصمیمات برای مردم و اثر و تاثیر آن در زندگی روزمره آنان است. بنابراین شوراها در خط مقدم تلاش برای پاسخگو و شفافشدن عملکرد حاکمیتها قرار دارند. نهاد دموکراسی، محقق نمیشود مگر با ایجاد نهادهای مردمی و تصمیمساز و شوراها سنگبنای چنین نهادی است. چالشهای پیشروی شورا در یک کلمه همان چالشهای پیشروی دموکراسی است.
اصلاحطلبان بعد از دوم خرداد در راستای سیاستهای جامعهگرای خود آمدند و شوراها را به راه انداختند. شاید یکی از اهداف شوراها این بود که پایگاه 20میلیونی اصلاحطلبان گوشهنشین نشوند و راکد نمانند و فعال باشند. اصلاحطلبان در این زمینه چقدر موفق بودند؟
باتوجه به قولهایی که آقای خاتمی و اصلاحطلبان در دومخرداد مبنی بر حاکمیت دموکراسی به مردم داده بودند، شوراها بهترین بستر تحقق این شعار بود. تجربه بشری در طول قرنها نشان داده است که تجمیع قدرت و ثروت در دست شخص یا اشخاص محدود، فساد به بار میآورد و بشر در طول هزاران سال گذشته این تجربه نامیمون را تکرار کرده بود و صرفا با تکیه برتجربههای اندوخته خود در طول یکی، دو قرن گذشته توانست تجربه حکومتهای دموکراتیک را آرامآرام از سر بگذراند و امروزه در کشورهای دموکراتیک جهان شاهد حکومت مردم بر مردم هستیم که سنگ زیر بنای اصلی آن را شوراهای محلی، شوراهای شهر، شوراهای صنفی، NGOها و انجمنهای مردمی تشکیل دادهاند و از دل چنین تجربهای حاکمیت مردم بر جامعه محقق شده است. احزاب نیز تمامی نیروهای خود را در کشورهای دموکرات در زیربنای شوراها تشکیل و تعقیب میکنند. بهعنوان مثال ترکیه در همسایگی ما یکی از مثالهای روشن این مدعاست که حزب اسلامی رفاه با پیروزی در شوراها آرامآرام به قدرت و حاکمیت کل کشور رسید و بنابراین اصلاحطلبان نیز برای تحقق اهداف و آرمانهای خود دست به راهاندازی شوراها زدند. البته توفیق صددرصدی از این عمل حاصل نشد اما این اصل زمین مانده و اجرا نشده قانون اساسی پس از بیستوچندسال به هر حال محقق شد و بیشک توفیقاتی نیز داشته است.
شورای اول تهران به مشکل برخورد. میشود دلیل این مشکلات را این دانست که شوراها از ابتدای انقلاب در قانون اساسی موجود بود ولی اجرایی نشد و بههمین دلیل وظایف شوراها به سایر نهادها سپرده شد و حالا که شوراها شکل گرفته سایر نهادها احساس کردند که شوراها دارند در حیطه وظیفه آنها دخالت میکنند؟
دقیقا همینطور بود. با اینکه دولت اصلاحات با شعار حاکمیت مردم و شعار دموکراسیخواهی شکل گرفته بود ولیکن بدنه اجرایی دولت تغییری نکرده بود و همان باورها همچنان در دستگاههای اجرایی ساری و جاری بود. حال که شوراها تشکیل و آماده انجام وظیفه بود تمامی دستگاهها که بخشی از وظیفه شوراها را در نبود این نهاد عهدهدار بودند برای بازپسدادن این وظایف و میزوصندلی مربوط به آن، به شدت مقاومت و سنگاندازی میکردند.
شورای اول تهران سهماه مانده به پایان دورهاش منحل شد. آیا مشکلات شوراهای تهران تا حدی بود که شوراها باید منحل میشد و این امکان وجود نداشت سهماه صبر کرد تا دورهاش تمام شود؟
این سوال بسیار خوبی است. ما که در شورا بودیم از چنین تصمیمی نه مطلع و نه هرگز قانع شدیم چرا که شورای تهران در حال انجام وظایف قانونی خود بود و هیچحرکتی دال بر بیقانونی یا عدمتشکیل جلسات و یا عدمرسیدگی به امورات مربوط به خود و یا امورات محوله شهرداری تهران مانند تخصیص بودجه، تصویب آن و مواردی از این دست را بهطور کامل انجام داده بود و هیچگونه کاستی در حوزههای مربوطه نداشت، چرا باید منحل شود؟ تنها موضوعی که در شهرداری تهران تازگی داشت باعث نارضایتی بخشی از سرمایهسالاران و ثروتسازان عرصه شهری یا همان برجسازان شده بود مساله بستهشدن فروش تراکم و قانونمدار کردن این بخش از ساختوساز لجامگسیخته شهر تهران بود. در آن زمان آقای مهندس ملکمدنی که بهتازگی شهردار تهران شده بود، با بیان معضلات پیشآمده از چنین ساختوسازهایی در حوزه شهری، شورا را متقاعد ساخت که این بخش از فعالیت شهر باید قانونمند شود و به صرف فروش تراکم و درآمد حاصل از آن برای شهرداری تهران نباید معضلات شهری را که در آینده دامنگیر شهر تهران میشود نادیده گرفت. شورا هم متقاعد شد که فروش تراکم برای مدتی متوقف و پس از مطالعه دقیق و یک نقشه جامع توسعه شهر تهران و زمانبندیهای مشخص برای «بلندمرتبهسازی» - به مانند تمامی کلانشهرها و ابرشهرهای توسعهیافته دنیا- این موضوع بار دیگر آغاز شود، البته در همان جلسه آقای ملکمدنی اشاره داشت که بهدلیل این تصمیم، فشارهای متعددی از افراد و گوشهوکنار وارد آمده است تا وی را منصرف و این فروش تراکم همچنان ادامه یابد. در همان جلسه ایشان گوشزد کرد که چنین تصمیمی تبعات بسیاری خواهد داشت و همانطور که شما نیز اشاره کردید سهماه مانده به پایان شوراها چه دلیلی داشت که دستاورد پیروزی دوم خرداد و شعار آقای خاتمی و اصلاحطلبان، این چنین مورد بیمهری قرار گرفت. مشخصا پاسخ این سوال معلوم است. این اتفاق هیچ ارتباطی به عملکرد شورای شهر تهران نداشت و کسانی که این تصمیم را در آن روز اتخاذ کردند آسیبی اینچنین به شهر و کشور ایران وارد کردند. بر مبنای این تصمیم و جریانات پس از آن بود که شورای دوم به آن صورت شکل گرفت.
شوراهای اول تهران از نظر بدنه نیروی انسانی چهرههای شاخصی داشت و از داخل آن شورا چند وزیر و چند نماینده مجلس بیرون آمد. بعد از انحلال شورای اول شاید عدماعتماد مردم باعث شد که مردم به پای صندوق رای نیایند و عدهای هم هستند که وضع فعلی را محصول نیامدن مردم در انتخابات شورای دوم میدانند. این امکان وجود نداشت که وزارت کشور شرایط را مدیریت کند تا چند صباح باقیمانده شوراها تمام شود؟
همانگونه که فرمودید در شورای اول پنج وزیر از وزرای موفق دوران سازندگی و اصلاحات حضور داشتند از جمله شخص آقای عبداللهنوری و اشخاصی چون آقای غرضی، فروزش و افراد دیگری که وزیر نبودند چون آقای دکتر حجاریان، خانم دکتر کدیور، آقای مهندس عطریانفر و ... همگي نخبگانی بودند که حاصل تجربیات خود را برای تحقق شورای اول در کیسه داشتند. لازم به ذکر است که تعداد جلسات تخصصی تشکیل شده در شورای اول به اندازه دو دوره شورای بعد، کارکرد داشته است. نكته قابلتوجه دیگری نیز در شورای اول بود که عمده مطبوعات تاثیرگذار آن روز به مانند همشهری، روزنامه خرداد، صبح امروز، کاروکارگر و چند نشریه دیگر نیز سردبیران آنها عضو شورای شهر تهران بودند. من این موضوع را از این نظر بیان میکنم تا تفاوت افراد در شورای اول بیشتر مشخص شود و ببینیم که وزارت کشور چه شورایی با چه پتانسیلی را ناکارآمد دانست و باز بهدنبال انگیزهیابی انحلال شورای اول باشیم.
آقای خاتمی درآن زمان شعاری داشت مبنی بر اینکه توزیع عادلانه قدرت مساوی با توزیع عادلانه ثروت، یعنی اگر قدرت درست و منطقی توزیع شود ثروت هم متمرکز در دست یک بخش یا یک گروه خاص نمیافتد؟ یک اقدام روشنی که شوراها در این جریان داشتند، چه بوده است؟
بله درست است. میتوان آقای خاتمی را تحققبخش شوراهای شهر نامید، چون آیتالله طالقانی در بدو انقلاب برای ایجاد شوراها فعالیت بسیار کرد و دور از عدالت است که نامی از ایشان برده نشود. اما شعار آقای خاتمی در رابطه با توزیع قدرت و ثروت که به ایجاد عدالت در جامعه تحقق میبخشد، شعار درستی است و سنگ زیربنای چنین توزیع قدرتی ایجاد NGOهای کوچک و انجمنهای تخصصی برای به دستگیری قدرت در دست اهل آن است. این همان شعار «کار را باید به دست کاردان سپرد» است که بر اساس آرای مردم در لایههای اجرایی اجتماع، محقق شد و این زنجیره از پایین به بالا میتوانست متخصصین لایق را برتصمیمگیریهای کشور بر صندلی عادلانه آن بنشاند. این امر محقق نمیشود مگر با پذیرش توزیع قدرت از پایین به بالا. شعار آقای خاتمی نیازمند یک ابزار اجتماعی برای تحقق این آرزو که همان شوراها باشند بود و این تجربه در دنیا بهطور موفق به اثبات رسیده است. در رابطه با تحقق این شعار و به عینیت رساندن آن، شورای اول، دو تصمیم اساسی گرفت. یکی ایجاد و تشویق NGOهای تخصصی و صنفی و دوم تشکیل شورایاریها که اساسا شوراهای واقعی در شهرها و کلانشهرهای بزرگ همان شوراهای محلی هستند و شورای شهر بهعنوان یک مرکز هماهنگکننده تصمیمات شوراهای محلی کارکردی و معنا میشوند. اما پس از شورای اول هر دوی این انجمنها و شوراها به تعریف و تعارف برگزار شد و به نوعی مسکوت ماند.
در شوراهای بعدی بهخصوص در شورای سوم ما شاهد ملغمهای بودیم که در شورای اول شاهد آن نبودیم، چرا شوراهای بعدی سرنوشتی مشابه سرنوشت شورای اول را ندیدیم؟
این سوالی است که باید از دوستان در وزارت کشور پرسیده شود که چرا با این همه اختلافات بنیادین و مباحثی از این دست، شورا را منحل نمیکنند و هماهنگی آنها برای استفاده از تمامی جایگاههای موجود در اختیارشان بسیاربسیار دقیق است.
اگر بخواهیم به لحاظ کمیوکیفی شوراهای اول را با شورای الان مقایسه اجمالی کنیم، حتی سطح حضور جمعی، یعنی چه مردم و چه کسانی که برای شوراها کاندیدا شدند، شما آن را چگونه مقایسه میکنید؟
این مقایسه نیز به مانند تمامی مقایسههای حضور مردم در عرصههای اجتماعی قابلتامل است و مردم به دنبال تاثیر آرای خود در جامعه و نهادهای مربوطه، انگیزه حضور مییابند. همانگونه که در شورای اول رای آقای نوری نزدیک به دومیلیون بود. بنابراین کیفیت اعضا نیز بر همین اساس قابلمقایسه و بررسی است.
اصلاحطلبان شورای شهر سوم را چطور ارزیابی میکنید؟
افرادی چون خانم ابتکار، آقای مسجدجامعی، آقای نجفی و دیگران اشخاصی با پیشینهای روشن و خادم بوده و هستند و گذشتهای روشن و عقاید مشخصی نیز دارند که در شورا نتوانستند جز بخش کوچکی از خواستههای خود را تحقق ببخشند. پتانسیل این افراد برای تحقق شعار مردمسالاری بسیار بیش از آن بوده و هست و بنابراین ارزیابی دقیق و عادلانهای از کارنامه اجرایی آنان برای معدلگیری عملکرد این افراد نمیتوان داد.
اصلاحطلبان شورای سوم از وضعیت خودشان راضی نیستند. متاسفانه این چهارنفر در برابر اکثریت اصولگراها از قدرت مانور کمی برخوردارند و مسوولیتهای کلیدی شورای سوم هم به وسیله همان جریان اصولگرا تقسیم شده است. اما بههمین میزان هم که حضور دارند باعث شده جلوی برخي از عملكردهاي نامناسب گرفته شود.
البته بهتر بود این سوال را خود دوستان پاسخ میدادند که به هر حال حضور افراد به هر میزان در حاکمیت و نهادهای تصمیمساز خود رافع بخشی از معضلات اجتماع خواهد بود اما محدوده اختیارات آنان نیز بر اساس میزان تاثیر و نفوذ آنان ارزیابی و تعریف میشود. این دوستان نیز بیشک در طی دوره قبل توانستند تاثیرات مثبت خود را در عرصه شورای شهر، ساری و جاری کنند.
این انتظار وجود داشت که با حضور اصلاحطلبان در شورای شهر جهتگیریها به سیاستهای اصلاحطلبان نزدیک شود اما اصلاحطلبان هرگز از ابزار حمایت از شهردار تهران استفاده نکردند. آیا این حداقل سیاستورزی نیست؟
پاسخ این سوال منوط به درک شرایط اصلاحطلبان در دوره سوم و رابطه آنان با شهردار تهران بوده است که بنده از کموکیف آن مطلع نیستم ولی بهعنوان یک سیاستمدار میپذیرم که در هر شرایطی باید از حداقل امکانات برای به حداکثر رساندن آن تلاش شود.
چالشهای پیشروی شوراها را چه میبینید؟
چالشهای پیشروی شوراها به نظر بنده همان چالشهای کلان در تحقق عینیتورزی به آرای مردم است چرا که شوراها سنگ زیربنای دموکراسیخواهی در جوامع توسعه یافته میباشند. یکی از اساسیترین وجوهNGOها، انجمنها و شوراها، شفافسازی تصمیمات برای مردم و اثر و تاثیر آن در زندگی روزمره آنان است. بنابراین شوراها در خط مقدم تلاش برای پاسخگو و شفافشدن عملکرد حاکمیتها قرار دارند. نهاد دموکراسی، محقق نمیشود مگر با ایجاد نهادهای مردمی و تصمیمساز و شوراها سنگبنای چنین نهادی است. چالشهای پیشروی شورا در یک کلمه همان چالشهای پیشروی دموکراسی است.
جوانترین عضو شورای شهر اول، سابقه عضویت در دفتر تحکیم وحدت دارد و در آن چهارسال در پاگرفتن نهاد مدنی «شورا» در کلانشهر پایتخت، سهمی داشته است. محمدحسین درودیان در گفتوگو با «شرق» با دفاع از عملکرد این دوره، به پرسشهای «شرق» در این خصوص پاسخ گفت.
اصلاحطلبان بعد از دوم خرداد در راستای سیاستهای جامعهگرای خود آمدند و شوراها را به راه انداختند. شاید یکی از اهداف شوراها این بود که پایگاه 20میلیونی اصلاحطلبان گوشهنشین نشوند و راکد نمانند و فعال باشند. اصلاحطلبان در این زمینه چقدر موفق بودند؟
باتوجه به قولهایی که آقای خاتمی و اصلاحطلبان در دومخرداد مبنی بر حاکمیت دموکراسی به مردم داده بودند، شوراها بهترین بستر تحقق این شعار بود. تجربه بشری در طول قرنها نشان داده است که تجمیع قدرت و ثروت در دست شخص یا اشخاص محدود، فساد به بار میآورد و بشر در طول هزاران سال گذشته این تجربه نامیمون را تکرار کرده بود و صرفا با تکیه برتجربههای اندوخته خود در طول یکی، دو قرن گذشته توانست تجربه حکومتهای دموکراتیک را آرامآرام از سر بگذراند و امروزه در کشورهای دموکراتیک جهان شاهد حکومت مردم بر مردم هستیم که سنگ زیر بنای اصلی آن را شوراهای محلی، شوراهای شهر، شوراهای صنفی، NGOها و انجمنهای مردمی تشکیل دادهاند و از دل چنین تجربهای حاکمیت مردم بر جامعه محقق شده است. احزاب نیز تمامی نیروهای خود را در کشورهای دموکرات در زیربنای شوراها تشکیل و تعقیب میکنند. بهعنوان مثال ترکیه در همسایگی ما یکی از مثالهای روشن این مدعاست که حزب اسلامی رفاه با پیروزی در شوراها آرامآرام به قدرت و حاکمیت کل کشور رسید و بنابراین اصلاحطلبان نیز برای تحقق اهداف و آرمانهای خود دست به راهاندازی شوراها زدند. البته توفیق صددرصدی از این عمل حاصل نشد اما این اصل زمین مانده و اجرا نشده قانون اساسی پس از بیستوچندسال به هر حال محقق شد و بیشک توفیقاتی نیز داشته است.
شورای اول تهران به مشکل برخورد. میشود دلیل این مشکلات را این دانست که شوراها از ابتدای انقلاب در قانون اساسی موجود بود ولی اجرایی نشد و بههمین دلیل وظایف شوراها به سایر نهادها سپرده شد و حالا که شوراها شکل گرفته سایر نهادها احساس کردند که شوراها دارند در حیطه وظیفه آنها دخالت میکنند؟
دقیقا همینطور بود. با اینکه دولت اصلاحات با شعار حاکمیت مردم و شعار دموکراسیخواهی شکل گرفته بود ولیکن بدنه اجرایی دولت تغییری نکرده بود و همان باورها همچنان در دستگاههای اجرایی ساری و جاری بود. حال که شوراها تشکیل و آماده انجام وظیفه بود تمامی دستگاهها که بخشی از وظیفه شوراها را در نبود این نهاد عهدهدار بودند برای بازپسدادن این وظایف و میزوصندلی مربوط به آن، به شدت مقاومت و سنگاندازی میکردند.
شورای اول تهران سهماه مانده به پایان دورهاش منحل شد. آیا مشکلات شوراهای تهران تا حدی بود که شوراها باید منحل میشد و این امکان وجود نداشت سهماه صبر کرد تا دورهاش تمام شود؟
این سوال بسیار خوبی است. ما که در شورا بودیم از چنین تصمیمی نه مطلع و نه هرگز قانع شدیم چرا که شورای تهران در حال انجام وظایف قانونی خود بود و هیچحرکتی دال بر بیقانونی یا عدمتشکیل جلسات و یا عدمرسیدگی به امورات مربوط به خود و یا امورات محوله شهرداری تهران مانند تخصیص بودجه، تصویب آن و مواردی از این دست را بهطور کامل انجام داده بود و هیچگونه کاستی در حوزههای مربوطه نداشت، چرا باید منحل شود؟ تنها موضوعی که در شهرداری تهران تازگی داشت باعث نارضایتی بخشی از سرمایهسالاران و ثروتسازان عرصه شهری یا همان برجسازان شده بود مساله بستهشدن فروش تراکم و قانونمدار کردن این بخش از ساختوساز لجامگسیخته شهر تهران بود. در آن زمان آقای مهندس ملکمدنی که بهتازگی شهردار تهران شده بود، با بیان معضلات پیشآمده از چنین ساختوسازهایی در حوزه شهری، شورا را متقاعد ساخت که این بخش از فعالیت شهر باید قانونمند شود و به صرف فروش تراکم و درآمد حاصل از آن برای شهرداری تهران نباید معضلات شهری را که در آینده دامنگیر شهر تهران میشود نادیده گرفت. شورا هم متقاعد شد که فروش تراکم برای مدتی متوقف و پس از مطالعه دقیق و یک نقشه جامع توسعه شهر تهران و زمانبندیهای مشخص برای «بلندمرتبهسازی» - به مانند تمامی کلانشهرها و ابرشهرهای توسعهیافته دنیا- این موضوع بار دیگر آغاز شود، البته در همان جلسه آقای ملکمدنی اشاره داشت که بهدلیل این تصمیم، فشارهای متعددی از افراد و گوشهوکنار وارد آمده است تا وی را منصرف و این فروش تراکم همچنان ادامه یابد. در همان جلسه ایشان گوشزد کرد که چنین تصمیمی تبعات بسیاری خواهد داشت و همانطور که شما نیز اشاره کردید سهماه مانده به پایان شوراها چه دلیلی داشت که دستاورد پیروزی دوم خرداد و شعار آقای خاتمی و اصلاحطلبان، این چنین مورد بیمهری قرار گرفت. مشخصا پاسخ این سوال معلوم است. این اتفاق هیچ ارتباطی به عملکرد شورای شهر تهران نداشت و کسانی که این تصمیم را در آن روز اتخاذ کردند آسیبی اینچنین به شهر و کشور ایران وارد کردند. بر مبنای این تصمیم و جریانات پس از آن بود که شورای دوم به آن صورت شکل گرفت.
شوراهای اول تهران از نظر بدنه نیروی انسانی چهرههای شاخصی داشت و از داخل آن شورا چند وزیر و چند نماینده مجلس بیرون آمد. بعد از انحلال شورای اول شاید عدماعتماد مردم باعث شد که مردم به پای صندوق رای نیایند و عدهای هم هستند که وضع فعلی را محصول نیامدن مردم در انتخابات شورای دوم میدانند. این امکان وجود نداشت که وزارت کشور شرایط را مدیریت کند تا چند صباح باقیمانده شوراها تمام شود؟
همانگونه که فرمودید در شورای اول پنج وزیر از وزرای موفق دوران سازندگی و اصلاحات حضور داشتند از جمله شخص آقای عبداللهنوری و اشخاصی چون آقای غرضی، فروزش و افراد دیگری که وزیر نبودند چون آقای دکتر حجاریان، خانم دکتر کدیور، آقای مهندس عطریانفر و ... همگي نخبگانی بودند که حاصل تجربیات خود را برای تحقق شورای اول در کیسه داشتند. لازم به ذکر است که تعداد جلسات تخصصی تشکیل شده در شورای اول به اندازه دو دوره شورای بعد، کارکرد داشته است. نكته قابلتوجه دیگری نیز در شورای اول بود که عمده مطبوعات تاثیرگذار آن روز به مانند همشهری، روزنامه خرداد، صبح امروز، کاروکارگر و چند نشریه دیگر نیز سردبیران آنها عضو شورای شهر تهران بودند. من این موضوع را از این نظر بیان میکنم تا تفاوت افراد در شورای اول بیشتر مشخص شود و ببینیم که وزارت کشور چه شورایی با چه پتانسیلی را ناکارآمد دانست و باز بهدنبال انگیزهیابی انحلال شورای اول باشیم.
آقای خاتمی درآن زمان شعاری داشت مبنی بر اینکه توزیع عادلانه قدرت مساوی با توزیع عادلانه ثروت، یعنی اگر قدرت درست و منطقی توزیع شود ثروت هم متمرکز در دست یک بخش یا یک گروه خاص نمیافتد؟ یک اقدام روشنی که شوراها در این جریان داشتند، چه بوده است؟
بله درست است. میتوان آقای خاتمی را تحققبخش شوراهای شهر نامید، چون آیتالله طالقانی در بدو انقلاب برای ایجاد شوراها فعالیت بسیار کرد و دور از عدالت است که نامی از ایشان برده نشود. اما شعار آقای خاتمی در رابطه با توزیع قدرت و ثروت که به ایجاد عدالت در جامعه تحقق میبخشد، شعار درستی است و سنگ زیربنای چنین توزیع قدرتی ایجاد NGOهای کوچک و انجمنهای تخصصی برای به دستگیری قدرت در دست اهل آن است. این همان شعار «کار را باید به دست کاردان سپرد» است که بر اساس آرای مردم در لایههای اجرایی اجتماع، محقق شد و این زنجیره از پایین به بالا میتوانست متخصصین لایق را برتصمیمگیریهای کشور بر صندلی عادلانه آن بنشاند. این امر محقق نمیشود مگر با پذیرش توزیع قدرت از پایین به بالا. شعار آقای خاتمی نیازمند یک ابزار اجتماعی برای تحقق این آرزو که همان شوراها باشند بود و این تجربه در دنیا بهطور موفق به اثبات رسیده است. در رابطه با تحقق این شعار و به عینیت رساندن آن، شورای اول، دو تصمیم اساسی گرفت. یکی ایجاد و تشویق NGOهای تخصصی و صنفی و دوم تشکیل شورایاریها که اساسا شوراهای واقعی در شهرها و کلانشهرهای بزرگ همان شوراهای محلی هستند و شورای شهر بهعنوان یک مرکز هماهنگکننده تصمیمات شوراهای محلی کارکردی و معنا میشوند. اما پس از شورای اول هر دوی این انجمنها و شوراها به تعریف و تعارف برگزار شد و به نوعی مسکوت ماند.
در شوراهای بعدی بهخصوص در شورای سوم ما شاهد ملغمهای بودیم که در شورای اول شاهد آن نبودیم، چرا شوراهای بعدی سرنوشتی مشابه سرنوشت شورای اول را ندیدیم؟
این سوالی است که باید از دوستان در وزارت کشور پرسیده شود که چرا با این همه اختلافات بنیادین و مباحثی از این دست، شورا را منحل نمیکنند و هماهنگی آنها برای استفاده از تمامی جایگاههای موجود در اختیارشان بسیاربسیار دقیق است.
اگر بخواهیم به لحاظ کمیوکیفی شوراهای اول را با شورای الان مقایسه اجمالی کنیم، حتی سطح حضور جمعی، یعنی چه مردم و چه کسانی که برای شوراها کاندیدا شدند، شما آن را چگونه مقایسه میکنید؟
این مقایسه نیز به مانند تمامی مقایسههای حضور مردم در عرصههای اجتماعی قابلتامل است و مردم به دنبال تاثیر آرای خود در جامعه و نهادهای مربوطه، انگیزه حضور مییابند. همانگونه که در شورای اول رای آقای نوری نزدیک به دومیلیون بود. بنابراین کیفیت اعضا نیز بر همین اساس قابلمقایسه و بررسی است.
اصلاحطلبان شورای شهر سوم را چطور ارزیابی میکنید؟
افرادی چون خانم ابتکار، آقای مسجدجامعی، آقای نجفی و دیگران اشخاصی با پیشینهای روشن و خادم بوده و هستند و گذشتهای روشن و عقاید مشخصی نیز دارند که در شورا نتوانستند جز بخش کوچکی از خواستههای خود را تحقق ببخشند. پتانسیل این افراد برای تحقق شعار مردمسالاری بسیار بیش از آن بوده و هست و بنابراین ارزیابی دقیق و عادلانهای از کارنامه اجرایی آنان برای معدلگیری عملکرد این افراد نمیتوان داد.
اصلاحطلبان شورای سوم از وضعیت خودشان راضی نیستند. متاسفانه این چهارنفر در برابر اکثریت اصولگراها از قدرت مانور کمی برخوردارند و مسوولیتهای کلیدی شورای سوم هم به وسیله همان جریان اصولگرا تقسیم شده است. اما بههمین میزان هم که حضور دارند باعث شده جلوی برخي از عملكردهاي نامناسب گرفته شود.
البته بهتر بود این سوال را خود دوستان پاسخ میدادند که به هر حال حضور افراد به هر میزان در حاکمیت و نهادهای تصمیمساز خود رافع بخشی از معضلات اجتماع خواهد بود اما محدوده اختیارات آنان نیز بر اساس میزان تاثیر و نفوذ آنان ارزیابی و تعریف میشود. این دوستان نیز بیشک در طی دوره قبل توانستند تاثیرات مثبت خود را در عرصه شورای شهر، ساری و جاری کنند.
این انتظار وجود داشت که با حضور اصلاحطلبان در شورای شهر جهتگیریها به سیاستهای اصلاحطلبان نزدیک شود اما اصلاحطلبان هرگز از ابزار حمایت از شهردار تهران استفاده نکردند. آیا این حداقل سیاستورزی نیست؟
پاسخ این سوال منوط به درک شرایط اصلاحطلبان در دوره سوم و رابطه آنان با شهردار تهران بوده است که بنده از کموکیف آن مطلع نیستم ولی بهعنوان یک سیاستمدار میپذیرم که در هر شرایطی باید از حداقل امکانات برای به حداکثر رساندن آن تلاش شود.
چالشهای پیشروی شوراها را چه میبینید؟
چالشهای پیشروی شوراها به نظر بنده همان چالشهای کلان در تحقق عینیتورزی به آرای مردم است چرا که شوراها سنگ زیربنای دموکراسیخواهی در جوامع توسعه یافته میباشند. یکی از اساسیترین وجوهNGOها، انجمنها و شوراها، شفافسازی تصمیمات برای مردم و اثر و تاثیر آن در زندگی روزمره آنان است. بنابراین شوراها در خط مقدم تلاش برای پاسخگو و شفافشدن عملکرد حاکمیتها قرار دارند. نهاد دموکراسی، محقق نمیشود مگر با ایجاد نهادهای مردمی و تصمیمساز و شوراها سنگبنای چنین نهادی است. چالشهای پیشروی شورا در یک کلمه همان چالشهای پیشروی دموکراسی است.
اصلاحطلبان بعد از دوم خرداد در راستای سیاستهای جامعهگرای خود آمدند و شوراها را به راه انداختند. شاید یکی از اهداف شوراها این بود که پایگاه 20میلیونی اصلاحطلبان گوشهنشین نشوند و راکد نمانند و فعال باشند. اصلاحطلبان در این زمینه چقدر موفق بودند؟
باتوجه به قولهایی که آقای خاتمی و اصلاحطلبان در دومخرداد مبنی بر حاکمیت دموکراسی به مردم داده بودند، شوراها بهترین بستر تحقق این شعار بود. تجربه بشری در طول قرنها نشان داده است که تجمیع قدرت و ثروت در دست شخص یا اشخاص محدود، فساد به بار میآورد و بشر در طول هزاران سال گذشته این تجربه نامیمون را تکرار کرده بود و صرفا با تکیه برتجربههای اندوخته خود در طول یکی، دو قرن گذشته توانست تجربه حکومتهای دموکراتیک را آرامآرام از سر بگذراند و امروزه در کشورهای دموکراتیک جهان شاهد حکومت مردم بر مردم هستیم که سنگ زیر بنای اصلی آن را شوراهای محلی، شوراهای شهر، شوراهای صنفی، NGOها و انجمنهای مردمی تشکیل دادهاند و از دل چنین تجربهای حاکمیت مردم بر جامعه محقق شده است. احزاب نیز تمامی نیروهای خود را در کشورهای دموکرات در زیربنای شوراها تشکیل و تعقیب میکنند. بهعنوان مثال ترکیه در همسایگی ما یکی از مثالهای روشن این مدعاست که حزب اسلامی رفاه با پیروزی در شوراها آرامآرام به قدرت و حاکمیت کل کشور رسید و بنابراین اصلاحطلبان نیز برای تحقق اهداف و آرمانهای خود دست به راهاندازی شوراها زدند. البته توفیق صددرصدی از این عمل حاصل نشد اما این اصل زمین مانده و اجرا نشده قانون اساسی پس از بیستوچندسال به هر حال محقق شد و بیشک توفیقاتی نیز داشته است.
شورای اول تهران به مشکل برخورد. میشود دلیل این مشکلات را این دانست که شوراها از ابتدای انقلاب در قانون اساسی موجود بود ولی اجرایی نشد و بههمین دلیل وظایف شوراها به سایر نهادها سپرده شد و حالا که شوراها شکل گرفته سایر نهادها احساس کردند که شوراها دارند در حیطه وظیفه آنها دخالت میکنند؟
دقیقا همینطور بود. با اینکه دولت اصلاحات با شعار حاکمیت مردم و شعار دموکراسیخواهی شکل گرفته بود ولیکن بدنه اجرایی دولت تغییری نکرده بود و همان باورها همچنان در دستگاههای اجرایی ساری و جاری بود. حال که شوراها تشکیل و آماده انجام وظیفه بود تمامی دستگاهها که بخشی از وظیفه شوراها را در نبود این نهاد عهدهدار بودند برای بازپسدادن این وظایف و میزوصندلی مربوط به آن، به شدت مقاومت و سنگاندازی میکردند.
شورای اول تهران سهماه مانده به پایان دورهاش منحل شد. آیا مشکلات شوراهای تهران تا حدی بود که شوراها باید منحل میشد و این امکان وجود نداشت سهماه صبر کرد تا دورهاش تمام شود؟
این سوال بسیار خوبی است. ما که در شورا بودیم از چنین تصمیمی نه مطلع و نه هرگز قانع شدیم چرا که شورای تهران در حال انجام وظایف قانونی خود بود و هیچحرکتی دال بر بیقانونی یا عدمتشکیل جلسات و یا عدمرسیدگی به امورات مربوط به خود و یا امورات محوله شهرداری تهران مانند تخصیص بودجه، تصویب آن و مواردی از این دست را بهطور کامل انجام داده بود و هیچگونه کاستی در حوزههای مربوطه نداشت، چرا باید منحل شود؟ تنها موضوعی که در شهرداری تهران تازگی داشت باعث نارضایتی بخشی از سرمایهسالاران و ثروتسازان عرصه شهری یا همان برجسازان شده بود مساله بستهشدن فروش تراکم و قانونمدار کردن این بخش از ساختوساز لجامگسیخته شهر تهران بود. در آن زمان آقای مهندس ملکمدنی که بهتازگی شهردار تهران شده بود، با بیان معضلات پیشآمده از چنین ساختوسازهایی در حوزه شهری، شورا را متقاعد ساخت که این بخش از فعالیت شهر باید قانونمند شود و به صرف فروش تراکم و درآمد حاصل از آن برای شهرداری تهران نباید معضلات شهری را که در آینده دامنگیر شهر تهران میشود نادیده گرفت. شورا هم متقاعد شد که فروش تراکم برای مدتی متوقف و پس از مطالعه دقیق و یک نقشه جامع توسعه شهر تهران و زمانبندیهای مشخص برای «بلندمرتبهسازی» - به مانند تمامی کلانشهرها و ابرشهرهای توسعهیافته دنیا- این موضوع بار دیگر آغاز شود، البته در همان جلسه آقای ملکمدنی اشاره داشت که بهدلیل این تصمیم، فشارهای متعددی از افراد و گوشهوکنار وارد آمده است تا وی را منصرف و این فروش تراکم همچنان ادامه یابد. در همان جلسه ایشان گوشزد کرد که چنین تصمیمی تبعات بسیاری خواهد داشت و همانطور که شما نیز اشاره کردید سهماه مانده به پایان شوراها چه دلیلی داشت که دستاورد پیروزی دوم خرداد و شعار آقای خاتمی و اصلاحطلبان، این چنین مورد بیمهری قرار گرفت. مشخصا پاسخ این سوال معلوم است. این اتفاق هیچ ارتباطی به عملکرد شورای شهر تهران نداشت و کسانی که این تصمیم را در آن روز اتخاذ کردند آسیبی اینچنین به شهر و کشور ایران وارد کردند. بر مبنای این تصمیم و جریانات پس از آن بود که شورای دوم به آن صورت شکل گرفت.
شوراهای اول تهران از نظر بدنه نیروی انسانی چهرههای شاخصی داشت و از داخل آن شورا چند وزیر و چند نماینده مجلس بیرون آمد. بعد از انحلال شورای اول شاید عدماعتماد مردم باعث شد که مردم به پای صندوق رای نیایند و عدهای هم هستند که وضع فعلی را محصول نیامدن مردم در انتخابات شورای دوم میدانند. این امکان وجود نداشت که وزارت کشور شرایط را مدیریت کند تا چند صباح باقیمانده شوراها تمام شود؟
همانگونه که فرمودید در شورای اول پنج وزیر از وزرای موفق دوران سازندگی و اصلاحات حضور داشتند از جمله شخص آقای عبداللهنوری و اشخاصی چون آقای غرضی، فروزش و افراد دیگری که وزیر نبودند چون آقای دکتر حجاریان، خانم دکتر کدیور، آقای مهندس عطریانفر و ... همگي نخبگانی بودند که حاصل تجربیات خود را برای تحقق شورای اول در کیسه داشتند. لازم به ذکر است که تعداد جلسات تخصصی تشکیل شده در شورای اول به اندازه دو دوره شورای بعد، کارکرد داشته است. نكته قابلتوجه دیگری نیز در شورای اول بود که عمده مطبوعات تاثیرگذار آن روز به مانند همشهری، روزنامه خرداد، صبح امروز، کاروکارگر و چند نشریه دیگر نیز سردبیران آنها عضو شورای شهر تهران بودند. من این موضوع را از این نظر بیان میکنم تا تفاوت افراد در شورای اول بیشتر مشخص شود و ببینیم که وزارت کشور چه شورایی با چه پتانسیلی را ناکارآمد دانست و باز بهدنبال انگیزهیابی انحلال شورای اول باشیم.
آقای خاتمی درآن زمان شعاری داشت مبنی بر اینکه توزیع عادلانه قدرت مساوی با توزیع عادلانه ثروت، یعنی اگر قدرت درست و منطقی توزیع شود ثروت هم متمرکز در دست یک بخش یا یک گروه خاص نمیافتد؟ یک اقدام روشنی که شوراها در این جریان داشتند، چه بوده است؟
بله درست است. میتوان آقای خاتمی را تحققبخش شوراهای شهر نامید، چون آیتالله طالقانی در بدو انقلاب برای ایجاد شوراها فعالیت بسیار کرد و دور از عدالت است که نامی از ایشان برده نشود. اما شعار آقای خاتمی در رابطه با توزیع قدرت و ثروت که به ایجاد عدالت در جامعه تحقق میبخشد، شعار درستی است و سنگ زیربنای چنین توزیع قدرتی ایجاد NGOهای کوچک و انجمنهای تخصصی برای به دستگیری قدرت در دست اهل آن است. این همان شعار «کار را باید به دست کاردان سپرد» است که بر اساس آرای مردم در لایههای اجرایی اجتماع، محقق شد و این زنجیره از پایین به بالا میتوانست متخصصین لایق را برتصمیمگیریهای کشور بر صندلی عادلانه آن بنشاند. این امر محقق نمیشود مگر با پذیرش توزیع قدرت از پایین به بالا. شعار آقای خاتمی نیازمند یک ابزار اجتماعی برای تحقق این آرزو که همان شوراها باشند بود و این تجربه در دنیا بهطور موفق به اثبات رسیده است. در رابطه با تحقق این شعار و به عینیت رساندن آن، شورای اول، دو تصمیم اساسی گرفت. یکی ایجاد و تشویق NGOهای تخصصی و صنفی و دوم تشکیل شورایاریها که اساسا شوراهای واقعی در شهرها و کلانشهرهای بزرگ همان شوراهای محلی هستند و شورای شهر بهعنوان یک مرکز هماهنگکننده تصمیمات شوراهای محلی کارکردی و معنا میشوند. اما پس از شورای اول هر دوی این انجمنها و شوراها به تعریف و تعارف برگزار شد و به نوعی مسکوت ماند.
در شوراهای بعدی بهخصوص در شورای سوم ما شاهد ملغمهای بودیم که در شورای اول شاهد آن نبودیم، چرا شوراهای بعدی سرنوشتی مشابه سرنوشت شورای اول را ندیدیم؟
این سوالی است که باید از دوستان در وزارت کشور پرسیده شود که چرا با این همه اختلافات بنیادین و مباحثی از این دست، شورا را منحل نمیکنند و هماهنگی آنها برای استفاده از تمامی جایگاههای موجود در اختیارشان بسیاربسیار دقیق است.
اگر بخواهیم به لحاظ کمیوکیفی شوراهای اول را با شورای الان مقایسه اجمالی کنیم، حتی سطح حضور جمعی، یعنی چه مردم و چه کسانی که برای شوراها کاندیدا شدند، شما آن را چگونه مقایسه میکنید؟
این مقایسه نیز به مانند تمامی مقایسههای حضور مردم در عرصههای اجتماعی قابلتامل است و مردم به دنبال تاثیر آرای خود در جامعه و نهادهای مربوطه، انگیزه حضور مییابند. همانگونه که در شورای اول رای آقای نوری نزدیک به دومیلیون بود. بنابراین کیفیت اعضا نیز بر همین اساس قابلمقایسه و بررسی است.
اصلاحطلبان شورای شهر سوم را چطور ارزیابی میکنید؟
افرادی چون خانم ابتکار، آقای مسجدجامعی، آقای نجفی و دیگران اشخاصی با پیشینهای روشن و خادم بوده و هستند و گذشتهای روشن و عقاید مشخصی نیز دارند که در شورا نتوانستند جز بخش کوچکی از خواستههای خود را تحقق ببخشند. پتانسیل این افراد برای تحقق شعار مردمسالاری بسیار بیش از آن بوده و هست و بنابراین ارزیابی دقیق و عادلانهای از کارنامه اجرایی آنان برای معدلگیری عملکرد این افراد نمیتوان داد.
اصلاحطلبان شورای سوم از وضعیت خودشان راضی نیستند. متاسفانه این چهارنفر در برابر اکثریت اصولگراها از قدرت مانور کمی برخوردارند و مسوولیتهای کلیدی شورای سوم هم به وسیله همان جریان اصولگرا تقسیم شده است. اما بههمین میزان هم که حضور دارند باعث شده جلوی برخي از عملكردهاي نامناسب گرفته شود.
البته بهتر بود این سوال را خود دوستان پاسخ میدادند که به هر حال حضور افراد به هر میزان در حاکمیت و نهادهای تصمیمساز خود رافع بخشی از معضلات اجتماع خواهد بود اما محدوده اختیارات آنان نیز بر اساس میزان تاثیر و نفوذ آنان ارزیابی و تعریف میشود. این دوستان نیز بیشک در طی دوره قبل توانستند تاثیرات مثبت خود را در عرصه شورای شهر، ساری و جاری کنند.
این انتظار وجود داشت که با حضور اصلاحطلبان در شورای شهر جهتگیریها به سیاستهای اصلاحطلبان نزدیک شود اما اصلاحطلبان هرگز از ابزار حمایت از شهردار تهران استفاده نکردند. آیا این حداقل سیاستورزی نیست؟
پاسخ این سوال منوط به درک شرایط اصلاحطلبان در دوره سوم و رابطه آنان با شهردار تهران بوده است که بنده از کموکیف آن مطلع نیستم ولی بهعنوان یک سیاستمدار میپذیرم که در هر شرایطی باید از حداقل امکانات برای به حداکثر رساندن آن تلاش شود.
چالشهای پیشروی شوراها را چه میبینید؟
چالشهای پیشروی شوراها به نظر بنده همان چالشهای کلان در تحقق عینیتورزی به آرای مردم است چرا که شوراها سنگ زیربنای دموکراسیخواهی در جوامع توسعه یافته میباشند. یکی از اساسیترین وجوهNGOها، انجمنها و شوراها، شفافسازی تصمیمات برای مردم و اثر و تاثیر آن در زندگی روزمره آنان است. بنابراین شوراها در خط مقدم تلاش برای پاسخگو و شفافشدن عملکرد حاکمیتها قرار دارند. نهاد دموکراسی، محقق نمیشود مگر با ایجاد نهادهای مردمی و تصمیمساز و شوراها سنگبنای چنین نهادی است. چالشهای پیشروی شورا در یک کلمه همان چالشهای پیشروی دموکراسی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.