|

تحليل‌حسن لاسجردی از سیاست‌هاي ایران در قبال دولت اخوانی «مرسی»:

تندروی نکردیم، توانایی‌های خود را در معرض انتخاب گذاشتیم

احمد سالار: گرچه بسیاری از کارشناسان معتقدند رفتارهای ایران در قبال مصر شتابزده بوده و همین شتابزدگی مانع از برقراری رابطه دو کشور شده است اما حسن لاسجردی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه نظر دیگری دارد. او از اقدامات جمهوری‌اسلامی ایران در قبال مصر دفاع می‌کند و یکی از دلایل مهم برقرار نشدن رابطه دو کشور را در تعدد نگاه و تضاد نگاه‌های دولت مصر به ایران می‌داند. این عضو شورای سردبیری خبرگزاری خبرآنلاین با معتدل خواندن نگاه مرسی به تحولات سوریه، برقراری رابطه ایران و مصر را پروژه‌ای کوچک می‌داند که به سرانجام رسیدن آن را تا حد زیادی در گروی حل پروژه‌های بزرگ‌تری‌ چون رابطه ایران و غرب و پروژه‌های مشترک منطقه‌ای مانند سوریه و لبنان می‌داند. زمان را نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم اما روندها قابل‌پیش‌بینی است، باید ببینیم که روندها بعد از پروژه‌های مشترک منطقه مثل سوریه و تحولات لبنان و روابط ایران و کشورهای عربی، بحث انقلاب‌ها و در سطح کلان‌تر موضوع رابطه ایران و غرب بسیار تاثیرگذار است، در نهایت آنچه مهم است این است که اگر تکلیف پروژه‌های مشترک و محل اختلاف ما با دیگران مشخص شود روی پروژه کوچکی مثل مصر هم می‌تواند تاثیرگذار باشد

آقای دکتر بعد از انقلاب مصر و روی کارآمدن یک دولت اخوانی در مصر، آن‌طور که پیش‌بینی می‌شد، جمهوری اسلامی ایران نتوانست به مصر نزدیک شود و با آن کشور رابطه برقرار کند، حتی در هفته‌های اخیر می‌بینیم این رابطه سردتر هم شده و شاهد حمله به محل اقامت رییس دفتر حفاظت منافع ایران هم هستیم، تحلیل شما از علل و موانع عدم نزدیکی ایران و مصر چیست؟
موضوع روابط ایران و مصر در حقیقت چند خاستگاه دارد که برای عادی شدن روابط و ارتقای آن خاستگاه‌ها دو طرف باید نقش مثبت بازی کنند. بحث اول نقش دولت‌های دو طرف است که باید این حس مشترک و خواست مشترک در دستگاه حاکمیتی دو طرف به وجود بیاید و بپذیرند که به هر صورت با موضوع کمپ دیوید شرایط ایران و مصر دچار تغییر و تحول شده، امروز به دلایل مختلف این موضوع باید ترمیم شود بنابراین خاستگاه اول برقراری رابطه دولت‌های دو طرف است که در این زمینه هرکدام نظرات خاصی دارند.
نکته دوم برمی‌گردد به گروه‌های سیاسی و گروه‌های مرجع در دو طرف، بالاخره در داخل مصر گروه‌های سیاسی مختلفی وجود دارند، جریان اخوان با همه رنگ‌ها و همه تنوع دیدگاه‌ها یک جریان است و در کنار آن جریان سلفی، جریان میانه‌رو، تکنوکرات‌ها، دموکرات، منش‌ها و گروه‌های دیگر وجود دارند. در جامعه مصر با توجه به اینکه از نظر سیاسی نسبت به بسیاری از کشورهای عربی بالغ‌تر است، تعدد نگاه‌ها و مکاتب مختلف سیاسی وجود دارد و به همین دلیل در مصر تصمیم‌گیری درباره یک موضوع مهم مثل رابطه با ایران با تاخیر انجام می‌شود و فکر می‌کنم این اجماع نظر در مصر با مشکلاتی روبه‌رو است. یعنی در میان صاحب‌نظران و چهره‌ها و محافل سیاسی مصر، بر سر موضوع ایران به دلایل مختلف تعدد نگاه‌ و حتی تضاد نگاه وجود دارد و همین موضوع می‌تواند عامل کش آمدن یا تاخیر در روابط شود.
مساله دیگر که من فکر می‌کنم در رابطه با مصر و ایران خیلی مهم است، نقش بازیگران منطقه‌ای است. به هر صورت جریان تاریخی عرب و عجم یا جریان تاریخی کشورهای عربی و غیرعربی همیشه سایه خودش را بر کشورهای منطقه انداخته است، مسایل اخیر در جریان بیداری اسلامی، تعابیر و تلقی‌های مختلفی که کشورهای مختلف داشتند، تاثیر یا نگرانی‌ای که بعضا کشورهای عربی مثل عربستان و قطر از دل این نگرانی‌ها داشتند، همه اینها سبب شده با توجه به ادبیاتی که در منطقه درباره بیداری یا قیام‌های مردمی یا بهار عربی تولید شده، حساسیت کشورهای منطقه در رابطه با نزدیک شدن برخی کشورها به یکدیگر یا دور شدن آنها از دیگران ارتقا پیدا کند بنابراین موضوع مواضع کشورهای عرب باعث شده که روابط ما با مصر دچار نوسان شود.
نکته پایانی هم که از اهمیت بالایی برخوردار است این است که ایجاد رابطه سیاسی نیازمند برهم خوردن شرایط قبلی است، به هر صورت نگاه دولت مبارک به جمهوری اسلامی ایران یک نگاه کاملا مقابل ایران بود، چه در دوران جنگ و چه بعد از آن. در شرایط فعلی هم به نظرم دولت آقای مرسی هنوز تعیین تکلیف مشخصی به علت تعدد دیدگاه‌ها نکرده‌اند، بنابراین درباره جمهوری اسلامی ایران دچار تعدد دیدگاه‌ است. برخی از آنها علاقمند به این موضوع هستند و برخی مسایل ما پیش‌رفته، مثل تبادل هیات‌هایی که صورت گرفته است و حتی بحث گردشگری و کمک‌های اقتصادی، اما در برخی چهره‌های سیاسی چه در دولت و چه در احزاب و گروه‌های موثر این تعدد نگاه هنوز وجود دارد، بنابراین چالش‌های موجود زمینه‌های ایجاد این ارتباط را فراهم نکرده است.
برخی از کارشناسان منتقد معتقدند که گام‌هایی که ایران برای نزدیکی به مصر برداشت، شتابزده بود، مثل سفر آقای احمدی‌نژاد و حواشی آن و لغو یکطرفه روادید، نگاه شما به این اقدامات دولت چیست؟
رفتار جمهوری اسلامی ایران و قدم‌‌هایی که تاکنون برداشته از نظر من منطقی بوده است، چون مستحضرید روابط ما با مصر صرفا محدود به دوران بعد از انقلاب مصر نیست، قبل از آن هم هیات‌های مختلفی حتی در سطح رییس مجلس، یعنی آقای لاریجانی و معاون آقای احمدی‌نژاد و دیگران هم به آنجا سفر کردند.
قبل‌تر از آن هم البته در دوره آقای خاتمی تلاش‌های دوجانبه گسترده‌ای صورت گرفت.
بله می‌خواهم بگویم سفرهای متعددی صورت گرفته چون دولتمردان ما چه آقای خاتمی، چه آقای هاشمی و چه بعد از آن آقای احمدی‌نژاد، بر این باور بودند که روابط ایران و مصر می‌تواند برخی از گره‌های مهم تحولات منطقه را بازگشایی و تسهیل کند، به نظرم مجموع روابط ما با مصر از گذشته مورد توجه دولتمردان بوده است.
اما در خصوص دولت آقای احمدی‌نژاد من فکر می‌کنم دولت ایشان رفتار شتابزده‌ای نکرده است، دیداری که آقای احمدی‌نژاد از مصر داشت در قالب یک اجلاس بوده که حضور در آنجا بهانه‌ای شده برای دیدار، بحث‌های دیگری مثل توریسم یا کمک‌های اقتصادی و کمک‌های فنی که مطرح شده در هیات‌های مختلف امری عادی است که کشورهای مختلف قابلیت‌های خودشان را در معرض انتخاب یک کشور جدید قرار می‌دهند تا اصطلاحا سد روابط بشکند، جمهوری اسلامی ایران در بحث رابطه با مصر تندروی نکرده و خواسته میزان توانایی خودش را در معرض انتخاب آنها قرار دهد.
آقای دکتر، قضیه نگاه ایران به مساله سوریه تا چه اندازه می‌تواند بر روابط ایران و مصر سایه بیندازد؟
از مجموعه اظهارنظرهایی که آقای مرسی تاکنون کرده، وی در بحث سوریه آن نگاه پررنگ عربی را نداشته و تلاش کرده است که نگاهی معقول داشته باشد، حتی در آن جریان کمیته چهارجانبه یا گروه چهاری که قرار بود ایران و مصر و ترکیه و عربستان موضوع سوریه را پیگیری کنند، مجموعه نظراتی که آقای مرسی مطرح کرده بود، نظرات معقولانه‌ای بوده، بحث ثبات، بحث آتش‌بس، آزادی فعالان سیاسی و اینکه تغییر و تحول در سوریه باید به سمت اصلاحات باشد. مجموع این نگاه‌ها باعث شده که بگوییم نگاه مصر به تحولات سوریه نگاهی کم‌وبیش مثبت است، بر خلاف نگاه عربستان و قطر و ترکیه که کلا براندازی را مطرح می‌کردند، در حال حاضر هم فکر می‌کنم مصری‌ها در قبال تحولات سوریه به‌رغم ادبیات بعضا تند همچون اظهارات تند آقای مرسی در تهران تلاش کرده‌اند که یک رفتار میانه‌رو داشته باشند یعنی نه موضع معترضان را نفی کرده و نه موضع دولت سوریه را و فکر می‌کنم در مجموع نگاه متوسط و میا‌نه‌رویی داشته‌اند که نه سیخ بسوزد و نه کباب.
پیش‌بینی زمانی شما از اینکه طلسم رابطه ایران و مصر شکسته شود چیست؟
زمان را نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم اما روندها قابل‌پیش‌بینی است. باید تکلیف پروژه‌های مشترک منطقه مثل سوریه و تحولات لبنان و روابط ایران و کشورهای عربی، بحث انقلاب‌ها و در سطح کلان‌تر موضوع رابطه ایران و غرب روشن شود، آنچه مهم است این است که اگر تکلیف پروژه‌های مشترک و محل اختلاف ما با دیگران مشخص شود، روی پروژه کوچکی مثل مصر هم می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی تاثیرگذار باشد.
احمد سالار: گرچه بسیاری از کارشناسان معتقدند رفتارهای ایران در قبال مصر شتابزده بوده و همین شتابزدگی مانع از برقراری رابطه دو کشور شده است اما حسن لاسجردی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه نظر دیگری دارد. او از اقدامات جمهوری‌اسلامی ایران در قبال مصر دفاع می‌کند و یکی از دلایل مهم برقرار نشدن رابطه دو کشور را در تعدد نگاه و تضاد نگاه‌های دولت مصر به ایران می‌داند. این عضو شورای سردبیری خبرگزاری خبرآنلاین با معتدل خواندن نگاه مرسی به تحولات سوریه، برقراری رابطه ایران و مصر را پروژه‌ای کوچک می‌داند که به سرانجام رسیدن آن را تا حد زیادی در گروی حل پروژه‌های بزرگ‌تری‌ چون رابطه ایران و غرب و پروژه‌های مشترک منطقه‌ای مانند سوریه و لبنان می‌داند. زمان را نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم اما روندها قابل‌پیش‌بینی است، باید ببینیم که روندها بعد از پروژه‌های مشترک منطقه مثل سوریه و تحولات لبنان و روابط ایران و کشورهای عربی، بحث انقلاب‌ها و در سطح کلان‌تر موضوع رابطه ایران و غرب بسیار تاثیرگذار است، در نهایت آنچه مهم است این است که اگر تکلیف پروژه‌های مشترک و محل اختلاف ما با دیگران مشخص شود روی پروژه کوچکی مثل مصر هم می‌تواند تاثیرگذار باشد

آقای دکتر بعد از انقلاب مصر و روی کارآمدن یک دولت اخوانی در مصر، آن‌طور که پیش‌بینی می‌شد، جمهوری اسلامی ایران نتوانست به مصر نزدیک شود و با آن کشور رابطه برقرار کند، حتی در هفته‌های اخیر می‌بینیم این رابطه سردتر هم شده و شاهد حمله به محل اقامت رییس دفتر حفاظت منافع ایران هم هستیم، تحلیل شما از علل و موانع عدم نزدیکی ایران و مصر چیست؟
موضوع روابط ایران و مصر در حقیقت چند خاستگاه دارد که برای عادی شدن روابط و ارتقای آن خاستگاه‌ها دو طرف باید نقش مثبت بازی کنند. بحث اول نقش دولت‌های دو طرف است که باید این حس مشترک و خواست مشترک در دستگاه حاکمیتی دو طرف به وجود بیاید و بپذیرند که به هر صورت با موضوع کمپ دیوید شرایط ایران و مصر دچار تغییر و تحول شده، امروز به دلایل مختلف این موضوع باید ترمیم شود بنابراین خاستگاه اول برقراری رابطه دولت‌های دو طرف است که در این زمینه هرکدام نظرات خاصی دارند.
نکته دوم برمی‌گردد به گروه‌های سیاسی و گروه‌های مرجع در دو طرف، بالاخره در داخل مصر گروه‌های سیاسی مختلفی وجود دارند، جریان اخوان با همه رنگ‌ها و همه تنوع دیدگاه‌ها یک جریان است و در کنار آن جریان سلفی، جریان میانه‌رو، تکنوکرات‌ها، دموکرات، منش‌ها و گروه‌های دیگر وجود دارند. در جامعه مصر با توجه به اینکه از نظر سیاسی نسبت به بسیاری از کشورهای عربی بالغ‌تر است، تعدد نگاه‌ها و مکاتب مختلف سیاسی وجود دارد و به همین دلیل در مصر تصمیم‌گیری درباره یک موضوع مهم مثل رابطه با ایران با تاخیر انجام می‌شود و فکر می‌کنم این اجماع نظر در مصر با مشکلاتی روبه‌رو است. یعنی در میان صاحب‌نظران و چهره‌ها و محافل سیاسی مصر، بر سر موضوع ایران به دلایل مختلف تعدد نگاه‌ و حتی تضاد نگاه وجود دارد و همین موضوع می‌تواند عامل کش آمدن یا تاخیر در روابط شود.
مساله دیگر که من فکر می‌کنم در رابطه با مصر و ایران خیلی مهم است، نقش بازیگران منطقه‌ای است. به هر صورت جریان تاریخی عرب و عجم یا جریان تاریخی کشورهای عربی و غیرعربی همیشه سایه خودش را بر کشورهای منطقه انداخته است، مسایل اخیر در جریان بیداری اسلامی، تعابیر و تلقی‌های مختلفی که کشورهای مختلف داشتند، تاثیر یا نگرانی‌ای که بعضا کشورهای عربی مثل عربستان و قطر از دل این نگرانی‌ها داشتند، همه اینها سبب شده با توجه به ادبیاتی که در منطقه درباره بیداری یا قیام‌های مردمی یا بهار عربی تولید شده، حساسیت کشورهای منطقه در رابطه با نزدیک شدن برخی کشورها به یکدیگر یا دور شدن آنها از دیگران ارتقا پیدا کند بنابراین موضوع مواضع کشورهای عرب باعث شده که روابط ما با مصر دچار نوسان شود.
نکته پایانی هم که از اهمیت بالایی برخوردار است این است که ایجاد رابطه سیاسی نیازمند برهم خوردن شرایط قبلی است، به هر صورت نگاه دولت مبارک به جمهوری اسلامی ایران یک نگاه کاملا مقابل ایران بود، چه در دوران جنگ و چه بعد از آن. در شرایط فعلی هم به نظرم دولت آقای مرسی هنوز تعیین تکلیف مشخصی به علت تعدد دیدگاه‌ها نکرده‌اند، بنابراین درباره جمهوری اسلامی ایران دچار تعدد دیدگاه‌ است. برخی از آنها علاقمند به این موضوع هستند و برخی مسایل ما پیش‌رفته، مثل تبادل هیات‌هایی که صورت گرفته است و حتی بحث گردشگری و کمک‌های اقتصادی، اما در برخی چهره‌های سیاسی چه در دولت و چه در احزاب و گروه‌های موثر این تعدد نگاه هنوز وجود دارد، بنابراین چالش‌های موجود زمینه‌های ایجاد این ارتباط را فراهم نکرده است.
برخی از کارشناسان منتقد معتقدند که گام‌هایی که ایران برای نزدیکی به مصر برداشت، شتابزده بود، مثل سفر آقای احمدی‌نژاد و حواشی آن و لغو یکطرفه روادید، نگاه شما به این اقدامات دولت چیست؟
رفتار جمهوری اسلامی ایران و قدم‌‌هایی که تاکنون برداشته از نظر من منطقی بوده است، چون مستحضرید روابط ما با مصر صرفا محدود به دوران بعد از انقلاب مصر نیست، قبل از آن هم هیات‌های مختلفی حتی در سطح رییس مجلس، یعنی آقای لاریجانی و معاون آقای احمدی‌نژاد و دیگران هم به آنجا سفر کردند.
قبل‌تر از آن هم البته در دوره آقای خاتمی تلاش‌های دوجانبه گسترده‌ای صورت گرفت.
بله می‌خواهم بگویم سفرهای متعددی صورت گرفته چون دولتمردان ما چه آقای خاتمی، چه آقای هاشمی و چه بعد از آن آقای احمدی‌نژاد، بر این باور بودند که روابط ایران و مصر می‌تواند برخی از گره‌های مهم تحولات منطقه را بازگشایی و تسهیل کند، به نظرم مجموع روابط ما با مصر از گذشته مورد توجه دولتمردان بوده است.
اما در خصوص دولت آقای احمدی‌نژاد من فکر می‌کنم دولت ایشان رفتار شتابزده‌ای نکرده است، دیداری که آقای احمدی‌نژاد از مصر داشت در قالب یک اجلاس بوده که حضور در آنجا بهانه‌ای شده برای دیدار، بحث‌های دیگری مثل توریسم یا کمک‌های اقتصادی و کمک‌های فنی که مطرح شده در هیات‌های مختلف امری عادی است که کشورهای مختلف قابلیت‌های خودشان را در معرض انتخاب یک کشور جدید قرار می‌دهند تا اصطلاحا سد روابط بشکند، جمهوری اسلامی ایران در بحث رابطه با مصر تندروی نکرده و خواسته میزان توانایی خودش را در معرض انتخاب آنها قرار دهد.
آقای دکتر، قضیه نگاه ایران به مساله سوریه تا چه اندازه می‌تواند بر روابط ایران و مصر سایه بیندازد؟
از مجموعه اظهارنظرهایی که آقای مرسی تاکنون کرده، وی در بحث سوریه آن نگاه پررنگ عربی را نداشته و تلاش کرده است که نگاهی معقول داشته باشد، حتی در آن جریان کمیته چهارجانبه یا گروه چهاری که قرار بود ایران و مصر و ترکیه و عربستان موضوع سوریه را پیگیری کنند، مجموعه نظراتی که آقای مرسی مطرح کرده بود، نظرات معقولانه‌ای بوده، بحث ثبات، بحث آتش‌بس، آزادی فعالان سیاسی و اینکه تغییر و تحول در سوریه باید به سمت اصلاحات باشد. مجموع این نگاه‌ها باعث شده که بگوییم نگاه مصر به تحولات سوریه نگاهی کم‌وبیش مثبت است، بر خلاف نگاه عربستان و قطر و ترکیه که کلا براندازی را مطرح می‌کردند، در حال حاضر هم فکر می‌کنم مصری‌ها در قبال تحولات سوریه به‌رغم ادبیات بعضا تند همچون اظهارات تند آقای مرسی در تهران تلاش کرده‌اند که یک رفتار میانه‌رو داشته باشند یعنی نه موضع معترضان را نفی کرده و نه موضع دولت سوریه را و فکر می‌کنم در مجموع نگاه متوسط و میا‌نه‌رویی داشته‌اند که نه سیخ بسوزد و نه کباب.
پیش‌بینی زمانی شما از اینکه طلسم رابطه ایران و مصر شکسته شود چیست؟
زمان را نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم اما روندها قابل‌پیش‌بینی است. باید تکلیف پروژه‌های مشترک منطقه مثل سوریه و تحولات لبنان و روابط ایران و کشورهای عربی، بحث انقلاب‌ها و در سطح کلان‌تر موضوع رابطه ایران و غرب روشن شود، آنچه مهم است این است که اگر تکلیف پروژه‌های مشترک و محل اختلاف ما با دیگران مشخص شود، روی پروژه کوچکی مثل مصر هم می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی تاثیرگذار باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.