|

بهترین و بدترین‌های باستان‌شناسی در سالی که تمام شد

نظر چهار کارشناس و استاد برجسته باستان‌شناسی کشور را درباره مهم‌ترین رویدادهای مثبت و منفی رخ داده در حوزه میراث فرهنگی و آثار تاریخی کشور جویا شدیم. مهدی رهبر، میرعابدین کابلی و کامیار عبدی سه باستان‌شناس و عبدالمجید ارفعی پژوهشگر خط‌های باستانی در پاسخ به «شرق» نظر خود را در این‌باره در میان گذاشته‌اند. شرح گفته‌های این چهار کارشناس در ادامه آمده است:

عزل مدیر پژوهشکده
مهدی رهبر، باستان‌شناس: از دید من مهم‌ترین رویداد سال 90 این بود که مدیر پژوهشکده را سه ماه بعد از اینکه حکمش را زدند، عزلش کردند. در هیچ جای دنیا چنین چیزی رخ نمی‌دهد که مدیری بیاورند و اینگونه با او برخورد کنند، این اقدامات تاثیر سویی خواهد داشت و هرکس دیگری در این سمت قرار بگیرد احساس آرامش نمی‌کند که بتواند فعالیت کارشناسانه انجام دهد، در حالی که آقای دکتر مقدم در همین مدت کوتاه یک کار بسیار مفید انجام داد و آن هم برپایی یازدهمین همایش سالانه باستان‌شناسی ایران بود، این همایش در زمان برگزاری با استقبال بسیار خوبی همراه شد. عوض کردن چنین مدیری آن هم به این شیوه کار درستی نبود چون مدیر باید فرصت کار داشته باشد تا اگر خوب بود نگه داشته شود. اما متاسفانه در ایران پژوهش معنا ندارد و کار پژوهشی تعطیل شده مگر کارهای جزیی که در گوشه‌وکنار انجام می‌شود. رویداد مهم دیگری که در این سال انجام شد و از نظر من مهم بود، بازگشت پژوهشکده باستان‌شناسی به تهران بود، چون آقای بقایی سازمان میراث را تکه‌پاره کرد و به گوشه‌وکنار کشور فرستاد. با این کار کارشناسان بلاتکلیف شدند. عده‌ای بازنشسته و عده‌ای دیگر دورکار شدند، اخیرا اما پژوهشکده به تهران برگشته است و من برگشت آن را به فال نیک می‌گیرم. به خصوص اینکه در محلی قرار دارد که هم نزدیک به موزه هستند و هم کتابخانه و این موقعیت خوبی برای کار پژوهشی است. با این حال البته جایی که به آنها داده شده بسیار کوچک است و نیاز به امکانات و جایی بزرگ‌تر دارند.

همایش باستان شناسی
میرعابدین کابلی، باستان‌شناس: در این سال که فعالیت‌های باستان‌شناسی در همه زمینه‌ها تقریبا تعطیل شده، اما به اعتقاد من بزرگ‌ترین رویداد باستان‌شناسی سال 91 برگزاری یازدهمین همایش باستان‌شناسی بعد از چند سال وقفه و بی‌برنامگی بود. در این همایش دیدگاه‌های مختلف خیلی منظم و مرتب بیان شد، کتابچه‌ای هم چاپ شده بود و در آن مشروح کارهای انجام شده را آورده بودند که خیلی مناسب بود. در همایش 40 مطلب انتخاب شده بود، عده‌ای سخنرانی کردند و عموما کارها هم خوب و ارزشمند بود. در مجموع همایش هم به شکل مطلوب برگزار شد. اما متاسفانه حلاوت این برنامه با استعفاگونه آقای مقدم به کام ما تلخ شد. من از پشت پرده خبر ندارم اینکه مقدم خودشان استعفا دادند یا استعفا داده شدند، نه آقای مقدم چیزی می‌گوید نه دیگران. اما کسی که با او امید و آرزو برای مثمرثمر بودن و فعالیت و بیرون‌آوردن باستان‌شناسی از رکود، آمده بود اینگونه استعفا می‌دهد عجیب است. نکته دیگری که اتفاق افتاد و امر خوشایندی برای باستان‌شناسی کشور بود، بازگشت پژوهشکده به تهران بود، کار نابجا و زشت انتقال پژوهشکده به شیراز لغو شد و مجددا در دوره آقای موسوی به تهران بازگشت داده شد، این رویداد خیلی خوبی بود. در حوزه کاوش‌ها هم من خبری ندارم در جریان فعالیت‌های باستان‌شناسی نیستم که آیا در طول سال 91 اقدام خاصی انجام شد یا خیر.

ترجمه گل‌نوشته‌های تخت‌جمشید
عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر خط‌های باستانی: از دید من قراردادی که برای ترجمه گل‌نوشته‌های تخت‌جمشید با میراث امضا کرده‌ام مهم‌ترین رویداد میراث فرهنگی کشور است. چون این گل نوشته‌ها بزرگ‌ترین اسنادی هستند که از پیش از اسلام برای ما باقی‌مانده است. 2087 مورد از این گل‌نوشته در یک نوبت و 13 مورد در نوبتی دیگر خوانده و ترجمه شده که توسط استاد من مرحوم هلک صورت گرفت، این گل‌نوشته‌ها مربوط به بارو و استحکامات تخت‌جمشید است. علاوه بر این 130 گل‌نوشته را هم مرحوم کمرون ترجمه و چاپ کرده بود که مربوط به خزانه تخت‌جمشید است. 164 تا را هم من ترجمه کردم که الان در موزه ایران باستان است. کار کنونی من روی خوانده‌های مرحوم هلک است که آنها را به فارسی و انگلیسی ترجمه می‌کنم و کتابی دوزبانه در این‌باره منتشر خواهد شد. این کتاب در چهار جلد منتشر می‌شود و جلد اول ترجمه 647 گل‌نوشته خواهد بود، البته شاید در دیگر بخش‌های میراث کشور رویدادهای مهمی انجام شده باشد که مهم باشد اما از دید من ترجمه این گل‌نوشته‌ها مهم است. البته رویداد دیگری که در این سال رخ داد انتخاب کتاب «واژه و معنای آن از فارسی میانه تا فارسی» درباره ریشه‌های واژه‌های فارسی نوشته خانم کتایون مزادپور به عنوان کتاب سال است. این اثر کتاب ارزنده‌ای است و یکی از بهترین دستاوردهای سال در بخش میراث فرهنگی کشور بود.

ادامه تسلط یاران مشایی و بقایی
کامیار عبدی، باستان‌شناس: به نظر من مهم‌ترین مساله سازمان میراث در سال 91 مانند سال‌های قبل تسلط یاران آقای مشایی و بقایی بر سازمان بود، پیش از این مشایی و بقایی خودشان مستقیما و راسا سازمان را در کنترل داشتند و یکی از نمایندگان هم گفت سازمان حیات خلوت اینها شده است. بعد از رفتن آنها به نظر رسید که دوره اینها تمام شده اما این‌طور نبود و آنها همچنان عوامل خود را در این سازمان می‌گذارند، مثل رییس قبلی و رییس کنونی. این آقایان اصل موضوع و مسایل مهم میراث فرهنگی کشور را رها کرده‌اند و به حاشیه‌ها و جزییات چسبیده‌اند.
به نظر من سازمان میراث فرهنگی مشروعیت خود را در زمینه صیانت از میراث تاریخی کشور از دست داده است، بر اساس اساسنامه، این سازمان و معاونت‌های آن شرح وظایفی دارند که حدود 28 وظیفه مهم برعهده آنها گذاشته شده است. در این مدت به نظر من سازمان در نهایت حدود سه وظیفه را جدی گرفته‌ است اما بقیه را بر خلافشان عمل کرده و می‌کند. مثلا یکی از این وظایف حفاظت فیزیکی و صیانت از میراث ملموس یا ناملموس ماست، اما شما ببینید ثبت بادگیرها، تار ایرانی، چوگان و... توسط دیگر کشورها دقیقا نشان‌دهنده عدم توجه به این وظایف است. سازمان برای حفاظت و صیانت نه تنها کاری نکرده بلکه جلوی این کشورها کوتاه آمده‌ است و آنها هم به خوبی متوجه این موضوع شده‌اند و هرکدام به راحتی بخشی از میراث ایران را به نام خود به ثبت می‌رسانند. این نشان‌دهنده عدم پایبندی این سازمان به شرح وظایف خود بر اساس اساسنامه است. معاون میراث سازمان هم با افتخار می‌گوید ثبت میراث فرهنگی توسط دیگر کشورها را با عشق بپذیریم، این نشان می‌دهد این مسوولان حتی اساسنامه سازمان خود را یک‌بار هم مطالعه نکرده‌اند. در نهایت به نظر من این مساله اتفاق مهم و بدترین رخداد سال 91 در حوزه میراث فرهنگی بود. از سویی من هیچ نکته مثبتی در پرونده این مسوولان نمی‌بینم که به عنوان نکته مثبت سال از آن یاد کنم.
نظر چهار کارشناس و استاد برجسته باستان‌شناسی کشور را درباره مهم‌ترین رویدادهای مثبت و منفی رخ داده در حوزه میراث فرهنگی و آثار تاریخی کشور جویا شدیم. مهدی رهبر، میرعابدین کابلی و کامیار عبدی سه باستان‌شناس و عبدالمجید ارفعی پژوهشگر خط‌های باستانی در پاسخ به «شرق» نظر خود را در این‌باره در میان گذاشته‌اند. شرح گفته‌های این چهار کارشناس در ادامه آمده است:

عزل مدیر پژوهشکده
مهدی رهبر، باستان‌شناس: از دید من مهم‌ترین رویداد سال 90 این بود که مدیر پژوهشکده را سه ماه بعد از اینکه حکمش را زدند، عزلش کردند. در هیچ جای دنیا چنین چیزی رخ نمی‌دهد که مدیری بیاورند و اینگونه با او برخورد کنند، این اقدامات تاثیر سویی خواهد داشت و هرکس دیگری در این سمت قرار بگیرد احساس آرامش نمی‌کند که بتواند فعالیت کارشناسانه انجام دهد، در حالی که آقای دکتر مقدم در همین مدت کوتاه یک کار بسیار مفید انجام داد و آن هم برپایی یازدهمین همایش سالانه باستان‌شناسی ایران بود، این همایش در زمان برگزاری با استقبال بسیار خوبی همراه شد. عوض کردن چنین مدیری آن هم به این شیوه کار درستی نبود چون مدیر باید فرصت کار داشته باشد تا اگر خوب بود نگه داشته شود. اما متاسفانه در ایران پژوهش معنا ندارد و کار پژوهشی تعطیل شده مگر کارهای جزیی که در گوشه‌وکنار انجام می‌شود. رویداد مهم دیگری که در این سال انجام شد و از نظر من مهم بود، بازگشت پژوهشکده باستان‌شناسی به تهران بود، چون آقای بقایی سازمان میراث را تکه‌پاره کرد و به گوشه‌وکنار کشور فرستاد. با این کار کارشناسان بلاتکلیف شدند. عده‌ای بازنشسته و عده‌ای دیگر دورکار شدند، اخیرا اما پژوهشکده به تهران برگشته است و من برگشت آن را به فال نیک می‌گیرم. به خصوص اینکه در محلی قرار دارد که هم نزدیک به موزه هستند و هم کتابخانه و این موقعیت خوبی برای کار پژوهشی است. با این حال البته جایی که به آنها داده شده بسیار کوچک است و نیاز به امکانات و جایی بزرگ‌تر دارند.

همایش باستان شناسی
میرعابدین کابلی، باستان‌شناس: در این سال که فعالیت‌های باستان‌شناسی در همه زمینه‌ها تقریبا تعطیل شده، اما به اعتقاد من بزرگ‌ترین رویداد باستان‌شناسی سال 91 برگزاری یازدهمین همایش باستان‌شناسی بعد از چند سال وقفه و بی‌برنامگی بود. در این همایش دیدگاه‌های مختلف خیلی منظم و مرتب بیان شد، کتابچه‌ای هم چاپ شده بود و در آن مشروح کارهای انجام شده را آورده بودند که خیلی مناسب بود. در همایش 40 مطلب انتخاب شده بود، عده‌ای سخنرانی کردند و عموما کارها هم خوب و ارزشمند بود. در مجموع همایش هم به شکل مطلوب برگزار شد. اما متاسفانه حلاوت این برنامه با استعفاگونه آقای مقدم به کام ما تلخ شد. من از پشت پرده خبر ندارم اینکه مقدم خودشان استعفا دادند یا استعفا داده شدند، نه آقای مقدم چیزی می‌گوید نه دیگران. اما کسی که با او امید و آرزو برای مثمرثمر بودن و فعالیت و بیرون‌آوردن باستان‌شناسی از رکود، آمده بود اینگونه استعفا می‌دهد عجیب است. نکته دیگری که اتفاق افتاد و امر خوشایندی برای باستان‌شناسی کشور بود، بازگشت پژوهشکده به تهران بود، کار نابجا و زشت انتقال پژوهشکده به شیراز لغو شد و مجددا در دوره آقای موسوی به تهران بازگشت داده شد، این رویداد خیلی خوبی بود. در حوزه کاوش‌ها هم من خبری ندارم در جریان فعالیت‌های باستان‌شناسی نیستم که آیا در طول سال 91 اقدام خاصی انجام شد یا خیر.

ترجمه گل‌نوشته‌های تخت‌جمشید
عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر خط‌های باستانی: از دید من قراردادی که برای ترجمه گل‌نوشته‌های تخت‌جمشید با میراث امضا کرده‌ام مهم‌ترین رویداد میراث فرهنگی کشور است. چون این گل نوشته‌ها بزرگ‌ترین اسنادی هستند که از پیش از اسلام برای ما باقی‌مانده است. 2087 مورد از این گل‌نوشته در یک نوبت و 13 مورد در نوبتی دیگر خوانده و ترجمه شده که توسط استاد من مرحوم هلک صورت گرفت، این گل‌نوشته‌ها مربوط به بارو و استحکامات تخت‌جمشید است. علاوه بر این 130 گل‌نوشته را هم مرحوم کمرون ترجمه و چاپ کرده بود که مربوط به خزانه تخت‌جمشید است. 164 تا را هم من ترجمه کردم که الان در موزه ایران باستان است. کار کنونی من روی خوانده‌های مرحوم هلک است که آنها را به فارسی و انگلیسی ترجمه می‌کنم و کتابی دوزبانه در این‌باره منتشر خواهد شد. این کتاب در چهار جلد منتشر می‌شود و جلد اول ترجمه 647 گل‌نوشته خواهد بود، البته شاید در دیگر بخش‌های میراث کشور رویدادهای مهمی انجام شده باشد که مهم باشد اما از دید من ترجمه این گل‌نوشته‌ها مهم است. البته رویداد دیگری که در این سال رخ داد انتخاب کتاب «واژه و معنای آن از فارسی میانه تا فارسی» درباره ریشه‌های واژه‌های فارسی نوشته خانم کتایون مزادپور به عنوان کتاب سال است. این اثر کتاب ارزنده‌ای است و یکی از بهترین دستاوردهای سال در بخش میراث فرهنگی کشور بود.

ادامه تسلط یاران مشایی و بقایی
کامیار عبدی، باستان‌شناس: به نظر من مهم‌ترین مساله سازمان میراث در سال 91 مانند سال‌های قبل تسلط یاران آقای مشایی و بقایی بر سازمان بود، پیش از این مشایی و بقایی خودشان مستقیما و راسا سازمان را در کنترل داشتند و یکی از نمایندگان هم گفت سازمان حیات خلوت اینها شده است. بعد از رفتن آنها به نظر رسید که دوره اینها تمام شده اما این‌طور نبود و آنها همچنان عوامل خود را در این سازمان می‌گذارند، مثل رییس قبلی و رییس کنونی. این آقایان اصل موضوع و مسایل مهم میراث فرهنگی کشور را رها کرده‌اند و به حاشیه‌ها و جزییات چسبیده‌اند.
به نظر من سازمان میراث فرهنگی مشروعیت خود را در زمینه صیانت از میراث تاریخی کشور از دست داده است، بر اساس اساسنامه، این سازمان و معاونت‌های آن شرح وظایفی دارند که حدود 28 وظیفه مهم برعهده آنها گذاشته شده است. در این مدت به نظر من سازمان در نهایت حدود سه وظیفه را جدی گرفته‌ است اما بقیه را بر خلافشان عمل کرده و می‌کند. مثلا یکی از این وظایف حفاظت فیزیکی و صیانت از میراث ملموس یا ناملموس ماست، اما شما ببینید ثبت بادگیرها، تار ایرانی، چوگان و... توسط دیگر کشورها دقیقا نشان‌دهنده عدم توجه به این وظایف است. سازمان برای حفاظت و صیانت نه تنها کاری نکرده بلکه جلوی این کشورها کوتاه آمده‌ است و آنها هم به خوبی متوجه این موضوع شده‌اند و هرکدام به راحتی بخشی از میراث ایران را به نام خود به ثبت می‌رسانند. این نشان‌دهنده عدم پایبندی این سازمان به شرح وظایف خود بر اساس اساسنامه است. معاون میراث سازمان هم با افتخار می‌گوید ثبت میراث فرهنگی توسط دیگر کشورها را با عشق بپذیریم، این نشان می‌دهد این مسوولان حتی اساسنامه سازمان خود را یک‌بار هم مطالعه نکرده‌اند. در نهایت به نظر من این مساله اتفاق مهم و بدترین رخداد سال 91 در حوزه میراث فرهنگی بود. از سویی من هیچ نکته مثبتی در پرونده این مسوولان نمی‌بینم که به عنوان نکته مثبت سال از آن یاد کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.