|

«منوچهر جهانیان» معاون گردشگری در گفت‌وگو با «شرق»

تبلیغات؛ نقطه ضعف اصلی گردشگری ایران

صدرا محقق

«منوچهر جهانیان» یک‌سال و یک‌ماه است که سمت معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور را برعهده دارد. او در دوره ریاست «حسن موسوی» بر این سازمان به این سمت گماشته شد اما با رفتن او و آمدن «محمدشریف ملک‌زاده» در جای خود باقی ماند. جهانیان در دوره‌ای که «مشایی» رییس سازمان بود و ملک‌زاده معاون گردشگری، دبیری کمیته گردشگری علمی را عهده‌دار بود. در سوابق کاری او، سمت‌هایی مانند مشاور معاون گردشگری و رییس مرکز علمی-فرهنگی گردشگری دانشجویان ایران وابسته به جهاد دانشگاهی، دیده می‌شود. او دانش‌آموخته رشته جغرافیا با گرایش گردشگری است. گفته می‌شود جهانیان از زمان تشکیل معاونتی به نام گردشگری در سازمان میراث، تنها فردی است که با پیشینه و تحصیلاتی مرتبط با گردشگری برای این سمت به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری قدم گذاشته. با او درباره وضعیت گردشگری ایران و معاونتی که مسوولیتش را در دست دارد در سال 1391 گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌آید:

چرا دفتر شما و ساختمان معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری داخل ساختمان حج و زیارت است؟
قبلا گردشگری و حج و زیارت تحت عنوان معاونت سیاحت و زیارت زیرمجموعه وزارت ارشاد بودند، یعنی تمامی وظایف و ماموریت‌های مربوط به امور سیاحتی، زیارتی، ایرانگردی و جهانگردی در قالب «معاونت امور سیاحتی و زیارتی» در این وزارتخانه سازماندهی می‌شد. سپس به‌موجب مصوبه شورایعالی اداری تمامی وظایف و ماموریت‌ها در «معاونت امور سیاحتی و زیارتی» در وزارت ارشاد به «سازمان ایرانگردی و جهانگردی» و بعدتر هم سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی منتقل شد تا در قالب سازمان به فعالیت خود ادامه دهد. اما ما همچنان در این ساختمان مانده‌ایم.
مردم، این ساختمان را به اسم حج و زیارت می‌شناسند، آیا این قسمت که معاونت گردشگری در آن قرار دارد متعلق به سازمان میراث فرهنگی است؟
اینجا به اسم حج و زیارت است و این ساختمان هم متعلق به آنهاست اما این بخش از ساختمان متعلق به ماست.
از قسمتی که ما وارد شدیم تابلویی که خبر از حضور معاونت گردشگری در اینجا دهد هم نبود؟
روی ورودی اصلی تابلو داریم.
در دوره‌ای آقای «احمدی‌نژاد» بحث ادغام حج و زیارت در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را مطرح کرد که البته بحث‌ها و حاشیه‌های زیادی را در پی داشت، نظر شما در این‌باره چیست؟ به نظرتان این کار اگر انجام می‌شد بهتر بود یا حالا که منتفی شده است؟
سوال جنجالی از ما نپرس، آن طرح که دیگر منتفی شده است. حالا هم ما تعامل بسیار خوبی را با حج و زیارت داریم و به صورت میانگین هر هفته یا هر دو هفته یک‌بار با مسوولان آن جلسه داریم، چون متولی گردشگری زیارتی در داخل ما هستیم و گردشگری زیارتی برای عتبات عمره و بقیه هم برعهده آنهاست. ما برای اینکه ارتباط‌ها را بهتر کنیم و برای خروج و ورود گردشگران زیارتی با همدیگر تعامل داریم تا از ظرفیت کارگزاران و دفاتر وابسته به حج و زیارت که مجوز بند پ را دارند برای ورود گردشگر از کشورهای دیگر استفاده کنیم، یعنی تلاش می‌کنیم به ازای هر تعداد زایر که از ایران می‌برند یک میزانی هم زایر به داخل وارد کنند.
برای این کار درصد مشخصی تعیین کرده‌اید؟
درصد هنوز مشخص نکرده‌ایم اما انتظار داریم بر اساس تفاهمنامه‌هایی که با عراق، عربستان و سوریه امضا شده و آنها هم موافقت کرده‌اند، به‌ازای این خروج، ورود هم داشته باشیم. خوشبختانه در این سال‌ها بیشترین میزان گردشگران ورودی به کشور زیارتی بوده‌اند.
بیشتر از چه کشورهایی گردشگر زیارتی به کشور وارد شده است؟
بیشتر از همه از عراق و آذربایجان.
از ابتدای امسال هم در دوره آقای موسوی و هم حالا در دوره آقای ملک‌زاده بسیار روی ورود 5/7میلیون گردشگر به کشور صحبت شده و شما به عنوان مسوول گفته‌اید تلاش می‌کنید این میزان گردشگر را به کشور وارد کنید، الان در ماه آخر سال هستیم، چند درصد از این میزانی که تعیین کرده بودید گردشگر وارد کشور شده است؟
خوشبختانه در نیمه اول سال‌جاری 68درصد حد تعیین‌شده برای گردشگر ورودی محقق شد. یعنی از آن 5/3میلیون که برای نصف سال تعیین شده بود، حدود 5/2میلیون گردشگر وارد ایران شد. این نشان‌دهنده آن عزم جدی و تعامل در سطح ملی برای بهبود وضعیت گردشگری کشور است. امسال همه برنامه‌ها برای رفع موانع ورود گردشگر به کشور را تسهیل کردیم، هم در بحث تسهیل صدور روادید، هم در بحث حمل و نقل و معرفی ظرفیت‌های کشور، حضور در نمایشگاه‌های گردشگری، برپایی تورهای آشناسازی و تعامل با وزارتخانه‌های گردشگری، بازارهای هدف و... و همین‌طور توجه ویژه سازمان جهانی جهانگردی به گردشگری ایران و ورود بخش خصوصی به موضوع، این هدف‌گذاری یک تمرین بود که ما با یک برنامه‌ریزی منسجم قبل از سال 1404 به آن افق تعیین شده در بخش گردشگری برسیم.
گفتید که نیمه اول سال 68درصد تحقق پیدا کرد. پیش‌بینی خودتان از پایان سال چیست، به نظرتان تا آخر سال 91 چند درصد از 5/7میلیون گردشگر ورودی که تعیین کرده‌اید به ایران خواهند آمد؟
نمی‌توانم پیش‌بینی کنم اما امیدوارم 70درصد کل آن عدد محقق شود. یکی از مسایلی که وجود دارد این است که بیشترین گردشگران ورودی به کشور از طریق انفرادی به ایران می‌آیند و نه از طریق تور، آژانس‌های ما باید برای ورود سازماندهی‌شده تورها به کشور تمرین کنند. این آژانس‌ها باید در نمایشگاه‌های گردشگری به صورت حرفه‌ای حضور جدی پیدا کنند، هزینه کنند، رایزنی کنند و با متولیان گردشگری این کشورها مذاکره کنند. آنها باید برای این کار تمرین کنند.
من با خیلی‌ از فعالان بخش خصوصی گردشگری و آژانس‌ها صحبت کرده‌ام آنها از بسیاری از مسایل و مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد گله‌مند هستند، از جمله همین موضوع لغو روادید که قرار بود انجام شود اما خبری از آن نیست و... .
ما در بحث تسهیل صدور روادید هیچ مشکلی نداریم، یعنی هر گردشگری از هر جای دنیا بخواهد به ایران بیاید جز یکی، دو کشور که ما با آنها مشکل داریم، در کمتر از یکی، دو روز به آنها ویزا می‌دهیم.
اما مسوولان برخی آژانس‌هایی که در زمینه تور ورودی فعالیت می‌کنند می‌گویند حتی برای ورود یک گردشگر از کشورهای دوست مثل مالزی هم ما با مشکل مواجهیم و به‌سختی به آنها ویزا داده می‌شود.
این را برای خودشان می‌گویند، اصلا اینطور نیست. ما همین چند وقت پیش که در نمایشگاه گردشگری «ماتا»ی مالزی حضور داشتیم، یکی از نقاط قوت این نمایشگاه این بود که درصد ورود گردشگران مالزی به ایران چندین درصد بیشتر شده است. می‌توانم بگویم که در بحث لغو روادید با 60 کشور همه کارهایی که ما باید انجام می‌دادیم انجام داده شده است.
نظرتان درباره نحوه فعالیت و کارایی بخش خصوصی ما در زمینه ورود گردشگر به کشور چیست؟
بخش خصوصی ما باید اصول حرفه‌ای را یاد بگیرد.
یعنی شما معتقدید بخش خصوصی ما حرفه‌ای نیست؟
تعداد انگشت‌شماری از فعالان این حوزه حرفه‌ای هستند، بخش خصوصی ما از تعداد 3730 آژانسی که داریم 3233 مورد فعال هستند و از این تعداد فقط صد آژانس در زمینه تورهای ورودی و خروجی فعال هستند.
پس سه‌هزار آژانس دیگر در چه زمینه‌ای فعالیت می‌کنند؟
مابقی این آژانس‌ها یا دنبال بلیت‌فروشی هستند یا اینکه یک توری برای وزارتخانه یا سازمانی برگزار کنند، در حالی که یک تور اپراتور کره‌ای که چند وقت پیش به ایران آمده بود به ما گفت در سال گذشته یک میلیون‌و 300هزار گردشگر از تایلند، مالزی، هنگ‌کنگ و ژاپن به کره‌جنوبی وارد کرده است.
توصیه شما به آژانس‌های ایرانی برای رونق دادن به این صنعت چیست یعنی اگر دست خودشان است آنها برای رونق بخشیدن ورود گردشگر به کشور چه کاری می‌توانند انجام دهند؟
اگر 10 آژانس با همکاری همدیگر یک هلدینگ گردشگری تشکیل دهند، یک‌میلیون‌نفر در سال ورودی باشند و دنبال سود آنچنانی هم نباشند و نفری صد‌دلار از هر گردشگر سود دریافت کنند، می‌شود صدمیلیون‌دلار.
چه کسی از سود کردن بدش می‌آید. مطمئنا اگر مشکل خاصی نباشد این فعالان به این حوزه ورود می‌کنند تا کسب سود کنند، اما شاید مشکلی در میان باشد. نظر شما چیست؟
آنها دنبال این کار افتاده‌اند اما زمان می‌برد، باید آژانس‌های سایر مناطق را فعال‌تر کنند، به‌خصوص استان‌ها و مناطقی که مسیر و مقصد اصلی گردشگران است، آنها را هم با موضوع ورود گردشگر خارجی به کشور درگیر و سهیم کنند. مطمئنا در این صورت یک بازار رقابتی به وجود خواهد آمد و گردشگران زیادی را به کشور وارد می‌کنند و جوامع محلی هم از این موضوع سود خواهند برد.
به نظر می‌رسد در زمینه بازار هدف گردشگری ایران هنوز تکلیف ما با خودمان مشخص نیست، یعنی بسیاری نمی‌دانند باید دقیقا روی چه کشورهایی برای ورود گردشگر به کشور سرمایه‌گذاری کنند، اگر شما بخواهید پنج کشور هدف اصلی بازار گردشگری ایران را نام ببرید، کدام کشورها را نام می‌برید؟
ما باید روی بازارهای هدف خود تجدیدنظر اساسی انجام دهیم، من این را بر اساس آمار و ارقام می‌گویم، یکسری از نمایشگاه‌ها به صرف اینکه در سال‌های قبل در آنها حاضر شده‌ایم ملاک نیست، برخی نمایشگاه‌ها برند است و باید در آنها حضور پیدا کنیم اما ما باید حضورمان در بقیه نمایشگاه‌ها را بر اساس واقعیت‌ها و اهداف‌مان تعیین کنیم. بر این اساس بازارهای اصلی هدف ما در عرصه گردشگری ابتدا کشورهای منطقه، بعد کشورهای اسلامی و در مراحل بعدی کشورهای اروپایی و دیگر بازارها هستند. آمارهایی که تاکنون به دست آمده هم نشان می‌دهد ما در سال‌جاری بیشترین گردشگر ورودی خود را از کشورهای عراق، آذربایجان، ترکیه، پاکستان و هندوستان داشته‌ایم.
امسال در بسیاری از نقاط گردشگری کشور از شمال تا جنوب و شرق و غرب حضور زیاد گردشگران عرب‌زبان به‌وضوح دیده می‌شد، برخی از فعالان بخش گردشگری کشور می‌گویند این مساله ناشی از کاهش ارزش ریال و افزایش اعتبار واحد پولی این کشورهاست و ربطی به برنامه‌ریزی‌های سازمان برای ورود گردشگر به کشور ندارد. نظر شما در این‌باره چیست؟
بخشی از این حضور بر اساس برنامه‌ریزی و معرفی‌هایی که انجام شده و حضور ما در کشورهای هدف یعنی همسایه‌ها و کشورهای اسلامی است، این ماحصل همین برنامه‌ریزی‌هاست. البته یکی دیگر از دلایل هم می‌تواند همین بحث کاهش ارزش پول باشد. در شرایط کنونی ایران به لحاظ اقامت و پذیرایی و حمل‌ونقل یکی از ارزان‌ترین مقاصد گردشگری جهان است. اینها دست به دست هم داده یعنی برنامه‌ریزی‌های ما و کاهش ارزش پول به توسعه بخش گردشگری و ورود گردشگر خارجی به داخل کمک کرده است.
یکی از بخش‌های همیشه بحث‌برانگیز و گاه تعجب‌برانگیز حوزه گردشگری داخلی، آمار است، یعنی آمارهای تعداد گردشگران بهاره و تابستانه و پاییزه که گاه بیشتر از تعداد جمعیت کشور اعلام می‌شود، این آمارها هم همیشه افزایشی است حتی همین الان. پیش از این، شیوه محاسبه واحدی بود با عنوان «نفر سفر» که خود شما هم از منتقدان آن بوده‌اید، شیوه محاسبه دوره شما برای به دست آوردن تعداد گردشگران داخلی چیست؟
این آمارها بر اساس شیوه علمی که مورد تایید سازمان جهانی گردشگری هم هست محاسبه می‌شود، یعنی در بحث اقامت، بازدیدكنندگان و میزان تردد که در استان‌ها انجام می‌شود و دستگاه‌های تردد شمار آنها را می‌شمارند تعداد نفرات اندازه‌گیری می‌شود. به این شکل میانگین سفری که در یک دوره زمانی خاص بر اساس استانداردهای سازمان جهانی جهانگردی که میانگین سفر دو تا شش سفر را برای هر نفر در نظر می‌گیرند را ما محاسبه کرده‌ایم و میانگین آن را در نظر داشتیم. به همراه این نظرسنجی و اطلاعاتی که از مسافران گرفته شده شامل اين است كه هرکدام چند سفر به استان‌های مختلف داشته‌اند و به این شکل تعداد سفرها تعیین می‌شود.
در جشنواره عشایر هم اعلام شد که هفت‌میلیون‌نفر از جشنواره و کوچ نمادین از ونک تا مسجد بلال صداوسیما بازدید کرده‌اند آنها را چطور شمارش کردید؟
در شش روز برپایی نمایشگاه میزان استقبال بر اساس آنچه که از سوی همکاران‌مان سرشماری می‌شد و آنچه که مسوولان نمایشگاه اعلام کردند این عدد به دست آمد.
این جشنواره عشایر از جمله جشنواره‌های جالب‌توجه و پراستقبال سازمان بود. آیا امکان آن وجود دارد که برپایی آن هرساله انجام شود؟
بله، تلاش می‌کنیم آن را هرساله برپا کنیم و در تقویم رویدادهای ثابت گردشگری بگنجانیم، با توجه به اینکه طالب ریفایی، دبیرکل سازمان جهانی جهانگردی هم از برپایی این نمایشگاه تجلیل و از آن با عبارت جشنواره‌ای شگفت‌انگیز یاد کرد.
دلیل خاصی داشت که جشنواره عشایر در این فصل خاص و در دل زمستان برپا شد؟
نه، دلیل خاصی نداشت، با توجه به هماهنگی‌هایی که با سازمان جهاد کشاورزی و سازمان امور عشایری داشتیم در این فصل برگزار شد اما فکر کنم چون زمستان دوره اوقات فراغت و کم‌کاری عشایر است بهترین زمان برای برپایی نمایشگاه عشایر باشد. چون در بقیه فصول آنها بسیار پرکار و مشغول هستند. بهترین موقع همین بود اما شاید در فصل‌های دیگر هم برگزار شود.
آقای جهانیان تحصیلات شما در چه زمینه‌ای است؟
لیسانس، فوق‌لیسانس و دکترا در رشته جغرافیا درس خوانده‌ام.
در چه گرایشی؟
گرایش تحصیلی من در جغرافیا در رابطه با بحث گردشگری بود، به همین دلیل، من رشته تحصیلی، علاقه‌مندی و کاری‌ام گردشگری است.
قبل از اینکه معاونت گردشگری سازمان را برعهده بگیرید، کجا مشغول بودید؟
من همین‌جا در سازمان بودم، عضو هیات علمی دانشگاه هم بودم و چندین سال هم به عنوان رییس مرکز علمی، فرهنگی و گردشگری دانشجویان کشور بودم.
تاکنون کتاب یا مقاله‌ای هم در زمینه گردشگری نوشته‌اید؟
تاکنون کتاب‌های زیادی در این زمینه نوشته‌ام مثل کتاب‌های «اکوتوریسم»، کتاب «مدیریت جهانگردی»، کتاب «راهنمای کویر و بیابان»، کتاب «ایران را ببینیم» و کتاب «گردشگری منابع آبی» که تعدادی از آنها در دانشگاه‌ها به عنوان منابع درسی تدریس می‌شوند. اخیرا یک کتاب مشخص کرده‌ام به‌عنوان چشمه‌های آب معدنی با تاکید بر گردشگری که به‌زودی منتشر می‌شود.
خیلی‌ها معتقدند رشته‌های دانشگاهی ایران در زمینه گردشگری مثل رشته جهانگردی خروجی چندان موفق و مناسبی ندارند. شما با این نظر موافقید؟
تا حدودی موافقم، با توجه اینکه یک رشته نوپاست، مثلا در بسیاری از دانشگاه‌ها سرفصل‌ها را بومی‌سازی نکرده‌اند و کتاب‌هایی را فقط ترجمه کرده‌اند. بدون درنظر گرفتن فرهنگ و جغرافیای کشورمان. همچنین در بعضی از دانشگاه‌ها به عنوان مباحث میان‌رشته‌ای به گردشگری پرداخته‌اند، مثلا در دانشگاهی که رشته‌های مدیریت قوی دارد آمده‌اند در کنار آن چند واحد گردشگری اضافه کرده و رشته جدیدی به اسم مدیریت جهانگردی تاسیس کرده‌اند یا در بعضی دیگر از دانشگاه‌ها در کنار دروس تخصصی جغرافیا چند واحد جغرافیای گردشگری، برنامه‌ریزی و... اضافه کرده‌اند و اسمش را گذاشته‌اند جغرافیای برنامه‌ریزی توریسم یا در دانشگاهی که در علوم اجتماعی قوی هستند در کنار درس‌های تخصصی دو، سه واحد گردشگری اضافه کرده‌اند که به این مبحث بپردازند اما خوشبختانه کمیته برنامه‌ریزی توریسم در وزارت علوم شکل گرفته است و این کمیته از استادان و متخصصان این حوزه استفاده کرده و به‌صورت تخصصی مجوزهایی در سطوح کارشناسی تا دکترا می‌دهند، این اتفاق خوبی است که امیدوارم هم بر اساس نیازهای جامعه و هم برای علاقه‌مندان گردشگری در سطحی آکادمیک و تخصصی خروجی داشته باشد.
در گفته‌های خیلی از مسوولان و از جمله خود شما و همچنین رسانه‌ها به دفعات بیان شده که ایران جزو 10 کشور اول دنیا در پتانسیل گردشگری است، با این حال جایگاه ایران در این صنعت چندان تعریفی ندارد. اگر از شما بخواهم نه به‌عنوان معاون گردشگری سازمان بلکه به‌عنوان یک متخصص این حوزه مهم‌ترین ضعف گردشگری ایران را نام ببرید، چه موردی را بیان می‌کنید؟
به نظر شخصی من بزرگ‌ترین ضعف ما ضعف در اطلاع‌رسانی و تبلیغات است، مردم سایر کشورها از این همه جذابیت‌های ایران شناخت کافی ندارند و اگر داشتند برای دیدن ایران استقبال بسیاری می‌شد. در حالی که در زمینه زیرساخت‌های گردشگری جزو کشورهای سرآمد دنیا هستیم.
سرنوشت شبکه گردشگری چه شد؟ قرار بود ماه‌ها پیش افتتاح و راه‌اندازی شود اما خبری از آن نیست؟
ما وظایف خودمان را انجام دادیم و منتظر صداوسیما هستیم، قرار بود آنها در این‌باره به ما اطلاع دهند.
«منوچهر جهانیان» یک‌سال و یک‌ماه است که سمت معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور را برعهده دارد. او در دوره ریاست «حسن موسوی» بر این سازمان به این سمت گماشته شد اما با رفتن او و آمدن «محمدشریف ملک‌زاده» در جای خود باقی ماند. جهانیان در دوره‌ای که «مشایی» رییس سازمان بود و ملک‌زاده معاون گردشگری، دبیری کمیته گردشگری علمی را عهده‌دار بود. در سوابق کاری او، سمت‌هایی مانند مشاور معاون گردشگری و رییس مرکز علمی-فرهنگی گردشگری دانشجویان ایران وابسته به جهاد دانشگاهی، دیده می‌شود. او دانش‌آموخته رشته جغرافیا با گرایش گردشگری است. گفته می‌شود جهانیان از زمان تشکیل معاونتی به نام گردشگری در سازمان میراث، تنها فردی است که با پیشینه و تحصیلاتی مرتبط با گردشگری برای این سمت به سازمان میراث فرهنگی و گردشگری قدم گذاشته. با او درباره وضعیت گردشگری ایران و معاونتی که مسوولیتش را در دست دارد در سال 1391 گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌آید:

چرا دفتر شما و ساختمان معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری داخل ساختمان حج و زیارت است؟
قبلا گردشگری و حج و زیارت تحت عنوان معاونت سیاحت و زیارت زیرمجموعه وزارت ارشاد بودند، یعنی تمامی وظایف و ماموریت‌های مربوط به امور سیاحتی، زیارتی، ایرانگردی و جهانگردی در قالب «معاونت امور سیاحتی و زیارتی» در این وزارتخانه سازماندهی می‌شد. سپس به‌موجب مصوبه شورایعالی اداری تمامی وظایف و ماموریت‌ها در «معاونت امور سیاحتی و زیارتی» در وزارت ارشاد به «سازمان ایرانگردی و جهانگردی» و بعدتر هم سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی منتقل شد تا در قالب سازمان به فعالیت خود ادامه دهد. اما ما همچنان در این ساختمان مانده‌ایم.
مردم، این ساختمان را به اسم حج و زیارت می‌شناسند، آیا این قسمت که معاونت گردشگری در آن قرار دارد متعلق به سازمان میراث فرهنگی است؟
اینجا به اسم حج و زیارت است و این ساختمان هم متعلق به آنهاست اما این بخش از ساختمان متعلق به ماست.
از قسمتی که ما وارد شدیم تابلویی که خبر از حضور معاونت گردشگری در اینجا دهد هم نبود؟
روی ورودی اصلی تابلو داریم.
در دوره‌ای آقای «احمدی‌نژاد» بحث ادغام حج و زیارت در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را مطرح کرد که البته بحث‌ها و حاشیه‌های زیادی را در پی داشت، نظر شما در این‌باره چیست؟ به نظرتان این کار اگر انجام می‌شد بهتر بود یا حالا که منتفی شده است؟
سوال جنجالی از ما نپرس، آن طرح که دیگر منتفی شده است. حالا هم ما تعامل بسیار خوبی را با حج و زیارت داریم و به صورت میانگین هر هفته یا هر دو هفته یک‌بار با مسوولان آن جلسه داریم، چون متولی گردشگری زیارتی در داخل ما هستیم و گردشگری زیارتی برای عتبات عمره و بقیه هم برعهده آنهاست. ما برای اینکه ارتباط‌ها را بهتر کنیم و برای خروج و ورود گردشگران زیارتی با همدیگر تعامل داریم تا از ظرفیت کارگزاران و دفاتر وابسته به حج و زیارت که مجوز بند پ را دارند برای ورود گردشگر از کشورهای دیگر استفاده کنیم، یعنی تلاش می‌کنیم به ازای هر تعداد زایر که از ایران می‌برند یک میزانی هم زایر به داخل وارد کنند.
برای این کار درصد مشخصی تعیین کرده‌اید؟
درصد هنوز مشخص نکرده‌ایم اما انتظار داریم بر اساس تفاهمنامه‌هایی که با عراق، عربستان و سوریه امضا شده و آنها هم موافقت کرده‌اند، به‌ازای این خروج، ورود هم داشته باشیم. خوشبختانه در این سال‌ها بیشترین میزان گردشگران ورودی به کشور زیارتی بوده‌اند.
بیشتر از چه کشورهایی گردشگر زیارتی به کشور وارد شده است؟
بیشتر از همه از عراق و آذربایجان.
از ابتدای امسال هم در دوره آقای موسوی و هم حالا در دوره آقای ملک‌زاده بسیار روی ورود 5/7میلیون گردشگر به کشور صحبت شده و شما به عنوان مسوول گفته‌اید تلاش می‌کنید این میزان گردشگر را به کشور وارد کنید، الان در ماه آخر سال هستیم، چند درصد از این میزانی که تعیین کرده بودید گردشگر وارد کشور شده است؟
خوشبختانه در نیمه اول سال‌جاری 68درصد حد تعیین‌شده برای گردشگر ورودی محقق شد. یعنی از آن 5/3میلیون که برای نصف سال تعیین شده بود، حدود 5/2میلیون گردشگر وارد ایران شد. این نشان‌دهنده آن عزم جدی و تعامل در سطح ملی برای بهبود وضعیت گردشگری کشور است. امسال همه برنامه‌ها برای رفع موانع ورود گردشگر به کشور را تسهیل کردیم، هم در بحث تسهیل صدور روادید، هم در بحث حمل و نقل و معرفی ظرفیت‌های کشور، حضور در نمایشگاه‌های گردشگری، برپایی تورهای آشناسازی و تعامل با وزارتخانه‌های گردشگری، بازارهای هدف و... و همین‌طور توجه ویژه سازمان جهانی جهانگردی به گردشگری ایران و ورود بخش خصوصی به موضوع، این هدف‌گذاری یک تمرین بود که ما با یک برنامه‌ریزی منسجم قبل از سال 1404 به آن افق تعیین شده در بخش گردشگری برسیم.
گفتید که نیمه اول سال 68درصد تحقق پیدا کرد. پیش‌بینی خودتان از پایان سال چیست، به نظرتان تا آخر سال 91 چند درصد از 5/7میلیون گردشگر ورودی که تعیین کرده‌اید به ایران خواهند آمد؟
نمی‌توانم پیش‌بینی کنم اما امیدوارم 70درصد کل آن عدد محقق شود. یکی از مسایلی که وجود دارد این است که بیشترین گردشگران ورودی به کشور از طریق انفرادی به ایران می‌آیند و نه از طریق تور، آژانس‌های ما باید برای ورود سازماندهی‌شده تورها به کشور تمرین کنند. این آژانس‌ها باید در نمایشگاه‌های گردشگری به صورت حرفه‌ای حضور جدی پیدا کنند، هزینه کنند، رایزنی کنند و با متولیان گردشگری این کشورها مذاکره کنند. آنها باید برای این کار تمرین کنند.
من با خیلی‌ از فعالان بخش خصوصی گردشگری و آژانس‌ها صحبت کرده‌ام آنها از بسیاری از مسایل و مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد گله‌مند هستند، از جمله همین موضوع لغو روادید که قرار بود انجام شود اما خبری از آن نیست و... .
ما در بحث تسهیل صدور روادید هیچ مشکلی نداریم، یعنی هر گردشگری از هر جای دنیا بخواهد به ایران بیاید جز یکی، دو کشور که ما با آنها مشکل داریم، در کمتر از یکی، دو روز به آنها ویزا می‌دهیم.
اما مسوولان برخی آژانس‌هایی که در زمینه تور ورودی فعالیت می‌کنند می‌گویند حتی برای ورود یک گردشگر از کشورهای دوست مثل مالزی هم ما با مشکل مواجهیم و به‌سختی به آنها ویزا داده می‌شود.
این را برای خودشان می‌گویند، اصلا اینطور نیست. ما همین چند وقت پیش که در نمایشگاه گردشگری «ماتا»ی مالزی حضور داشتیم، یکی از نقاط قوت این نمایشگاه این بود که درصد ورود گردشگران مالزی به ایران چندین درصد بیشتر شده است. می‌توانم بگویم که در بحث لغو روادید با 60 کشور همه کارهایی که ما باید انجام می‌دادیم انجام داده شده است.
نظرتان درباره نحوه فعالیت و کارایی بخش خصوصی ما در زمینه ورود گردشگر به کشور چیست؟
بخش خصوصی ما باید اصول حرفه‌ای را یاد بگیرد.
یعنی شما معتقدید بخش خصوصی ما حرفه‌ای نیست؟
تعداد انگشت‌شماری از فعالان این حوزه حرفه‌ای هستند، بخش خصوصی ما از تعداد 3730 آژانسی که داریم 3233 مورد فعال هستند و از این تعداد فقط صد آژانس در زمینه تورهای ورودی و خروجی فعال هستند.
پس سه‌هزار آژانس دیگر در چه زمینه‌ای فعالیت می‌کنند؟
مابقی این آژانس‌ها یا دنبال بلیت‌فروشی هستند یا اینکه یک توری برای وزارتخانه یا سازمانی برگزار کنند، در حالی که یک تور اپراتور کره‌ای که چند وقت پیش به ایران آمده بود به ما گفت در سال گذشته یک میلیون‌و 300هزار گردشگر از تایلند، مالزی، هنگ‌کنگ و ژاپن به کره‌جنوبی وارد کرده است.
توصیه شما به آژانس‌های ایرانی برای رونق دادن به این صنعت چیست یعنی اگر دست خودشان است آنها برای رونق بخشیدن ورود گردشگر به کشور چه کاری می‌توانند انجام دهند؟
اگر 10 آژانس با همکاری همدیگر یک هلدینگ گردشگری تشکیل دهند، یک‌میلیون‌نفر در سال ورودی باشند و دنبال سود آنچنانی هم نباشند و نفری صد‌دلار از هر گردشگر سود دریافت کنند، می‌شود صدمیلیون‌دلار.
چه کسی از سود کردن بدش می‌آید. مطمئنا اگر مشکل خاصی نباشد این فعالان به این حوزه ورود می‌کنند تا کسب سود کنند، اما شاید مشکلی در میان باشد. نظر شما چیست؟
آنها دنبال این کار افتاده‌اند اما زمان می‌برد، باید آژانس‌های سایر مناطق را فعال‌تر کنند، به‌خصوص استان‌ها و مناطقی که مسیر و مقصد اصلی گردشگران است، آنها را هم با موضوع ورود گردشگر خارجی به کشور درگیر و سهیم کنند. مطمئنا در این صورت یک بازار رقابتی به وجود خواهد آمد و گردشگران زیادی را به کشور وارد می‌کنند و جوامع محلی هم از این موضوع سود خواهند برد.
به نظر می‌رسد در زمینه بازار هدف گردشگری ایران هنوز تکلیف ما با خودمان مشخص نیست، یعنی بسیاری نمی‌دانند باید دقیقا روی چه کشورهایی برای ورود گردشگر به کشور سرمایه‌گذاری کنند، اگر شما بخواهید پنج کشور هدف اصلی بازار گردشگری ایران را نام ببرید، کدام کشورها را نام می‌برید؟
ما باید روی بازارهای هدف خود تجدیدنظر اساسی انجام دهیم، من این را بر اساس آمار و ارقام می‌گویم، یکسری از نمایشگاه‌ها به صرف اینکه در سال‌های قبل در آنها حاضر شده‌ایم ملاک نیست، برخی نمایشگاه‌ها برند است و باید در آنها حضور پیدا کنیم اما ما باید حضورمان در بقیه نمایشگاه‌ها را بر اساس واقعیت‌ها و اهداف‌مان تعیین کنیم. بر این اساس بازارهای اصلی هدف ما در عرصه گردشگری ابتدا کشورهای منطقه، بعد کشورهای اسلامی و در مراحل بعدی کشورهای اروپایی و دیگر بازارها هستند. آمارهایی که تاکنون به دست آمده هم نشان می‌دهد ما در سال‌جاری بیشترین گردشگر ورودی خود را از کشورهای عراق، آذربایجان، ترکیه، پاکستان و هندوستان داشته‌ایم.
امسال در بسیاری از نقاط گردشگری کشور از شمال تا جنوب و شرق و غرب حضور زیاد گردشگران عرب‌زبان به‌وضوح دیده می‌شد، برخی از فعالان بخش گردشگری کشور می‌گویند این مساله ناشی از کاهش ارزش ریال و افزایش اعتبار واحد پولی این کشورهاست و ربطی به برنامه‌ریزی‌های سازمان برای ورود گردشگر به کشور ندارد. نظر شما در این‌باره چیست؟
بخشی از این حضور بر اساس برنامه‌ریزی و معرفی‌هایی که انجام شده و حضور ما در کشورهای هدف یعنی همسایه‌ها و کشورهای اسلامی است، این ماحصل همین برنامه‌ریزی‌هاست. البته یکی دیگر از دلایل هم می‌تواند همین بحث کاهش ارزش پول باشد. در شرایط کنونی ایران به لحاظ اقامت و پذیرایی و حمل‌ونقل یکی از ارزان‌ترین مقاصد گردشگری جهان است. اینها دست به دست هم داده یعنی برنامه‌ریزی‌های ما و کاهش ارزش پول به توسعه بخش گردشگری و ورود گردشگر خارجی به داخل کمک کرده است.
یکی از بخش‌های همیشه بحث‌برانگیز و گاه تعجب‌برانگیز حوزه گردشگری داخلی، آمار است، یعنی آمارهای تعداد گردشگران بهاره و تابستانه و پاییزه که گاه بیشتر از تعداد جمعیت کشور اعلام می‌شود، این آمارها هم همیشه افزایشی است حتی همین الان. پیش از این، شیوه محاسبه واحدی بود با عنوان «نفر سفر» که خود شما هم از منتقدان آن بوده‌اید، شیوه محاسبه دوره شما برای به دست آوردن تعداد گردشگران داخلی چیست؟
این آمارها بر اساس شیوه علمی که مورد تایید سازمان جهانی گردشگری هم هست محاسبه می‌شود، یعنی در بحث اقامت، بازدیدكنندگان و میزان تردد که در استان‌ها انجام می‌شود و دستگاه‌های تردد شمار آنها را می‌شمارند تعداد نفرات اندازه‌گیری می‌شود. به این شکل میانگین سفری که در یک دوره زمانی خاص بر اساس استانداردهای سازمان جهانی جهانگردی که میانگین سفر دو تا شش سفر را برای هر نفر در نظر می‌گیرند را ما محاسبه کرده‌ایم و میانگین آن را در نظر داشتیم. به همراه این نظرسنجی و اطلاعاتی که از مسافران گرفته شده شامل اين است كه هرکدام چند سفر به استان‌های مختلف داشته‌اند و به این شکل تعداد سفرها تعیین می‌شود.
در جشنواره عشایر هم اعلام شد که هفت‌میلیون‌نفر از جشنواره و کوچ نمادین از ونک تا مسجد بلال صداوسیما بازدید کرده‌اند آنها را چطور شمارش کردید؟
در شش روز برپایی نمایشگاه میزان استقبال بر اساس آنچه که از سوی همکاران‌مان سرشماری می‌شد و آنچه که مسوولان نمایشگاه اعلام کردند این عدد به دست آمد.
این جشنواره عشایر از جمله جشنواره‌های جالب‌توجه و پراستقبال سازمان بود. آیا امکان آن وجود دارد که برپایی آن هرساله انجام شود؟
بله، تلاش می‌کنیم آن را هرساله برپا کنیم و در تقویم رویدادهای ثابت گردشگری بگنجانیم، با توجه به اینکه طالب ریفایی، دبیرکل سازمان جهانی جهانگردی هم از برپایی این نمایشگاه تجلیل و از آن با عبارت جشنواره‌ای شگفت‌انگیز یاد کرد.
دلیل خاصی داشت که جشنواره عشایر در این فصل خاص و در دل زمستان برپا شد؟
نه، دلیل خاصی نداشت، با توجه به هماهنگی‌هایی که با سازمان جهاد کشاورزی و سازمان امور عشایری داشتیم در این فصل برگزار شد اما فکر کنم چون زمستان دوره اوقات فراغت و کم‌کاری عشایر است بهترین زمان برای برپایی نمایشگاه عشایر باشد. چون در بقیه فصول آنها بسیار پرکار و مشغول هستند. بهترین موقع همین بود اما شاید در فصل‌های دیگر هم برگزار شود.
آقای جهانیان تحصیلات شما در چه زمینه‌ای است؟
لیسانس، فوق‌لیسانس و دکترا در رشته جغرافیا درس خوانده‌ام.
در چه گرایشی؟
گرایش تحصیلی من در جغرافیا در رابطه با بحث گردشگری بود، به همین دلیل، من رشته تحصیلی، علاقه‌مندی و کاری‌ام گردشگری است.
قبل از اینکه معاونت گردشگری سازمان را برعهده بگیرید، کجا مشغول بودید؟
من همین‌جا در سازمان بودم، عضو هیات علمی دانشگاه هم بودم و چندین سال هم به عنوان رییس مرکز علمی، فرهنگی و گردشگری دانشجویان کشور بودم.
تاکنون کتاب یا مقاله‌ای هم در زمینه گردشگری نوشته‌اید؟
تاکنون کتاب‌های زیادی در این زمینه نوشته‌ام مثل کتاب‌های «اکوتوریسم»، کتاب «مدیریت جهانگردی»، کتاب «راهنمای کویر و بیابان»، کتاب «ایران را ببینیم» و کتاب «گردشگری منابع آبی» که تعدادی از آنها در دانشگاه‌ها به عنوان منابع درسی تدریس می‌شوند. اخیرا یک کتاب مشخص کرده‌ام به‌عنوان چشمه‌های آب معدنی با تاکید بر گردشگری که به‌زودی منتشر می‌شود.
خیلی‌ها معتقدند رشته‌های دانشگاهی ایران در زمینه گردشگری مثل رشته جهانگردی خروجی چندان موفق و مناسبی ندارند. شما با این نظر موافقید؟
تا حدودی موافقم، با توجه اینکه یک رشته نوپاست، مثلا در بسیاری از دانشگاه‌ها سرفصل‌ها را بومی‌سازی نکرده‌اند و کتاب‌هایی را فقط ترجمه کرده‌اند. بدون درنظر گرفتن فرهنگ و جغرافیای کشورمان. همچنین در بعضی از دانشگاه‌ها به عنوان مباحث میان‌رشته‌ای به گردشگری پرداخته‌اند، مثلا در دانشگاهی که رشته‌های مدیریت قوی دارد آمده‌اند در کنار آن چند واحد گردشگری اضافه کرده و رشته جدیدی به اسم مدیریت جهانگردی تاسیس کرده‌اند یا در بعضی دیگر از دانشگاه‌ها در کنار دروس تخصصی جغرافیا چند واحد جغرافیای گردشگری، برنامه‌ریزی و... اضافه کرده‌اند و اسمش را گذاشته‌اند جغرافیای برنامه‌ریزی توریسم یا در دانشگاهی که در علوم اجتماعی قوی هستند در کنار درس‌های تخصصی دو، سه واحد گردشگری اضافه کرده‌اند که به این مبحث بپردازند اما خوشبختانه کمیته برنامه‌ریزی توریسم در وزارت علوم شکل گرفته است و این کمیته از استادان و متخصصان این حوزه استفاده کرده و به‌صورت تخصصی مجوزهایی در سطوح کارشناسی تا دکترا می‌دهند، این اتفاق خوبی است که امیدوارم هم بر اساس نیازهای جامعه و هم برای علاقه‌مندان گردشگری در سطحی آکادمیک و تخصصی خروجی داشته باشد.
در گفته‌های خیلی از مسوولان و از جمله خود شما و همچنین رسانه‌ها به دفعات بیان شده که ایران جزو 10 کشور اول دنیا در پتانسیل گردشگری است، با این حال جایگاه ایران در این صنعت چندان تعریفی ندارد. اگر از شما بخواهم نه به‌عنوان معاون گردشگری سازمان بلکه به‌عنوان یک متخصص این حوزه مهم‌ترین ضعف گردشگری ایران را نام ببرید، چه موردی را بیان می‌کنید؟
به نظر شخصی من بزرگ‌ترین ضعف ما ضعف در اطلاع‌رسانی و تبلیغات است، مردم سایر کشورها از این همه جذابیت‌های ایران شناخت کافی ندارند و اگر داشتند برای دیدن ایران استقبال بسیاری می‌شد. در حالی که در زمینه زیرساخت‌های گردشگری جزو کشورهای سرآمد دنیا هستیم.
سرنوشت شبکه گردشگری چه شد؟ قرار بود ماه‌ها پیش افتتاح و راه‌اندازی شود اما خبری از آن نیست؟
ما وظایف خودمان را انجام دادیم و منتظر صداوسیما هستیم، قرار بود آنها در این‌باره به ما اطلاع دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.