|

صنعت گردشگری در سالی که گذشت

واگذاری عرصه به رقیب با طرح‌های آرمانگرایانه

اردشیر اروجی . کارشناس میراث فرهنگی و گردشگری

صنعت گردشگری سال گذشته را زمانی شروع کرد که حدود 5/2 ماه از انتصاب «سیدحسن موسوی» رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور می‌گذشت، رییسی که به‌رغم اقدامات مثبت خود کمتر از یک‌سال دوام نیاورد و در آذرماه امسال رییس جدید «محمدشریف‌ملک‌زاده» جایگزین او شد، این صنعت سال 91 را با سیاست‌ها و برنامه‌ها و اقدامات جدید به شرح زیر شروع و تاکنون به پیش برده است.
سامان دادن به وضعیت اداری سازمان متولی گردشگری کشور : پژوهشگاه و معاونت‌های میراث فرهنگی و صنایع دستی که بنا به دستور رییس سابق سازمان به شیراز و اصفهان منتقل شده و فعالیت یک‌پارچه سازمان را دچار اشکال کرده بودند، بنابه دستور سیدحسن موسوی به تهران بازگشتند، رییس وقت سازمان علت برگشتن را چنین اعلام کردند: «این بخش‌های سازمان به شیراز و اصفهان رفتند تا فرهنگ‌سازی کنند و حالا برگشتند»، موضوع رفت‌وآمدی که به‌رغم هزینه‌های گزاف و خسارات معنوی فراوان هنوز برای کارشناسان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.
همچنین ساختمان سابق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که در زمان رییس سابق سازمان به ارگ آزادی تبدیل نام پیدا کرده بود و قرار بود محل تجمیع تعدادی از موزه‌های تهران شود، در زمان رییس وقت سازمان مجددا به محل استقرار بخش اصلی ستاد سازمان تبدیل شد. در زمان سیدحسن موسوی تغییر دو معاون و هفت مدیر در ستاد سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انجام شد.
هدف‌گذاری جذب 5/7 میلیون گردشگری خارجی در سال 91 : رییس وقت سازمان جذب 5/7 میلیون گردشگر خارجی در سال 1391 را به عنوان هدف سال عنوان کرد و عوامل زیرمجموعه نیز سهمیه هریک از استان‌ها را مشخص کردند ازجمله: 61 هزار نفر استان مرکزی، 150 هزار نفر استان یزد، 480 هزار نفر استان سیستان و بلوچستان، 114 هزار نفر استان همدان، 174 هزار نفر استان کرمان، 309 هزار نفر استان کرمانشاه، 40 هزار نفر استان خراسان شمالی، 186 هزار نفر استان کردستان، 225 هزار نفر استان مازندران، 48 هزار نفر استان کهگیلویه و بویراحمد، 324 هزار نفر استان ایلام، 481 هزار نفر استان اصفهان و...، موضوعی که به دلیل رقم بالای سهمیه و نامتعادل بودن با ظرفیت‌های گردشگری هر استان از همان اول مورد اعتراض قرار گرفت و کارشناسان نیز تحقق آن را ناممکن دانستند.
رییس وقت سازمان بیان می‌کرد ما می‌توانیم حداقل پنج میلیون نفر گردشگر مذهبی داشته باشیم که قطعا در این شرایط تا پایان سال 91 تعداد گردشگران ورودی به کشور از 5/7 میلیون نفر هم بیشتر خواهد شد. در همین رابطه صدور روادید درمان با نصف قیمت برای گردشگران سلامت توسط وزارت امور خارجه کشور در سال 91 موردتوجه قرار گرفت و شورای مشورتی گردشگری به دستور رییس سازمان تشکیل شد و معاون گردشگری سازمان اعلام کرد برای جذب گردشگران چینی و مالزیایی کشور ایران به گردشگران مالزیایی 50درصد در بخش هتل و بلیت هواپیما تخفیف می‌دهد و نماینده سازمان جهانی گردشگری اعلام کرد ظرفیت‌های گردشگری کشور ایران بسیار زیاد است.
همچنین معاون گردشگری سازمان بنا به گزارش سازمان جهانی گردشگری درآمد گردشگری ایران در سال 2011 (سال گذشته) را بالاتر از کشور هلند، امارات، سوییس و اتریش اعلام کرد که صحت آن شدیدا مورد مخالفت کارشناسان قرار گرفت، و علت آن را آمار و اطلاعات نادرست سازمان جهانی دانستند.
عاقبت رقابت استانی برای جذب گردشگر خارجی اندک به جایی رسید که وقتی معاون گردشگری سازمان اعلام کرد: اقامت سران جنبش عدم تعهد 12 میلیون و 500 هزار دلار برای هتل‌ها و بیش از 50 میلیون‌دلار برای صنعت گردشگری کشور درآمد ارزی خواهد داشت، مدیر استان تهران در حالی که استان‌های اصفهان و فارس برای پذیرایی از میهمانان اجلاس سران غیرمتعهدها آماده می‌شدند، برای تکمیل سهمیه گردشگری استان خود اعلام کرد شرکت‌کنندگان در اجلاس جزو گردشگران خارجی تهران محاسبه می‌شوند. هرچند این درآمد اعلامی با توجه به عدم اعلام روش محاسبه و میهمان‌بودن سران جنبش عدم تعهد برای کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری کشور از اساس با تردید مواجه بود.
معاون گردشگری سازمان در مهرماه ورود گردشگران مذهبی در پنج ماهه اول سال را با رشد 89درصد و در دی‌ماه نیز بدون ذکر آمار گردشگران ورودی اعلام کرد به 68درصد هدف (5/7) میلیون نفر دست یافته‌ایم، موضوعی که مغایرت زیادی با مصاحبه‌های مدیران استانی سازمان در عدم تحقق سهمیه‌های خود دارد و نظر کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری را نیز جلب نکرده است.
خصوصا آنکه رییس جامعه تورگردانان اعلام می‌کند که 400میلیاردتومان عوارض خروج گردشگران برای توسعه گردشگری یا حقوق کارمندان است.
اولویت دادن به گردشگری (زیارتی، تاریخی، فرهنگی، طبیعت‌گردی و سلامت) : مسوولان سازمان بر توسعه گردشگری زیارتی، تاریخی، فرهنگی، طبیعت‌گردی و سلامت تاکید می‌کنند. در این رابطه تشکیل اداره کل طبیعت‌گردی در سازمان میراث فرهنگی برای توسعه گردشگری با انگیزه طبیعت‌گردی و تدوین 81 مسیر طبیعت‌گردی در سراسر کشور و چاپ 10 هزار بروشور طبیعت‌گردی، همچنین راه‌اندازی نخستین کشتی تفریحی در مسیر بندرعباس، کیش، ابوموسی و راه‌اندازی اتوبوس دریایی و حوضچه آرامش در مازندران و ساخت اسکله توریستی در کنار دریای مازندران مورد توجه قرار می‌گیرد.
بهره‌برداری از پروژه مکانیزه سالم‌سازی سواحل دریای شمال در تابستان سال91 اعلام می‌شود، هرچند مدیرکل امور اجتماعی استانداری مازندران اعلام می‌کند 29درصد سواحل شمال در اختیار نیروهای انتظامی است.
همچنین در این سال ارایه محصول سفر متناسب با بازار هدف گردشگری مورد توجه قرار گرفته و هزار روستا در سطح کشور و یازده روستا در استان تهران به عنوان روستاهای «هدف گردشگری» پیشنهاد می‌شوند، «گشت ادبی» در تهران همزمان با روز شعر و ادب برگزار و مجوز «خدمات گردشگری ادبی» برای علاقه‌مندان این نوع گردشگری صادر می‌شود. ترویج «توریسم غذایی» توسط شبکه الکوثر مورد توجه قرار می‌گیرد. معاون گردشگری اعلام می‌کند «سفرهای لیزینگی» راه‌اندازی می‌شود بر موثر بودن «سفر کارت» در رونق گردشگری داخلی تاکید می‌کند، هرچند برای کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری در عملیاتی شدن و رونق بخشی این موضوعات در صنعت نحیف گردشگری ابهامات زیادی وجود دارد.
حل معضل بیکاری از طریق توسعه گردشگری: رییس وقت سازمان، حل معضل بیکاری کشور را یکی از اهداف گردشگری سال 91 اعلام می‌کند و ایجاد هزار مجتمع بین راهی را لازم تشخیص داده و اعلام می‌کند با آمدن 20 میلیون گردشگر باید از خارج نیروی کار وارد کنیم و اقتصاد مقاومتی با تکیه بر ظرفیت‌های گردشگری و تاریخی تحقق می‌یابد.
توجه ستاد تسهیلات سفرهای کشور به سفرهای نوروزی، تابستانی، پاییزی و زمستانی: ستاد تسهیلات سفرهای نوروزی در استان‌های کشور خصوصا استان‌های قم، کرمان، فارس، خراسان رضوی، اصفهان، جزایر کیش و قشم، مناطق آزاد از جمله چا‌بهار، برای تامین تسهیلات مسافران خصوصا اسکان آنان تشکیل می‌شود. همچنین بسته‌های فرهنگی و اقلام تبلیغات گردشگری بین مسافران نوروزی توزيع می‌شوند، در پایان سفرهای نوروزی و اوایل اردیبهشت‌ماه نیز پاکسازی محوطه جاذبه‌ها از زباله‌های گردشگران مورد توجه قرار می‌گیرد.
معاون گردشگری سازمان، رشد گردشگری سفرهای نوروزی را نسبت به سال 90، 44درصد، دیدار از جاذبه‌های گردشگری را در همین ایام 34درصد و رشد گردشگران خارجی ورودی را 48درصد اعلام می‌کند، که مورد پذیرش کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری مانند هتل‌داران قرار نمی‌گیرد. همچنین معاون گردشگری سازمان در جمع‌بندی سفرهای نوروزی سال 91 اعلام می‌کند که با سفر حدود 51 میلیون نفر در تعطیلات نوروز بیش از سه هزار و 300 میلیاردتومان گردش مالی ایجاد شده، موضوعی که مبنای محاسباتی آن را مشخص نکرده و همچنان مورد پذیرش کارشناسان قرار نگرفته است. معاون گردشگری سازمان پس از پایان طرح تابستانه ستاد تسهیلات سفرهای کشور به استان‌ها از رشد 45درصدی سفرها و رشد 36درصدی اقامت مسافران تابستانی، همچنین رشد سفر در ماه مبارک رمضان خبر داده است. و آمادگی ستاد تسهیلات سفر را برای تعطیلات پاییزی و زمستانی و سفر‌های نوروزی اعلام کرده است.
شرکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی: سازمان اعلام کرده در سال 91 در 16 نمایشگاه بین‌المللی شرکت خواهد کرد ولی حضور ایران در 11 نمایشگاه بین‌المللی گردشگری را قطعی اعلام کرده است، هرچند در خبرها فقط به موارد زیر اشاره شده است:
حضور کشور ایران در نمایشگاه بین‌المللی گردشگری آلمان (ITB).
تلاش سازمان برای شرکت در نمایشگاه بین‌المللی بازار گردشگری عرب (ATM) در امارات.
حضور کشور ایران در بزرگ‌ترین نمایشگاه توریستی مالزی (MATTA FAIR).
برگزاری نمایشگاه‌ها، جشنواره و همایش‌های داخلی: برگزاری نمایشگاه‌ها، جشنواره‌ها و همایش‌ها در سال 91 رونق خوبی داشت به نحوی که 16 همایش، 9 جشنواره، چهار نمایشگاه، جمعا 29 مورد در کشور برگزار شده از جمله نخستین همایش گردشگری ادبی، همایش روز ملی خلیج‌فارس در کیش، همایش تکنولوژی در مدیریت نوین هتل‌داری، جشنواره طبیعت‌گردی، جشنواره نادرترین گل جهان، جشنواره فیلم‌های جیبی و جشنواره بین‌المللی اقوام ایران زمین. همچنین به دلیل واقع شدن کشور ایران در مسیر سافاری‌های جهان، اولین سافاری رسمی (استار پارتی) کویرنوردی و رصد ستارگان در یزد و اجرای رالی گردشگری اروپا در ایران (از پاریس تا پرسپولیس) برگزار شده است.
توجه به زیرساخت‌های صنعت گردشگری: در این سال سه منطقه نمونه گردشگری قزوین به بخش خصوصی واگذار شده و ساخت سرویس‌های بهداشتی بین‌راهی در استان قزوین مورد توجه قرار گرفته است. نخستین سالن کنفرانس در هتل صخره‌ای لاله و دومین فاز سومین هتل صخره‌ای جهان در روستای تاریخی کندوان افتتاح شده است.
زیرساخت‌های جاده چالوس برای جذب گردشگر مناسب شناخته نشده و تهیه طرح جامع گردشگری محور چالوس مورد توجه قرار می‌گیرد.
هرچند معاون گردشگری سازمان زیرساخت‌های گردشگری کشور را با 10 کشور اول دنیا برابر اعلام می‌کند، ولی مدیرکل خراسان‌شمالی کمبود زیرساخت‌های این استان را در عدم جذب گردشگران خارجی موثر می‌داند.
رییس وقت سازمان، نوید مصوبه‌ای از هیات دولت را می‌دهد که پرداخت یارانه برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری را با هدف جذب سرمایه‌گذاری در نظر گرفته است. همچنین از دریافت یارانه سوخت توسط مراکز خدمات گردشگری بین‌راهی صحبت کرده و اینکه سیستم بانکی از سرمایه‌گذاران بخش گردشگری بیشتر حمایت خواهد کرد. هرچند سرمایه‌گذاران گردشگری از سرمایه‌گذاری در این بخش اعلام نارضایتی می‌کنند و ارایه نکردن تسهیلات از سوی بانک‌ها را عامل مهمی قلمداد می‌کنند.
با این حال معاون گردشگری سازمان اعلام می‌کند که 60درصد ظرفیت هتل‌ها در طول سال خالی هستند.
اجرای طرح جامع گردشگری استان البرز و تهیه طرح گردشگری جنگ ویژه استان ایلام در دستور کار قرار می‌گیرد و اختصاص 110 میلیاردریال برای ایجاد تاسیسات گردشگری در نوار شمالی کشور همچنین تصمیم به ساخت 14 هتل جدید در استان سمنان مورد توجه قرار می‌گیرد.
توجه به بازاریابی و تبلیغات گردشگری: رییس سازمان، راه‌اندازی شبکه تلویزیونی گردشگری در سیمای جمهوری اسلامی ایران را تا اواسط سال 91 و همچنین لغو روادید با 60 کشور خارجی را جهت تحقق 5/7 میلیون گردشگر خارجی نوید می‌دهد. هرچند در هفته گردشگری اعلام می‌شود که نداشتن پول برای تبلیغات گردشگری یک درد است ولی ساخت مستندی از جاذبه‌های گردشگری کشور ایران توسط یک شرکت آلمانی مورد توجه قرار می‌گیرد. و معاون گردشگری سازمان اعلام می‌کند در سال گذشته فقط 10درصد گردشگران داخلی با تور سفر کرده‌اند.
اسب اصیل ایرانی، پسته، فرش و زعفران در سبد جاذبه‌های گردشگری کشور قرار می‌گیرد و جزیره کیش به عنوان مقصد گردشگری حلال پیشنهاد می‌شود و برنامه‌های دوازده‌گانه سازمان در راستای اهداف گردشگری پایدار اعلام می‌شود، هرچند هنوز مشخص نشده که مسوولیت گردشگری ایران در خارج از کشور برعهده رایزنان بازرگانی باشد یا رایزنان گردشگری منصوب شوند، یا جوایز صادراتی گردشگری متوقف می‌شود یا افزایش می‌یابد.
همچنین در سال 91 زوج کهنسال اروپایی سفر به کشور ایران را انتخاب اول خودشان تعیین كرده و دو خانواده آمریکایی نخستین سفر خارجی خود را با آمدن به ایران تجربه می‌کنند.
توجه به آموزش، استاندارد‌سازی و نظارت بر ارایه خدمات گردشگری: اجرای طرح تطبیق استاندارد‌های کیفیت خدمات تاسیسات گردشگری مجددا مورد توجه قرار می‌گیرد، هرچند در طول سه سال گذشته از 944 هتل و اقامتگاه موجود فقط 560 واحد اقامتی به چرخه استاندارد‌سازی و صدور گواهینامه کیفیت وارد شده‌اند و تنها برای 120 هتل گواهینامه صادر شده است. ولی اعلام می‌شود تمام هتل‌ها تا پایان شهریورماه استاندارد‌سازی می‌شوند. که عملا این موضوع متحقق نمی‌شود. همچنین اعلام می‌شود 500 آژانس گردشگری تعلیق، تعطیل یا رها شده‌اند و تاکید می‌شود استفاده از راهنمایان تور با داشتن کارت شناسایی معتبر الزامی است.
نیروی انتظامی متعهد می‌شود حرکت اتوبوس‌های گردشگری را به تاخیر نیندازد. فرمانده ناجا اعلام می‌کند پلیس گردشگری باید تقویت شود. تقویت نظارت نیروی انتظامی بر تورهای گردشگری مورد توجه قرار می‌گیرد و فرمانده دریابانی ناجا انتقاد می‌کند که وضعیت طرح دریا در شمال مربوط به 40 سال پیش است، همچنین بعضی تورهای مختلط خصوصا در استان اصفهان ممنوع می‌شوند و برای دریافت پروانه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و خانه‌های استیجاری توسط اداره اماکن استان اصفهان ضرب‌العجل تعیین می‌شود.
توجه به گردشگری الکتریکی یا گردشگری مجازی: از سامانه جامع صدور مجوز الکترونیکی برای ایجاد و تمدید دفاتر خدمات گردشگری رونمایی و اعلام می‌شود سامانه گردشگری الکترونیکی یا گردشگری مجازی تا پایان سال91 راه‌اندازی خواهد شد. همچنین معاون گردشگری سازمان اعلام می‌کند پورتال هفت زبانه گردشگری ایران طراحی خواهد شد و سامانه گردشگری کشور به 12 زبان راه‌اندازی می‌شود.
مدیرکل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خوزستان اعلام می‌کند خدمات در حوزه گردشگری و صنایع دستی به صورت الکترونیکی ارایه می‌شود.
تاثیر افزایش قیمت‌ها بر صنعت گردشگری: ارز مسافرتی در مردادماه به‌جز برای بیماران و دانشجویان حذف و هزینه سفر به خارج از کشور برای گردشگران خروجی واقعی می‌شود و تورهای داخلی مقرون به‌صرفه می‌شود، ولی اندک‌اندک که قیمت ارز افزایش می‌یابد کشور ایران به مقصدی ارزان برای گردشگران خارجی تبدیل می‌شود هرچند از این فرصت ایجاد شده برای جذب گردشگران خارجی استفاده نمی‌شود، چون که کشور ایران مقصدی ارزان برای خارجی‌ها می‌شود ولی خارجی‌ها هم با توجه به تبلیغات منفی جهانی نگران سفر به ایران هستند، اما در اندک زمانی نرخ بلیت هواپیماها و پرواز‌های خارجی شدیدا افزایش می‌یابد و باعث کاهش مسافر در پی افزایش نرخ بلیت هواپیما‌ها می‌شود، و تلاش برای قرار گرفتن صنعت گردشگری در سبد مرکز مبادلات ارزی شروع می‌شود و اتحادیه هتل‌داران تهران خواهان افزایش نرخ هتل‌ها که در مقایسه با سال گذشته تغییری نکرده است می‌شوند.
تغییر رییس سازمان در اواسط آذرماه سال 91 و طرح ایده‌های جدید: در آذرماه محمد شریف‌ملک‌زاده به جای سیدحسن موسوی به عنوان رییس سازمان منصوب می‌شود و موسوی که دی‌ماه سال گذشته آمده بود در کمتر از یک سال یعنی آذرماه سال91 سازمان را با کوله‌باری از تجربه ترک می‌کند.
رییس جدید ایده‌های جدید را مطرح می‌کند از جمله اینکه زیارت باید محور برنامه‌ریزی‌ها باشد و اقدام برای ثبت ملی «حس زیارت» پیگیری شود، که البته به تصویب نمی‌رسد، وی همچنین اعلام می‌کند که بحث زایران کم‌درآمد در دستور کار قرار گیرد. و آغاز اجرای طرح ملی (سفرهای مهر) به منظور حمایت از اقشار کم‌درآمد با اولویت رانندگان سراسر کشور اعم از تاکسی، اتوبوس، کامیون، و... را در دستور کار قرار می‌دهد. بر اساس این طرح ناوگان حمل و نقل کشور اجرای این طرح را در اولویت قرار داده و اقامتگاه‌های دولتی و خصوصی تا 70درصد هزینه را تخفیف و 30درصد باقیمانده توسط شرکت‌کنندگان در طرح پرداخت می‌شود، هرچند از دید کارشناسان این طرح دارای ابهامات زیادی است.
ولی در همین فاصله افزایش قیمت بلیت بازدید از موزه‌ها و اماکن تاریخی و دونرخی‌کردن آن برای ایرانی‌ها و خارجی‌ها به تصویب می‌رسد و بازدید از سایت‌های تاریخی که در فهرست جهانی ثبت شده‌اند برای ایرانی‌ها دو هزارتومان و خارجی‌ها 20 هزارتومان، ورودی موزه‌ها برای ایرانی‌ها یک هزار تومان و برای خارجی‌ها 10هزارتومان اعلام می‌شود که در همان آغاز با نارضایتی دفاتر خدمات گردشگری مواجه می‌شود چون این مصوبه را آزمون‌شده می‌دانند که سال‌ها پیش به علت عدم پاسخگویی در اجرا اصلاح شده بود چرا که افزایش قیمت بازدید از موزه‌ها و اماکن تاریخی خصوصا تفاوت قیمت بلیت برای افراد ایرانی و خارجی موضوعی است که نارضایتی گردشگران خارجی را به دنبال دارد.
جمع‌بندی: با تعمق در آنچه ذکر شد مشخص می‌شود تا وقتی راجع به صنعت مهم گردشگری به دور از واقعیات فکر می‌کنیم و محدودیت‌ها، تنگناها، مشکلات و فرصت‌ها و امکانات را مورد توجه قرار نمی‌دهیم و آرمانگرایانه می‌اندیشیم دچار تناقضاتی می‌شویم که عمدتا به برنامه‌ها و طرح‌های غیرعملیاتی می‌رسیم که نجات این صنعت را به دنبال نخواهد داشت و سهم کشور خود از مزایای این صنعت پرفایده جهانشمول را به رقبای منطقه‌ای واگذار می‌کنیم.
صنعت گردشگری سال گذشته را زمانی شروع کرد که حدود 5/2 ماه از انتصاب «سیدحسن موسوی» رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور می‌گذشت، رییسی که به‌رغم اقدامات مثبت خود کمتر از یک‌سال دوام نیاورد و در آذرماه امسال رییس جدید «محمدشریف‌ملک‌زاده» جایگزین او شد، این صنعت سال 91 را با سیاست‌ها و برنامه‌ها و اقدامات جدید به شرح زیر شروع و تاکنون به پیش برده است.
سامان دادن به وضعیت اداری سازمان متولی گردشگری کشور : پژوهشگاه و معاونت‌های میراث فرهنگی و صنایع دستی که بنا به دستور رییس سابق سازمان به شیراز و اصفهان منتقل شده و فعالیت یک‌پارچه سازمان را دچار اشکال کرده بودند، بنابه دستور سیدحسن موسوی به تهران بازگشتند، رییس وقت سازمان علت برگشتن را چنین اعلام کردند: «این بخش‌های سازمان به شیراز و اصفهان رفتند تا فرهنگ‌سازی کنند و حالا برگشتند»، موضوع رفت‌وآمدی که به‌رغم هزینه‌های گزاف و خسارات معنوی فراوان هنوز برای کارشناسان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.
همچنین ساختمان سابق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که در زمان رییس سابق سازمان به ارگ آزادی تبدیل نام پیدا کرده بود و قرار بود محل تجمیع تعدادی از موزه‌های تهران شود، در زمان رییس وقت سازمان مجددا به محل استقرار بخش اصلی ستاد سازمان تبدیل شد. در زمان سیدحسن موسوی تغییر دو معاون و هفت مدیر در ستاد سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انجام شد.
هدف‌گذاری جذب 5/7 میلیون گردشگری خارجی در سال 91 : رییس وقت سازمان جذب 5/7 میلیون گردشگر خارجی در سال 1391 را به عنوان هدف سال عنوان کرد و عوامل زیرمجموعه نیز سهمیه هریک از استان‌ها را مشخص کردند ازجمله: 61 هزار نفر استان مرکزی، 150 هزار نفر استان یزد، 480 هزار نفر استان سیستان و بلوچستان، 114 هزار نفر استان همدان، 174 هزار نفر استان کرمان، 309 هزار نفر استان کرمانشاه، 40 هزار نفر استان خراسان شمالی، 186 هزار نفر استان کردستان، 225 هزار نفر استان مازندران، 48 هزار نفر استان کهگیلویه و بویراحمد، 324 هزار نفر استان ایلام، 481 هزار نفر استان اصفهان و...، موضوعی که به دلیل رقم بالای سهمیه و نامتعادل بودن با ظرفیت‌های گردشگری هر استان از همان اول مورد اعتراض قرار گرفت و کارشناسان نیز تحقق آن را ناممکن دانستند.
رییس وقت سازمان بیان می‌کرد ما می‌توانیم حداقل پنج میلیون نفر گردشگر مذهبی داشته باشیم که قطعا در این شرایط تا پایان سال 91 تعداد گردشگران ورودی به کشور از 5/7 میلیون نفر هم بیشتر خواهد شد. در همین رابطه صدور روادید درمان با نصف قیمت برای گردشگران سلامت توسط وزارت امور خارجه کشور در سال 91 موردتوجه قرار گرفت و شورای مشورتی گردشگری به دستور رییس سازمان تشکیل شد و معاون گردشگری سازمان اعلام کرد برای جذب گردشگران چینی و مالزیایی کشور ایران به گردشگران مالزیایی 50درصد در بخش هتل و بلیت هواپیما تخفیف می‌دهد و نماینده سازمان جهانی گردشگری اعلام کرد ظرفیت‌های گردشگری کشور ایران بسیار زیاد است.
همچنین معاون گردشگری سازمان بنا به گزارش سازمان جهانی گردشگری درآمد گردشگری ایران در سال 2011 (سال گذشته) را بالاتر از کشور هلند، امارات، سوییس و اتریش اعلام کرد که صحت آن شدیدا مورد مخالفت کارشناسان قرار گرفت، و علت آن را آمار و اطلاعات نادرست سازمان جهانی دانستند.
عاقبت رقابت استانی برای جذب گردشگر خارجی اندک به جایی رسید که وقتی معاون گردشگری سازمان اعلام کرد: اقامت سران جنبش عدم تعهد 12 میلیون و 500 هزار دلار برای هتل‌ها و بیش از 50 میلیون‌دلار برای صنعت گردشگری کشور درآمد ارزی خواهد داشت، مدیر استان تهران در حالی که استان‌های اصفهان و فارس برای پذیرایی از میهمانان اجلاس سران غیرمتعهدها آماده می‌شدند، برای تکمیل سهمیه گردشگری استان خود اعلام کرد شرکت‌کنندگان در اجلاس جزو گردشگران خارجی تهران محاسبه می‌شوند. هرچند این درآمد اعلامی با توجه به عدم اعلام روش محاسبه و میهمان‌بودن سران جنبش عدم تعهد برای کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری کشور از اساس با تردید مواجه بود.
معاون گردشگری سازمان در مهرماه ورود گردشگران مذهبی در پنج ماهه اول سال را با رشد 89درصد و در دی‌ماه نیز بدون ذکر آمار گردشگران ورودی اعلام کرد به 68درصد هدف (5/7) میلیون نفر دست یافته‌ایم، موضوعی که مغایرت زیادی با مصاحبه‌های مدیران استانی سازمان در عدم تحقق سهمیه‌های خود دارد و نظر کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری را نیز جلب نکرده است.
خصوصا آنکه رییس جامعه تورگردانان اعلام می‌کند که 400میلیاردتومان عوارض خروج گردشگران برای توسعه گردشگری یا حقوق کارمندان است.
اولویت دادن به گردشگری (زیارتی، تاریخی، فرهنگی، طبیعت‌گردی و سلامت) : مسوولان سازمان بر توسعه گردشگری زیارتی، تاریخی، فرهنگی، طبیعت‌گردی و سلامت تاکید می‌کنند. در این رابطه تشکیل اداره کل طبیعت‌گردی در سازمان میراث فرهنگی برای توسعه گردشگری با انگیزه طبیعت‌گردی و تدوین 81 مسیر طبیعت‌گردی در سراسر کشور و چاپ 10 هزار بروشور طبیعت‌گردی، همچنین راه‌اندازی نخستین کشتی تفریحی در مسیر بندرعباس، کیش، ابوموسی و راه‌اندازی اتوبوس دریایی و حوضچه آرامش در مازندران و ساخت اسکله توریستی در کنار دریای مازندران مورد توجه قرار می‌گیرد.
بهره‌برداری از پروژه مکانیزه سالم‌سازی سواحل دریای شمال در تابستان سال91 اعلام می‌شود، هرچند مدیرکل امور اجتماعی استانداری مازندران اعلام می‌کند 29درصد سواحل شمال در اختیار نیروهای انتظامی است.
همچنین در این سال ارایه محصول سفر متناسب با بازار هدف گردشگری مورد توجه قرار گرفته و هزار روستا در سطح کشور و یازده روستا در استان تهران به عنوان روستاهای «هدف گردشگری» پیشنهاد می‌شوند، «گشت ادبی» در تهران همزمان با روز شعر و ادب برگزار و مجوز «خدمات گردشگری ادبی» برای علاقه‌مندان این نوع گردشگری صادر می‌شود. ترویج «توریسم غذایی» توسط شبکه الکوثر مورد توجه قرار می‌گیرد. معاون گردشگری اعلام می‌کند «سفرهای لیزینگی» راه‌اندازی می‌شود بر موثر بودن «سفر کارت» در رونق گردشگری داخلی تاکید می‌کند، هرچند برای کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری در عملیاتی شدن و رونق بخشی این موضوعات در صنعت نحیف گردشگری ابهامات زیادی وجود دارد.
حل معضل بیکاری از طریق توسعه گردشگری: رییس وقت سازمان، حل معضل بیکاری کشور را یکی از اهداف گردشگری سال 91 اعلام می‌کند و ایجاد هزار مجتمع بین راهی را لازم تشخیص داده و اعلام می‌کند با آمدن 20 میلیون گردشگر باید از خارج نیروی کار وارد کنیم و اقتصاد مقاومتی با تکیه بر ظرفیت‌های گردشگری و تاریخی تحقق می‌یابد.
توجه ستاد تسهیلات سفرهای کشور به سفرهای نوروزی، تابستانی، پاییزی و زمستانی: ستاد تسهیلات سفرهای نوروزی در استان‌های کشور خصوصا استان‌های قم، کرمان، فارس، خراسان رضوی، اصفهان، جزایر کیش و قشم، مناطق آزاد از جمله چا‌بهار، برای تامین تسهیلات مسافران خصوصا اسکان آنان تشکیل می‌شود. همچنین بسته‌های فرهنگی و اقلام تبلیغات گردشگری بین مسافران نوروزی توزيع می‌شوند، در پایان سفرهای نوروزی و اوایل اردیبهشت‌ماه نیز پاکسازی محوطه جاذبه‌ها از زباله‌های گردشگران مورد توجه قرار می‌گیرد.
معاون گردشگری سازمان، رشد گردشگری سفرهای نوروزی را نسبت به سال 90، 44درصد، دیدار از جاذبه‌های گردشگری را در همین ایام 34درصد و رشد گردشگران خارجی ورودی را 48درصد اعلام می‌کند، که مورد پذیرش کارشناسان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری مانند هتل‌داران قرار نمی‌گیرد. همچنین معاون گردشگری سازمان در جمع‌بندی سفرهای نوروزی سال 91 اعلام می‌کند که با سفر حدود 51 میلیون نفر در تعطیلات نوروز بیش از سه هزار و 300 میلیاردتومان گردش مالی ایجاد شده، موضوعی که مبنای محاسباتی آن را مشخص نکرده و همچنان مورد پذیرش کارشناسان قرار نگرفته است. معاون گردشگری سازمان پس از پایان طرح تابستانه ستاد تسهیلات سفرهای کشور به استان‌ها از رشد 45درصدی سفرها و رشد 36درصدی اقامت مسافران تابستانی، همچنین رشد سفر در ماه مبارک رمضان خبر داده است. و آمادگی ستاد تسهیلات سفر را برای تعطیلات پاییزی و زمستانی و سفر‌های نوروزی اعلام کرده است.
شرکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی: سازمان اعلام کرده در سال 91 در 16 نمایشگاه بین‌المللی شرکت خواهد کرد ولی حضور ایران در 11 نمایشگاه بین‌المللی گردشگری را قطعی اعلام کرده است، هرچند در خبرها فقط به موارد زیر اشاره شده است:
حضور کشور ایران در نمایشگاه بین‌المللی گردشگری آلمان (ITB).
تلاش سازمان برای شرکت در نمایشگاه بین‌المللی بازار گردشگری عرب (ATM) در امارات.
حضور کشور ایران در بزرگ‌ترین نمایشگاه توریستی مالزی (MATTA FAIR).
برگزاری نمایشگاه‌ها، جشنواره و همایش‌های داخلی: برگزاری نمایشگاه‌ها، جشنواره‌ها و همایش‌ها در سال 91 رونق خوبی داشت به نحوی که 16 همایش، 9 جشنواره، چهار نمایشگاه، جمعا 29 مورد در کشور برگزار شده از جمله نخستین همایش گردشگری ادبی، همایش روز ملی خلیج‌فارس در کیش، همایش تکنولوژی در مدیریت نوین هتل‌داری، جشنواره طبیعت‌گردی، جشنواره نادرترین گل جهان، جشنواره فیلم‌های جیبی و جشنواره بین‌المللی اقوام ایران زمین. همچنین به دلیل واقع شدن کشور ایران در مسیر سافاری‌های جهان، اولین سافاری رسمی (استار پارتی) کویرنوردی و رصد ستارگان در یزد و اجرای رالی گردشگری اروپا در ایران (از پاریس تا پرسپولیس) برگزار شده است.
توجه به زیرساخت‌های صنعت گردشگری: در این سال سه منطقه نمونه گردشگری قزوین به بخش خصوصی واگذار شده و ساخت سرویس‌های بهداشتی بین‌راهی در استان قزوین مورد توجه قرار گرفته است. نخستین سالن کنفرانس در هتل صخره‌ای لاله و دومین فاز سومین هتل صخره‌ای جهان در روستای تاریخی کندوان افتتاح شده است.
زیرساخت‌های جاده چالوس برای جذب گردشگر مناسب شناخته نشده و تهیه طرح جامع گردشگری محور چالوس مورد توجه قرار می‌گیرد.
هرچند معاون گردشگری سازمان زیرساخت‌های گردشگری کشور را با 10 کشور اول دنیا برابر اعلام می‌کند، ولی مدیرکل خراسان‌شمالی کمبود زیرساخت‌های این استان را در عدم جذب گردشگران خارجی موثر می‌داند.
رییس وقت سازمان، نوید مصوبه‌ای از هیات دولت را می‌دهد که پرداخت یارانه برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری را با هدف جذب سرمایه‌گذاری در نظر گرفته است. همچنین از دریافت یارانه سوخت توسط مراکز خدمات گردشگری بین‌راهی صحبت کرده و اینکه سیستم بانکی از سرمایه‌گذاران بخش گردشگری بیشتر حمایت خواهد کرد. هرچند سرمایه‌گذاران گردشگری از سرمایه‌گذاری در این بخش اعلام نارضایتی می‌کنند و ارایه نکردن تسهیلات از سوی بانک‌ها را عامل مهمی قلمداد می‌کنند.
با این حال معاون گردشگری سازمان اعلام می‌کند که 60درصد ظرفیت هتل‌ها در طول سال خالی هستند.
اجرای طرح جامع گردشگری استان البرز و تهیه طرح گردشگری جنگ ویژه استان ایلام در دستور کار قرار می‌گیرد و اختصاص 110 میلیاردریال برای ایجاد تاسیسات گردشگری در نوار شمالی کشور همچنین تصمیم به ساخت 14 هتل جدید در استان سمنان مورد توجه قرار می‌گیرد.
توجه به بازاریابی و تبلیغات گردشگری: رییس سازمان، راه‌اندازی شبکه تلویزیونی گردشگری در سیمای جمهوری اسلامی ایران را تا اواسط سال 91 و همچنین لغو روادید با 60 کشور خارجی را جهت تحقق 5/7 میلیون گردشگر خارجی نوید می‌دهد. هرچند در هفته گردشگری اعلام می‌شود که نداشتن پول برای تبلیغات گردشگری یک درد است ولی ساخت مستندی از جاذبه‌های گردشگری کشور ایران توسط یک شرکت آلمانی مورد توجه قرار می‌گیرد. و معاون گردشگری سازمان اعلام می‌کند در سال گذشته فقط 10درصد گردشگران داخلی با تور سفر کرده‌اند.
اسب اصیل ایرانی، پسته، فرش و زعفران در سبد جاذبه‌های گردشگری کشور قرار می‌گیرد و جزیره کیش به عنوان مقصد گردشگری حلال پیشنهاد می‌شود و برنامه‌های دوازده‌گانه سازمان در راستای اهداف گردشگری پایدار اعلام می‌شود، هرچند هنوز مشخص نشده که مسوولیت گردشگری ایران در خارج از کشور برعهده رایزنان بازرگانی باشد یا رایزنان گردشگری منصوب شوند، یا جوایز صادراتی گردشگری متوقف می‌شود یا افزایش می‌یابد.
همچنین در سال 91 زوج کهنسال اروپایی سفر به کشور ایران را انتخاب اول خودشان تعیین كرده و دو خانواده آمریکایی نخستین سفر خارجی خود را با آمدن به ایران تجربه می‌کنند.
توجه به آموزش، استاندارد‌سازی و نظارت بر ارایه خدمات گردشگری: اجرای طرح تطبیق استاندارد‌های کیفیت خدمات تاسیسات گردشگری مجددا مورد توجه قرار می‌گیرد، هرچند در طول سه سال گذشته از 944 هتل و اقامتگاه موجود فقط 560 واحد اقامتی به چرخه استاندارد‌سازی و صدور گواهینامه کیفیت وارد شده‌اند و تنها برای 120 هتل گواهینامه صادر شده است. ولی اعلام می‌شود تمام هتل‌ها تا پایان شهریورماه استاندارد‌سازی می‌شوند. که عملا این موضوع متحقق نمی‌شود. همچنین اعلام می‌شود 500 آژانس گردشگری تعلیق، تعطیل یا رها شده‌اند و تاکید می‌شود استفاده از راهنمایان تور با داشتن کارت شناسایی معتبر الزامی است.
نیروی انتظامی متعهد می‌شود حرکت اتوبوس‌های گردشگری را به تاخیر نیندازد. فرمانده ناجا اعلام می‌کند پلیس گردشگری باید تقویت شود. تقویت نظارت نیروی انتظامی بر تورهای گردشگری مورد توجه قرار می‌گیرد و فرمانده دریابانی ناجا انتقاد می‌کند که وضعیت طرح دریا در شمال مربوط به 40 سال پیش است، همچنین بعضی تورهای مختلط خصوصا در استان اصفهان ممنوع می‌شوند و برای دریافت پروانه اقامتگاه‌های بوم‌گردی و خانه‌های استیجاری توسط اداره اماکن استان اصفهان ضرب‌العجل تعیین می‌شود.
توجه به گردشگری الکتریکی یا گردشگری مجازی: از سامانه جامع صدور مجوز الکترونیکی برای ایجاد و تمدید دفاتر خدمات گردشگری رونمایی و اعلام می‌شود سامانه گردشگری الکترونیکی یا گردشگری مجازی تا پایان سال91 راه‌اندازی خواهد شد. همچنین معاون گردشگری سازمان اعلام می‌کند پورتال هفت زبانه گردشگری ایران طراحی خواهد شد و سامانه گردشگری کشور به 12 زبان راه‌اندازی می‌شود.
مدیرکل سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خوزستان اعلام می‌کند خدمات در حوزه گردشگری و صنایع دستی به صورت الکترونیکی ارایه می‌شود.
تاثیر افزایش قیمت‌ها بر صنعت گردشگری: ارز مسافرتی در مردادماه به‌جز برای بیماران و دانشجویان حذف و هزینه سفر به خارج از کشور برای گردشگران خروجی واقعی می‌شود و تورهای داخلی مقرون به‌صرفه می‌شود، ولی اندک‌اندک که قیمت ارز افزایش می‌یابد کشور ایران به مقصدی ارزان برای گردشگران خارجی تبدیل می‌شود هرچند از این فرصت ایجاد شده برای جذب گردشگران خارجی استفاده نمی‌شود، چون که کشور ایران مقصدی ارزان برای خارجی‌ها می‌شود ولی خارجی‌ها هم با توجه به تبلیغات منفی جهانی نگران سفر به ایران هستند، اما در اندک زمانی نرخ بلیت هواپیماها و پرواز‌های خارجی شدیدا افزایش می‌یابد و باعث کاهش مسافر در پی افزایش نرخ بلیت هواپیما‌ها می‌شود، و تلاش برای قرار گرفتن صنعت گردشگری در سبد مرکز مبادلات ارزی شروع می‌شود و اتحادیه هتل‌داران تهران خواهان افزایش نرخ هتل‌ها که در مقایسه با سال گذشته تغییری نکرده است می‌شوند.
تغییر رییس سازمان در اواسط آذرماه سال 91 و طرح ایده‌های جدید: در آذرماه محمد شریف‌ملک‌زاده به جای سیدحسن موسوی به عنوان رییس سازمان منصوب می‌شود و موسوی که دی‌ماه سال گذشته آمده بود در کمتر از یک سال یعنی آذرماه سال91 سازمان را با کوله‌باری از تجربه ترک می‌کند.
رییس جدید ایده‌های جدید را مطرح می‌کند از جمله اینکه زیارت باید محور برنامه‌ریزی‌ها باشد و اقدام برای ثبت ملی «حس زیارت» پیگیری شود، که البته به تصویب نمی‌رسد، وی همچنین اعلام می‌کند که بحث زایران کم‌درآمد در دستور کار قرار گیرد. و آغاز اجرای طرح ملی (سفرهای مهر) به منظور حمایت از اقشار کم‌درآمد با اولویت رانندگان سراسر کشور اعم از تاکسی، اتوبوس، کامیون، و... را در دستور کار قرار می‌دهد. بر اساس این طرح ناوگان حمل و نقل کشور اجرای این طرح را در اولویت قرار داده و اقامتگاه‌های دولتی و خصوصی تا 70درصد هزینه را تخفیف و 30درصد باقیمانده توسط شرکت‌کنندگان در طرح پرداخت می‌شود، هرچند از دید کارشناسان این طرح دارای ابهامات زیادی است.
ولی در همین فاصله افزایش قیمت بلیت بازدید از موزه‌ها و اماکن تاریخی و دونرخی‌کردن آن برای ایرانی‌ها و خارجی‌ها به تصویب می‌رسد و بازدید از سایت‌های تاریخی که در فهرست جهانی ثبت شده‌اند برای ایرانی‌ها دو هزارتومان و خارجی‌ها 20 هزارتومان، ورودی موزه‌ها برای ایرانی‌ها یک هزار تومان و برای خارجی‌ها 10هزارتومان اعلام می‌شود که در همان آغاز با نارضایتی دفاتر خدمات گردشگری مواجه می‌شود چون این مصوبه را آزمون‌شده می‌دانند که سال‌ها پیش به علت عدم پاسخگویی در اجرا اصلاح شده بود چرا که افزایش قیمت بازدید از موزه‌ها و اماکن تاریخی خصوصا تفاوت قیمت بلیت برای افراد ایرانی و خارجی موضوعی است که نارضایتی گردشگران خارجی را به دنبال دارد.
جمع‌بندی: با تعمق در آنچه ذکر شد مشخص می‌شود تا وقتی راجع به صنعت مهم گردشگری به دور از واقعیات فکر می‌کنیم و محدودیت‌ها، تنگناها، مشکلات و فرصت‌ها و امکانات را مورد توجه قرار نمی‌دهیم و آرمانگرایانه می‌اندیشیم دچار تناقضاتی می‌شویم که عمدتا به برنامه‌ها و طرح‌های غیرعملیاتی می‌رسیم که نجات این صنعت را به دنبال نخواهد داشت و سهم کشور خود از مزایای این صنعت پرفایده جهانشمول را به رقبای منطقه‌ای واگذار می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.