احمد شیرزاد:
بیرقیبی کار دست جریان اصولگرا داد
سولماز ایکدر
سال 91 به پایان رسید سالی که با شگفتیهای فراوان سیاسی همراه بود. چالش میان برخی دستگاهها، انتقادهای چهرههای سیاسی از یکدیگر و اثر آن بر جامعه، از جمله مباحث کشور بوده است اما تحلیلگران بر این باورند، سال 92 نیز با فراز و فرودهای فراوان در حوزه سیاست همراه خواهد بود. تحلیل اتفاقات سیاسی سال گذشته و نیمنگاهی به احتمالات سال جاری موضوع گفتوگوی «شرق» با دکتراحمد شیرزاد، استاد دانشگاه و فعال سیاسی اصلاحطلب است.
سال گذشته در تقویم سیاسی ایران، سالی متفاوت ارزیابی شد. جامعه طی یکسال با تحولاتی مواجه شد که برای هضم آن به سالها زمان نیاز دارد. کدام شرایط اجتماعی و سیاسی باعث بروز این تحولات در کشور شد؟
مجموعه تحولات سیاسی سال 1391، به صورت مجرد، کمنظیر و شگفتآور بودند اما اگر انتخابات سال جاری را در نظر میگرفتیم تمام رخدادهای سال گذشته قابلپیشبینی بودند. با توجه به برگزاری یازدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری در سال 1392، طبیعی است که عمده تحولات سال گذشته، بهخصوص آنچه که در نیمه دوم سال رخ داده است را به دلیل انتخابات پیشرو ارزیابی کنیم. در واقع جریانات سیاسی که امکان نقشآفرینی داشتند، برای گرفتن نتیجه بهتر در خردادماه، سعی کردهاند از نیمه دوم سال گذشته جهتگیریهایی داشته و به زبانعامیانه وزن کشی کنند. عمده رقابتهای سال 1391بین دو گروه از جریان اصولگرایی کشور رخ داد. یک گروه اسکان مدیریت اجرایی کشور را در دست داشت، گروهی که به جناح دولت مشهور است. گروه دوم را بدنه سنتی اصولگرایی تشکیل میدهد که عمده مناسب غیراجرایی کشور را در اختیار دارد و در گذشته به جناح «راست» مشهور بود. جناح دولت سعی داشت با زمینهچینیهای لازم قدرت را پس از انتخابات سال جاری در دستان خود نگه دارد و گروه دوم تلاش میکرد که بهنحوی به دولت و یارانش یادآور شود که انتخابات خردادماه امسال، پایان هشتسال مدیریت اجرایی کشور برای آقای احمدینژاد و یارانش است. شاهبیت بیشتر تحولات سیاسی سال 1391 در عرصه رسمی قدرت را اختلاف یا کشمکش بین این گروه تشکیل میداد.
جامعه هم متاثر از تحولات سیاسی سال گذشته دچار دگرگونی شد. تحولات سال گذشته، به چه میزان مردم و جامعه را تحتتاثیر قرار داد؟
تحولات سیاسی بر مردم و جامعه تاثیر گذاشت اما مهمتر از آن، جامعه در کنار تاثیر گرفتن از تحولات سیاسی، با مسایل مهم دیگری نیز دست به گریبان بود. تورم و کاهش ارزش پول ملی، برخی سوءمدیریتها، وضعیت روابط بینالمللی و تحریمها، وضعیت اجتماعی کشور را با شرایط خاصی مواجه کرد. تغییرات اجتماعی قطعا بر نتایج انتخابات امسال تاثیر خواهد گذاشت. به نظر من بروز انتقاداتی در فضای اجتماعی و اتخاذ سیاستهای نامطلوب توسط دولت در گذشته و حال، دامن همه جریان اصولگرا را خواهد گرفت.
وضع فعلی آشی است که تمام ارکان جناح اصولگرا، کنار هم پختند. در جامعه نیاز به تغییر به شکل بنیادیتر دیده میشود و نیاز به حضور گفتمانی که امتحان خود را به شکل مثبت پس داده باشد، دیده میشود.
ممکن است از سوی برخی چهرههای اصولگرا تلاش شود که این میل به تغییر در جامعه به آن صورت نمود پیدا نکند، اما کسی نمیتواند منکر نیاز به تغییر در متن جامعه شود.
مردم با مسایلی در حوزههای معیشت، اخلاق، فرهنگ و... . مواجه هستند. با این شرایط میل به تغییر در جامعه بالا میرود. با توجه به انتخابات پیشرو اگر این میل به تغییر درست هدایت نشود ممکن است شاهد پیروزی گزینههای غیرباور در یازدهمین دوره از انتخابات ریاستجمهوری باشیم.
در مجموع گمان میبرید اوضاع به گونهای پیش برود که در سال جدید فضا آرام شود؟
آنچنان شرایط کشور در حوزه سیاسی و اجتماعی غیرقابلپیشبینی است که زبردستترین تحلیلگران هم نمیتوانند پیشبینی کنند در یک ماه آینده چه رخ خواهد داد ولی باید دید که در صحنه انتخابات چه رخ خواهد داد و احزاب سیاسی و جریانات مهم کشور چه خواهند کرد؟
پیشبینی شده یکی از موضوعاتی که امسال را موردتاثیر قرار خواهد داد، تعدد گفتمانهای سیاسی در جریان حاضر در عرصه قدرت است. این تعدد گفتمان از کجا نشأت میگیرد؟
بهنظر من تعدد کاندیداها به معنای تعدد گفتمان نیست. این تعدد کاندیدا ناشی از آن است که در ایران احزاب سیاسی قدرتمند وجود ندارد. اگر در ایران هم مانند کشورهایی که دموکراسی در آن نهادینه شده است، کاندیداهای اصلی برای مدیریت دستگاه اجرایی از دل احزاب قدرتمند انتخاب میشدند، با این تعدد کاندیدا مواجه نبودیم. در ایران تکچهرههایی هستند که شخصا احساس میکنند میتوانند در قامت یک رییسجمهوری کشور را اداره کنند. این میزان تعدد کاندیدا ناشی از ناپختگی فضای سیاسی کشور است. تا زمانی که مجال حرکت اصولی سیاسی در کشور به درستی فراهم نشود، هر کدام از تکچهرهها خود را رییسجمهوری میدانند.
محرز است که این تکچهرهها در عرصه انتخابات شکست میخورد. کاندیداها باید بدانند صرفا با تبلیغات صرف نمیشود رییسجمهوری ایران شد. رییسجمهوری ایران باید عقبه سیاسی و پایگاه اجتماعی داشته باشد. هرچند پس از انتخابات سال 84 ممکن است عدهای به این نتیجه رسیده باشند که ممکن است شانس به آنان نیز رو کند، ولی این اتفاق همیشه رخ نخواهد داد. این تعدد کاندیدا باعث خواهد شد عرصه انتخابات برای مردم گنگ شود. این نوع حضور مشارکتافزا نیست. انتخاباتی میتواند معنا داشته باشد که جریانات اصلی کشور با پیامهای واضح در مقابل هم صفکشی کنند و مردم دست به یک انتخاب جدی بزنند. در غیر این صورت انتخاب بین 10 الی 20 نفر که مشابهات زیادی با همدیگر دارند و همه شعارهای یکسان میدهند، انتخابات به آن مفهوم عالی و بینقص مدنظر ما رخ نخواهد داد. این عده همگی از جریان مشابهی آمدهاند و گفتمان مشابهی را نمایندگی میکنند.
چون رقیب جدی را در این عرصه مقابل خود نمیبینند، شروع به رقابت با یکدیگر کردهاند؟
اگر رقیبی جدی وارد میدان شود، اغلب چهرههایی که تاکنون کاندیدا شدهاند، حاضر به ماندن در عرصه نخواهند شد. بیرقیبی کار دست جریان اصولگرا داده است. متاسفانه جریان اصولگرا حاضر نیست رفتار حزبی را بپذیرد. این جریان تاکنون نتوانسته خودش را آنگونه که لازم است با رفتار حزبی و قانونمند تطبیق دهد. بیشتر رفتارها بر پایه گروهگرایی، ریشسفیدی یا مرید و مرادی در جریان اصولگرایی حاکم است. اغلب شاهد آن هستیم که در محافل نزدیک به محافظهکاران اظهارنظرهایی مطرح میشود که منجر به یک کنش سیاسی میشوند.
متاسفانه بیتجربگی برخی جریانات فقط به ضرر خودشان تمام نمیشود، بلکه کل کشور را تحتتاثیر قرار میدهد. از دل تصمیمهای ناپخته فعلی در حوزه سیاست، پدیدههای عجیب بیرون میآید که گاه از سوی خودشان هم پیشبینی نشده است. تعدد کاندیداها برای انتخابات پیشرو میتواند نمودی از همین کمتوجهی و کمتوانی جناح اصولگرا باشد. به دوستان اصولگرا هشدار میدهم که از دل تعدد کاندیدا ممکن است فردی ناشناخته و امتحان پس نداده با باورها یا ژستهای نامتعارف به پیروزی دست پیدا کند. با توجه به نیاز به تغییری که در جامعه دیده میشود، ممکن است کاندیدایی که نمایش تغییر دهد، احساسات مردم را به بازی گیرد و در عرصه انتخابات پیروز شود. فردی که در نهایت مورد تایید اغلب اصولگرایان نخواهد بود و در چارچوبهای اصولگرایی عمل نخواهد کرد.
منتقدین اصولگرای شرایط فعلی، جامعه را به کدام سو خواهند برد؟
مشکلی که میان منتقدان اصولگرا دیده میشود این است که اکثر منتقدان تکچهرههایی هستند که تجربه کار حزبی و گروهی ندارند. اکثر منتقدان اصولگرای شرایط موجود، افرادی بریده از متن جریان هستند و اغلب در گوشهای نشستهاند. تعداد منتقدان اصولگرای شرایط موجود قابلتوجه است و اغلب نیز صحبتهایی از آنها شنیده میشود اما به دلیل فضای عاطفی و احساسی که بر اصولگراها حاکم است، فرصت منسجم شدن پیدا نکردهاند. اگر اصولگراهای منتقد میتوانستند یک جریان منسجم را شکل دهند و در عرصه سیاسی کشور حضور فعال پیدا کنند، شاید میتوانستند نتیجه بگیرند ولی تاکنون این امکان را به دلیل وابستگیهای عاطفی یا رودربایستیهایی که از یکدیگر دارند، نیافتهاند. بهنظر من این بخش از اصولگرایان نتوانستهاند منشا تحول باشند.
این دیدگاه وجود دارد که منتقدین اصلاح طلب در بدنه اجتماع، دارای شرایط خوبی هستند. برخی لزوما حرکت سیاسی را معطوف به حضور در انتخابات نمیدانند چرا که لوازم آن را فراهم نمیبینند. از این توانایی چگونه باید استفاده کرد؟
اصلاحطلبان خوشبختانه به صورت بالقوه توان فعالیت دارند. مساله اساسی بلاتکلیفی در رفتار برخی از مدیران فعلی است. با توجه به میزان انتقاد به وضع موجود، فضایی در جامعه بهوجود آمده است که مردم نسبت به ضعفهای گروهی که در این سالها در قوای مختلف حضور دارند آگاه شدهاند و آن را با چشم خود دیدهاند و با گذشته مقایسه میکنند. از آن مهمتر مردم و اصلاحطلبان میدانند که برای اصلاح شرایط موجود چه باید کرد. اصلاحطلبان باید به منظور افزایش میزان اعتماد بین مردم و مسوولین تلاش کنند.
می شود به جبران مسایلی که کشور با آن مواجه بوده است، امیدوار بود؟
برخی از ضررها شاید قابلجبران نباشد. مانند سوءتدبیر در استفاده از ثروت ملی که در پارهای از موارد، مانند آبی در معرض حرارت تبخیر میشود اما نباید ناامید بود. کشور ما بهخصوص در ابعاد اجتماعی و فرهنگی بسیار قدرتمند است. شاید زمان لازم باشد اما مطمئن باشید که جبران این مسایل، امکانپذیر خواهد بود. در هر حال دولت آینده باید ظرف یکسال اول، نهادهایی که طی هشتسال گذشته ازبین رفتهاند، مانند نهاد سازمان برنامه و بودجه را احیا کند. بین گروههای مرجع، جامعه و دولت آشتی برقرار کند و افکار عمومی جهانی را در راستای حمایت از کلیتی به نام «ایران» بسیج کند.
سال گذشته در تقویم سیاسی ایران، سالی متفاوت ارزیابی شد. جامعه طی یکسال با تحولاتی مواجه شد که برای هضم آن به سالها زمان نیاز دارد. کدام شرایط اجتماعی و سیاسی باعث بروز این تحولات در کشور شد؟
مجموعه تحولات سیاسی سال 1391، به صورت مجرد، کمنظیر و شگفتآور بودند اما اگر انتخابات سال جاری را در نظر میگرفتیم تمام رخدادهای سال گذشته قابلپیشبینی بودند. با توجه به برگزاری یازدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری در سال 1392، طبیعی است که عمده تحولات سال گذشته، بهخصوص آنچه که در نیمه دوم سال رخ داده است را به دلیل انتخابات پیشرو ارزیابی کنیم. در واقع جریانات سیاسی که امکان نقشآفرینی داشتند، برای گرفتن نتیجه بهتر در خردادماه، سعی کردهاند از نیمه دوم سال گذشته جهتگیریهایی داشته و به زبانعامیانه وزن کشی کنند. عمده رقابتهای سال 1391بین دو گروه از جریان اصولگرایی کشور رخ داد. یک گروه اسکان مدیریت اجرایی کشور را در دست داشت، گروهی که به جناح دولت مشهور است. گروه دوم را بدنه سنتی اصولگرایی تشکیل میدهد که عمده مناسب غیراجرایی کشور را در اختیار دارد و در گذشته به جناح «راست» مشهور بود. جناح دولت سعی داشت با زمینهچینیهای لازم قدرت را پس از انتخابات سال جاری در دستان خود نگه دارد و گروه دوم تلاش میکرد که بهنحوی به دولت و یارانش یادآور شود که انتخابات خردادماه امسال، پایان هشتسال مدیریت اجرایی کشور برای آقای احمدینژاد و یارانش است. شاهبیت بیشتر تحولات سیاسی سال 1391 در عرصه رسمی قدرت را اختلاف یا کشمکش بین این گروه تشکیل میداد.
جامعه هم متاثر از تحولات سیاسی سال گذشته دچار دگرگونی شد. تحولات سال گذشته، به چه میزان مردم و جامعه را تحتتاثیر قرار داد؟
تحولات سیاسی بر مردم و جامعه تاثیر گذاشت اما مهمتر از آن، جامعه در کنار تاثیر گرفتن از تحولات سیاسی، با مسایل مهم دیگری نیز دست به گریبان بود. تورم و کاهش ارزش پول ملی، برخی سوءمدیریتها، وضعیت روابط بینالمللی و تحریمها، وضعیت اجتماعی کشور را با شرایط خاصی مواجه کرد. تغییرات اجتماعی قطعا بر نتایج انتخابات امسال تاثیر خواهد گذاشت. به نظر من بروز انتقاداتی در فضای اجتماعی و اتخاذ سیاستهای نامطلوب توسط دولت در گذشته و حال، دامن همه جریان اصولگرا را خواهد گرفت.
وضع فعلی آشی است که تمام ارکان جناح اصولگرا، کنار هم پختند. در جامعه نیاز به تغییر به شکل بنیادیتر دیده میشود و نیاز به حضور گفتمانی که امتحان خود را به شکل مثبت پس داده باشد، دیده میشود.
ممکن است از سوی برخی چهرههای اصولگرا تلاش شود که این میل به تغییر در جامعه به آن صورت نمود پیدا نکند، اما کسی نمیتواند منکر نیاز به تغییر در متن جامعه شود.
مردم با مسایلی در حوزههای معیشت، اخلاق، فرهنگ و... . مواجه هستند. با این شرایط میل به تغییر در جامعه بالا میرود. با توجه به انتخابات پیشرو اگر این میل به تغییر درست هدایت نشود ممکن است شاهد پیروزی گزینههای غیرباور در یازدهمین دوره از انتخابات ریاستجمهوری باشیم.
در مجموع گمان میبرید اوضاع به گونهای پیش برود که در سال جدید فضا آرام شود؟
آنچنان شرایط کشور در حوزه سیاسی و اجتماعی غیرقابلپیشبینی است که زبردستترین تحلیلگران هم نمیتوانند پیشبینی کنند در یک ماه آینده چه رخ خواهد داد ولی باید دید که در صحنه انتخابات چه رخ خواهد داد و احزاب سیاسی و جریانات مهم کشور چه خواهند کرد؟
پیشبینی شده یکی از موضوعاتی که امسال را موردتاثیر قرار خواهد داد، تعدد گفتمانهای سیاسی در جریان حاضر در عرصه قدرت است. این تعدد گفتمان از کجا نشأت میگیرد؟
بهنظر من تعدد کاندیداها به معنای تعدد گفتمان نیست. این تعدد کاندیدا ناشی از آن است که در ایران احزاب سیاسی قدرتمند وجود ندارد. اگر در ایران هم مانند کشورهایی که دموکراسی در آن نهادینه شده است، کاندیداهای اصلی برای مدیریت دستگاه اجرایی از دل احزاب قدرتمند انتخاب میشدند، با این تعدد کاندیدا مواجه نبودیم. در ایران تکچهرههایی هستند که شخصا احساس میکنند میتوانند در قامت یک رییسجمهوری کشور را اداره کنند. این میزان تعدد کاندیدا ناشی از ناپختگی فضای سیاسی کشور است. تا زمانی که مجال حرکت اصولی سیاسی در کشور به درستی فراهم نشود، هر کدام از تکچهرهها خود را رییسجمهوری میدانند.
محرز است که این تکچهرهها در عرصه انتخابات شکست میخورد. کاندیداها باید بدانند صرفا با تبلیغات صرف نمیشود رییسجمهوری ایران شد. رییسجمهوری ایران باید عقبه سیاسی و پایگاه اجتماعی داشته باشد. هرچند پس از انتخابات سال 84 ممکن است عدهای به این نتیجه رسیده باشند که ممکن است شانس به آنان نیز رو کند، ولی این اتفاق همیشه رخ نخواهد داد. این تعدد کاندیدا باعث خواهد شد عرصه انتخابات برای مردم گنگ شود. این نوع حضور مشارکتافزا نیست. انتخاباتی میتواند معنا داشته باشد که جریانات اصلی کشور با پیامهای واضح در مقابل هم صفکشی کنند و مردم دست به یک انتخاب جدی بزنند. در غیر این صورت انتخاب بین 10 الی 20 نفر که مشابهات زیادی با همدیگر دارند و همه شعارهای یکسان میدهند، انتخابات به آن مفهوم عالی و بینقص مدنظر ما رخ نخواهد داد. این عده همگی از جریان مشابهی آمدهاند و گفتمان مشابهی را نمایندگی میکنند.
چون رقیب جدی را در این عرصه مقابل خود نمیبینند، شروع به رقابت با یکدیگر کردهاند؟
اگر رقیبی جدی وارد میدان شود، اغلب چهرههایی که تاکنون کاندیدا شدهاند، حاضر به ماندن در عرصه نخواهند شد. بیرقیبی کار دست جریان اصولگرا داده است. متاسفانه جریان اصولگرا حاضر نیست رفتار حزبی را بپذیرد. این جریان تاکنون نتوانسته خودش را آنگونه که لازم است با رفتار حزبی و قانونمند تطبیق دهد. بیشتر رفتارها بر پایه گروهگرایی، ریشسفیدی یا مرید و مرادی در جریان اصولگرایی حاکم است. اغلب شاهد آن هستیم که در محافل نزدیک به محافظهکاران اظهارنظرهایی مطرح میشود که منجر به یک کنش سیاسی میشوند.
متاسفانه بیتجربگی برخی جریانات فقط به ضرر خودشان تمام نمیشود، بلکه کل کشور را تحتتاثیر قرار میدهد. از دل تصمیمهای ناپخته فعلی در حوزه سیاست، پدیدههای عجیب بیرون میآید که گاه از سوی خودشان هم پیشبینی نشده است. تعدد کاندیداها برای انتخابات پیشرو میتواند نمودی از همین کمتوجهی و کمتوانی جناح اصولگرا باشد. به دوستان اصولگرا هشدار میدهم که از دل تعدد کاندیدا ممکن است فردی ناشناخته و امتحان پس نداده با باورها یا ژستهای نامتعارف به پیروزی دست پیدا کند. با توجه به نیاز به تغییری که در جامعه دیده میشود، ممکن است کاندیدایی که نمایش تغییر دهد، احساسات مردم را به بازی گیرد و در عرصه انتخابات پیروز شود. فردی که در نهایت مورد تایید اغلب اصولگرایان نخواهد بود و در چارچوبهای اصولگرایی عمل نخواهد کرد.
منتقدین اصولگرای شرایط فعلی، جامعه را به کدام سو خواهند برد؟
مشکلی که میان منتقدان اصولگرا دیده میشود این است که اکثر منتقدان تکچهرههایی هستند که تجربه کار حزبی و گروهی ندارند. اکثر منتقدان اصولگرای شرایط موجود، افرادی بریده از متن جریان هستند و اغلب در گوشهای نشستهاند. تعداد منتقدان اصولگرای شرایط موجود قابلتوجه است و اغلب نیز صحبتهایی از آنها شنیده میشود اما به دلیل فضای عاطفی و احساسی که بر اصولگراها حاکم است، فرصت منسجم شدن پیدا نکردهاند. اگر اصولگراهای منتقد میتوانستند یک جریان منسجم را شکل دهند و در عرصه سیاسی کشور حضور فعال پیدا کنند، شاید میتوانستند نتیجه بگیرند ولی تاکنون این امکان را به دلیل وابستگیهای عاطفی یا رودربایستیهایی که از یکدیگر دارند، نیافتهاند. بهنظر من این بخش از اصولگرایان نتوانستهاند منشا تحول باشند.
این دیدگاه وجود دارد که منتقدین اصلاح طلب در بدنه اجتماع، دارای شرایط خوبی هستند. برخی لزوما حرکت سیاسی را معطوف به حضور در انتخابات نمیدانند چرا که لوازم آن را فراهم نمیبینند. از این توانایی چگونه باید استفاده کرد؟
اصلاحطلبان خوشبختانه به صورت بالقوه توان فعالیت دارند. مساله اساسی بلاتکلیفی در رفتار برخی از مدیران فعلی است. با توجه به میزان انتقاد به وضع موجود، فضایی در جامعه بهوجود آمده است که مردم نسبت به ضعفهای گروهی که در این سالها در قوای مختلف حضور دارند آگاه شدهاند و آن را با چشم خود دیدهاند و با گذشته مقایسه میکنند. از آن مهمتر مردم و اصلاحطلبان میدانند که برای اصلاح شرایط موجود چه باید کرد. اصلاحطلبان باید به منظور افزایش میزان اعتماد بین مردم و مسوولین تلاش کنند.
می شود به جبران مسایلی که کشور با آن مواجه بوده است، امیدوار بود؟
برخی از ضررها شاید قابلجبران نباشد. مانند سوءتدبیر در استفاده از ثروت ملی که در پارهای از موارد، مانند آبی در معرض حرارت تبخیر میشود اما نباید ناامید بود. کشور ما بهخصوص در ابعاد اجتماعی و فرهنگی بسیار قدرتمند است. شاید زمان لازم باشد اما مطمئن باشید که جبران این مسایل، امکانپذیر خواهد بود. در هر حال دولت آینده باید ظرف یکسال اول، نهادهایی که طی هشتسال گذشته ازبین رفتهاند، مانند نهاد سازمان برنامه و بودجه را احیا کند. بین گروههای مرجع، جامعه و دولت آشتی برقرار کند و افکار عمومی جهانی را در راستای حمایت از کلیتی به نام «ایران» بسیج کند.
سال 91 به پایان رسید سالی که با شگفتیهای فراوان سیاسی همراه بود. چالش میان برخی دستگاهها، انتقادهای چهرههای سیاسی از یکدیگر و اثر آن بر جامعه، از جمله مباحث کشور بوده است اما تحلیلگران بر این باورند، سال 92 نیز با فراز و فرودهای فراوان در حوزه سیاست همراه خواهد بود. تحلیل اتفاقات سیاسی سال گذشته و نیمنگاهی به احتمالات سال جاری موضوع گفتوگوی «شرق» با دکتراحمد شیرزاد، استاد دانشگاه و فعال سیاسی اصلاحطلب است.
سال گذشته در تقویم سیاسی ایران، سالی متفاوت ارزیابی شد. جامعه طی یکسال با تحولاتی مواجه شد که برای هضم آن به سالها زمان نیاز دارد. کدام شرایط اجتماعی و سیاسی باعث بروز این تحولات در کشور شد؟
مجموعه تحولات سیاسی سال 1391، به صورت مجرد، کمنظیر و شگفتآور بودند اما اگر انتخابات سال جاری را در نظر میگرفتیم تمام رخدادهای سال گذشته قابلپیشبینی بودند. با توجه به برگزاری یازدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری در سال 1392، طبیعی است که عمده تحولات سال گذشته، بهخصوص آنچه که در نیمه دوم سال رخ داده است را به دلیل انتخابات پیشرو ارزیابی کنیم. در واقع جریانات سیاسی که امکان نقشآفرینی داشتند، برای گرفتن نتیجه بهتر در خردادماه، سعی کردهاند از نیمه دوم سال گذشته جهتگیریهایی داشته و به زبانعامیانه وزن کشی کنند. عمده رقابتهای سال 1391بین دو گروه از جریان اصولگرایی کشور رخ داد. یک گروه اسکان مدیریت اجرایی کشور را در دست داشت، گروهی که به جناح دولت مشهور است. گروه دوم را بدنه سنتی اصولگرایی تشکیل میدهد که عمده مناسب غیراجرایی کشور را در اختیار دارد و در گذشته به جناح «راست» مشهور بود. جناح دولت سعی داشت با زمینهچینیهای لازم قدرت را پس از انتخابات سال جاری در دستان خود نگه دارد و گروه دوم تلاش میکرد که بهنحوی به دولت و یارانش یادآور شود که انتخابات خردادماه امسال، پایان هشتسال مدیریت اجرایی کشور برای آقای احمدینژاد و یارانش است. شاهبیت بیشتر تحولات سیاسی سال 1391 در عرصه رسمی قدرت را اختلاف یا کشمکش بین این گروه تشکیل میداد.
جامعه هم متاثر از تحولات سیاسی سال گذشته دچار دگرگونی شد. تحولات سال گذشته، به چه میزان مردم و جامعه را تحتتاثیر قرار داد؟
تحولات سیاسی بر مردم و جامعه تاثیر گذاشت اما مهمتر از آن، جامعه در کنار تاثیر گرفتن از تحولات سیاسی، با مسایل مهم دیگری نیز دست به گریبان بود. تورم و کاهش ارزش پول ملی، برخی سوءمدیریتها، وضعیت روابط بینالمللی و تحریمها، وضعیت اجتماعی کشور را با شرایط خاصی مواجه کرد. تغییرات اجتماعی قطعا بر نتایج انتخابات امسال تاثیر خواهد گذاشت. به نظر من بروز انتقاداتی در فضای اجتماعی و اتخاذ سیاستهای نامطلوب توسط دولت در گذشته و حال، دامن همه جریان اصولگرا را خواهد گرفت.
وضع فعلی آشی است که تمام ارکان جناح اصولگرا، کنار هم پختند. در جامعه نیاز به تغییر به شکل بنیادیتر دیده میشود و نیاز به حضور گفتمانی که امتحان خود را به شکل مثبت پس داده باشد، دیده میشود.
ممکن است از سوی برخی چهرههای اصولگرا تلاش شود که این میل به تغییر در جامعه به آن صورت نمود پیدا نکند، اما کسی نمیتواند منکر نیاز به تغییر در متن جامعه شود.
مردم با مسایلی در حوزههای معیشت، اخلاق، فرهنگ و... . مواجه هستند. با این شرایط میل به تغییر در جامعه بالا میرود. با توجه به انتخابات پیشرو اگر این میل به تغییر درست هدایت نشود ممکن است شاهد پیروزی گزینههای غیرباور در یازدهمین دوره از انتخابات ریاستجمهوری باشیم.
در مجموع گمان میبرید اوضاع به گونهای پیش برود که در سال جدید فضا آرام شود؟
آنچنان شرایط کشور در حوزه سیاسی و اجتماعی غیرقابلپیشبینی است که زبردستترین تحلیلگران هم نمیتوانند پیشبینی کنند در یک ماه آینده چه رخ خواهد داد ولی باید دید که در صحنه انتخابات چه رخ خواهد داد و احزاب سیاسی و جریانات مهم کشور چه خواهند کرد؟
پیشبینی شده یکی از موضوعاتی که امسال را موردتاثیر قرار خواهد داد، تعدد گفتمانهای سیاسی در جریان حاضر در عرصه قدرت است. این تعدد گفتمان از کجا نشأت میگیرد؟
بهنظر من تعدد کاندیداها به معنای تعدد گفتمان نیست. این تعدد کاندیدا ناشی از آن است که در ایران احزاب سیاسی قدرتمند وجود ندارد. اگر در ایران هم مانند کشورهایی که دموکراسی در آن نهادینه شده است، کاندیداهای اصلی برای مدیریت دستگاه اجرایی از دل احزاب قدرتمند انتخاب میشدند، با این تعدد کاندیدا مواجه نبودیم. در ایران تکچهرههایی هستند که شخصا احساس میکنند میتوانند در قامت یک رییسجمهوری کشور را اداره کنند. این میزان تعدد کاندیدا ناشی از ناپختگی فضای سیاسی کشور است. تا زمانی که مجال حرکت اصولی سیاسی در کشور به درستی فراهم نشود، هر کدام از تکچهرهها خود را رییسجمهوری میدانند.
محرز است که این تکچهرهها در عرصه انتخابات شکست میخورد. کاندیداها باید بدانند صرفا با تبلیغات صرف نمیشود رییسجمهوری ایران شد. رییسجمهوری ایران باید عقبه سیاسی و پایگاه اجتماعی داشته باشد. هرچند پس از انتخابات سال 84 ممکن است عدهای به این نتیجه رسیده باشند که ممکن است شانس به آنان نیز رو کند، ولی این اتفاق همیشه رخ نخواهد داد. این تعدد کاندیدا باعث خواهد شد عرصه انتخابات برای مردم گنگ شود. این نوع حضور مشارکتافزا نیست. انتخاباتی میتواند معنا داشته باشد که جریانات اصلی کشور با پیامهای واضح در مقابل هم صفکشی کنند و مردم دست به یک انتخاب جدی بزنند. در غیر این صورت انتخاب بین 10 الی 20 نفر که مشابهات زیادی با همدیگر دارند و همه شعارهای یکسان میدهند، انتخابات به آن مفهوم عالی و بینقص مدنظر ما رخ نخواهد داد. این عده همگی از جریان مشابهی آمدهاند و گفتمان مشابهی را نمایندگی میکنند.
چون رقیب جدی را در این عرصه مقابل خود نمیبینند، شروع به رقابت با یکدیگر کردهاند؟
اگر رقیبی جدی وارد میدان شود، اغلب چهرههایی که تاکنون کاندیدا شدهاند، حاضر به ماندن در عرصه نخواهند شد. بیرقیبی کار دست جریان اصولگرا داده است. متاسفانه جریان اصولگرا حاضر نیست رفتار حزبی را بپذیرد. این جریان تاکنون نتوانسته خودش را آنگونه که لازم است با رفتار حزبی و قانونمند تطبیق دهد. بیشتر رفتارها بر پایه گروهگرایی، ریشسفیدی یا مرید و مرادی در جریان اصولگرایی حاکم است. اغلب شاهد آن هستیم که در محافل نزدیک به محافظهکاران اظهارنظرهایی مطرح میشود که منجر به یک کنش سیاسی میشوند.
متاسفانه بیتجربگی برخی جریانات فقط به ضرر خودشان تمام نمیشود، بلکه کل کشور را تحتتاثیر قرار میدهد. از دل تصمیمهای ناپخته فعلی در حوزه سیاست، پدیدههای عجیب بیرون میآید که گاه از سوی خودشان هم پیشبینی نشده است. تعدد کاندیداها برای انتخابات پیشرو میتواند نمودی از همین کمتوجهی و کمتوانی جناح اصولگرا باشد. به دوستان اصولگرا هشدار میدهم که از دل تعدد کاندیدا ممکن است فردی ناشناخته و امتحان پس نداده با باورها یا ژستهای نامتعارف به پیروزی دست پیدا کند. با توجه به نیاز به تغییری که در جامعه دیده میشود، ممکن است کاندیدایی که نمایش تغییر دهد، احساسات مردم را به بازی گیرد و در عرصه انتخابات پیروز شود. فردی که در نهایت مورد تایید اغلب اصولگرایان نخواهد بود و در چارچوبهای اصولگرایی عمل نخواهد کرد.
منتقدین اصولگرای شرایط فعلی، جامعه را به کدام سو خواهند برد؟
مشکلی که میان منتقدان اصولگرا دیده میشود این است که اکثر منتقدان تکچهرههایی هستند که تجربه کار حزبی و گروهی ندارند. اکثر منتقدان اصولگرای شرایط موجود، افرادی بریده از متن جریان هستند و اغلب در گوشهای نشستهاند. تعداد منتقدان اصولگرای شرایط موجود قابلتوجه است و اغلب نیز صحبتهایی از آنها شنیده میشود اما به دلیل فضای عاطفی و احساسی که بر اصولگراها حاکم است، فرصت منسجم شدن پیدا نکردهاند. اگر اصولگراهای منتقد میتوانستند یک جریان منسجم را شکل دهند و در عرصه سیاسی کشور حضور فعال پیدا کنند، شاید میتوانستند نتیجه بگیرند ولی تاکنون این امکان را به دلیل وابستگیهای عاطفی یا رودربایستیهایی که از یکدیگر دارند، نیافتهاند. بهنظر من این بخش از اصولگرایان نتوانستهاند منشا تحول باشند.
این دیدگاه وجود دارد که منتقدین اصلاح طلب در بدنه اجتماع، دارای شرایط خوبی هستند. برخی لزوما حرکت سیاسی را معطوف به حضور در انتخابات نمیدانند چرا که لوازم آن را فراهم نمیبینند. از این توانایی چگونه باید استفاده کرد؟
اصلاحطلبان خوشبختانه به صورت بالقوه توان فعالیت دارند. مساله اساسی بلاتکلیفی در رفتار برخی از مدیران فعلی است. با توجه به میزان انتقاد به وضع موجود، فضایی در جامعه بهوجود آمده است که مردم نسبت به ضعفهای گروهی که در این سالها در قوای مختلف حضور دارند آگاه شدهاند و آن را با چشم خود دیدهاند و با گذشته مقایسه میکنند. از آن مهمتر مردم و اصلاحطلبان میدانند که برای اصلاح شرایط موجود چه باید کرد. اصلاحطلبان باید به منظور افزایش میزان اعتماد بین مردم و مسوولین تلاش کنند.
می شود به جبران مسایلی که کشور با آن مواجه بوده است، امیدوار بود؟
برخی از ضررها شاید قابلجبران نباشد. مانند سوءتدبیر در استفاده از ثروت ملی که در پارهای از موارد، مانند آبی در معرض حرارت تبخیر میشود اما نباید ناامید بود. کشور ما بهخصوص در ابعاد اجتماعی و فرهنگی بسیار قدرتمند است. شاید زمان لازم باشد اما مطمئن باشید که جبران این مسایل، امکانپذیر خواهد بود. در هر حال دولت آینده باید ظرف یکسال اول، نهادهایی که طی هشتسال گذشته ازبین رفتهاند، مانند نهاد سازمان برنامه و بودجه را احیا کند. بین گروههای مرجع، جامعه و دولت آشتی برقرار کند و افکار عمومی جهانی را در راستای حمایت از کلیتی به نام «ایران» بسیج کند.
سال گذشته در تقویم سیاسی ایران، سالی متفاوت ارزیابی شد. جامعه طی یکسال با تحولاتی مواجه شد که برای هضم آن به سالها زمان نیاز دارد. کدام شرایط اجتماعی و سیاسی باعث بروز این تحولات در کشور شد؟
مجموعه تحولات سیاسی سال 1391، به صورت مجرد، کمنظیر و شگفتآور بودند اما اگر انتخابات سال جاری را در نظر میگرفتیم تمام رخدادهای سال گذشته قابلپیشبینی بودند. با توجه به برگزاری یازدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری در سال 1392، طبیعی است که عمده تحولات سال گذشته، بهخصوص آنچه که در نیمه دوم سال رخ داده است را به دلیل انتخابات پیشرو ارزیابی کنیم. در واقع جریانات سیاسی که امکان نقشآفرینی داشتند، برای گرفتن نتیجه بهتر در خردادماه، سعی کردهاند از نیمه دوم سال گذشته جهتگیریهایی داشته و به زبانعامیانه وزن کشی کنند. عمده رقابتهای سال 1391بین دو گروه از جریان اصولگرایی کشور رخ داد. یک گروه اسکان مدیریت اجرایی کشور را در دست داشت، گروهی که به جناح دولت مشهور است. گروه دوم را بدنه سنتی اصولگرایی تشکیل میدهد که عمده مناسب غیراجرایی کشور را در اختیار دارد و در گذشته به جناح «راست» مشهور بود. جناح دولت سعی داشت با زمینهچینیهای لازم قدرت را پس از انتخابات سال جاری در دستان خود نگه دارد و گروه دوم تلاش میکرد که بهنحوی به دولت و یارانش یادآور شود که انتخابات خردادماه امسال، پایان هشتسال مدیریت اجرایی کشور برای آقای احمدینژاد و یارانش است. شاهبیت بیشتر تحولات سیاسی سال 1391 در عرصه رسمی قدرت را اختلاف یا کشمکش بین این گروه تشکیل میداد.
جامعه هم متاثر از تحولات سیاسی سال گذشته دچار دگرگونی شد. تحولات سال گذشته، به چه میزان مردم و جامعه را تحتتاثیر قرار داد؟
تحولات سیاسی بر مردم و جامعه تاثیر گذاشت اما مهمتر از آن، جامعه در کنار تاثیر گرفتن از تحولات سیاسی، با مسایل مهم دیگری نیز دست به گریبان بود. تورم و کاهش ارزش پول ملی، برخی سوءمدیریتها، وضعیت روابط بینالمللی و تحریمها، وضعیت اجتماعی کشور را با شرایط خاصی مواجه کرد. تغییرات اجتماعی قطعا بر نتایج انتخابات امسال تاثیر خواهد گذاشت. به نظر من بروز انتقاداتی در فضای اجتماعی و اتخاذ سیاستهای نامطلوب توسط دولت در گذشته و حال، دامن همه جریان اصولگرا را خواهد گرفت.
وضع فعلی آشی است که تمام ارکان جناح اصولگرا، کنار هم پختند. در جامعه نیاز به تغییر به شکل بنیادیتر دیده میشود و نیاز به حضور گفتمانی که امتحان خود را به شکل مثبت پس داده باشد، دیده میشود.
ممکن است از سوی برخی چهرههای اصولگرا تلاش شود که این میل به تغییر در جامعه به آن صورت نمود پیدا نکند، اما کسی نمیتواند منکر نیاز به تغییر در متن جامعه شود.
مردم با مسایلی در حوزههای معیشت، اخلاق، فرهنگ و... . مواجه هستند. با این شرایط میل به تغییر در جامعه بالا میرود. با توجه به انتخابات پیشرو اگر این میل به تغییر درست هدایت نشود ممکن است شاهد پیروزی گزینههای غیرباور در یازدهمین دوره از انتخابات ریاستجمهوری باشیم.
در مجموع گمان میبرید اوضاع به گونهای پیش برود که در سال جدید فضا آرام شود؟
آنچنان شرایط کشور در حوزه سیاسی و اجتماعی غیرقابلپیشبینی است که زبردستترین تحلیلگران هم نمیتوانند پیشبینی کنند در یک ماه آینده چه رخ خواهد داد ولی باید دید که در صحنه انتخابات چه رخ خواهد داد و احزاب سیاسی و جریانات مهم کشور چه خواهند کرد؟
پیشبینی شده یکی از موضوعاتی که امسال را موردتاثیر قرار خواهد داد، تعدد گفتمانهای سیاسی در جریان حاضر در عرصه قدرت است. این تعدد گفتمان از کجا نشأت میگیرد؟
بهنظر من تعدد کاندیداها به معنای تعدد گفتمان نیست. این تعدد کاندیدا ناشی از آن است که در ایران احزاب سیاسی قدرتمند وجود ندارد. اگر در ایران هم مانند کشورهایی که دموکراسی در آن نهادینه شده است، کاندیداهای اصلی برای مدیریت دستگاه اجرایی از دل احزاب قدرتمند انتخاب میشدند، با این تعدد کاندیدا مواجه نبودیم. در ایران تکچهرههایی هستند که شخصا احساس میکنند میتوانند در قامت یک رییسجمهوری کشور را اداره کنند. این میزان تعدد کاندیدا ناشی از ناپختگی فضای سیاسی کشور است. تا زمانی که مجال حرکت اصولی سیاسی در کشور به درستی فراهم نشود، هر کدام از تکچهرهها خود را رییسجمهوری میدانند.
محرز است که این تکچهرهها در عرصه انتخابات شکست میخورد. کاندیداها باید بدانند صرفا با تبلیغات صرف نمیشود رییسجمهوری ایران شد. رییسجمهوری ایران باید عقبه سیاسی و پایگاه اجتماعی داشته باشد. هرچند پس از انتخابات سال 84 ممکن است عدهای به این نتیجه رسیده باشند که ممکن است شانس به آنان نیز رو کند، ولی این اتفاق همیشه رخ نخواهد داد. این تعدد کاندیدا باعث خواهد شد عرصه انتخابات برای مردم گنگ شود. این نوع حضور مشارکتافزا نیست. انتخاباتی میتواند معنا داشته باشد که جریانات اصلی کشور با پیامهای واضح در مقابل هم صفکشی کنند و مردم دست به یک انتخاب جدی بزنند. در غیر این صورت انتخاب بین 10 الی 20 نفر که مشابهات زیادی با همدیگر دارند و همه شعارهای یکسان میدهند، انتخابات به آن مفهوم عالی و بینقص مدنظر ما رخ نخواهد داد. این عده همگی از جریان مشابهی آمدهاند و گفتمان مشابهی را نمایندگی میکنند.
چون رقیب جدی را در این عرصه مقابل خود نمیبینند، شروع به رقابت با یکدیگر کردهاند؟
اگر رقیبی جدی وارد میدان شود، اغلب چهرههایی که تاکنون کاندیدا شدهاند، حاضر به ماندن در عرصه نخواهند شد. بیرقیبی کار دست جریان اصولگرا داده است. متاسفانه جریان اصولگرا حاضر نیست رفتار حزبی را بپذیرد. این جریان تاکنون نتوانسته خودش را آنگونه که لازم است با رفتار حزبی و قانونمند تطبیق دهد. بیشتر رفتارها بر پایه گروهگرایی، ریشسفیدی یا مرید و مرادی در جریان اصولگرایی حاکم است. اغلب شاهد آن هستیم که در محافل نزدیک به محافظهکاران اظهارنظرهایی مطرح میشود که منجر به یک کنش سیاسی میشوند.
متاسفانه بیتجربگی برخی جریانات فقط به ضرر خودشان تمام نمیشود، بلکه کل کشور را تحتتاثیر قرار میدهد. از دل تصمیمهای ناپخته فعلی در حوزه سیاست، پدیدههای عجیب بیرون میآید که گاه از سوی خودشان هم پیشبینی نشده است. تعدد کاندیداها برای انتخابات پیشرو میتواند نمودی از همین کمتوجهی و کمتوانی جناح اصولگرا باشد. به دوستان اصولگرا هشدار میدهم که از دل تعدد کاندیدا ممکن است فردی ناشناخته و امتحان پس نداده با باورها یا ژستهای نامتعارف به پیروزی دست پیدا کند. با توجه به نیاز به تغییری که در جامعه دیده میشود، ممکن است کاندیدایی که نمایش تغییر دهد، احساسات مردم را به بازی گیرد و در عرصه انتخابات پیروز شود. فردی که در نهایت مورد تایید اغلب اصولگرایان نخواهد بود و در چارچوبهای اصولگرایی عمل نخواهد کرد.
منتقدین اصولگرای شرایط فعلی، جامعه را به کدام سو خواهند برد؟
مشکلی که میان منتقدان اصولگرا دیده میشود این است که اکثر منتقدان تکچهرههایی هستند که تجربه کار حزبی و گروهی ندارند. اکثر منتقدان اصولگرای شرایط موجود، افرادی بریده از متن جریان هستند و اغلب در گوشهای نشستهاند. تعداد منتقدان اصولگرای شرایط موجود قابلتوجه است و اغلب نیز صحبتهایی از آنها شنیده میشود اما به دلیل فضای عاطفی و احساسی که بر اصولگراها حاکم است، فرصت منسجم شدن پیدا نکردهاند. اگر اصولگراهای منتقد میتوانستند یک جریان منسجم را شکل دهند و در عرصه سیاسی کشور حضور فعال پیدا کنند، شاید میتوانستند نتیجه بگیرند ولی تاکنون این امکان را به دلیل وابستگیهای عاطفی یا رودربایستیهایی که از یکدیگر دارند، نیافتهاند. بهنظر من این بخش از اصولگرایان نتوانستهاند منشا تحول باشند.
این دیدگاه وجود دارد که منتقدین اصلاح طلب در بدنه اجتماع، دارای شرایط خوبی هستند. برخی لزوما حرکت سیاسی را معطوف به حضور در انتخابات نمیدانند چرا که لوازم آن را فراهم نمیبینند. از این توانایی چگونه باید استفاده کرد؟
اصلاحطلبان خوشبختانه به صورت بالقوه توان فعالیت دارند. مساله اساسی بلاتکلیفی در رفتار برخی از مدیران فعلی است. با توجه به میزان انتقاد به وضع موجود، فضایی در جامعه بهوجود آمده است که مردم نسبت به ضعفهای گروهی که در این سالها در قوای مختلف حضور دارند آگاه شدهاند و آن را با چشم خود دیدهاند و با گذشته مقایسه میکنند. از آن مهمتر مردم و اصلاحطلبان میدانند که برای اصلاح شرایط موجود چه باید کرد. اصلاحطلبان باید به منظور افزایش میزان اعتماد بین مردم و مسوولین تلاش کنند.
می شود به جبران مسایلی که کشور با آن مواجه بوده است، امیدوار بود؟
برخی از ضررها شاید قابلجبران نباشد. مانند سوءتدبیر در استفاده از ثروت ملی که در پارهای از موارد، مانند آبی در معرض حرارت تبخیر میشود اما نباید ناامید بود. کشور ما بهخصوص در ابعاد اجتماعی و فرهنگی بسیار قدرتمند است. شاید زمان لازم باشد اما مطمئن باشید که جبران این مسایل، امکانپذیر خواهد بود. در هر حال دولت آینده باید ظرف یکسال اول، نهادهایی که طی هشتسال گذشته ازبین رفتهاند، مانند نهاد سازمان برنامه و بودجه را احیا کند. بین گروههای مرجع، جامعه و دولت آشتی برقرار کند و افکار عمومی جهانی را در راستای حمایت از کلیتی به نام «ایران» بسیج کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.