|

جنگ صلیبی فراموش‌شده «کاردینال راتزینگر»

موریس لومون

بین تمامی نظراتی که پیرامون کناره‌گیری پاپ بنوآی شانزدهم از سمتش رد و بدل شده، یک اصل مشترک است: با ترک کردن جایگاهش با شجاعت و دیدگاهی تازه، اسقف اعظم خود را با معیار‌های دنیای جدید همراه کرد. با این حال خاطره‌ای که کاردینال سابق در آمریکای لاتین از خود برجای گذاشته، یک جهش بزرگ به عقب است.
در اوایل سال‌های ١٩٦٠، دوره‌ای که در آن هلدر کامارای1 کشیش، اسقف اعظم رسیف، نماد کاتولیک‌های مترقی آمریکای لاتین بود، نطق فراموش نشدنی را از خود برجای گذاشت: «زمانی که به فقرا غذا می‌دهم من را مقدس می‌دانند و زمانی که می‌پرسم چرا آنها فقیر شده‌اند، با من بسان یک کمونیست رفتار می‌کنند.» فقر، بی‌سوادی و طرد شدن ده‌ها میلیون شهروند معمولی رادیکال شدن تعداد زیادی از مسیحیان و همچنین اعضای بلندپایه جامعه روحانیت را به همراه داشت. در فضایی برای وفق دادن کلیسا با شرایط روز در دوران زمامداری ژان بیست و سوم و به ویژه پس از دومین مجمع واتیکان (١٩٦5-١٩٦2)، مطابق بخشنامه‌ای با عنوان پاپولرم پرگرسیو2 در ماه مارس سال ١٩٦٧ حمایت جامعه روحانیت رم از روحانیون مترقی (مخصوصا برزیلی‌ها) اعلام می‌شود. از ٢٦ آگوست تا ٦ سپتامبر ١٩٦٨، دومین کنفرانس عمومی پاپ‌های آمریکای لاتین که به وسیله پل ششم پایه‌گذاری شده بود، در مدلین کلمبیا برگزار شد. در اولین جلسه این نشست، نظریه‌پرداز دینی جوانی، اهل پرو به نام گوستاو گوتیر3 تئولوژی توسعه را طی گزارشی معرفی کرد. در گزارش نهایی این گردهمایی بر این مساله که قاره (آمریکای جنوبی) قربانی «نئوکلونیانیسم»4، «امپریالیسم جهانی پول»5 و «استعمار داخلی»6 است و بر الزام تغییرات اساسی، ضروری و عمقی تاکید شده بود.
این موضع‌گیری رسمی منشأ تولد تئولوژی رهایی‌بخش است که با درکی متعهد از انجیل و وفاداری به آن یکی از اعتقادات اصلی خود را این‌گونه بیان می‌کند که در کنار گناه فردی، گناهی جمعی و پایه‌ای به معنای نظمی از جامعه و اقتصاد وجود دارد که باعث درد، رنج و مرگ تعداد بیشماری از برادران و خواهران ما می‌شود. به این سان در مناطق روستایی، مناطق عامه‌نشین و در حومه شهر‌ها نسلی جدید از روحانیون قدم به عرصه می‌گذارند که تعهدشان به‌طور مشخص و سیاسی حمایت از مردم محروم است.
مقاومت روحانیون محافظه‌کار در مقابل این گرایش تشدید شد. سه قطب مقاومت پا به عرصه نهادند: آرژانتین و برزیل که به وسیله نظامیان اداره می‌شدند- بدون اینکه روحانیون به این وضع اعتراضی داشته باشند- به همراه کلمبیا. به این ترتیب زمانی که تلاش برای باز پس‌گیری مواضع از دست رفته در مادلین کلمبیا، آلفنسو لوپز تروژیو8 تبعه‌ای از همین منطقه را در صف اول مبارزه قرار می‌دهد، هیچ‌کس شگفت‌زده نشد. نقش او به‌عنوان اسقف دوم بگت در نوامبر سال ١٩٧٢ با رسیدن به مقام دبیرکل شورای عمومی روحانیت روحانیون آمریکای لاتین و سپس به دنبال آن به ریاست کل این مجمع تا سال ١٩٨٣، پررنگ‌تر شد. از سال ١٩٧٣، رهبران جریان محافظه‌کار نوعی رخنه مارکسیستی در کلیسا را مورد انتقاد قرار دادند. تئوریسین‌های دینی آزادیخواه به کرات تکرار کردند که آنها از مارکسیست تنها آن قسمتی را که به نظرشان درست می‌آید قبول دارند مانند: ایمان در مردم بسان صنعتگر سرنوشت شان، برخی از عناصر تحلیلی اجتماعی-اقتصادی، کاربرد نظریه برتر و واقعیت چالش‌های اجتماعی9. تروژیو همه توانش را در مقابله با این جریان مترقی به کار بست و در نهایت آخرین برگ برنده را دریافت کرد: کمک کلیسای واتیکان.
پس از مرگ ژان ششم، کارل جوزف وتیولا لهستانی10 که در ١٦‌اکتبر ١٩٧٨به عنوان ژان پل دوم منصوب شده بود، دبیری سوم نشست عمومی روحانیون آمریکای لاتین در پوبلای مکزیک را عهده‌دار شد. به جز چهار کشور، تمامی کشور‌های منطقه توسط حکومت‌های نظامی اداره می‌شدند. با وجود اینکه کشیشان بر ارجح بودن انتخاب محرومان تاکید می‌کردند پاپ جدید از صدور هر بیانیه‌ای در مورد تنش‌هایی که پایه‌های کلیسای آمریکای لاتین را می‌لرزاند خودداری کرد و هیچ انتقادی را متوجه حکومت‌های دیکتاتوری منطقه نکرد. او که به وسیله تجربیاتی که در یکی از کشور‌های بلوک شرق کسب کرده بود و در عین حال رویکرد کاملا ضدکمونیستی‌اش شناخته می‌شد، تعبیری ساده‌گرایانه از حوادث را ارایه داد و در سال ١٩٨١ نظریه‌پرداز دینی آلمانی به نام کاردینال راتزینگر را به رم فراخواند و با او روابط شخصی برقرار کرد که بعد‌ها به عنوان اسقف نشست مجمع اصول دین یا همان تفتیش عقاید انتخاب شد. راتزینگر که تمام تجربه‌اش در یک سال کشیش بودن در منطقه‌ای از مونیخ خلاصه می‌شد، به‌عنوان رهبر فکری جدید تبدیل به بهترین حامی لوپز تروژیو شد (که بعد‌ها در سال ١٩٨٣ به عنوان عضوی از مجمع به او پیوست). در فضایی از جنگ سرد، نیکاراگوئه به طور خاص تبدیل به مدلی لهستانی شد- که در آن اعضای روحانیت به ایستادگی آشکار در برابر رژیم ساندینیست11 دعوت می‌شدند - در حالی که این رژیم همان‌قدر درونمایه‌ای مسیحی داشت که مارکسیستی. به این سان همکاری غیررسمی بین واتیکان و ایالات متحده در زمان ریگان برای مبارزه علیه تهدید کمونیسم در آمریکای مرکزی آغاز شد.
در جریان گردهمایی در واتیکان در سپتامبر سال ١٩٨٣ کاردینال راتزینگر اتهام نامه‌ای با لحن تند با این محتوا ارایه داد: «بررسی پدیده تئولوژی رهایی‌بخش نشان می‌دهد که تا چه اندازه این جنبش خطری آشکار برای ایمان کلیسایی به حساب می‌آید.12»
او همچنین تندروی که شدت آن معمولا دست‌کم گرفته می‌شد را مورد انتقاد قرار داد چرا که این تئولوژی وارد هیچ قالب کفرآمیزی نمی‌شد که در آن روزگار مطرح بود. او همچنین اظهار می‌داشت: «طبق این تحلیل جهان فقط از منظره نبرد طبقاتی بررسی می‌شود و مردم به این ترتیب به مفهومی علیه سلسله مراتب و در ضدیت با نهادهای رسمی که به‌عنوان نیروهای سرکوبگر به‌شمار می‌آیند، انگاشته می‌شوند. این جملات تند از سوی اولین نهاد روحانیت در سپتامبر ١٩٨٤ بسان محکومیتی برای روحانیت چپگرای آمریکای لاتین محسوب می‌شد.»
پیش از این، «تفتیش‌گرای بزرگ»13 به مجمع روحانیت پرو سندی در 10باب درباره فعالیت‌های پدر گوتیرز ارایه داد، قبل از اینکه وی را مجبور کند تا همانند گالیله آثار خود را بازبینی کند اما جرقه اصلی در سال ١٩٨٥ با کتاب «کلیسا، تقدس و قدرت»14 اثر لئوناردو بوف15 روحانی فرانسیسکن برزیلی زده شد. وی که از چاپخانه‌ای که مدیریت آن را عهده‌دار بود کنار گذاشته شده بود، از تدریس و بیان عقاید سیاسی خود در برابر عموم هم محروم شد. این وقایع در برزیلی اتفاق افتادکه تازه از 20سال سانسور نظامی رها شده بود و همین مساله خشم عمومی را برانگیخت.16
در برابر نارضایتی‌هایی که این تحمیل‌ها به دنبال داشت، ژان پل دوم سعی کرد تا از گسترش آتشی که به اصطلاح «پانزرکاردینال»17 (اشاره به راتزینگر) به پا کرده بود جلوگیری به عمل آورد. وی در نامه‌ای در ٩ آوریل ١٩٨٦ به شورای مرکزی کلیسای برزیل «تئولوژی مورد بحث را نه تنها بجا که مورد نیاز و ضروری می‌داند.» و کار را به جایی می‌رساند که در نهایت ایدئولوژی برتر جدید یعنی کاپیتالیسم آزاد را محکوم می‌کند که در نهایت هم راه به جایی نمی‌برد چرا که کلیسای رم با عزمی جزم برای نابودی سلسله مراتب، تمامی دستاورد‌های مدلین را از بین برد. با انتخاب کشیش‌های محافظه‌کار و اعضای «اپوس دی»18 به واسطه جایگاه رو به رشد جریان‌هایی همچون «نئوکتمنا»19، لژیونرهای مسیح، به‌کارگیری چهر‌های کاریزماتیک20، زوج وتیلا - راتزینگر میل به محافظه‌کاری را تقویت کرد. برای کوتاه کردن دست کشیشانی که بیش از حد اعتراض می‌کردند، قلمرو برخی از آنها همچون کاردینال پائولو ایواریستو21 در برزیل از آنها سلب شد. در سال ١٩٨٥، خوزه کاردوسو22 از طرف کلیسای جامع رم جایگزین کشیش هلدر کامارا23 شد که به دلیل سن زیاد توان اداره امور را نداشت. جایگزین جدید تقریبا بلافاصله با مخالفت تمام کشیشان زیر دست خود و نیروهای مبارز لاییک روبه‌رو شد.
در حالی‌که کشیشان شرکت‌کننده در دولت ساندیتیست‌ها مورد شماتت قرار می‌گرفتند، این مساله هیچ‌گاه برای کشیشانی که با حکومت نظامی آرژانتین همکاری می‌کردند پیش نیامد. ژان پل دوم به کرات از آمریکای لاتین بازدید کرد و همگان روزی را که وی آیین عشای ربانی را برای پینوشه دیکتاتور بزرگ شیلی و همسرش به جا آورد به یاد می‌آورند و در عین حال تعداد افرادی که می‌دانند زمانی که دیکتاتور سابق از نوامبر سال ١٩٨٨ تا مارس سال ٢٠٠٠ در لندن زندانی بود، کاردینال شیلیایی ژرژ مدینا مذاکرات مخفیانه‌ای را برای آزادی وی و بازگشت سریعش به سانتیگو انجام داد، خیلی زیاد نیست. لازم به ذکر است که این مذاکرات به طور مستقیم از رم توسط کاردینال هل لوپز تروژیو و راتزینگر حمایت می‌شد و این در حالی است که 140پژوهشگر دینی که تلاش کرده بودند رهنمود‌های مجمع عمومی واتیکان ٢ را به اجرا درآورند به این اندازه خوش‌شانس نبودند و در دوران زمامداری ژان پل دوم، مورد توبیخ قرار گرفتند.
پاپ بنوآی شانزدهم که در پنجم دسامبر ٢٠٠٩ میزبان گروهی از کشیشان برزیلی بود، به مثابه الهام‌دهنده و نظریه‌پرداز تمام نظریات محافظه‌کارانه وتیلا، تئوری دین شناسایی آزادی‌گرایانه را باز هم کوباند و اذعان کرد: «تبعات کم و بیش آشکار این جریان که بازتابی از شورش، تفرقه، ناسازگاری، توهین و بی‌نظمی است در جامعه روحانیت شما درد و رنجی عظیم و فقدان بزرگ نیروهای انسانی را در پی خواهد داشت.24»
پس شاید بتوان پاپ بود و به توبه و بخشش پایبند نبود...

پی‌نوشت:
1-Hélder camara
2-populorum progressio
3-Gustavo gutiérrez
4- néocolonialisme
5- Impérialisme international de l'argent
6-colonialisme interne
7- Conférence générale de l'épiscopat latino-américain, L'Eglise
dans la transformation actuelle de l'Amérique latine à la lumière
du concile Vatican II, Editions du Cerf, Paris, 1992.
8- Alfonso lopez Trujillo
9-« Théologie de la Libération. Pourquoi cette méfiance ? »,
Etudes, no 3851-2, Paris, juillet-août 1996.
10-Karol Wajtyla
11-Sanditiste
12-Diffusion de l'information sur l'Amérique latine (DIAL),
D 930, Paris, 19 avril 1984.
13-Le grand inquisiteur
14-Eglise,charisme et le pouvoir
15-Leonardo boff
16-Leonardo Boff demandera sa « réduction à l'état de laïque »
en juillet ١٩٩٢.
17-panzerkardinal
18-Opus dei - Dont le fondateur, Mgr Josemaría Escrivá de Balaguer, sera
béatifié en 1992. Lire Juan Goytisolo, « Un saint fasciste et
débauché », Le Monde diplomatique, octobre 2002.
19-néocatécheménat
20-le renouveau carismatique
21- cardinal Paulo evaristo
22-José Kardoso
23- Hélder Câmara
24- Vatican Information Service, Rome, 7 décembre 2009
بین تمامی نظراتی که پیرامون کناره‌گیری پاپ بنوآی شانزدهم از سمتش رد و بدل شده، یک اصل مشترک است: با ترک کردن جایگاهش با شجاعت و دیدگاهی تازه، اسقف اعظم خود را با معیار‌های دنیای جدید همراه کرد. با این حال خاطره‌ای که کاردینال سابق در آمریکای لاتین از خود برجای گذاشته، یک جهش بزرگ به عقب است.
در اوایل سال‌های ١٩٦٠، دوره‌ای که در آن هلدر کامارای1 کشیش، اسقف اعظم رسیف، نماد کاتولیک‌های مترقی آمریکای لاتین بود، نطق فراموش نشدنی را از خود برجای گذاشت: «زمانی که به فقرا غذا می‌دهم من را مقدس می‌دانند و زمانی که می‌پرسم چرا آنها فقیر شده‌اند، با من بسان یک کمونیست رفتار می‌کنند.» فقر، بی‌سوادی و طرد شدن ده‌ها میلیون شهروند معمولی رادیکال شدن تعداد زیادی از مسیحیان و همچنین اعضای بلندپایه جامعه روحانیت را به همراه داشت. در فضایی برای وفق دادن کلیسا با شرایط روز در دوران زمامداری ژان بیست و سوم و به ویژه پس از دومین مجمع واتیکان (١٩٦5-١٩٦2)، مطابق بخشنامه‌ای با عنوان پاپولرم پرگرسیو2 در ماه مارس سال ١٩٦٧ حمایت جامعه روحانیت رم از روحانیون مترقی (مخصوصا برزیلی‌ها) اعلام می‌شود. از ٢٦ آگوست تا ٦ سپتامبر ١٩٦٨، دومین کنفرانس عمومی پاپ‌های آمریکای لاتین که به وسیله پل ششم پایه‌گذاری شده بود، در مدلین کلمبیا برگزار شد. در اولین جلسه این نشست، نظریه‌پرداز دینی جوانی، اهل پرو به نام گوستاو گوتیر3 تئولوژی توسعه را طی گزارشی معرفی کرد. در گزارش نهایی این گردهمایی بر این مساله که قاره (آمریکای جنوبی) قربانی «نئوکلونیانیسم»4، «امپریالیسم جهانی پول»5 و «استعمار داخلی»6 است و بر الزام تغییرات اساسی، ضروری و عمقی تاکید شده بود.
این موضع‌گیری رسمی منشأ تولد تئولوژی رهایی‌بخش است که با درکی متعهد از انجیل و وفاداری به آن یکی از اعتقادات اصلی خود را این‌گونه بیان می‌کند که در کنار گناه فردی، گناهی جمعی و پایه‌ای به معنای نظمی از جامعه و اقتصاد وجود دارد که باعث درد، رنج و مرگ تعداد بیشماری از برادران و خواهران ما می‌شود. به این سان در مناطق روستایی، مناطق عامه‌نشین و در حومه شهر‌ها نسلی جدید از روحانیون قدم به عرصه می‌گذارند که تعهدشان به‌طور مشخص و سیاسی حمایت از مردم محروم است.
مقاومت روحانیون محافظه‌کار در مقابل این گرایش تشدید شد. سه قطب مقاومت پا به عرصه نهادند: آرژانتین و برزیل که به وسیله نظامیان اداره می‌شدند- بدون اینکه روحانیون به این وضع اعتراضی داشته باشند- به همراه کلمبیا. به این ترتیب زمانی که تلاش برای باز پس‌گیری مواضع از دست رفته در مادلین کلمبیا، آلفنسو لوپز تروژیو8 تبعه‌ای از همین منطقه را در صف اول مبارزه قرار می‌دهد، هیچ‌کس شگفت‌زده نشد. نقش او به‌عنوان اسقف دوم بگت در نوامبر سال ١٩٧٢ با رسیدن به مقام دبیرکل شورای عمومی روحانیت روحانیون آمریکای لاتین و سپس به دنبال آن به ریاست کل این مجمع تا سال ١٩٨٣، پررنگ‌تر شد. از سال ١٩٧٣، رهبران جریان محافظه‌کار نوعی رخنه مارکسیستی در کلیسا را مورد انتقاد قرار دادند. تئوریسین‌های دینی آزادیخواه به کرات تکرار کردند که آنها از مارکسیست تنها آن قسمتی را که به نظرشان درست می‌آید قبول دارند مانند: ایمان در مردم بسان صنعتگر سرنوشت شان، برخی از عناصر تحلیلی اجتماعی-اقتصادی، کاربرد نظریه برتر و واقعیت چالش‌های اجتماعی9. تروژیو همه توانش را در مقابله با این جریان مترقی به کار بست و در نهایت آخرین برگ برنده را دریافت کرد: کمک کلیسای واتیکان.
پس از مرگ ژان ششم، کارل جوزف وتیولا لهستانی10 که در ١٦‌اکتبر ١٩٧٨به عنوان ژان پل دوم منصوب شده بود، دبیری سوم نشست عمومی روحانیون آمریکای لاتین در پوبلای مکزیک را عهده‌دار شد. به جز چهار کشور، تمامی کشور‌های منطقه توسط حکومت‌های نظامی اداره می‌شدند. با وجود اینکه کشیشان بر ارجح بودن انتخاب محرومان تاکید می‌کردند پاپ جدید از صدور هر بیانیه‌ای در مورد تنش‌هایی که پایه‌های کلیسای آمریکای لاتین را می‌لرزاند خودداری کرد و هیچ انتقادی را متوجه حکومت‌های دیکتاتوری منطقه نکرد. او که به وسیله تجربیاتی که در یکی از کشور‌های بلوک شرق کسب کرده بود و در عین حال رویکرد کاملا ضدکمونیستی‌اش شناخته می‌شد، تعبیری ساده‌گرایانه از حوادث را ارایه داد و در سال ١٩٨١ نظریه‌پرداز دینی آلمانی به نام کاردینال راتزینگر را به رم فراخواند و با او روابط شخصی برقرار کرد که بعد‌ها به عنوان اسقف نشست مجمع اصول دین یا همان تفتیش عقاید انتخاب شد. راتزینگر که تمام تجربه‌اش در یک سال کشیش بودن در منطقه‌ای از مونیخ خلاصه می‌شد، به‌عنوان رهبر فکری جدید تبدیل به بهترین حامی لوپز تروژیو شد (که بعد‌ها در سال ١٩٨٣ به عنوان عضوی از مجمع به او پیوست). در فضایی از جنگ سرد، نیکاراگوئه به طور خاص تبدیل به مدلی لهستانی شد- که در آن اعضای روحانیت به ایستادگی آشکار در برابر رژیم ساندینیست11 دعوت می‌شدند - در حالی که این رژیم همان‌قدر درونمایه‌ای مسیحی داشت که مارکسیستی. به این سان همکاری غیررسمی بین واتیکان و ایالات متحده در زمان ریگان برای مبارزه علیه تهدید کمونیسم در آمریکای مرکزی آغاز شد.
در جریان گردهمایی در واتیکان در سپتامبر سال ١٩٨٣ کاردینال راتزینگر اتهام نامه‌ای با لحن تند با این محتوا ارایه داد: «بررسی پدیده تئولوژی رهایی‌بخش نشان می‌دهد که تا چه اندازه این جنبش خطری آشکار برای ایمان کلیسایی به حساب می‌آید.12»
او همچنین تندروی که شدت آن معمولا دست‌کم گرفته می‌شد را مورد انتقاد قرار داد چرا که این تئولوژی وارد هیچ قالب کفرآمیزی نمی‌شد که در آن روزگار مطرح بود. او همچنین اظهار می‌داشت: «طبق این تحلیل جهان فقط از منظره نبرد طبقاتی بررسی می‌شود و مردم به این ترتیب به مفهومی علیه سلسله مراتب و در ضدیت با نهادهای رسمی که به‌عنوان نیروهای سرکوبگر به‌شمار می‌آیند، انگاشته می‌شوند. این جملات تند از سوی اولین نهاد روحانیت در سپتامبر ١٩٨٤ بسان محکومیتی برای روحانیت چپگرای آمریکای لاتین محسوب می‌شد.»
پیش از این، «تفتیش‌گرای بزرگ»13 به مجمع روحانیت پرو سندی در 10باب درباره فعالیت‌های پدر گوتیرز ارایه داد، قبل از اینکه وی را مجبور کند تا همانند گالیله آثار خود را بازبینی کند اما جرقه اصلی در سال ١٩٨٥ با کتاب «کلیسا، تقدس و قدرت»14 اثر لئوناردو بوف15 روحانی فرانسیسکن برزیلی زده شد. وی که از چاپخانه‌ای که مدیریت آن را عهده‌دار بود کنار گذاشته شده بود، از تدریس و بیان عقاید سیاسی خود در برابر عموم هم محروم شد. این وقایع در برزیلی اتفاق افتادکه تازه از 20سال سانسور نظامی رها شده بود و همین مساله خشم عمومی را برانگیخت.16
در برابر نارضایتی‌هایی که این تحمیل‌ها به دنبال داشت، ژان پل دوم سعی کرد تا از گسترش آتشی که به اصطلاح «پانزرکاردینال»17 (اشاره به راتزینگر) به پا کرده بود جلوگیری به عمل آورد. وی در نامه‌ای در ٩ آوریل ١٩٨٦ به شورای مرکزی کلیسای برزیل «تئولوژی مورد بحث را نه تنها بجا که مورد نیاز و ضروری می‌داند.» و کار را به جایی می‌رساند که در نهایت ایدئولوژی برتر جدید یعنی کاپیتالیسم آزاد را محکوم می‌کند که در نهایت هم راه به جایی نمی‌برد چرا که کلیسای رم با عزمی جزم برای نابودی سلسله مراتب، تمامی دستاورد‌های مدلین را از بین برد. با انتخاب کشیش‌های محافظه‌کار و اعضای «اپوس دی»18 به واسطه جایگاه رو به رشد جریان‌هایی همچون «نئوکتمنا»19، لژیونرهای مسیح، به‌کارگیری چهر‌های کاریزماتیک20، زوج وتیلا - راتزینگر میل به محافظه‌کاری را تقویت کرد. برای کوتاه کردن دست کشیشانی که بیش از حد اعتراض می‌کردند، قلمرو برخی از آنها همچون کاردینال پائولو ایواریستو21 در برزیل از آنها سلب شد. در سال ١٩٨٥، خوزه کاردوسو22 از طرف کلیسای جامع رم جایگزین کشیش هلدر کامارا23 شد که به دلیل سن زیاد توان اداره امور را نداشت. جایگزین جدید تقریبا بلافاصله با مخالفت تمام کشیشان زیر دست خود و نیروهای مبارز لاییک روبه‌رو شد.
در حالی‌که کشیشان شرکت‌کننده در دولت ساندیتیست‌ها مورد شماتت قرار می‌گرفتند، این مساله هیچ‌گاه برای کشیشانی که با حکومت نظامی آرژانتین همکاری می‌کردند پیش نیامد. ژان پل دوم به کرات از آمریکای لاتین بازدید کرد و همگان روزی را که وی آیین عشای ربانی را برای پینوشه دیکتاتور بزرگ شیلی و همسرش به جا آورد به یاد می‌آورند و در عین حال تعداد افرادی که می‌دانند زمانی که دیکتاتور سابق از نوامبر سال ١٩٨٨ تا مارس سال ٢٠٠٠ در لندن زندانی بود، کاردینال شیلیایی ژرژ مدینا مذاکرات مخفیانه‌ای را برای آزادی وی و بازگشت سریعش به سانتیگو انجام داد، خیلی زیاد نیست. لازم به ذکر است که این مذاکرات به طور مستقیم از رم توسط کاردینال هل لوپز تروژیو و راتزینگر حمایت می‌شد و این در حالی است که 140پژوهشگر دینی که تلاش کرده بودند رهنمود‌های مجمع عمومی واتیکان ٢ را به اجرا درآورند به این اندازه خوش‌شانس نبودند و در دوران زمامداری ژان پل دوم، مورد توبیخ قرار گرفتند.
پاپ بنوآی شانزدهم که در پنجم دسامبر ٢٠٠٩ میزبان گروهی از کشیشان برزیلی بود، به مثابه الهام‌دهنده و نظریه‌پرداز تمام نظریات محافظه‌کارانه وتیلا، تئوری دین شناسایی آزادی‌گرایانه را باز هم کوباند و اذعان کرد: «تبعات کم و بیش آشکار این جریان که بازتابی از شورش، تفرقه، ناسازگاری، توهین و بی‌نظمی است در جامعه روحانیت شما درد و رنجی عظیم و فقدان بزرگ نیروهای انسانی را در پی خواهد داشت.24»
پس شاید بتوان پاپ بود و به توبه و بخشش پایبند نبود...

پی‌نوشت:
1-Hélder camara
2-populorum progressio
3-Gustavo gutiérrez
4- néocolonialisme
5- Impérialisme international de l'argent
6-colonialisme interne
7- Conférence générale de l'épiscopat latino-américain, L'Eglise
dans la transformation actuelle de l'Amérique latine à la lumière
du concile Vatican II, Editions du Cerf, Paris, 1992.
8- Alfonso lopez Trujillo
9-« Théologie de la Libération. Pourquoi cette méfiance ? »,
Etudes, no 3851-2, Paris, juillet-août 1996.
10-Karol Wajtyla
11-Sanditiste
12-Diffusion de l'information sur l'Amérique latine (DIAL),
D 930, Paris, 19 avril 1984.
13-Le grand inquisiteur
14-Eglise,charisme et le pouvoir
15-Leonardo boff
16-Leonardo Boff demandera sa « réduction à l'état de laïque »
en juillet ١٩٩٢.
17-panzerkardinal
18-Opus dei - Dont le fondateur, Mgr Josemaría Escrivá de Balaguer, sera
béatifié en 1992. Lire Juan Goytisolo, « Un saint fasciste et
débauché », Le Monde diplomatique, octobre 2002.
19-néocatécheménat
20-le renouveau carismatique
21- cardinal Paulo evaristo
22-José Kardoso
23- Hélder Câmara
24- Vatican Information Service, Rome, 7 décembre 2009

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.