|

منوچهر منطقی در گفت‌وگو با «شرق»

پنج ساله به نمونه‌پردازی هواپیمای «پهن‌پیکر» می‌رسیم

بهناز جلالی‌پور / عکس:‌ امیر‌جدیدی، شرق

پنج ساله به نمونه‌پردازی هواپیمای «پهن‌پیکر» می‌رسیم
منوچهر منطقی، بیش‌تر و پیشتر، مرد خودرویی ایران بوده است و بزرگ‌ترین شرکت خودروسازی ایران را در دست داشت. در همان دوران توانست با انحصار بازاری که در اختیارش گذاشته بودند، بسیاری را خودرو ملی سوار کند. آن موقع بلندپروازی جهانی شدن را داشت. هرچند نتوانست اما این خصلتش را با خود برد. حالا در دهه 60‌زندگی‌اش، به دنبال ساخت هواپیما است. سابقه شکست پروژه‌های ملی خودرو و بالگرد را هم اصلا نمی‌پذیرد و همچنان امید دارد که روزی در همین سال‌های نزدیک، هواپیمای پهن پیکر ایرانی را در آسمان ببیند. هرچند همین هواپیماهای کوچک را هم اکنون در کشورهای دیگر می‌سازند و ایران مالکیت معنوی‌اش را دارد. او خود را مردی می‌داند که کارهای بزرگ را شروع می‌کند و اتمام و افتخارش را برای بعد از خود می‌گذارد.


شما دوران متفاوت کاری را از سر گذرانده‌اید. از ساخت بی‌سیم در دوران جنگ شروع کرده‌اید و بعدتر سر از دنیای خودرو درآوردید و حالا به هواپیماسازی مشغول شده‌اید. با این سیر باید مرحله بعدی کار شما را در کدام صنعت بزرگ‌تر دید؟
این صنایع همه یک ویژگی مشترک دارند که مبتنی بر فناوری پیشرفته هستند و این دقیقا موضوع مورد علاقه من است؛ زیرا خلأ آن در کشور وجود دارد. اکنون کمتر از پنج درصد از صنایع کشور مبتنی بر فناوری پیشرفته است. در حالی که در برنامه‌های توسعه‌ای کشورها، توجه و نگاه ویژه‌ای به فناوری‌های پیشرفته دارند و سعی می‌کنند درصد استفاده از آن را افزایش دهند. اکنون در دنیا، تاکید بر افزایش حجم صادرات محصولات با فناوری پیشرفته است و مقایسه آمار صادرات کشورهای در حال توسعه و توسعه‌یافته نشان می‌دهد کشورهای در حال توسعه، درصدها و رشد رتبه بالاتری در این زمینه کسب کرده‌اند.
پس می‌بینید که فناوری پیشرفته خیلی مهم است و در این نوع فناوری با مسایل مختلفی اعم از علمی، صنعتی، فناوری، مدیریتی و انسانی روبه‌رو هستیم که باید همه آنها را همراه با هم مدیریت کرد. بنابراین ابتدا سراغ مخابرات رفتم. در ایران خودرو هم در ابتدا یک شرکت دانش‌بنیان تام را ایجاد کردیم که منجر به ایجاد طراحی خطوط تولید روباتیک شد و هدف، حرکت از تولید محصولات قدیمی به محصولات به‌روزتر بود تا فاصله‌مان را با خودروسازان دنیا کمتر کنیم؛ اتفاقی که در دنیا در اغلب خودروسازان مطرح در حال وقوع است. نمونه آن را می‌توان در مقایسه هیوندای و تویوتای وارداتی از سال 1388 تا 1390 دید. هیوندای ظرف این مدت فاصله تولیدات خود را با تویوتا از منظر قیافه بیرونی، آپشن‌ها و قیمت کاهش داده و سعی کرده به برتری دست پیدا کند. هدف ما نیز در ایران خودرو همین بود که این حرکت ادامه پیدا نکرد.
در واقع نشد. چرا ادامه پیدا نکرد؟
اگر دو یا سه سال دیگر آن روند ادامه داشت، اکنون مدل‌های به روزتری داشتیم؛ زیرا در سطح بین‌المللی همکاری‌های مشترک را آغاز کرده بودیم. به عنوان مثال، در پژو قرار بود در 20 سال دوم، همکاری مشترک در طراحی را آغاز کنیم که علاوه بر به روز بودن محصولات، برای مشتریان ایرانی جذابیت بیشتری داشت.
حوزه هوایی را نیز به این علت انتخاب کردم که مجموعه‌ای از همه فناوری‌های پیشرفته است. این حوزه از این نظر آنقدر بزرگ است که بزرگ‌تر از آن را نمی‌توان یافت. مجموعه‌ای است از همه فناوری‌های پیشرفته اعم از آی‌تی، نانو، بیوتکنولوژی‌ها و حتی موضوعات زیست فناوری‌ها. این حوزه چنان هست که می‌تواند یک دهه یک گروه را مشغول کند تا به یک خروجی خوب برسد.
یک دهه می‌تواند زمان کافی برای رسیدن به نتایج قابل دفاع و مقبول باشد؟
در یک دهه می‌توان نهادهایی را ایجاد کرد که کار را به‌خوبی ادامه دهند. برای هر کار جدیدی نیاز به پایه‌های اولیه است. این پایه‌ها در صنعت هوایی در مدت سه یا چهار سال مانند نهالی تازه است. اما در طول 10 سال این نهال تناور می‌شود و از طرف دیگر اگر کشور ببیند این مجموعه خروجی‌های قابل قبول و غرور‌آفرین دارد، حتما از آن حمایت می‌کند. البته برنامه‌ریزی در بخش هوایی معمولا برای سه دهه است تا به حالت برتر برسد. اکنون ما دو دهه آن را طی کرده‌ایم و در دهه سوم هستیم.
پیش از این گفته بودید بخش هوا فضا نیاز به یک برنامه‌ریزی طولانی دارد که در طول دولت‌های مختلف باید طی شود و از آنجایی که هر دولتی می‌خواهد نتایج را به نام خود ثبت کند، ممکن است آنقدر برایش سرمایه و انرژی نگذارد چون به اسم آن دولت تمام نمی‌شود. شما الان برنامه‌ریزی برای یک دهه کرده‌اید، چطور می‌خواهید در سه دولت آن را پیش ببرید؟
این موضوع به صورت عمومی درست است. اما محصولات مطرح در این صنعت بسیار زیاد است و می‌توان در هر دوره چهار ساله، چند محصول متمایز داشت و هر دولت می‌تواند به نتایج آن افتخار کند. حوزه هوایی بسیار وسیع است و شامل هواپیمای تجاری، جنگی، بالگرد، موتور هوایی، زیرمجموعه‌های هواپیمایی، پرنده‌های بدون سرنشین، هواپیمای کوچک یا تاکسی هوایی می‌شود. با توجه به این تنوع با یک طراحی خوب می‌توان برای هر دوره محصولاتی را ارایه داد.
این حوزه وسیع به دلیل انحصاری بودنش است که می‌شود روی ثباتش فکر کرد؟ چون بخش خصوصی عملا توان ورود ندارد.
چرا نمی‌تواند؟ بسیار خوب هم می‌تواند.
در کلام بلی، اما در چالش‌های قانونی‌ گیر می‌کند. همین الان شما بخش خصوصی فعال در این زمینه را می‌شناسید؟
بخش خصوصی بستگی دارد با چه سرمایه‌ای وارد شود. اگر کم باشد، می‌تواند یک شرکت دانش‌بنیان راه بیندازد. بعد با اجماع چند شرکت، یک زیرمجموعه هوایی درست کنند. در نهایت با رعایت همه استانداردها، می‌توانند صادرات هم داشته باشند. در نمایشگاهی که پاییز امسال در کیش برگزار شد، یک بخش را برای توسعه صادرات به قطعات اختصاص دادیم که برای همان قطعات با وجود تبلیغات بسیار محدودی که انجام شد هم‌اکنون مشتریانی پیدا شده‌اند و از ما قیمت می‌خواهند. توجه داشته باشید که بازار هوایی، بین‌المللی است نه بومی. بسترسازی باید با هدف بازارهای ملی و بین‌المللی باشد. اگر موقتی باشد، بخش خصوصی اصلا رغبتی برای ورود و توسعه فعالیت ندارد. از طرف دیگر بخش هوایی، نمودی از قدرت و امنیت است و برای همه دولت‌ها مهم است. اگر نمود قدرت و امنیت همرا با فعالیت مجموعه وسیعی از بخش‌های خصوصی باشد که خوشه‌های شرکت‌های دانش‌بنیان را ایجاد کرده‌اند و از طرف دیگر مشارکت بین‌المللی را جلب کنند، بستری مناسب برای انجام بسیاری از فعالیت‌ها خواهد بود.
بخشی از فعالیتی که گفتید ساخت هواپیمای کوچک دو تا 19 نفره و شخصی است. بازار فروش آن را در داخل دیده‌اید یا نگاه‌تان کاملا به خارج از کشور است؟
با اشباع شبکه‌های حمل و نقل جاده‌ای، یکی از مباحث جاری، جاده هوایی است که در آینده نزدیک می‌توان از آن استفاده کرد. مناسب‌ترین آن هم هواپیمای چهار تا شش نفره به عنوان تاکسی یا خودرو هوایی است. برای کسانی که تجارت وسیع ملی یا بین‌المللی دارند، استفاده از این نوع هواپیماها یک الزام است؛ زیرا در طول یک روز می‌توانند در چند شهر جابه‌جا شوند؛ کاری که افراد موفق در کسب و کار در دیگر کشورها انجام می‌دهند. اگر این سرویس را در کشور راه‌اندازی کنیم، اولین مشتریان آن بیمارستان‌ها و وزارتخانه‌ها هستند زیرا علاوه بر سرعت، امنیت بالایی را نسبت به حمل و نقل جاده‌ای دارند. حالا ارزان‌سازی یکی از مباحث مهم طراحی و تولید این نوع هواپیماها است. در آمریکا ناسا از سال 2000 این برنامه‌ریزی را شروع کرده است و در چین نیز شروع شده و قیمت هدف این نوع هواپیماها 50 تا 60‌هزار‌دلار است.
این ارزان‌سازی در کشور ما چقدر است؟
در ایران تازه شروع شده است.
در چه مرحله‌ای است؟
اکنون با کمک معاونت علمی و فناوری 15 نقطه در کشور برای آموزش و استفاده عمومی این نوع هواپیماها مشخص شده که تا پایان سال کامل می‌شود. از زمان شروع این کار، تعداد متقاضیان برای استفاده از این محصول بالا رفته است و در صورتی که تیراژ بالا باشد، می‌توانیم آن را در داخل انجام دهیم. البته افزایش نرخ ارز این حرکت را کندتر خواهد کرد.
الان تیراژ چقدر است؟
خیلی بالا نیست. فرض کنید کل کسانی که تولید می‌کنند، صد تا در سال است.
از کی تا حالا؟
از 5/1سال پیش تا حالا. البته الان ظرفیت صد است که از همه آن استفاده نمی‌شود. مثلا سال گذشته از 30‌درصد این ظرفیت استفاده می‌شد، الان از 40‌درصد آن. اگر به حد مناسبی رسید، می‌توان روی تمام اجزای آن و حتی موتور آن به صورت بومی یا روی تولید موتور به صورت بین‌المللی به صورت مشترک کار کرد. درآن شرایط رسیدن به رقم 50 تا 60 هزار دلار کار سختی نیست.
چه میزان این هواپیماها در ایران توسط بخش خصوصی تولید می‌شود؟
بخش خصوصی طراحی این محصول را انجام داده و مجوز استاندارد هم گرفته است. بخش‌های خصوصی دیگری هم به صورت انتقال تکنولوژی روی این محصول کار می‌کنند که به مرور زمان آن را داخلی‌سازی می‌کنند. اما تا زمانی که تیراژ پایین باشد، کار روی اجزای اصلی صرفه اقتصادی ندارد.
گفتید قیمتش الان در ایران چقدر است؟
70 تا 80 هزار یورو است.
زمانی که وارد حوزه هوایی شدید، نقدهای زیادی به عملکرد و مدیریت پیشین شما بود و خیلی نقدها به برنامه‌هایی که شما برای آینده معرفی می‌کردید. از جمله در مورد ساخت ایران 140، یکی از موضعات بحث ایمنی آن بود. بحث دیگر آنکه با توجه به اینکه مونتاژ این هواپیما کار موفقی نیست، عدم اقبال به ایران 140 چنان بود که آقای خانلری، رییس وقت سازمان هواپیمایی گفته بود تا هستم اجازه پرواز به آن را نمی‌دهم. با توجه به همه اینها شما کارتان را انجام دادید. حالا ایران 140 به کجا رسیده است.
با توجه به سابقه ایران در هلیکوپترسازی، توان خیلی خوبی در بخش هوایی داریم. در دهه‌های 40 و 50 یکی از سه کشوری بودیم که بزرگ‌ترین ناوگان هلیکوپتری دنیا را داشتیم. یعنی از 50 سال پیش چندین هزار نفر روی آن کار کرده و متخصص شده‌اند. الان حداقل کارشان راه‌اندازی مجموعه‌های خدماتی بالگردی است. نگهداری و ساخت قطعات از دیگر رده‌هایی است که می‌توانند در آن فعالیت داشته باشند.
هر کشوری برای فعالیت وسیع در یک زمینه، ابتدا کاربرد آن را زیاد می‌کند؛ مثلا برزیل، ابتدا با واردات700‌هواپیمای کوچک و توزیع آن در بخش‌های مختلف، فرهنگ هوایی را بالا برد. الان یکی از چهار کشور طراح و ساخت هواپیما در دنیا، برزیل است. ما هزار بالگرد داشتیم اما کمتر روی توسعه آن دقت می‌کردیم. از سال 70 به بعد بالگردهای مختلفی ساختیم. حالا بالگردهای دو، پنج، 12 و 14 نفره در حال ساخت است و باید این پتانسیل را توسعه داد. حالا دو نوع بالگرد را تعریف کرده‌ایم که برند خودمان باشد. هشت و 14 تا 18 نفره را شروع کرده‌ایم که طی دو تا سه سال آینده به بازار ارایه می‌شود.
یعنی از طراحی تا ساخت، همه متعلق به ایران است؟
طراحی با خودمان است. البته منظور از طراحی این است که از متخصصان متعددی که در دنیا هستند استفاده می‌کنیم لیکن مالکیت معنوی آن متعلق به خودمان است. در اصل بخش‌هایی که خود تخصص داریم را انجام می‌دهیم و باقی را یا در دانشگاه ایجاد می‌کنیم یا از منابع در دسترس بین‌المللی کمک می‌گیریم. در این شرایط می‌توان برای نیاز داخل و خارج تولید داشت و با افزایش تیراژ، کار نیز بسیار سودآور خواهد شد.
بحث اصلی ایران 140 بود البته...
هواپیمای ایران 140 اکنون به 30 شهر ایران پرواز می‌کند و پروازهای خارجی‌اش را هم به امارات و قطر شروع کرده است.
چه تعداد هستند؟
انتخاب ایران 140، بسیار خوب بود. هواپیمایی که تازه طراحی شده بود و باید دو فاز را می‌گذراند تا سازمان هواپیمایی به آن اجازه پرواز می‌داد. یکی طی تمام تست‌ها و دیگری پرواز در خطوط تجاری هوایی به مدت چند هزار ساعت، تست‌ها توسط کشور طراح انجام شد تا برای تجاری شدن این هواپیما مجوز اخذ شود ولیکن پروازهای تجاری حداقل در ایران به صورت کامل انجام نشده بود. ما با کمک سازمان هواپیمایی کشوری، کارهای لازم برای پروازهای تجاری را انجام دادیم. الان حدود 70 هزار نفر را در 30 شهر جابه جا کرده و بیش از سه‌هزار ساعت پرواز ایمن را انجام داده و تعداد فعلی آن در ناوگان چهار فروند است که می‌توانیم خیلی سریع به 10 فروند برسانیم. علاوه بر آن نسل پیشرفته‌تر آن را هم تعریف کرده‌ایم که کارخانه طراح هواپیما آن را قبول کرده و آن را به عنوان نسل دوم تعریف کرده است. اکنون در حال مذاکره هستیم که مالکیت معنوی این هواپیمای جدید مال ما باشد یا آنها.
این چهارتا در کدام ایرلاین‌ها هستند؟
ایرلاین‌های ما بین شهرهای بزرگ حرکت می‌کنند که نیاز به هواپیمای بزرگ دارد. هواپیمای ایران 140 برای داخل یک استان است و مراکز استان را به شهرهای داخل استان وصل می‌کند.
یعنی پرواز در داخل یک استان؟
معمولا بله.
تعداد فرودگاه‌های ضررده کم نیستند. آن هم به این دلیل که از نظر اقتصادی صرف نمی‌کند که برای جابه‌جا شدن در یک استان از هواپیما استفاده کنند.
اولا در برخی استان‌ها وضعیت کسب و کار خیلی خوب است. شهری به نام لامرد در استان فارس است که بیشترین تجارت را با امارات دارد که یکی از خطوط پروازی ایران 140 از این شهر به دوبی است. یا مثلا شهرهای مرزی با کشورهای کناری. بنابراین باید بر مبنای تجمع تجارت و مسافر، مسیرهای پروازی را مشخص کرد. نکته دیگر اینکه ظرفیت این هواپیما 52 نفر است نه 300 نفر که نگران پر شدن کل ظرفیت آن باشید و نکته آخر اینکه این هواپیما قادر است در فرودگاه‌هایی فرود‌ آید که تجهیزات پایین هم کفایت می‌کند و مصرف بنزین آن کم است. بنابراین مناسب‌ترین انتخاب برای تمامی فرودگاه‌های کشور است که هم اکنون ضررده هستند.
فرودگاه‌های استان فارس و کرمان اتفاقا جزو ضررده‌ها هستند چون در شهرهایی با فاصله اندک فرودگاه هست و برای مسافر صرف نمی‌کند زمان سه ساعته را با آن هزینه بلیت انجام دهد. این هواپیما که برای یک استان تهیه شده، همان جایی است که مسافرت چندانی بین آن انجام نمی‌شود.
ضرردهی این فرودگاه‌ها به دلیل تعداد نشست و برخاست‌های هواپیماست. فرودگاه‌های سودده ما در حال حاضر شامل تهران، کیش و مشهد می‌شوند. حالا در کشور فرودگاه‌هایی ایجاد شده که چون تعداد پروازها به آنها پایین است، مقرون به صرفه نیست و این درست است. نکته دیگر اینکه همه فرودگاه‌های ما با سطح تجهیزات بالا احداث نشده‌اند. بنابراین حجم سرمایه‌گذاری در آنها پایین است؛ بنابراین به جای اینکه 150 سورتی داشته باشند، تا ضررده نباشند به عنوان مثال، اگر تا 20 سورتی هم داشته باشند، مقرون به صرفه هستند. این هواپیما فاصله 500 تا 700 کیلومتر را ظرف مدت نیم ساعت انجام می‌دهد و در زمانی کوتاه می‌تواند تعداد پروازهای زیادی به هر فرودگاه داشته باشد که به 20 پرواز در روز می‌رسد، در این حالت فقط باید در انتخاب شهرها دقت شود.
ایران 140 استانداردهای جهانی را هم گرفت؟
بله. برتری صنایع هوایی به سایر صنایع این است که قواعد آن جهانی است و تاییدیه سازمان هواپیمایی کشورمان به عنوان نماینده سازمان هواپیمایی کشوری جهانی، رسمی و مورد تایید دیگر کشورهای جهان است ضمن اینکه سازمان صنایع هوایی کشوری روسیه و اوکراین این هواپیما را تایید کرده‌اند و هم اکنون چند فروند این هواپیما در اروپا بین شهرهای مختلف پرواز می‌کند.
گفتید تولید‌کننده اصلی کارخانه اوکراینی است همچنان؟
بله، تولید‌کننده اصلی اوکراینی است و در روسیه هم تولید می‌شود و کشورهای دیگر روی تولید آن کار می‌کنند؛ زیرا هواپیمایی است که جایگزین نسل قبلی می‌شود و بازار خوبی دارد. آن هواپیمایی که آقای خانلری به آن ایراداتی گرفته بود که منکرش نمی‌شوم، به علت عدم طی مرحله تجاری‌سازی آن بود. اما در نهایت این فرآیند با همکاری جانشین آقای خانلری انجام شد. اتفاقا سازمان هواپیمایی کشور با توجه به اینکه این هواپیما تولید بومی دارد از توسعه آن حمایت می‌کند. حتی در پرواز به امارات، سازمان هواپیمایی امارات که مجوز پرواز این هواپیما را به دوبی صادر می‌کرد، به دلیل آنکه این هواپیما ساخت یک کشور همسایه است، خیلی ابراز شادی و افتخار می‌کرد. اکنون برنامه‌ریزی ساخت این هواپیما وارد فاز تازه‌ای شده و برنامه‌ریزی برای تولید مشترک با سه یا چهار کشور در دست بررسی است. با این وضع علاوه بر کاهش هزینه، طراحی نسل جدید آن را طی دو تا سه سال آینده شاهد خواهیم بود.
شرکا را نمی‌خواهید تنوع دهید؟ اینکه روس و اوکراین با ما همکاری داشته باشند، خیلی طبیعی است چون محصول خود آنها‌ست و این خیلی شادی‌آور نیست.
در کشورهای اسلامی جاهایی هستند که در بخش صنایع هوایی خیلی خوب کار کرده‌اند مانند اندونزی، مالزی و ترکیه که برنامه‌های خوبی دارند. قطر و امارات در پشتیبانی هواپیماهای مختلف برنامه دارند. پاکستان، هند و چین هم کارهای مشابه دارند. ما ابتدا باید قابلیت‌های خود را افزایش ‌دهیم و بعد به سمت کارهای بزرگ‌تر و با مشارکت این کشورها برویم.
شما برای تولید ایران 140 سه گام را تعریف کرده بودید که در مرحله اول پنج فروند، فاز دوم هفت فروند و در نهایت به تولید 10 فروند برسید و سپس سراغ پهن پیکر بروید. فاز دوم از چه زمانی آغاز می‌شود؟
آغاز فاز دوم از ابتدای سال آینده است و البته برای طراحی و تولید هواپیمای با ظرفیت صد تا 150 نفره مذاکراتی را با کشورهای دیگر و نیز طراحی داخلی آن با مشارکت دانشگاه‌های کشور داریم.
برای اجرای این فاز چقدر زمان در نظر گرفته‌اید؟
گام دوم تابع بودجه و زیرساخت‌های آن است. اگر این دو مهیا باشد، ظرف دو سال به تولید هواپیمای صد نفره به صورت مشترک که در این تولید مشترک سهم ایران 30 درصد و سهم شرکا 70‌درصد است، می‌رسیم. به این معنی که سه شریک هرکدام 30 درصد هواپیما را برای خودشان و دو شریک دیگر می‌سازند.
گام آخر چقدر زمان می‌برد؟
در آن مرحله ساخت هواپیماهای 150 نفره به بالا‌ست که یک پروژه بزرگ ملی است و از تیر امسال با چند گروه دانشگاهی و چند مجموعه دیگر شروع شده است.
الان یک چشم‌انداز دو ساله دادید. سال دیگر دولت عوض می‌شود. شما می‌گفتید سیاست به صنعت نزدیک است و نمی‌توانند از هم جدا شوند. در این شرایط، برنامه‌هایتان قابل تحقق است؟
بله. مسیری را مشخص کردیم که در دوره‌های مختلف خروجی‌های قابل قبولی دارد. با تغییر دولت، برنامه‌ها نه تنها ضعیف نمی‌شود؛ بلکه امیدواریم تقویت هم شود. در ضمن ما قصد تولید در سطوح بین‌المللی را داریم. همکاری‌های مشترک در صنایع هوایی بسیار رایج است و ما می‌توانیم این تولید مشترک را در سطح کشورهای اسلامی و منطقه داشته باشیم. باید روند برنامه‌ها طوری باشد تا انگیزه برای آیندگان ایجاد کند. اگر درست حرکت کنیم و از آن حمایت شود، ان‌شاءالله در دولت‌های مختلف آسیب نمی‌بیند.
بحث بر سر آسیب نیست؛ بلکه نگاه‌های متفاوتی است که خودتان هم به آن معتقد بودید. یک بحث هست که ما در صنایع خودروسازی که هنوز مونتاژ کار خوبی نیستیم چگونه می‌توانیم سازنده هم شویم. این بحث از زمان خودروسازی شما بوده و با شما به حوزه هوایی هم آمده است. ممکن است که این نگاه در دولت آینده منفی‌تر باشد و باز با توجه به حرف خودتان ممکن است آن نگاه این روند را متوقف کند. یا حتی سرعت بیشتری هم بگیرد.
من یک تجربه شخصی دارم. همیشه کارهایی که شروع کردم افق رو به آینده داشته و افرادی که وارد می‌شدند، انگیزه پیدا می‌کردند. این روند ممکن است کند شود، اما متوقف نمی‌شود. مثال آن طراحی خودرو رانا است. نکته دوم، ایجاد همکاری میان صنعت و دانشگاه است و کارکرد و نتایج آن برای کشور بسیار مثبت است. نکته دیگر، با توجه به آنکه در سال تولید ملی هستیم، در حال پایه‌گذاری برای تولید پایدار هستیم به طوری که تولید ملی مختص به امسال نباشد و برای یک دهه ادامه پیدا کند آن هم با محصولاتی که به روز باشد. مسلما همه دولت‌ها نیز برای ادامه چنین روندی انگیزه قوی دارند و حاضرند روی این نوع پروژه‌ها، سرمایه‌گذاری کنند و آخرین نکته برای اطمینان از ادامه روند موجود آن است که دولت یک کارگروه برای حمایت از صنعت هوایی ایجاد کرده که با دولت بعدی ادامه خواهد یافت. همچنین سند هوافضا تهیه شده که مبتنی بر نقشه جامع علمی و فناوری است. این سند بالادستی، یک سند ملی است که وابسته به دولت‌ها نیست و تمام برنامه‌های فعلی مبتنی بر همین اسناد بالا دستی است.
اولین هواپیمای پهن پیکر ایران کی ساخته می‌شود؟
به دو عامل برنامه‌ریزی دقیق و بودجه بستگی دارد. با وجود شرایط مطلوب، ظرف پنج سال به نمونه‌پردازی آن می‌رسیم.
نگاه صنعت هوایی که قرار نبوده داخلی باشد، برای آن چه کرده‌اید؟
در این زمینه چند کار کرده‌ایم. بعد از ایران 140 برای تولید مشترک برنامه‌ریزی کرده‌ایم. نگاه اصلی ما در این صنعت نفوذ به بازارهای بین‌المللی است. از سال 89 که در این بخش مستقر شده‌ام، حجم صادرات قطعات هوایی، خدمات، محصولات هوایی و فناوری هوایی شش برابر شده و امید است در سال 92 صادرات را نسبت به سال 91 دو برابر کنیم.
این صادرات به کدام کشورها بوده؟
به 15 تا 16 کشور. الان با کشورهایی که روابط خوبی داریم، کار می‌کنیم. اگر روابط بهتر شود، قطعا مخاطبان بیشتری خواهیم داشت. خیلی از همکاران بین‌المللی‌مان با دیدن عملکرد ما، آن را هم تحسین کرده‌اند و هم برنامه‌ریزی برای بالا بردن حجم روابط خود در صنایع هوایی با ما را دارند.
آن تحسین‌کنندگان و تایید‌کنندگان خود نیز جزو تولید‌کنندگان بوده‌اند؟
بعضی از آنها بله.
نام چندتا از آن کشورها را می‌برید؟
این کشورها در حوزه خاورمیانه، آمریکای لاتین، شمال و غرب آفریقا هستند برای توسعه بیشتر صادرات بر کشورهای دیگر از هم اکنون نیز برای حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا به عنوان سازنده حضور داشته باشیم؛ البته بیشترین تمرکز بر بخش خصوصی است.
شرکایی که تاکنون موفق به جذب آنها برای کار مشترک شده‌اید، از کدام کشورها هستند؟
سه سال زمان خیلی زیادی برای این کار نیست. اما برای هواپیمای صد نفره به این ترکیب رسیده‌ایم.
رایزنی هم کرده‌اید؟
رایزنی کرده‌ایم و قبول هم کرده‌اند.
کجاها هستند؟
مثلا هواپیمای صد نفره را با اوکراین و روسیه. یا در مورد 140 با توجه به اینکه بخش‌های مختلف به آن توجه نشان می‌دهند، می‌خواهیم یک کنسرسیوم تعریف کنیم تا با تبادل کار را پیش ببریم که اگر طبق برنامه‌ها پیش برود، سال دیگر کارش را شروع می‌کنیم.
وقت بیرون آمدن از ایران‌خودرو هنوز برنامه‌های زیادی داشتید برای اجرا، اما ادامه نیافت. اینجا هم برنامه‌های زیادی را دارید. ماندگاری‌تان را به اندازه این برنامه‌ها می‌بینید؟
من به دنبال نهادینه شدن کار طبق استاندارد بالا دستی هستم تا هر کس پس از من نیز همان را ادامه دهد. در ایران خودرو این اسناد بالادستی وجود نداشت.
یعنی مدیری هستید که زمینه‌سازی می‌کنید و می‌روید؟
بله. من سعی کرده‌ام که در هر حوزه‌ای که مسوولیت می‌گیرم برای یک دهه برنامه‌ریزی کنم و سعی می‌کنم آن را به جایی برسانم که نفر بعدی به آن افتخار کند و آن را به پیش ببرد و کامل کند کما‌اینکه در ایران‌خودرو هم با وجود عدم اسناد بالا دستی من راهبردهای کلان مدیرعامل قبلی را ادامه داده و آن را کامل کردم.

منوچهر منطقی، بیش‌تر و پیشتر، مرد خودرویی ایران بوده است و بزرگ‌ترین شرکت خودروسازی ایران را در دست داشت. در همان دوران توانست با انحصار بازاری که در اختیارش گذاشته بودند، بسیاری را خودرو ملی سوار کند. آن موقع بلندپروازی جهانی شدن را داشت. هرچند نتوانست اما این خصلتش را با خود برد. حالا در دهه 60‌زندگی‌اش، به دنبال ساخت هواپیما است. سابقه شکست پروژه‌های ملی خودرو و بالگرد را هم اصلا نمی‌پذیرد و همچنان امید دارد که روزی در همین سال‌های نزدیک، هواپیمای پهن پیکر ایرانی را در آسمان ببیند. هرچند همین هواپیماهای کوچک را هم اکنون در کشورهای دیگر می‌سازند و ایران مالکیت معنوی‌اش را دارد. او خود را مردی می‌داند که کارهای بزرگ را شروع می‌کند و اتمام و افتخارش را برای بعد از خود می‌گذارد.


شما دوران متفاوت کاری را از سر گذرانده‌اید. از ساخت بی‌سیم در دوران جنگ شروع کرده‌اید و بعدتر سر از دنیای خودرو درآوردید و حالا به هواپیماسازی مشغول شده‌اید. با این سیر باید مرحله بعدی کار شما را در کدام صنعت بزرگ‌تر دید؟
این صنایع همه یک ویژگی مشترک دارند که مبتنی بر فناوری پیشرفته هستند و این دقیقا موضوع مورد علاقه من است؛ زیرا خلأ آن در کشور وجود دارد. اکنون کمتر از پنج درصد از صنایع کشور مبتنی بر فناوری پیشرفته است. در حالی که در برنامه‌های توسعه‌ای کشورها، توجه و نگاه ویژه‌ای به فناوری‌های پیشرفته دارند و سعی می‌کنند درصد استفاده از آن را افزایش دهند. اکنون در دنیا، تاکید بر افزایش حجم صادرات محصولات با فناوری پیشرفته است و مقایسه آمار صادرات کشورهای در حال توسعه و توسعه‌یافته نشان می‌دهد کشورهای در حال توسعه، درصدها و رشد رتبه بالاتری در این زمینه کسب کرده‌اند.
پس می‌بینید که فناوری پیشرفته خیلی مهم است و در این نوع فناوری با مسایل مختلفی اعم از علمی، صنعتی، فناوری، مدیریتی و انسانی روبه‌رو هستیم که باید همه آنها را همراه با هم مدیریت کرد. بنابراین ابتدا سراغ مخابرات رفتم. در ایران خودرو هم در ابتدا یک شرکت دانش‌بنیان تام را ایجاد کردیم که منجر به ایجاد طراحی خطوط تولید روباتیک شد و هدف، حرکت از تولید محصولات قدیمی به محصولات به‌روزتر بود تا فاصله‌مان را با خودروسازان دنیا کمتر کنیم؛ اتفاقی که در دنیا در اغلب خودروسازان مطرح در حال وقوع است. نمونه آن را می‌توان در مقایسه هیوندای و تویوتای وارداتی از سال 1388 تا 1390 دید. هیوندای ظرف این مدت فاصله تولیدات خود را با تویوتا از منظر قیافه بیرونی، آپشن‌ها و قیمت کاهش داده و سعی کرده به برتری دست پیدا کند. هدف ما نیز در ایران خودرو همین بود که این حرکت ادامه پیدا نکرد.
در واقع نشد. چرا ادامه پیدا نکرد؟
اگر دو یا سه سال دیگر آن روند ادامه داشت، اکنون مدل‌های به روزتری داشتیم؛ زیرا در سطح بین‌المللی همکاری‌های مشترک را آغاز کرده بودیم. به عنوان مثال، در پژو قرار بود در 20 سال دوم، همکاری مشترک در طراحی را آغاز کنیم که علاوه بر به روز بودن محصولات، برای مشتریان ایرانی جذابیت بیشتری داشت.
حوزه هوایی را نیز به این علت انتخاب کردم که مجموعه‌ای از همه فناوری‌های پیشرفته است. این حوزه از این نظر آنقدر بزرگ است که بزرگ‌تر از آن را نمی‌توان یافت. مجموعه‌ای است از همه فناوری‌های پیشرفته اعم از آی‌تی، نانو، بیوتکنولوژی‌ها و حتی موضوعات زیست فناوری‌ها. این حوزه چنان هست که می‌تواند یک دهه یک گروه را مشغول کند تا به یک خروجی خوب برسد.
یک دهه می‌تواند زمان کافی برای رسیدن به نتایج قابل دفاع و مقبول باشد؟
در یک دهه می‌توان نهادهایی را ایجاد کرد که کار را به‌خوبی ادامه دهند. برای هر کار جدیدی نیاز به پایه‌های اولیه است. این پایه‌ها در صنعت هوایی در مدت سه یا چهار سال مانند نهالی تازه است. اما در طول 10 سال این نهال تناور می‌شود و از طرف دیگر اگر کشور ببیند این مجموعه خروجی‌های قابل قبول و غرور‌آفرین دارد، حتما از آن حمایت می‌کند. البته برنامه‌ریزی در بخش هوایی معمولا برای سه دهه است تا به حالت برتر برسد. اکنون ما دو دهه آن را طی کرده‌ایم و در دهه سوم هستیم.
پیش از این گفته بودید بخش هوا فضا نیاز به یک برنامه‌ریزی طولانی دارد که در طول دولت‌های مختلف باید طی شود و از آنجایی که هر دولتی می‌خواهد نتایج را به نام خود ثبت کند، ممکن است آنقدر برایش سرمایه و انرژی نگذارد چون به اسم آن دولت تمام نمی‌شود. شما الان برنامه‌ریزی برای یک دهه کرده‌اید، چطور می‌خواهید در سه دولت آن را پیش ببرید؟
این موضوع به صورت عمومی درست است. اما محصولات مطرح در این صنعت بسیار زیاد است و می‌توان در هر دوره چهار ساله، چند محصول متمایز داشت و هر دولت می‌تواند به نتایج آن افتخار کند. حوزه هوایی بسیار وسیع است و شامل هواپیمای تجاری، جنگی، بالگرد، موتور هوایی، زیرمجموعه‌های هواپیمایی، پرنده‌های بدون سرنشین، هواپیمای کوچک یا تاکسی هوایی می‌شود. با توجه به این تنوع با یک طراحی خوب می‌توان برای هر دوره محصولاتی را ارایه داد.
این حوزه وسیع به دلیل انحصاری بودنش است که می‌شود روی ثباتش فکر کرد؟ چون بخش خصوصی عملا توان ورود ندارد.
چرا نمی‌تواند؟ بسیار خوب هم می‌تواند.
در کلام بلی، اما در چالش‌های قانونی‌ گیر می‌کند. همین الان شما بخش خصوصی فعال در این زمینه را می‌شناسید؟
بخش خصوصی بستگی دارد با چه سرمایه‌ای وارد شود. اگر کم باشد، می‌تواند یک شرکت دانش‌بنیان راه بیندازد. بعد با اجماع چند شرکت، یک زیرمجموعه هوایی درست کنند. در نهایت با رعایت همه استانداردها، می‌توانند صادرات هم داشته باشند. در نمایشگاهی که پاییز امسال در کیش برگزار شد، یک بخش را برای توسعه صادرات به قطعات اختصاص دادیم که برای همان قطعات با وجود تبلیغات بسیار محدودی که انجام شد هم‌اکنون مشتریانی پیدا شده‌اند و از ما قیمت می‌خواهند. توجه داشته باشید که بازار هوایی، بین‌المللی است نه بومی. بسترسازی باید با هدف بازارهای ملی و بین‌المللی باشد. اگر موقتی باشد، بخش خصوصی اصلا رغبتی برای ورود و توسعه فعالیت ندارد. از طرف دیگر بخش هوایی، نمودی از قدرت و امنیت است و برای همه دولت‌ها مهم است. اگر نمود قدرت و امنیت همرا با فعالیت مجموعه وسیعی از بخش‌های خصوصی باشد که خوشه‌های شرکت‌های دانش‌بنیان را ایجاد کرده‌اند و از طرف دیگر مشارکت بین‌المللی را جلب کنند، بستری مناسب برای انجام بسیاری از فعالیت‌ها خواهد بود.
بخشی از فعالیتی که گفتید ساخت هواپیمای کوچک دو تا 19 نفره و شخصی است. بازار فروش آن را در داخل دیده‌اید یا نگاه‌تان کاملا به خارج از کشور است؟
با اشباع شبکه‌های حمل و نقل جاده‌ای، یکی از مباحث جاری، جاده هوایی است که در آینده نزدیک می‌توان از آن استفاده کرد. مناسب‌ترین آن هم هواپیمای چهار تا شش نفره به عنوان تاکسی یا خودرو هوایی است. برای کسانی که تجارت وسیع ملی یا بین‌المللی دارند، استفاده از این نوع هواپیماها یک الزام است؛ زیرا در طول یک روز می‌توانند در چند شهر جابه‌جا شوند؛ کاری که افراد موفق در کسب و کار در دیگر کشورها انجام می‌دهند. اگر این سرویس را در کشور راه‌اندازی کنیم، اولین مشتریان آن بیمارستان‌ها و وزارتخانه‌ها هستند زیرا علاوه بر سرعت، امنیت بالایی را نسبت به حمل و نقل جاده‌ای دارند. حالا ارزان‌سازی یکی از مباحث مهم طراحی و تولید این نوع هواپیماها است. در آمریکا ناسا از سال 2000 این برنامه‌ریزی را شروع کرده است و در چین نیز شروع شده و قیمت هدف این نوع هواپیماها 50 تا 60‌هزار‌دلار است.
این ارزان‌سازی در کشور ما چقدر است؟
در ایران تازه شروع شده است.
در چه مرحله‌ای است؟
اکنون با کمک معاونت علمی و فناوری 15 نقطه در کشور برای آموزش و استفاده عمومی این نوع هواپیماها مشخص شده که تا پایان سال کامل می‌شود. از زمان شروع این کار، تعداد متقاضیان برای استفاده از این محصول بالا رفته است و در صورتی که تیراژ بالا باشد، می‌توانیم آن را در داخل انجام دهیم. البته افزایش نرخ ارز این حرکت را کندتر خواهد کرد.
الان تیراژ چقدر است؟
خیلی بالا نیست. فرض کنید کل کسانی که تولید می‌کنند، صد تا در سال است.
از کی تا حالا؟
از 5/1سال پیش تا حالا. البته الان ظرفیت صد است که از همه آن استفاده نمی‌شود. مثلا سال گذشته از 30‌درصد این ظرفیت استفاده می‌شد، الان از 40‌درصد آن. اگر به حد مناسبی رسید، می‌توان روی تمام اجزای آن و حتی موتور آن به صورت بومی یا روی تولید موتور به صورت بین‌المللی به صورت مشترک کار کرد. درآن شرایط رسیدن به رقم 50 تا 60 هزار دلار کار سختی نیست.
چه میزان این هواپیماها در ایران توسط بخش خصوصی تولید می‌شود؟
بخش خصوصی طراحی این محصول را انجام داده و مجوز استاندارد هم گرفته است. بخش‌های خصوصی دیگری هم به صورت انتقال تکنولوژی روی این محصول کار می‌کنند که به مرور زمان آن را داخلی‌سازی می‌کنند. اما تا زمانی که تیراژ پایین باشد، کار روی اجزای اصلی صرفه اقتصادی ندارد.
گفتید قیمتش الان در ایران چقدر است؟
70 تا 80 هزار یورو است.
زمانی که وارد حوزه هوایی شدید، نقدهای زیادی به عملکرد و مدیریت پیشین شما بود و خیلی نقدها به برنامه‌هایی که شما برای آینده معرفی می‌کردید. از جمله در مورد ساخت ایران 140، یکی از موضعات بحث ایمنی آن بود. بحث دیگر آنکه با توجه به اینکه مونتاژ این هواپیما کار موفقی نیست، عدم اقبال به ایران 140 چنان بود که آقای خانلری، رییس وقت سازمان هواپیمایی گفته بود تا هستم اجازه پرواز به آن را نمی‌دهم. با توجه به همه اینها شما کارتان را انجام دادید. حالا ایران 140 به کجا رسیده است.
با توجه به سابقه ایران در هلیکوپترسازی، توان خیلی خوبی در بخش هوایی داریم. در دهه‌های 40 و 50 یکی از سه کشوری بودیم که بزرگ‌ترین ناوگان هلیکوپتری دنیا را داشتیم. یعنی از 50 سال پیش چندین هزار نفر روی آن کار کرده و متخصص شده‌اند. الان حداقل کارشان راه‌اندازی مجموعه‌های خدماتی بالگردی است. نگهداری و ساخت قطعات از دیگر رده‌هایی است که می‌توانند در آن فعالیت داشته باشند.
هر کشوری برای فعالیت وسیع در یک زمینه، ابتدا کاربرد آن را زیاد می‌کند؛ مثلا برزیل، ابتدا با واردات700‌هواپیمای کوچک و توزیع آن در بخش‌های مختلف، فرهنگ هوایی را بالا برد. الان یکی از چهار کشور طراح و ساخت هواپیما در دنیا، برزیل است. ما هزار بالگرد داشتیم اما کمتر روی توسعه آن دقت می‌کردیم. از سال 70 به بعد بالگردهای مختلفی ساختیم. حالا بالگردهای دو، پنج، 12 و 14 نفره در حال ساخت است و باید این پتانسیل را توسعه داد. حالا دو نوع بالگرد را تعریف کرده‌ایم که برند خودمان باشد. هشت و 14 تا 18 نفره را شروع کرده‌ایم که طی دو تا سه سال آینده به بازار ارایه می‌شود.
یعنی از طراحی تا ساخت، همه متعلق به ایران است؟
طراحی با خودمان است. البته منظور از طراحی این است که از متخصصان متعددی که در دنیا هستند استفاده می‌کنیم لیکن مالکیت معنوی آن متعلق به خودمان است. در اصل بخش‌هایی که خود تخصص داریم را انجام می‌دهیم و باقی را یا در دانشگاه ایجاد می‌کنیم یا از منابع در دسترس بین‌المللی کمک می‌گیریم. در این شرایط می‌توان برای نیاز داخل و خارج تولید داشت و با افزایش تیراژ، کار نیز بسیار سودآور خواهد شد.
بحث اصلی ایران 140 بود البته...
هواپیمای ایران 140 اکنون به 30 شهر ایران پرواز می‌کند و پروازهای خارجی‌اش را هم به امارات و قطر شروع کرده است.
چه تعداد هستند؟
انتخاب ایران 140، بسیار خوب بود. هواپیمایی که تازه طراحی شده بود و باید دو فاز را می‌گذراند تا سازمان هواپیمایی به آن اجازه پرواز می‌داد. یکی طی تمام تست‌ها و دیگری پرواز در خطوط تجاری هوایی به مدت چند هزار ساعت، تست‌ها توسط کشور طراح انجام شد تا برای تجاری شدن این هواپیما مجوز اخذ شود ولیکن پروازهای تجاری حداقل در ایران به صورت کامل انجام نشده بود. ما با کمک سازمان هواپیمایی کشوری، کارهای لازم برای پروازهای تجاری را انجام دادیم. الان حدود 70 هزار نفر را در 30 شهر جابه جا کرده و بیش از سه‌هزار ساعت پرواز ایمن را انجام داده و تعداد فعلی آن در ناوگان چهار فروند است که می‌توانیم خیلی سریع به 10 فروند برسانیم. علاوه بر آن نسل پیشرفته‌تر آن را هم تعریف کرده‌ایم که کارخانه طراح هواپیما آن را قبول کرده و آن را به عنوان نسل دوم تعریف کرده است. اکنون در حال مذاکره هستیم که مالکیت معنوی این هواپیمای جدید مال ما باشد یا آنها.
این چهارتا در کدام ایرلاین‌ها هستند؟
ایرلاین‌های ما بین شهرهای بزرگ حرکت می‌کنند که نیاز به هواپیمای بزرگ دارد. هواپیمای ایران 140 برای داخل یک استان است و مراکز استان را به شهرهای داخل استان وصل می‌کند.
یعنی پرواز در داخل یک استان؟
معمولا بله.
تعداد فرودگاه‌های ضررده کم نیستند. آن هم به این دلیل که از نظر اقتصادی صرف نمی‌کند که برای جابه‌جا شدن در یک استان از هواپیما استفاده کنند.
اولا در برخی استان‌ها وضعیت کسب و کار خیلی خوب است. شهری به نام لامرد در استان فارس است که بیشترین تجارت را با امارات دارد که یکی از خطوط پروازی ایران 140 از این شهر به دوبی است. یا مثلا شهرهای مرزی با کشورهای کناری. بنابراین باید بر مبنای تجمع تجارت و مسافر، مسیرهای پروازی را مشخص کرد. نکته دیگر اینکه ظرفیت این هواپیما 52 نفر است نه 300 نفر که نگران پر شدن کل ظرفیت آن باشید و نکته آخر اینکه این هواپیما قادر است در فرودگاه‌هایی فرود‌ آید که تجهیزات پایین هم کفایت می‌کند و مصرف بنزین آن کم است. بنابراین مناسب‌ترین انتخاب برای تمامی فرودگاه‌های کشور است که هم اکنون ضررده هستند.
فرودگاه‌های استان فارس و کرمان اتفاقا جزو ضررده‌ها هستند چون در شهرهایی با فاصله اندک فرودگاه هست و برای مسافر صرف نمی‌کند زمان سه ساعته را با آن هزینه بلیت انجام دهد. این هواپیما که برای یک استان تهیه شده، همان جایی است که مسافرت چندانی بین آن انجام نمی‌شود.
ضرردهی این فرودگاه‌ها به دلیل تعداد نشست و برخاست‌های هواپیماست. فرودگاه‌های سودده ما در حال حاضر شامل تهران، کیش و مشهد می‌شوند. حالا در کشور فرودگاه‌هایی ایجاد شده که چون تعداد پروازها به آنها پایین است، مقرون به صرفه نیست و این درست است. نکته دیگر اینکه همه فرودگاه‌های ما با سطح تجهیزات بالا احداث نشده‌اند. بنابراین حجم سرمایه‌گذاری در آنها پایین است؛ بنابراین به جای اینکه 150 سورتی داشته باشند، تا ضررده نباشند به عنوان مثال، اگر تا 20 سورتی هم داشته باشند، مقرون به صرفه هستند. این هواپیما فاصله 500 تا 700 کیلومتر را ظرف مدت نیم ساعت انجام می‌دهد و در زمانی کوتاه می‌تواند تعداد پروازهای زیادی به هر فرودگاه داشته باشد که به 20 پرواز در روز می‌رسد، در این حالت فقط باید در انتخاب شهرها دقت شود.
ایران 140 استانداردهای جهانی را هم گرفت؟
بله. برتری صنایع هوایی به سایر صنایع این است که قواعد آن جهانی است و تاییدیه سازمان هواپیمایی کشورمان به عنوان نماینده سازمان هواپیمایی کشوری جهانی، رسمی و مورد تایید دیگر کشورهای جهان است ضمن اینکه سازمان صنایع هوایی کشوری روسیه و اوکراین این هواپیما را تایید کرده‌اند و هم اکنون چند فروند این هواپیما در اروپا بین شهرهای مختلف پرواز می‌کند.
گفتید تولید‌کننده اصلی کارخانه اوکراینی است همچنان؟
بله، تولید‌کننده اصلی اوکراینی است و در روسیه هم تولید می‌شود و کشورهای دیگر روی تولید آن کار می‌کنند؛ زیرا هواپیمایی است که جایگزین نسل قبلی می‌شود و بازار خوبی دارد. آن هواپیمایی که آقای خانلری به آن ایراداتی گرفته بود که منکرش نمی‌شوم، به علت عدم طی مرحله تجاری‌سازی آن بود. اما در نهایت این فرآیند با همکاری جانشین آقای خانلری انجام شد. اتفاقا سازمان هواپیمایی کشور با توجه به اینکه این هواپیما تولید بومی دارد از توسعه آن حمایت می‌کند. حتی در پرواز به امارات، سازمان هواپیمایی امارات که مجوز پرواز این هواپیما را به دوبی صادر می‌کرد، به دلیل آنکه این هواپیما ساخت یک کشور همسایه است، خیلی ابراز شادی و افتخار می‌کرد. اکنون برنامه‌ریزی ساخت این هواپیما وارد فاز تازه‌ای شده و برنامه‌ریزی برای تولید مشترک با سه یا چهار کشور در دست بررسی است. با این وضع علاوه بر کاهش هزینه، طراحی نسل جدید آن را طی دو تا سه سال آینده شاهد خواهیم بود.
شرکا را نمی‌خواهید تنوع دهید؟ اینکه روس و اوکراین با ما همکاری داشته باشند، خیلی طبیعی است چون محصول خود آنها‌ست و این خیلی شادی‌آور نیست.
در کشورهای اسلامی جاهایی هستند که در بخش صنایع هوایی خیلی خوب کار کرده‌اند مانند اندونزی، مالزی و ترکیه که برنامه‌های خوبی دارند. قطر و امارات در پشتیبانی هواپیماهای مختلف برنامه دارند. پاکستان، هند و چین هم کارهای مشابه دارند. ما ابتدا باید قابلیت‌های خود را افزایش ‌دهیم و بعد به سمت کارهای بزرگ‌تر و با مشارکت این کشورها برویم.
شما برای تولید ایران 140 سه گام را تعریف کرده بودید که در مرحله اول پنج فروند، فاز دوم هفت فروند و در نهایت به تولید 10 فروند برسید و سپس سراغ پهن پیکر بروید. فاز دوم از چه زمانی آغاز می‌شود؟
آغاز فاز دوم از ابتدای سال آینده است و البته برای طراحی و تولید هواپیمای با ظرفیت صد تا 150 نفره مذاکراتی را با کشورهای دیگر و نیز طراحی داخلی آن با مشارکت دانشگاه‌های کشور داریم.
برای اجرای این فاز چقدر زمان در نظر گرفته‌اید؟
گام دوم تابع بودجه و زیرساخت‌های آن است. اگر این دو مهیا باشد، ظرف دو سال به تولید هواپیمای صد نفره به صورت مشترک که در این تولید مشترک سهم ایران 30 درصد و سهم شرکا 70‌درصد است، می‌رسیم. به این معنی که سه شریک هرکدام 30 درصد هواپیما را برای خودشان و دو شریک دیگر می‌سازند.
گام آخر چقدر زمان می‌برد؟
در آن مرحله ساخت هواپیماهای 150 نفره به بالا‌ست که یک پروژه بزرگ ملی است و از تیر امسال با چند گروه دانشگاهی و چند مجموعه دیگر شروع شده است.
الان یک چشم‌انداز دو ساله دادید. سال دیگر دولت عوض می‌شود. شما می‌گفتید سیاست به صنعت نزدیک است و نمی‌توانند از هم جدا شوند. در این شرایط، برنامه‌هایتان قابل تحقق است؟
بله. مسیری را مشخص کردیم که در دوره‌های مختلف خروجی‌های قابل قبولی دارد. با تغییر دولت، برنامه‌ها نه تنها ضعیف نمی‌شود؛ بلکه امیدواریم تقویت هم شود. در ضمن ما قصد تولید در سطوح بین‌المللی را داریم. همکاری‌های مشترک در صنایع هوایی بسیار رایج است و ما می‌توانیم این تولید مشترک را در سطح کشورهای اسلامی و منطقه داشته باشیم. باید روند برنامه‌ها طوری باشد تا انگیزه برای آیندگان ایجاد کند. اگر درست حرکت کنیم و از آن حمایت شود، ان‌شاءالله در دولت‌های مختلف آسیب نمی‌بیند.
بحث بر سر آسیب نیست؛ بلکه نگاه‌های متفاوتی است که خودتان هم به آن معتقد بودید. یک بحث هست که ما در صنایع خودروسازی که هنوز مونتاژ کار خوبی نیستیم چگونه می‌توانیم سازنده هم شویم. این بحث از زمان خودروسازی شما بوده و با شما به حوزه هوایی هم آمده است. ممکن است که این نگاه در دولت آینده منفی‌تر باشد و باز با توجه به حرف خودتان ممکن است آن نگاه این روند را متوقف کند. یا حتی سرعت بیشتری هم بگیرد.
من یک تجربه شخصی دارم. همیشه کارهایی که شروع کردم افق رو به آینده داشته و افرادی که وارد می‌شدند، انگیزه پیدا می‌کردند. این روند ممکن است کند شود، اما متوقف نمی‌شود. مثال آن طراحی خودرو رانا است. نکته دوم، ایجاد همکاری میان صنعت و دانشگاه است و کارکرد و نتایج آن برای کشور بسیار مثبت است. نکته دیگر، با توجه به آنکه در سال تولید ملی هستیم، در حال پایه‌گذاری برای تولید پایدار هستیم به طوری که تولید ملی مختص به امسال نباشد و برای یک دهه ادامه پیدا کند آن هم با محصولاتی که به روز باشد. مسلما همه دولت‌ها نیز برای ادامه چنین روندی انگیزه قوی دارند و حاضرند روی این نوع پروژه‌ها، سرمایه‌گذاری کنند و آخرین نکته برای اطمینان از ادامه روند موجود آن است که دولت یک کارگروه برای حمایت از صنعت هوایی ایجاد کرده که با دولت بعدی ادامه خواهد یافت. همچنین سند هوافضا تهیه شده که مبتنی بر نقشه جامع علمی و فناوری است. این سند بالادستی، یک سند ملی است که وابسته به دولت‌ها نیست و تمام برنامه‌های فعلی مبتنی بر همین اسناد بالا دستی است.
اولین هواپیمای پهن پیکر ایران کی ساخته می‌شود؟
به دو عامل برنامه‌ریزی دقیق و بودجه بستگی دارد. با وجود شرایط مطلوب، ظرف پنج سال به نمونه‌پردازی آن می‌رسیم.
نگاه صنعت هوایی که قرار نبوده داخلی باشد، برای آن چه کرده‌اید؟
در این زمینه چند کار کرده‌ایم. بعد از ایران 140 برای تولید مشترک برنامه‌ریزی کرده‌ایم. نگاه اصلی ما در این صنعت نفوذ به بازارهای بین‌المللی است. از سال 89 که در این بخش مستقر شده‌ام، حجم صادرات قطعات هوایی، خدمات، محصولات هوایی و فناوری هوایی شش برابر شده و امید است در سال 92 صادرات را نسبت به سال 91 دو برابر کنیم.
این صادرات به کدام کشورها بوده؟
به 15 تا 16 کشور. الان با کشورهایی که روابط خوبی داریم، کار می‌کنیم. اگر روابط بهتر شود، قطعا مخاطبان بیشتری خواهیم داشت. خیلی از همکاران بین‌المللی‌مان با دیدن عملکرد ما، آن را هم تحسین کرده‌اند و هم برنامه‌ریزی برای بالا بردن حجم روابط خود در صنایع هوایی با ما را دارند.
آن تحسین‌کنندگان و تایید‌کنندگان خود نیز جزو تولید‌کنندگان بوده‌اند؟
بعضی از آنها بله.
نام چندتا از آن کشورها را می‌برید؟
این کشورها در حوزه خاورمیانه، آمریکای لاتین، شمال و غرب آفریقا هستند برای توسعه بیشتر صادرات بر کشورهای دیگر از هم اکنون نیز برای حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا به عنوان سازنده حضور داشته باشیم؛ البته بیشترین تمرکز بر بخش خصوصی است.
شرکایی که تاکنون موفق به جذب آنها برای کار مشترک شده‌اید، از کدام کشورها هستند؟
سه سال زمان خیلی زیادی برای این کار نیست. اما برای هواپیمای صد نفره به این ترکیب رسیده‌ایم.
رایزنی هم کرده‌اید؟
رایزنی کرده‌ایم و قبول هم کرده‌اند.
کجاها هستند؟
مثلا هواپیمای صد نفره را با اوکراین و روسیه. یا در مورد 140 با توجه به اینکه بخش‌های مختلف به آن توجه نشان می‌دهند، می‌خواهیم یک کنسرسیوم تعریف کنیم تا با تبادل کار را پیش ببریم که اگر طبق برنامه‌ها پیش برود، سال دیگر کارش را شروع می‌کنیم.
وقت بیرون آمدن از ایران‌خودرو هنوز برنامه‌های زیادی داشتید برای اجرا، اما ادامه نیافت. اینجا هم برنامه‌های زیادی را دارید. ماندگاری‌تان را به اندازه این برنامه‌ها می‌بینید؟
من به دنبال نهادینه شدن کار طبق استاندارد بالا دستی هستم تا هر کس پس از من نیز همان را ادامه دهد. در ایران خودرو این اسناد بالادستی وجود نداشت.
یعنی مدیری هستید که زمینه‌سازی می‌کنید و می‌روید؟
بله. من سعی کرده‌ام که در هر حوزه‌ای که مسوولیت می‌گیرم برای یک دهه برنامه‌ریزی کنم و سعی می‌کنم آن را به جایی برسانم که نفر بعدی به آن افتخار کند و آن را به پیش ببرد و کامل کند کما‌اینکه در ایران‌خودرو هم با وجود عدم اسناد بالا دستی من راهبردهای کلان مدیرعامل قبلی را ادامه داده و آن را کامل کردم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.