|

درباره پست‌آنارشیسم

سال نیومن (متولد 1972) واضع اصطلاح «پست‌آنارشیسم» است، واژه‌ای برای نامیدن شاخه‌هایی از فلسفه سیاسی که آنارشیسم قرن 19 را از صافی پساساختارگرایی عبور می‌دهد. سال نیومن در سال2001 کتاب «از باکونین تا لکان: اقتدارستیزی و برهم‌زدن قدرت» را انتشار داد و در آن به کندوکاو در ویژگی‌های سرشت‌‌نمای تئوری آنارشیسم پرداخت؛ نظریه‌ای که معتقد است حکومت و سلسله‌مراتب [= پایگان‌بندی] قالب‌های نامطلوب و مذمومی برای سازماندهی جامعه‌اند. سال نیومن می‌کوشد با استمداد از پاره‌ای مفهوم‌های تفکر پساساختارگرایی، تئوری آنارشیسم سنتی را از محدودیت‌هایش برهاند و از طرف دیگر تفکر چپ رادیکال را با افق نوگشوده آنارشی رو‌دررو سازد. نیومن در مقاله «آنارشیسم و سیاست کین‌توزی» اشاره می‌کند، از میان همه نهضت‌های سیاسی قرن 19 که نیچه به آنها بدوبیراه می‌گوید- از سوسیالیسم تا لیبرالیسم- گزنده‌ترین و کینه‌توزانه‌ترین تعبیرها را برای کوبیدن آنارشیست‌ها کنار می‌گذارد. نیچه فعالان این نهضت را «سگ‌های آنارشیستی» می‌خواند که در کوچه‌پس‌کوچه‌های فرهنگ و خیابان‌های تمدن اروپا پرسه می‌زنند، طامات می‌بافند و یاوه می‌گویند: از دید او، آنارشیت‌ها عصاره «اخلاقیات دد و دامی» توده‌های رمه‌وار و بی‌شعوری بودند که وجه غالب سیاست دموکراتیک مدرن محسوب می‌شوند. نیچه معتقد بود بذر آنارشیسم در خاک مزرعه‌ای بررسته و ریشه‌دوانیده است که علف‌های هرز و عفونی «کین‌توزی» ریشه‌هایش را فاسد و مسموم کرده است، یعنی مشی سیاسی و نفرت‌آلود و کینه‌جوی ضعیفان و مستضعفان، یا همان که نیچه زیر عنوان «اخلاق بردگان» به باد انتقاد می‌گیرد. نیومن می‌کوشد نشان دهد که گفته‌های نیشدار و زهرآگین نیچه را نباید به سادگی حمل بر بیزاری محافظه‌کارانه او از هرگونه سیاست رادیکال و تعصب و پیشداوری فاحش نسبت به هر نوع اقدام بنیادستیزانه جمعی قلمداد کرد، بلکه باید اتهام‌های بیرحمانه او را به آنارشیسم جدی گرفت: نیچه فیلسوف واقعی را «پزشک فرهنگ» می‌دانست و در این مقام چه‌بسا روی بیماری مهلکی دست گذاشته بود که قوه تخیل سیاسی رادیکال مبارزان آنارشیست (و سوسیالیست) قرن 19 (و کسی چه می‌داند، شاید قرن 20) را مبتلا کرده بود. در مقابل، سال نیومن به سراغ یکی دیگر از چهره‌های کلیدی تفکر رادیکال قرن نوزدهم می‌رود که به زعم او (جنگ با دولت: آنارشیسم اشتیرنر و دلوز) غالبا در نظریه سیاسی معاصر تاثیرش نادیده گرفته شده: ماکس اشتیرنر. نیومن گمان می‌کند همگرایی حیرت‌آوری میان اندیشه سیاسی اشتیرنر و نظریه پساساختارگرایی، به‌ویژه به لحاظ کارکرد قدرت، وجود دارد. بر این اساس، نیومن به شباهت‌های مهم اشتیرنر و ژیل دلوز به عنوان دو فیلسوف دولت‌ستیز و اقتدارستیز اشاره می‌کند و سعی دارد ثابت کند که نقد اشتیرنر بر دولت از بسیاری جهات پیش‌بینی ضدیت دلوز با اندیشه‌های دولت‌گرا از منظر پساساختارگرایی است. از نظر نیومن، در کارهای هر دو فیلسوف می‌توان رگه‌هایی از آنارشیسمی ضد ذات‌باور و مابعد اومانیستی یافت که ضمن تامل و باز‌اندیشی در حدود و ثغور آنارشیسم کلاسیک، از محدودیت‌های آن برمی‌گذرد. مقاله‌ای که ترجمه‌اش را می‌خوانید در تب‌وتاب کارزارهای انتخاباتی آمریکا در سال 2008 نوشته شده و بازخوانی آن در سال 2012 که اوباما بار دیگر به رییس‌جمهوری رسیده است خالی از لطف نیست. پست‌آنارشیست‌ها به تأسی از اشتیرنر «دولت» (state) را موجودیتی انتزاعی می‌دانند که از تجلیات و تظاهرات انضمامی متفاوتش فراتر می‌ایستد اما در عین حال از طریق آنها عمل می‌کند. از این حیث، «دولت» صرفا نهادی خاص نیست که در مرحله خاصی از تاریخ موجودیت یافته است. دولت یکی از اصول و مبانی انتزاعی قدرت و اقتدار است که همواره در قالب‌ها و صورت‌های مختلف وجود داشته است و با این حال همواره به نحوی از انحا چیزی «بیش از» این فعلیت‌یابی‌های جزیی و خاص خود بوده است. به اعتقاد اشتیرنر و قاطبه پساآنارشیست‌ها «دولت» نهادی است که به موجب ذاتش ستمگر و ظالم است.
سال نیومن (متولد 1972) واضع اصطلاح «پست‌آنارشیسم» است، واژه‌ای برای نامیدن شاخه‌هایی از فلسفه سیاسی که آنارشیسم قرن 19 را از صافی پساساختارگرایی عبور می‌دهد. سال نیومن در سال2001 کتاب «از باکونین تا لکان: اقتدارستیزی و برهم‌زدن قدرت» را انتشار داد و در آن به کندوکاو در ویژگی‌های سرشت‌‌نمای تئوری آنارشیسم پرداخت؛ نظریه‌ای که معتقد است حکومت و سلسله‌مراتب [= پایگان‌بندی] قالب‌های نامطلوب و مذمومی برای سازماندهی جامعه‌اند. سال نیومن می‌کوشد با استمداد از پاره‌ای مفهوم‌های تفکر پساساختارگرایی، تئوری آنارشیسم سنتی را از محدودیت‌هایش برهاند و از طرف دیگر تفکر چپ رادیکال را با افق نوگشوده آنارشی رو‌دررو سازد. نیومن در مقاله «آنارشیسم و سیاست کین‌توزی» اشاره می‌کند، از میان همه نهضت‌های سیاسی قرن 19 که نیچه به آنها بدوبیراه می‌گوید- از سوسیالیسم تا لیبرالیسم- گزنده‌ترین و کینه‌توزانه‌ترین تعبیرها را برای کوبیدن آنارشیست‌ها کنار می‌گذارد. نیچه فعالان این نهضت را «سگ‌های آنارشیستی» می‌خواند که در کوچه‌پس‌کوچه‌های فرهنگ و خیابان‌های تمدن اروپا پرسه می‌زنند، طامات می‌بافند و یاوه می‌گویند: از دید او، آنارشیت‌ها عصاره «اخلاقیات دد و دامی» توده‌های رمه‌وار و بی‌شعوری بودند که وجه غالب سیاست دموکراتیک مدرن محسوب می‌شوند. نیچه معتقد بود بذر آنارشیسم در خاک مزرعه‌ای بررسته و ریشه‌دوانیده است که علف‌های هرز و عفونی «کین‌توزی» ریشه‌هایش را فاسد و مسموم کرده است، یعنی مشی سیاسی و نفرت‌آلود و کینه‌جوی ضعیفان و مستضعفان، یا همان که نیچه زیر عنوان «اخلاق بردگان» به باد انتقاد می‌گیرد. نیومن می‌کوشد نشان دهد که گفته‌های نیشدار و زهرآگین نیچه را نباید به سادگی حمل بر بیزاری محافظه‌کارانه او از هرگونه سیاست رادیکال و تعصب و پیشداوری فاحش نسبت به هر نوع اقدام بنیادستیزانه جمعی قلمداد کرد، بلکه باید اتهام‌های بیرحمانه او را به آنارشیسم جدی گرفت: نیچه فیلسوف واقعی را «پزشک فرهنگ» می‌دانست و در این مقام چه‌بسا روی بیماری مهلکی دست گذاشته بود که قوه تخیل سیاسی رادیکال مبارزان آنارشیست (و سوسیالیست) قرن 19 (و کسی چه می‌داند، شاید قرن 20) را مبتلا کرده بود. در مقابل، سال نیومن به سراغ یکی دیگر از چهره‌های کلیدی تفکر رادیکال قرن نوزدهم می‌رود که به زعم او (جنگ با دولت: آنارشیسم اشتیرنر و دلوز) غالبا در نظریه سیاسی معاصر تاثیرش نادیده گرفته شده: ماکس اشتیرنر. نیومن گمان می‌کند همگرایی حیرت‌آوری میان اندیشه سیاسی اشتیرنر و نظریه پساساختارگرایی، به‌ویژه به لحاظ کارکرد قدرت، وجود دارد. بر این اساس، نیومن به شباهت‌های مهم اشتیرنر و ژیل دلوز به عنوان دو فیلسوف دولت‌ستیز و اقتدارستیز اشاره می‌کند و سعی دارد ثابت کند که نقد اشتیرنر بر دولت از بسیاری جهات پیش‌بینی ضدیت دلوز با اندیشه‌های دولت‌گرا از منظر پساساختارگرایی است. از نظر نیومن، در کارهای هر دو فیلسوف می‌توان رگه‌هایی از آنارشیسمی ضد ذات‌باور و مابعد اومانیستی یافت که ضمن تامل و باز‌اندیشی در حدود و ثغور آنارشیسم کلاسیک، از محدودیت‌های آن برمی‌گذرد. مقاله‌ای که ترجمه‌اش را می‌خوانید در تب‌وتاب کارزارهای انتخاباتی آمریکا در سال 2008 نوشته شده و بازخوانی آن در سال 2012 که اوباما بار دیگر به رییس‌جمهوری رسیده است خالی از لطف نیست. پست‌آنارشیست‌ها به تأسی از اشتیرنر «دولت» (state) را موجودیتی انتزاعی می‌دانند که از تجلیات و تظاهرات انضمامی متفاوتش فراتر می‌ایستد اما در عین حال از طریق آنها عمل می‌کند. از این حیث، «دولت» صرفا نهادی خاص نیست که در مرحله خاصی از تاریخ موجودیت یافته است. دولت یکی از اصول و مبانی انتزاعی قدرت و اقتدار است که همواره در قالب‌ها و صورت‌های مختلف وجود داشته است و با این حال همواره به نحوی از انحا چیزی «بیش از» این فعلیت‌یابی‌های جزیی و خاص خود بوده است. به اعتقاد اشتیرنر و قاطبه پساآنارشیست‌ها «دولت» نهادی است که به موجب ذاتش ستمگر و ظالم است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.