|

دختر «آیت‌الله» روایت کرد

سال سخت خانواده هاشمی

اعظم ویسمه/عکس:‌مهدی حسنی، شرق

سال سخت خانواده هاشمی
وقتی روبه‌روی دختر 52 ساله علی‌اکبر هاشمی‌رفسنجانی می‌نشینم، فکر می‌کنم مقابلم فردی نشسته که روزی در این کشور دختر رییس‌جمهور بوده و روزی دختر رییس مجلس؛ امروز هم گرچه خیلی‌ها معتقد هستند هاشمی‌رفسنجانی جایگاه گذشته خود را در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران ندارد و با زندانی شدن دو فرزندش موقعیت او متزلزل شده اما فاطمه هنوز دختر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام است اگرچه خواهر دو زندانی در همین نظام باشد. فاطمه هاشمی‌رفسنجانی بهرمانی، فرزند ارشد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی شاید تا چندی پیش بی‌سروصدا‌ترین فرد این خانواده بود که کمتر مصاحبه می‌کرد و چهره سیاسی و جنجالی‌ای شناخته نمی‌شد اما با بازداشت فائزه و مهدی هاشمی به یکباره فاطمه هاشمی در عرصه خبری ظاهر شد. مواضع و واکنش‌های تند و جنجالی او کار را به جایی رساند که به گفته خودش با تذکر و عصبانیت پدر مواجه شده که «مادرت تحمل بازداشت سه فرزند را ندارد.» خودش اما می‌گوید: «وقتی به خانواده آدم می‌رسد دیگر جای سکوت نیست.» سال گذشته سال پرحادثه‌ای برای خانواده هاشمی‌رفسنجانی بود. فائزه هاشمی برای اجرای حکم شش ماه حبس راهی زندان شد. مهدی هاشمی از انگلیس برگشت و فردای ورود به کشور برای انجام تحقیقات پرونده‌اش بازداشت شد. اتهامات فراوانی در رسانه‌های نزدیک به دولت و جریانات تندرو اصولگرا علیه هاشمی‌ها مطرح و گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال حضور رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده مطرح شد. با فاطمه هاشمی در ساختمان بنیاد بیماری‌های خاص پیرامون سال 91 خانواده هاشمی و اتفاقات آن به گفت‌وگو نشستیم.
چه روندی طی شد تا بنیاد بیماری‌های خاص در کشور شکل گرفت؟
من به واسطه اینکه دختر رییس‌جمهور در آن زمان بودم، بیماران و خانواده‌های بیماران با من ارتباط برقرارمی‌کردند تا از این طریق مشکلاتشان را به پدرم برسانم. خود من دو، سه‌سالی بود که با بیماران تالاسمی، هموفیلی و دیالیزی آشنایی داشتم. احساس می‌کردم که به این بیماران خیلی بی‌توجهی شده، اینها بیمارانی هستند که دایما نیاز به مراقبت دارند و حتما باید یک کار نهادینه برای آنها کرد.
پیش از این هیچ انجمن حمایتی در کشور برای بیماران خاص نبود؟
انجمن‌ها در حد محدود بودند که کمک‌هایی در زمینه تامین غذا یا امکانات معیشتی به بیماران می‌رساندند ولی به صورت محدود! به نظر من باید یک فکر اساسی برای آنها می‌شد که دارو و هزینه کامل درمان آنها تامین شود. در این مدت با پدرم خیلی صحبت می‌کردم، مرتبا گزارش‌ها را به ایشان می‌دادم، حتی ایشان یکی، دو بازدید داشتند که از ایشان خواستم بیایند با این بیماران از نزدیک آشنا شوند و خوشبختانه گزارشی که تهیه می‌شد (البته هنوز بنیاد شکل نگرفته بود و به عنوان فردی خودم این کارها را می‌کردم) نشان داد که خیلی می‌شود کارهای بزرگی را برای این بیماران انجام داد که حقشان داده شود. حرف من این بود که به این بیماران که از جاهای مختلف کمک مستقیم و غیرمستقیم می‌شود همه از یک‌جا باشد. پیشنهادم این بود که بهتر این است که این‌ بیماران از طریق خود وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر، بیمه شوند و درمانشان کاملا رایگان باشد. خوشبختانه همان زمان پیشنهادها را تهیه کردیم و به دولت و سازمان برنامه و بودجه ارایه دادیم و این سه گروه را به عنوان بیماران خاص شناختند. از آن به بعد درمانشان رایگان شد. لازم است اینجا از مرحوم دکتر حبیبی یادی کنم، ایشان خیلی به ما کمک کردند. اولین اقدام بیمه کردن بیماران خاص بود. حتی آن موقع بیمه‌ها می‌گفتند هزینه‌های این بیماران بالاست و تقبل نمی‌کردند. ریاست‌جمهوری خودش متقبل شد که سرانه این بیماران را تا یکی، دو سال بپردازد تا این وضع ثبات و پایداری پیدا کند.
پس در واقع شانسی که آوردید این بود که آقای هاشمی پدرتان همان موقع رییس‌جمهور بودند.
بله! اگر نبودند که من این کار را نمی‌کردم. این یک امتیازی بود که من بتوانم به طور مستمر گزارشات را به ایشان بدهم و ایشان هم چون نسبت به مردم یک نگاه خاص دارند و زندگی خوب را حق آنها می‌دانند، موافقت کردند. به همین دلیل هم با اینکه حتی وزارت بهداشت با بیماری‌خاص شدن این بیماری‌ها مخالفت می‌کرد، ولی ایشان تاکید داشت که باید حتما این کار انجام شود.
وزارت بهداشت به چه دلیل مخالف بود؟
وزارت بهداشت می‌گفت هزینه‌های این‌ بیماران بالا است و اگر اینها بیماران خاص شوند و ما بخواهیم همه هزینه‌های‌شان را بدهیم، بودجه خیلی زیادی می‌خواهد، پدرم هم معتقد بود که وزارت بهداشت باید پیشنهاد دهد و دولت در بودجه کشوری بودجه وزارت بهداشت لحاظ کند، تا این کار انجام شود.
این همکاری‌ با پدرتان به غیر از بنیاد بیماری‌های خاص درجاهای دیگر هم صورت گرفت؟
بله، خیلی جاها خودش را نشان داده است، بالاخره آن موقع مردم خیلی به ما که دختر رییس‌جمهور بودیم، مراجعه می‌کردند؛ مشکلات و نامه‌های زیادی داشتند، من شاید غیراز کار بنیاد روزانه 30-20 نامه مردمی دریافت می‌کردم. هر جایی که می‌رفتم یا تماسی می‌توانستم برقرار کنم نیازمندان به من نامه می‌دادند، این نامه‌ها را به دفتر پدر انتقال می‌دادم. البته آن موقع هم دفتری نبود و خودم پیگیری می‌کردم، تماس می‌گرفتم، نامه را در خانه می‌فرستادم و به عنوان یک فرد رابط این کار را انجام می‌دادم یا در بحث زنان به همین صورت فعال بودم.
پس شما هم مثل فائزه خواهرتان به بحث زنان وارد شدید. چه فعالیت‌هایی داشتید؟
آن زمان که پدرم رییس‌جمهور شدند، من در سازمان تبلیغات، همکار خانم شهلا حبیبی بودم، ایشان فعالیت‌های گسترده‌ای را در رابطه با معرفی و شخصیت زن مسلمان داشتند که فکر می‌کنم اولین نمایشگاه تشخیص و منزلت زن در نظام اسلامی در سال 70 را برگزار کردند. در آنجا زن‌هایی را پیدا کرده بودند که فعالیت‌های اجتماعی گسترده در زمینه‌های مختلف داشتند. خانم‌های پزشک، پرستار، هنرمند، محقق و... ایشان نمایشگاهی گذاشتند و زن‌هایی را که فعالیت اجتماعی در سطح بالا داشتند انتخاب و سمینارهایی را برگزار کردند. خود این اقدامات منجر شد که یک پیشنهادی را به پدرمان ارایه دهیم (البته خانم حبیبی این پیشنهاد را تهیه کردند) ‌که بالاخره شما باید یک وزیر زن داشته باشید یا باید یک معاونی را در امور زنان در نهاد ریاست‌جمهوری داشته باشید. پدر من هم چیزی را تا توجیه و مطمئن نشوند که به درد کشور می‌خورد به راحتی قبول نمی‌کنند. خیلی جلسات گذاشته شد خانم بهروزی آمدند، خانم حبیبی بودند. خود من بودم و یک سری خانم‌های دیگر... بالاخره ایشان قبول کردند در حد مشاور، یک خانم در هیات دولت حضور داشته باشد؛ یعنی گفتند بالاخره اگر کار اجرایی در کشور صورت می‌گیرد زن و مرد ندارد و ما برای همه کار می‌کنیم. اولین مشاور رییس‌جمهور در امور زنان را ایشان در آن موقع گذاشتند و دفتر امور زنان‌نهاد ریاست‌جمهوری را راه‌اندازی کردند. خواهرم، فائزه در زمینه ورزش بانوان که خیلی مظلوم واقع شده بود، ارتباطات زیادی را با پدرم داشتند. بالاخره سعی می‌کردیم که اگر مردم مشکلاتی داشتند و اطلاعاتی را می‌گرفتیم، به پدر منتقل کنیم.
از نامه‌هایی که مردم به شما می‌دادند و از نقش واسطه و انتقال مطالب به آقای هاشمی گفتید. کلا دختر آقای هاشمی بودن که یک زمان رییس‌جمهور و رییس مجلس بودند و الان رییس مجمع تشخیص نظام هستند، چه حسی دارد؟
البته حس خاصی را در آدم ایجاد نمی‌کند ولی اگر بتوانید مشکل مردم را حل کنید خوب است. من خاطره‌ای که هیچ وقت یادم نمی‌رود این است که زمان جنگ پدر من رییس مجلس بودند. مادر من به بیمارستان‌ها سر می‌زد، مجروحان جنگی که در بیمارستان به امکاناتی احتیاج داشتند را بررسی می‌کردند. من هم به همراه مادر و خانم‌های دیگر به بیمارستان می‌رفتم. یک روز به بیمارستان شهدا رفته بودیم و مادرم باخانم‌ها از مجروحان جنگی بازدید می‌کردند. دیدم خانمی که خیلی هم زبانش را نمی‌فهمیدم در سالن بیمارستان داد و بیداد می‌کند. این خانم یک کودک که سر او شکسته بود، در بغل داشت. رفتم جلو و دیدم به زبان خودش به همه مسوولان بد و بیراه می‌گوید. معلوم شد که بچه او سرش شکسته و احتیاج به بخیه دارد. کارکنان بیمارستان به این زنی که هیچ چیز بلد نبود، گفته بودند: «خودت برو نخ بخیه بخر و بیار اینجا، که ما بخیه بزنیم.» بعد من گفتم حق با این خانم است. مسوولین را می‌شناسد و می‌بیند که آنها به بچه‌اش نمی‌رسند به آنها ناسزا می‌گوید. آمدم قضیه را برای پدرم تعریف کردم. همان موقع بلافاصله پدرم با وزارت بهداشت تماس گرفت و گفت این چه شیوه‌ای است که شما در بیمارستان‌ها راه انداختید که مردم خودشان بروند وسایل‌شان را تهیه کنند. گفتند باید به این سمت بروید که همه چیز در بیمارستان‌ها باشد و همه بتوانند استفاده کنند. از اینکه آدم حس می‌کرد، می‌تواند این‌طور رابطه برقرار کند و وضعیت کشور تغییر پیدا کند و مشکلات مردم حل شود، حس خوبی را در آدم ایجاد می‌کند.
به واسطه اینکه دختر آقای هاشمی بوده‌اید از این ارتباطات استفاده کرده‌اید. در نقطه مقابل شده به دلیل اینکه دختر ایشان هستید، سنگ‌اندازی‌هایی در کار شما شود؟
فراوان. ما بنیاد بیماران خاص را سال 75 احداث کردیم و سال 76 به ثبت رسید. در همان سال مصوبه سه‌گروه بیماران خاص را گرفتیم. پیشگیری از تالاسمی بود که روی زمین مانده بود، البته شروع شده بود ولی خیلی ناقص و کند پیش می‌رفت. به هر حال ما مصوبه‌ای گرفتیم که همه قبل از ازدواج آزمایش اجباری دهند و جزو مراحل قبل از عقد باشد که خوشبختانه این هم در آن زمان اتفاق افتاد. بحث دیگر هدیه ایثار بود. پیوند کلیه که در مقابل کلیه، یک رقمی را می‌دادند و‌دهنده و گیرنده کلیه با هم ارتباط برقرار می‌کردند. وقتی این مسایل را برای پدرم توضیح دادم گفتم وظیفه دولت است که این پول را بدهد نه خود دهنده. همان زمان تصویب کردند معادل 20 سکه که آن موقع یک‌میلیون تومان می‌شد به عنوان هدیه ایثار به کسی که کلیه‌اش را به یک نفر دیگری می‌دهد، پرداخت شود. همه اینها در زمان ایشان اتفاق افتاد. بعد دولت جدید آمد و علیه بنیاد شروع به فعالیت کردند. اگر روزنامه‌های آن زمان را ورق بزنید، می‌بینید که آن زمان خیلی علیه بنیاد بیماری‌های خاص فضاسازی شد. ولی فعالیتی که آنها علیه ما می‌کردند، باعث شد، بنیاد قوی‌تر شود. یعنی ما بیشتر به این سمت رفتیم که همه‌کارهایمان را سازمان‌یافته کنیم و بالاخره یک چتر قانونی محکمی برای خودمان ایجاد کنیم که کمتر بتوانند ما را اذیت کنند.
یعنی از حالت ارتباطی و رابطه دختر و پدری خارج شد.
بله! کارها به آن سرعت پیش نمی‌رفت، پروسه قانونی و ثبت زمان بیشتری می‌برد. اما تلاش کردیم، کارهایمان را جلو بردیم و حتی پیشنهادی به مجلس دادیم که ما به عنوان نهاد عمومی غیردولتی هم به تصویب رسیدیم و هرروز کارهایمان را گسترده‌تر کردیم. ولی بنیاد بیماری‌های خاص مخالفت‌های خیلی شدیدی را از ناحیه دولتی که بعد از پدرم آمد، داشت. البته خود آقای خاتمی شخصا حمایت می‌کردند و همیشه جلوی افرادی که با ما مخالفت می‌کردند، می‌ایستادند.
یعنی آن دید سیاسی همیشه بر فعالیت‌های شما حاکم بوده است.
همیشه بود، آن موقع محکم‌تر بود.
در دولت نهم و دهم چطور؟
در دولت نهم و دهم برای بنیاد بیماری‌های خاص مشکلی نداشتیم، حتی کمک‌ها بیشتر شد.
شما می‌گویید به عنوان یک واسطه‌دلتان خواسته مشکلات مردم را به پدرمنتقل کنید و هر جایی توانستید به حل آن مشکلات کمک کردید. ولی در جامعه و افکارعمومی نگاه دیگری همیشه به خانواده هاشمی بوده که خیلی مثبت هم تلقی نمی‌شود. یک دید خاص چه از نظر ثروت این خانواده و چه از نظر فاصله طبقاتی مطرح بوده! دلیل آن را چه می‌دانید؟
بالاخره سخت است چون من دختر چنین فردی هستم، بخواهم صحبت کنم ولی من خارج از پدر بودن آقای هاشمی به دلیل شخصیت ایشان این مسایل را می‌گویم. ایشان فرد خیلی تاثیرگذاری در صحنه سیاست ایران بود و همان زمان هم که مبارزه می‌کرد محور اصلی مبارزه قبل از انقلاب بود. همه گروه‌های سیاسی از ایشان توقع‌های خاصی داشتند و ایشان هم حمایت‌های گسترده‌ای را می‌کردند. اولین گروهی که با پدرم سر خصومت گذاشت مجاهدین خلق بودند. به دلیل اینکه در آنها انحراف ایجاد شده بود و پدرم به آنها کمک نمی‌کردند و آنها هم از این قضیه ناراحت بودند. به همین دلیل مقابل پدر من موضع‌گیری می‌کردند. بعد هم گروه فرقان بحث ثروت خانوادگی ما را مطرح کردند. من حتی یادم است دانشگاه که می‌رفتم اول انقلاب یک خانمی از مجاهدین خلق بود که من را نمی‌شناخت به خود من راجع به عروسی دختر آقای رفسنجانی می‌گفت که چه لباسی داشته، چه گل‌هایی از خارج آوردند و جالب این بود که ما اصلا عروسی و هیچ مراسمی نگرفته بودیم. یک شب در سر سفره شام فقط خانواده خودم و خانواده همسرم بودند که این عقد از ناحیه پدرم و مرحوم لاهوتی انجام گرفت. تا چهارسال بعد که من به خانه خودم رفتم و یکسری از دوستانم را به خانه دعوت کردم، مراسم ما همین بود. من هرچه به آن خانم می‌گفتم من دختر آقای رفسنجانی را می‌شناسم با او آشنایی دارم، شما‌ به دروغ این حرف‌ها را می‌زنید می‌گفت نه ما خودمان با آنها آشنا بودیم، ما درعروسی‌شان بودیم. بنابراین می‌خواهم بگویم این شایعات از آن زمان که ایشان اکثرا در زندان بودند و رژیم فرصت به ایشان نمی‌داد و امکان برخورداری از رانت و مانند آن نبود نسبت به ایشان شروع شد. بعد از انقلاب هم ایشان اولین کسی بود که متن حکم نخست‌وزیری آقای بازرگان را خواند و امام آن حکم را دادند. پدر من ایشان را در شورای انقلاب گذاشتند و بعد اولین کسی که بعد از انقلاب در تریبون سخنرانی کرد، ایشان بود. با این جایگاه بالاخره باز هم یک‌سری از گروه‌های سیاسی و حسادت‌هایی که وجود داشت به این قضیه دامن زد.
چرا این شایعه‌ها فقط پیرامون آقای هاشمی بود؟
آن موقع فقط پدر من نبود. شهید بهشتی هم بودند به ایشان هم همین حرف‌ها را می‌زدند، یک موقع هم به آقای مطهری آن اوایل می‌گفتند. یادم است آقای مطهری تنها روحانی بنز سوار قبل از انقلاب و بعد از انقلاب بود. هر روز که جلوتر آمدیم و حضور پدرم در صحنه سیاست پررنگ‌تر و نفوذشان بیشتر و اثرگذاری‌شان در کشور بیشتر شد، این حرف‌ها زده شد و دیگر فقط از ناحیه مجاهدین نبود. مخالفان سیاسی چه در داخل و چه خارج از کشور مطرح می‌کردند. من فکر می‌کنم به صورت یک جریان درآمده بود. خود من هم خیلی جاها با آدم‌هایی روبه‌رو می‌شدم که من را نمی‌شناختند و دروغ‌‌های بی‌شماری را درباره خانواده هاشمی رفسنجانی می‌گفتند. هنوز هم این حرف‌ها ادامه دارد.
قبول دارید همین نگاه تاثیرش را در افکار عمومی گذاشته است. یعنی در انتخابات سال84 وقتی هاشمی رفسنجانی و احمدی‌نژاد مقابل هم قرار گرفتند، بحث ساده‌زیستی و شعارهای احمدی‌نژاد مورد توجه قرار گرفت و پیروز شد؟
این تاثیر را در عوام می‌گذارد ولی در نخبگان کشور این‌طور نیست، نخبگان مدیریت کشور را می‌خواهند. این حرف‌ها تاثیری روی نخبگان کشور ندارد ولی در عوام می‌تواند، اثرگذار باشد. عوام جامعه خیلی مطالعه و تحقیق نمی‌کنند. نمی‌توانند تحلیل کنند، به همین دلیل اطلاعاتشان نسبت به مسایل کمتر است.
ولی همان عوام در انتخابات شرکت کرده و رای می‌دهند؟
هر دو گروه شرکت می‌کنند.
به اعتقاد شما این مشکل را چطور می‌توان حل کرد. نخبه‌ها و عوام نزدیک شوند و آن فاصله برداشته شود؟
به مرور زمان نزدیک می‌شوند. الان شما خودتان می‌بینید، زمان حالا با قبل فرق کرده است.
یعنی فکر می‌کنید از سال 84 به بعد نگاه‌ها به خانواده هاشمی تغییر کرده است؟
بله، مردم در این سال‌ها شاهد بودند که آقای هاشمی با آن بصیرتی که داشتند اتفاقاتی که افتاد را از قبل پیش‌بینی می‌کردند. حملات در این سال‌ها خیلی بیشتر شد، بالاخره مردم هم این احساس را دارند که وقتی زیادی به یک نفر حمله می‌کنند، این حمله‌ها می‌تواند معنی‌دار باشد. بعد هم اتفاقاتی که در این چند سال افتاد، تخلفات و سوءمدیریتی که انجام گرفت، مردم این احساس را می‌کنند که چطور است این همه اختلاس در زمانی صورت گرفت که قرار بود پاک‌دستی ترویج شود؟! قبلا مسایلی به آقای هاشمی و خانواده‌اش می‌گفتند حالا که دیگر آقای هاشمی و خانواده‌اش سرکار نیستند. در دوران آقای هاشمی یک مورد از این اختلاس‌ها که این روزها خودشان اعلام می‌کنند، رخ نداد. بنابراین اتفاقات هم که افتاد، کمک کرد مردم بتوانند تحلیل درستی نسبت به این مسایل داشته باشند.
تصویری که از شما وجود داشت این بود که شاید آرام‌ترین و ساکت‌ترین فرد خانواده هاشمی بودید که خیلی رسانه‌ای و اهل سیاست نیست. ولی در این چندماه اخیر بعد از بازداشت فائزه و برگشت مهدی و بازداشت او شما بسیار تند به دفاع از خواهر و برادر خود پرداخته و حضور رسانه‌ای پیدا کردید. تجربه‌ این روندی که از جایگاه دختر یک رییس‌جمهور به جایگاه فعلی رسیدید و برای ملاقات خواهر و برادر خود راهی زندان شدید برای شما چگونه بوده است؟
اتفاقا من خیلی آدم صبوری نیستم بالاخره حوادث بعد از انتخابات خیلی روی ما اثر می‌گذاشت، هر جا هم که می‌خواستیم صحبت کنیم چون پدرمان آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی بود، می‌گفتند برای حفظ نظام باید سکوت کنید، نباید حرفی بزنید. البته ما حفظ نظام را واجب می‌دانیم اما وقتی خواهر و برادرم را گرفتند طبیعی بود که ما از حقوق خودمان دفاع کنیم.وانگهی وقتی از ما مرتب سوال می‌شود چه باید بکنیم. تازه ما در پاسخ به رسانه‌ها همه ضوابط و مصالح را رعایت می‌کنیم.
چه کسی اجازه نمی‌داد که درباره آن اتفاقات صحبت کنید؟ منظورتان افرادی به‌غیر از آقای هاشمی است؟
دوستان خودمان، سیاستمداران خیلی به ما تذکر می‌دادند که شما نباید حرف بزنید، بالاخره باید یک موضع معتدل بگیرید تا این مراحل در کشور طی شود. پدرمان آنقدر تذکر نمی‌داد که اطرافیانمان به ما این تذکرات را می‌دادند. اما وقتی کار به بازداشت خواهر و برادرمان رسید ما بهانه‌ای داشتیم برای اینکه از حقوق افراد و خانواده خودمان دفاع کنیم. البته خیلی‌ها می‌آمدند به من می‌گفتند که نباید حرف می‌زدی و نباید حرف بزنی ولی من دیگر اینجا توجیه‌های آنها را قبول نمی‌کردم و می‌گفتم اینجا حقمان است، سال‌ها ما سکوت کردیم فقط به دلیل نظام جمهوری‌اسلامی و برای اینکه نظام حفظ شود. از خیلی چیزهای خودمان گذشتیم. حتی در پی پاسخگویی به تهمت‌هایی که به ما زدند، برنیامدیم، چون ممکن بود مسایل دیگری در کنارش ایجاد شود. اتفاقاتی که برای آقای لاهوتی و پسرش در ابتدای انقلاب افتاد بازهم آن موقع برای حفظ نظام سکوت کردیم ولی دیدیم اینجا دیگر جای سکوت نیست. من احساس می‌کنم اینجا دیگر وظیفه شرعی‌ام است که وارد قضایا شوم. علاوه بر اینکه وظیفه‌ای در مقابل خانواده و فرزندان خودمان در آینده داریم، اینجا وظیفه شرعی‌مان است که به مسایل پاسخ دهیم و مسایلی که اتفاق افتاده را توضیح می‌دهیم.
زمانی که مهدی به ایران برگشت شما، محسن و یاسر همگی با هم در فرودگاه بودید. برنامه‌ریزی خاصی برای استقبال و همراهی مهدی داشتید؟
قضیه این طور بود که مهدی از اول که اتهامات علیه او مطرح شد، اصرار به بازگشت و پاسخگویی داشت. حدود یک‌سال، یک‌سال‌و‌نیم بود که می‌گفت من کارم در خارج از کشور تمام شده است. می‌گفت به دانشگاه‌های آزاد سرزدم و نظرات خودم را اعلام کردم، ثبت‌نامم را هم در دانشگاه آکسفورد انجام داده و یک مقدار از تزم را هم ارایه دادم. دیگر لزومی ندارد که در خارج از کشور بمانم. می‌توانم بیایم و برگردم. اما جریاناتی که اتفاق افتاده بود، توصیه‌هایی از ناحیه افراد مختلف به پدرم می‌شد که می‌گفتند مهدی فعلا بر نگردد؛ مهدی خودش معتقد بود: «نمی‌خواهند من برگردم که همیشه بتوانند از این موقعیت استفاده کنند و علیه من صحبت کنند.» در خانه ما همیشه حرف آخر را پدرم در خانواده‌ می‌زند و اگر ما نظر دیگری داشته باشیم اما ایشان مخالفت کند ما حرف ایشان را گوش می‌کنیم. تا این دو، سه‌ماه که مهدی به‌شدت فشارآورد که به بابا بگویید من می‌خواهم برگردم. ما بحث‌ها را منتقل می‌کردیم، به پدرم گفتم مهدی دیگر حاضر به ماندن در آنجا نیست و می‌گوید من هر شرایطی را قبول می‌کنم و زندان هم می‌روم، بگذارید به ایران برگردم. پدرم آخرین لحظه به ما گفتند چون مهدی خیلی فشار می‌آورد با اینکه مخالفت‌هایی وجود دارد، ولی قبول می‌کنم که مهدی به ایران برگردد. من و یاسر پیغام پدرم را برای مهدی بردیم؛ دو نفری نشستیم و با او صحبت کردیم که بابا قبول کرده تو به ایران برگردی ولی بازهم می‌گویند آمدنت را به تاخیر بینداز که مهدی گفت اگر بابا قبول کرده من دیگر به تاخیر نمی‌اندازم و برمی‌گردم. ما هم می‌خواستیم مهدی تنها بر نگردد، گفتیم حداقل من و یاسر همراه او باشیم، از این طرف هم محسن و پسرش به فرودگاه آمدند. البته خیلی از دوستان، آشنایان و اقوام دوست داشتند به فرودگاه برای استقبال بیایند ولی محسن گفته بود کسی نیاید که با آرامش کار انجام بگیرد.
آماده بازداشت مهدی بودید؟
گفته بودند بازداشت می‌کنیم.
همان شب؟
گفته بودند چون می‌آید خانه پدر را ‌ببینید، بعد ما می‌بریمش. تا اینجاش را می‌دانستیم ولی زمانی که در فرودگاه مهدی را از ما جدا کردند فکر کردیم مهدی را بازداشت کردند چون مهدی را جدا آوردند و من و یاسر هم جدا آمدیم.
فائزه خانم یک روز قبل از برگشت مهدی بازداشت شد، شما مصاحبه‌ای کردید و گفتید فائزه را گرفتند که مهدی برنگردد. اطلاعات شما چه بود؟
فائزه حکمش صادر شده بود ولی هیچ‌وقت احضارش نکرده بودند. حتی فائزه چمدانش همیشه بسته بود و می‌گفت من برای زندان آماده هستم ولی هیچ خبری از گرفتن فائزه نبود. حتی سفر به خارج از کشور هم داشت و ممانعت نکردند. اول قرار بود مهدی شنبه بیاید گذرنامه‌اش نرسید و مجبور شد با برگه عبور بیاید. ما حسمان به عنوان یک تحلیلگر مسایل سیاسی این بود که این کار را کردند که مهدی یک مقدار ترس در دلش ایجاد شود و بفهمد قضیه خیلی جدی است و ایران نیاید. یکباره فائزه هم بازداشت شد. وقتی این اتفاق افتاد مهدی مصمم‌تر از گذشته شد که حتما به ایران برگردد.
بازداشت فائزه چطور بود، به ایشان گفته بودند خودش را به زندان معرفی کند و نرفته بود؟
نه، یک مرتبه به خانه‌اش آمدند؛ من که نبودم ولی این‌طور که تعریف می‌کردند حدود 30،20 نفر از درپشتی وارد ساختمان می‌شوند و از زیرزمین بالا می‌روند. حتی تورهای‌ زیرزمین را هم پاره کرده بودند. یعنی ورودشان هم خوشایند نبود.
یک اتفاقی که افتاد این بود که مهدی فرزند هاشمی رفسنجانی و علی‌اکبر جوانفکر مشاور احمدی‌نژاد همزمان به زندان رفتند. تحلیل شد با بازداشت فرزند هاشمی راه برای برخورد با اطرافیان دولت هم فراهم شد. به نظر شما اینگونه بود؟
من نمی‌دانم بین خودشان چه گذشت. به هر حال فائزه الان محکومیتش را می‌گذراند ولی جوانفکر آزاد است و بخشی از این مدت در مرخصی بود. حالا نمی‌دانم چه سیاستی بود که قوه‌قضاییه در پیش گرفته بود که باید از خودشان بپرسید.
این دوران که فائزه زندان بود به دیدنش رفتید؟
بله، ما هر هفته به اوین می‌رویم و با فائزه ملاقات کابینی داریم.
حضوری نیست؟
فقط مادرم حضوری می‌روند، آن هم به دلیل اینکه مادرم کمردرد دارند و از پله نمی‌توانند بالا بروند. برای ملاقات کابینی باید خیلی پله بالا رفت؛ به این دلیل حضوری می‌روند. اول ایشان حضوری ملاقات می‌روند و بعد بقیه خانواده کابینی.
خود آقای هاشمی رفسنجانی تا به حال اوین به ملاقات رفتند؟
فقط یک‌بار، همان ملاقاتی که با فائزه و مهدی در زندان اوین داشتند.
خودشان درخواست دادند؟
نه قوه‌قضاییه گفته بودند.
خود اوین؟
بله دادسرای اوین رفتند.
تجربه جدیدی می‌گذرانید. خواهر و برادرتان در زندان هستند و شما مثل خیلی از مردم به اوین برای ملاقات می‌روید. چه حسی دارید؟
حس خوبی دارم، احساس می‌کنم مثل بقیه مردم هستم، من هیچ وقت از مردم جدا نبودم ولی تجربه جدیدی است واقعا از وقتی جلو زندان رفتیم خیلی چیزها را آنجا دیدم و تجربه‌های خوبی را کسب کردم. اینکه می‌بینم مثل مردم عادی جامعه با ما برخورد می‌شد با اینکه یک خانواده سیاسی هستیم، با اینکه پدرم مسوولیت دارد، مثل مردم عادی جامعه در کنارشان قرار داریم. خیلی آرامش‌ پیدا می‌کنم. جالب است خانواده زندانیان هم که ما را می‌بینند می‌گویند ما خیلی خوشحال می‌شویم که شما را می‌بینیم، در روحیه ما اثر خوبی داشته. حتی زندانیان هم که در زندان هستند می‌گویند از موقعی که فائزه آمده ما روحیه‌مان بهتر شده است. فکر می‌کنم این حس هم از ناحیه ما و هم از ناحیه خانواده زندانی‌ها دو طرفه است. خانواده‌ها در این ملاقات‌ها مسایل و مشکلاتشان را می‌گویند و کمک می‌خواهند.
فکر می‌کنند آقای هاشمی بتواند برایشان کاری کند؟
نه، می‌دانند که ما هم مثل آنها هستیم و کاری نمی‌توانیم بکنیم. چون من بیشتر در بحث بیماران خاص هستم خیلی‌ها بیمار دارند، حرف‌های‌شان را می‌زنند و می‌نشینیم با هم صحبت می‌کنیم. با خود زندانی‌ها صحبت می‌کنیم و وضعیتشان را می‌پرسیم.
هیچ‌وقت تلاشی برای آزادی فائزه یا مهدی داشته‌اید؟ گفته می‌شود از طرف مادرتان خیلی فشار بوده که آقای هاشمی برای آزادی فرزندان کاری بکند.
نه اتفاقا برعکس است، حتی یک‌بار که می‌خواستند به فائزه مرخصی دهند، مادرم مدام می‌گفت خدا کند فائزه بیرون نیاید.
چرا؟
می‌گفت مثل بقیه در زندان بماند اما مادرم ناراحت هستند که این چه اجحافی است که در حق فائزه شده مگر فائزه چه‌کار کرده که باید زندان باشد.
روحیه فائزه در زندان چطور است؟
خدا را شکر، روحیه‌اش خیلی خوب است، هر وقت می‌گفتم تقاضای مرخصی بده (می‌دانید که من این اواخر دایی‌ام فوت کرد) می‌گوید مرخصی نمی‌آیم، می‌مانم تا محکومیتم تمام شود.
محکومیت فائزه عید تمام می‌شود؟
قاعدتا باید تمام شود.
پرونده جدید که ندارند؟
هنوز خبری به ما نداده‌اند.
از وضعیت مهدی چه خبر؟
مهدی هم منتظر است که پرونده‌اش دادگاه برود.
انتقادی که مطرح می‌کنند، می‌گویند این اتفاقات، این بازداشت‌ها در دوران خود آقای هاشمی هم بوده، یعنی آن بازداشت‌ها آن موقع هم صورت می‌گرفته و این اتفاق که الان برای خانواده‌شان افتاده چیزی نیست که بخواهد دلسوزی ‌شود. درواقع با دید انتقادی هم می‌شود نگاه کرد.
نه فقط در دوره پدرم، همیشه بازداشت‌هایی بوده. چه دوره قبل از پدرم و چه دوره پدرم و چه در زمان آقای خاتمی و حالا خیلی از اصلاح‌طلبان در زمان خودشان افرادی را گرفتند. اینها دست رییس‌جمهور نیست. قوه‌قضاییه در کشور مستقل است و رییس‌جمهور خیلی نمی‌تواند دراین بازداشت‌ها نقش داشته باشد.
پس فکر می‌کنید الان هم همان شرایط حاکم است. دولت نقشی ندارد؟
بله. همان شرایط حاکم است، دولت کارهای اجرایی کشور در دستش است. کارهای زندان و حکم‌ها دست قوه‌قضاییه است.
چرا این جریان علیه هاشمی رفسنجانی وجود دارد؟
به دلیل اینکه همیشه اسم ایشان را مرد بحران‌ها گذاشتند. آنهایی که مخالف نظام جمهوری‌اسلامی هستند و علاقه ندارند که جمهوری‌اسلامی رشد پیدا کند و وضعیت خوبی را در جهان داشته باشد، چه در داخل چه در خارج با ایشان برخورد می‌کنند.
مادرتان مصاحبه‌ای کرده بودند که من خیلی جاها به آقای هاشمی می‌گویم چرا سکوت می‌کنید؟ سکوت نکنید. این حس را شما هم نسبت به پدرتان دارید؟
پدرم همیشه بعد از این اتفاقات یک آیه‌ای را برای ما می‌خوانند که«خدا همیشه با صابرین است»، همیشه این آیه را می‌خوانند و می‌گویند شما نباید ناراحت شوید و از کوره در برید؛ باید تحمل کنید.
پس یک جاهایی اختلاف‌نظر با پدر دارید؟
اختلاف نظر نیست، تحمل‌مان کمتر است. یعنی صبوری پدرمان را هیچ‌یک از اعضای خانواده ما ندارد. واقعا ایشان خیلی صبور هستند، دل بزرگی دارند به خاطر همین هم تمام این مسایلی که برایشان پیش آمده و این تهمت‌هایی که بهشان زدند را به راحتی تحمل می‌کنند.
فکر نمی‌کنید بی‌اخلاقی‌های سیاسی خیلی بیشتر شده است؟
ما در اول انقلاب و حتی در دولت آقای خاتمی هم تا حدودی بی‌اخلاقی سیاسی را شاهد بودیم ولی الان شدت بیشتری پیدا کرده است.
فکر می‌کنید دلیلش چیست؟
بالاخره افرادی از جناح‌های سیاسی کشور به جای اینکه بیشتر به استحکام کشور، مسایل و نیازهای کشور توجه کنند، بیشتر دنبال قدرت هستند و این خودش یک مساله‌ای را ایجاد می‌کند.
ارزیابی شما از کارنامه دولت نهم و دهم در این هشت سال چگونه است؟
به نظرم دولت در مجموع موفق نبوده است، با حجم زیاد منبع درآمدی که در اختیار دولت به واسطه فروش و افزایش قیمت نفت برای کشور ایجاد شد، دولت نتوانسته براساس آن درآمد وضعیت را سامان دهد و در این سال‌ها مشکلات زیادی داشتیم. بالاخره ما زمان جنگ را داشتیم بعد از جنگ دوران سازندگی را داشتیم. همه اینها با هزینه‌های کم بود. بین 120 تا 150 میلیارد همه دوران جنگ، سازندگی وحتی بعد از آن سپری شده است. ولی درآمد نفتی که در دولت نهم و دهم داشتیم، چندین برابر درآمدهای نفتی آن زمان بوده است. می‌گویند از زمان قرارداد تاسیس تا الان نزدیک به 1200 میلیارد درآمد نفتی بوده که نصف این درآمد مربوط به این دولت بوده است. مهم این است که بالاخره زیربنای کشور هم ساخته شود. ما در زمان جنگ و بعد از آن نه برق، نه آب، نه جاده نه گاز داشتیم. همه این زیربناها ساخته و راه‌اندازی شد. تمام این کارخانه‌ها در داخل زده شد، تولید داخلی شد، 95درصد داروها در دوران سازندگی در داخل ایران تولید می‌شد. بنابراین زیربناها ساخته شده بود و با این پول می‌شد خیلی برای رفاه عمومی و تامین اجتماع مردم کار کرد که ما امروز متاسفانه می‌بینیم، مردم روزبه‌روز مشکلاتشان بیشتر می‌شود.
البته عنوان می‌کنند آن پول نفتی که بیشتر شده به عنوان یارانه با این پول‌هایی که دارند به مردم می‌دهند پرداخت شد؟
به جایش مردم همان‌قدر که یارانه می‌گیرند شاید بیشتر از آن بابت آب، گاز و هزینه‌هایی که بالا رفته، پرداخت می‌کنند. بالاخره باید حسابرسی شود که آن همه درآمد نفتی چگونه هزینه شده است؟
انتخابات آینده را چطور پیش‌بینی می‌کنید. آقای هاشمی ممکن است کاندیدای انتخابات شوند؟
ما که موافق نیستیم ایشان کاندیدا شوند. ولی باید از خودشان بپرسید.
شما یعنی همه خانواده؟
تقریبا می‌شود گفت همه خانواده.
خودشان به جمع‌بندی نرسیدند؟
با خودشان هم که صحبت می‌کنیم، می‌گویند نمی‌آیند و وقتی ما می‌گوییم ما دوست نداریم شما کاندیدا شوید می‌خندند و می‌گویند من قرار نیست کاندیدا شوم، ولی باید از خودشان پرسید. بالاخره ایشان سیاستمدار هستند، آینده کشور خیلی برایشان مهم است، برای این کشور زحمت خیلی زیادی کشیدند چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب. از این اتفاقاتی که می‌افتد خیلی رنج می‌برند؛ شاید اگر یک موقع ببینند خیلی می‌توانند اثرگذار باشند، یا ما به مشکل خیلی جدی در کشور برسیم، تصمیم دیگری بگیرند. ولی تا حالا ما همیشه از ایشان خواستیم که ایشان در انتخابات شرکت نکنند.
در انتخابات 84 که شرکت کردند و رای نیاوردند چه حسی داشتید؟
آن دوره هم دلمان نمی‌خواست ایشان شرکت کند. حتی آن دوره یادم است تا دو روز آخر که من داشتم به مسافرت می‌رفتم از پدر پرسیدم، شما که در انتخابات کاندیدا نمی‌شوید؟ گفتند نه، بعد من در سفر فهمیدم که اعلام کاندیداتوری کردند. خیلی هم ناراحت شدم. یادم است حتی مهدی برادرم گریه کرد که چرا بابا کاندیدا شد. موقعی هم که انتخابات در حال انجام بود و من سفرهایی می‌رفتم و می‌آمدم یک گزارش‌هایی را دریافت می‌کردم که در آن صحبت از اعمال نفوذ یا تبلیغ یک شخص یا حتی احتمال تقلب بود و به ایشان هم می‌گفتم؛ ایشان می‌گفت برای من مهم نیست که انتخاب شوم یا نشوم. من یک مسوولیتی در قبال خدا و مردم داشتم که به‌دلیل آن مسوولیت هم جوابی برای خدا نداشتم. می‌گفتند اگر بیایم و حتی اگر انتخاب نشوم برای من بهترین حالت است. بالاخره اداره مملکت کار راحتی نیست و سختی‌های زیادی را به دنبال دارد. ایشان به‌عنوان یک وظیفه شرعی، اخلاقی و انسانی به حضورشان نگاه می‌کردند.
تا حالا کاری کردید که آقای هاشمی خیلی عصبانی شده باشند. موضوعی بوده که ایشان را خیلی ناراحت کند؟
من یکی دو موضوع داشتم. پدر من آدم خیلی آرامی است و هیچ‌وقت با ما برخورد و دعوا نمی‌کند. اگر یک اتفاقی هم بیفتد خیلی با خونسردی و با نصیحت مسایل را به ما می‌گوید. یک مرتبه زمانی که مهدی و فائزه را بازداشت کردند سایت‌های مختلف به من مراجعه و مصاحبه می‌کردند، ایشان با من دعوا می‌کردند که چرا آن‌قدر مصاحبه می‌کنید البته از جهتی هم نگران این بودند که برای من هم اتفاقی بیفتد. پدرم می‌گفت مادرت تحمل این را ندارد که سه تا از بچه‌هایش در زندان باشند.
جمع‌های خانوادگی‌تان چطور است؟ اینکه وقتی دور هم جمع می‌شوید چه مطالبی را با هم می‌گویید؟
ما معمولا جمعه‌ها ناهار خانه مادرمان هستیم. غیر از اینکه در طول هفته جداگانه می‌رویم ولی همیشه جمعه‌ها همه آنجا هستیم و خود مادرم ناهار می‌پزند و همه را جمع می‌کنند. همیشه تا به هم می‌رسیم می‌گوییم چه خبر. خیلی کمتر اتفاق می‌افتد که در مورد مسایل داخلی خانوادگی خودمان صحبت بکنیم.
درمورد چه مسایلی بیشتر حرف می‌زنید؟
یک مقدار بحث‌های سیاسی می‌شود، هر کدام‌مان نظرات مختلفی داریم. من یک چیزی می‌گویم، محسن یک چیزی و بالاخره هر کسی نظرات خودش را می‌گوید. جالب این است که پدرم فقط گوش می‌دهد یعنی با هر سروصدایی که ما می‌کنیم، ایشان گوش می‌دهد، مگر یک موقع ما سوال بکنیم که ایشان وارد شوند و نظرشان را بدهند تا پدرم می‌آید پاسخ دهد، مادرم وارد قضیه می‌شود و بحث یک جور دیگر پیش می‌رود. خیلی وقت‌ها مسایلی که در مورد خودمان می‌گویند را تعریف می‌کنیم. همه تهمت‌ها، شایعات، افتراهایی که می‌زنند، همه گفته می‌شود و می‌خندیم. جمع خوبی داریم.
مادرتان چقدر روی آقای هاشمی نفوذ دارند. شده بچه‌ها یک مساله‌ای را از طریق مادرشان بخواهند با پدر حل کنند؟
هیچ‌وقت، یعنی با پدرمان راحت هستیم. خودمان هم هر خواسته‌ای داریم راحت با پدرمان در میان می‌گذاریم، خودمان مستقیما می‌گوییم. البته یک موقع‌هایی بالاخره مادرم توقع نداشت چنین برخوردهایی شود. من فکر نمی‌کنم هیچ‌کدام از خانواده مسوولان که الان سرکار هستند، خانم‌های‌شان به اندازه مادر من جلوی زندان رفته و آمده باشد یا با خانواده‌های سیاسی ارتباط داشته باشد. به همین‌دلیل توقع این برخورد‌ها را ندارد و چون توقع ندارد، خیلی ناراحت می‌شود. بعد هم مادر من همان‌قدر که برای فرزندان خودش حرص می‌خورد برای بقیه بچه‌های مردم ناراحت است. قبل از اینکه خواهر و برادرم را هم بگیرند من می‌دیدم که وقتی در سایت‌های خبری مطلبی را می‌خواند، برای بعضی بازداشت شده‌ها گریه می‌کرد. مرتبا به پدرم هم این حرف‌ها را می‌گفت که چرا باید به اینجا برسیم.
اما آن موقع نامه اعتراضی نمی‌نوشتند. برخی این انتقاد را می‌کردند که چرا خانم هاشمی بعد از بازداشت فرزندان خود نامه‌نگاری کرد و قبل آن نمی‌نوشتند.
بله، امروز دیگر پسر و دخترش در زندان بودند و یک بهانه‌ای برای این کار پیدا شد. شاید اگر قبلا می‌نوشتند مخالفت سیاسی تلقی می‌شد اما امروز آیا می‌شود جلوی عاطفه یک مادر را گرفت؟ وانگهی ما قبلا نمی‌توانستیم جلوی زندان برویم ولی الان راحت جلوی زندان می‌رویم.
در ملاقات‌ها برخورد مادرتان چطور است. الان چطور با قضیه کنار آمدند؟
مادرچون همیشه با سختی‌ها همراه بوده زن پرصلابتی است و با سختی‌ها و ناراحتی‌ها راحت کنار می‌آید.
دامادهای آقای هاشمی رفسنجانی خیلی اهل سیاست نیستند؟
البته خیلی بچه‌های سیاسی‌ای نبودند ولی از آن اتفاقی که برای پدرشان افتاد خیلی ناراحت شدند.
فعالیت سیاسی شما و فائزه خانم با مخالفت همسرانتان روبه‌رو نشده؟
نه، چیزی به ما نمی‌گویند. اتفاقا جلوی زندان که رفته بودیم همسر فائزه می‌گفت «مثل اینکه در زندگی ما نوشته‌اند که ما همیشه باید جلوی اوین باشیم.»
و در آخر حرفی برای سال آینده دارید؟
دعا می‌کنم برای مردم خوب و آینده کشورمان.

وقتی روبه‌روی دختر 52 ساله علی‌اکبر هاشمی‌رفسنجانی می‌نشینم، فکر می‌کنم مقابلم فردی نشسته که روزی در این کشور دختر رییس‌جمهور بوده و روزی دختر رییس مجلس؛ امروز هم گرچه خیلی‌ها معتقد هستند هاشمی‌رفسنجانی جایگاه گذشته خود را در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران ندارد و با زندانی شدن دو فرزندش موقعیت او متزلزل شده اما فاطمه هنوز دختر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام است اگرچه خواهر دو زندانی در همین نظام باشد. فاطمه هاشمی‌رفسنجانی بهرمانی، فرزند ارشد آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی شاید تا چندی پیش بی‌سروصدا‌ترین فرد این خانواده بود که کمتر مصاحبه می‌کرد و چهره سیاسی و جنجالی‌ای شناخته نمی‌شد اما با بازداشت فائزه و مهدی هاشمی به یکباره فاطمه هاشمی در عرصه خبری ظاهر شد. مواضع و واکنش‌های تند و جنجالی او کار را به جایی رساند که به گفته خودش با تذکر و عصبانیت پدر مواجه شده که «مادرت تحمل بازداشت سه فرزند را ندارد.» خودش اما می‌گوید: «وقتی به خانواده آدم می‌رسد دیگر جای سکوت نیست.» سال گذشته سال پرحادثه‌ای برای خانواده هاشمی‌رفسنجانی بود. فائزه هاشمی برای اجرای حکم شش ماه حبس راهی زندان شد. مهدی هاشمی از انگلیس برگشت و فردای ورود به کشور برای انجام تحقیقات پرونده‌اش بازداشت شد. اتهامات فراوانی در رسانه‌های نزدیک به دولت و جریانات تندرو اصولگرا علیه هاشمی‌ها مطرح و گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال حضور رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده مطرح شد. با فاطمه هاشمی در ساختمان بنیاد بیماری‌های خاص پیرامون سال 91 خانواده هاشمی و اتفاقات آن به گفت‌وگو نشستیم.
چه روندی طی شد تا بنیاد بیماری‌های خاص در کشور شکل گرفت؟
من به واسطه اینکه دختر رییس‌جمهور در آن زمان بودم، بیماران و خانواده‌های بیماران با من ارتباط برقرارمی‌کردند تا از این طریق مشکلاتشان را به پدرم برسانم. خود من دو، سه‌سالی بود که با بیماران تالاسمی، هموفیلی و دیالیزی آشنایی داشتم. احساس می‌کردم که به این بیماران خیلی بی‌توجهی شده، اینها بیمارانی هستند که دایما نیاز به مراقبت دارند و حتما باید یک کار نهادینه برای آنها کرد.
پیش از این هیچ انجمن حمایتی در کشور برای بیماران خاص نبود؟
انجمن‌ها در حد محدود بودند که کمک‌هایی در زمینه تامین غذا یا امکانات معیشتی به بیماران می‌رساندند ولی به صورت محدود! به نظر من باید یک فکر اساسی برای آنها می‌شد که دارو و هزینه کامل درمان آنها تامین شود. در این مدت با پدرم خیلی صحبت می‌کردم، مرتبا گزارش‌ها را به ایشان می‌دادم، حتی ایشان یکی، دو بازدید داشتند که از ایشان خواستم بیایند با این بیماران از نزدیک آشنا شوند و خوشبختانه گزارشی که تهیه می‌شد (البته هنوز بنیاد شکل نگرفته بود و به عنوان فردی خودم این کارها را می‌کردم) نشان داد که خیلی می‌شود کارهای بزرگی را برای این بیماران انجام داد که حقشان داده شود. حرف من این بود که به این بیماران که از جاهای مختلف کمک مستقیم و غیرمستقیم می‌شود همه از یک‌جا باشد. پیشنهادم این بود که بهتر این است که این‌ بیماران از طریق خود وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر، بیمه شوند و درمانشان کاملا رایگان باشد. خوشبختانه همان زمان پیشنهادها را تهیه کردیم و به دولت و سازمان برنامه و بودجه ارایه دادیم و این سه گروه را به عنوان بیماران خاص شناختند. از آن به بعد درمانشان رایگان شد. لازم است اینجا از مرحوم دکتر حبیبی یادی کنم، ایشان خیلی به ما کمک کردند. اولین اقدام بیمه کردن بیماران خاص بود. حتی آن موقع بیمه‌ها می‌گفتند هزینه‌های این بیماران بالاست و تقبل نمی‌کردند. ریاست‌جمهوری خودش متقبل شد که سرانه این بیماران را تا یکی، دو سال بپردازد تا این وضع ثبات و پایداری پیدا کند.
پس در واقع شانسی که آوردید این بود که آقای هاشمی پدرتان همان موقع رییس‌جمهور بودند.
بله! اگر نبودند که من این کار را نمی‌کردم. این یک امتیازی بود که من بتوانم به طور مستمر گزارشات را به ایشان بدهم و ایشان هم چون نسبت به مردم یک نگاه خاص دارند و زندگی خوب را حق آنها می‌دانند، موافقت کردند. به همین دلیل هم با اینکه حتی وزارت بهداشت با بیماری‌خاص شدن این بیماری‌ها مخالفت می‌کرد، ولی ایشان تاکید داشت که باید حتما این کار انجام شود.
وزارت بهداشت به چه دلیل مخالف بود؟
وزارت بهداشت می‌گفت هزینه‌های این‌ بیماران بالا است و اگر اینها بیماران خاص شوند و ما بخواهیم همه هزینه‌های‌شان را بدهیم، بودجه خیلی زیادی می‌خواهد، پدرم هم معتقد بود که وزارت بهداشت باید پیشنهاد دهد و دولت در بودجه کشوری بودجه وزارت بهداشت لحاظ کند، تا این کار انجام شود.
این همکاری‌ با پدرتان به غیر از بنیاد بیماری‌های خاص درجاهای دیگر هم صورت گرفت؟
بله، خیلی جاها خودش را نشان داده است، بالاخره آن موقع مردم خیلی به ما که دختر رییس‌جمهور بودیم، مراجعه می‌کردند؛ مشکلات و نامه‌های زیادی داشتند، من شاید غیراز کار بنیاد روزانه 30-20 نامه مردمی دریافت می‌کردم. هر جایی که می‌رفتم یا تماسی می‌توانستم برقرار کنم نیازمندان به من نامه می‌دادند، این نامه‌ها را به دفتر پدر انتقال می‌دادم. البته آن موقع هم دفتری نبود و خودم پیگیری می‌کردم، تماس می‌گرفتم، نامه را در خانه می‌فرستادم و به عنوان یک فرد رابط این کار را انجام می‌دادم یا در بحث زنان به همین صورت فعال بودم.
پس شما هم مثل فائزه خواهرتان به بحث زنان وارد شدید. چه فعالیت‌هایی داشتید؟
آن زمان که پدرم رییس‌جمهور شدند، من در سازمان تبلیغات، همکار خانم شهلا حبیبی بودم، ایشان فعالیت‌های گسترده‌ای را در رابطه با معرفی و شخصیت زن مسلمان داشتند که فکر می‌کنم اولین نمایشگاه تشخیص و منزلت زن در نظام اسلامی در سال 70 را برگزار کردند. در آنجا زن‌هایی را پیدا کرده بودند که فعالیت‌های اجتماعی گسترده در زمینه‌های مختلف داشتند. خانم‌های پزشک، پرستار، هنرمند، محقق و... ایشان نمایشگاهی گذاشتند و زن‌هایی را که فعالیت اجتماعی در سطح بالا داشتند انتخاب و سمینارهایی را برگزار کردند. خود این اقدامات منجر شد که یک پیشنهادی را به پدرمان ارایه دهیم (البته خانم حبیبی این پیشنهاد را تهیه کردند) ‌که بالاخره شما باید یک وزیر زن داشته باشید یا باید یک معاونی را در امور زنان در نهاد ریاست‌جمهوری داشته باشید. پدر من هم چیزی را تا توجیه و مطمئن نشوند که به درد کشور می‌خورد به راحتی قبول نمی‌کنند. خیلی جلسات گذاشته شد خانم بهروزی آمدند، خانم حبیبی بودند. خود من بودم و یک سری خانم‌های دیگر... بالاخره ایشان قبول کردند در حد مشاور، یک خانم در هیات دولت حضور داشته باشد؛ یعنی گفتند بالاخره اگر کار اجرایی در کشور صورت می‌گیرد زن و مرد ندارد و ما برای همه کار می‌کنیم. اولین مشاور رییس‌جمهور در امور زنان را ایشان در آن موقع گذاشتند و دفتر امور زنان‌نهاد ریاست‌جمهوری را راه‌اندازی کردند. خواهرم، فائزه در زمینه ورزش بانوان که خیلی مظلوم واقع شده بود، ارتباطات زیادی را با پدرم داشتند. بالاخره سعی می‌کردیم که اگر مردم مشکلاتی داشتند و اطلاعاتی را می‌گرفتیم، به پدر منتقل کنیم.
از نامه‌هایی که مردم به شما می‌دادند و از نقش واسطه و انتقال مطالب به آقای هاشمی گفتید. کلا دختر آقای هاشمی بودن که یک زمان رییس‌جمهور و رییس مجلس بودند و الان رییس مجمع تشخیص نظام هستند، چه حسی دارد؟
البته حس خاصی را در آدم ایجاد نمی‌کند ولی اگر بتوانید مشکل مردم را حل کنید خوب است. من خاطره‌ای که هیچ وقت یادم نمی‌رود این است که زمان جنگ پدر من رییس مجلس بودند. مادر من به بیمارستان‌ها سر می‌زد، مجروحان جنگی که در بیمارستان به امکاناتی احتیاج داشتند را بررسی می‌کردند. من هم به همراه مادر و خانم‌های دیگر به بیمارستان می‌رفتم. یک روز به بیمارستان شهدا رفته بودیم و مادرم باخانم‌ها از مجروحان جنگی بازدید می‌کردند. دیدم خانمی که خیلی هم زبانش را نمی‌فهمیدم در سالن بیمارستان داد و بیداد می‌کند. این خانم یک کودک که سر او شکسته بود، در بغل داشت. رفتم جلو و دیدم به زبان خودش به همه مسوولان بد و بیراه می‌گوید. معلوم شد که بچه او سرش شکسته و احتیاج به بخیه دارد. کارکنان بیمارستان به این زنی که هیچ چیز بلد نبود، گفته بودند: «خودت برو نخ بخیه بخر و بیار اینجا، که ما بخیه بزنیم.» بعد من گفتم حق با این خانم است. مسوولین را می‌شناسد و می‌بیند که آنها به بچه‌اش نمی‌رسند به آنها ناسزا می‌گوید. آمدم قضیه را برای پدرم تعریف کردم. همان موقع بلافاصله پدرم با وزارت بهداشت تماس گرفت و گفت این چه شیوه‌ای است که شما در بیمارستان‌ها راه انداختید که مردم خودشان بروند وسایل‌شان را تهیه کنند. گفتند باید به این سمت بروید که همه چیز در بیمارستان‌ها باشد و همه بتوانند استفاده کنند. از اینکه آدم حس می‌کرد، می‌تواند این‌طور رابطه برقرار کند و وضعیت کشور تغییر پیدا کند و مشکلات مردم حل شود، حس خوبی را در آدم ایجاد می‌کند.
به واسطه اینکه دختر آقای هاشمی بوده‌اید از این ارتباطات استفاده کرده‌اید. در نقطه مقابل شده به دلیل اینکه دختر ایشان هستید، سنگ‌اندازی‌هایی در کار شما شود؟
فراوان. ما بنیاد بیماران خاص را سال 75 احداث کردیم و سال 76 به ثبت رسید. در همان سال مصوبه سه‌گروه بیماران خاص را گرفتیم. پیشگیری از تالاسمی بود که روی زمین مانده بود، البته شروع شده بود ولی خیلی ناقص و کند پیش می‌رفت. به هر حال ما مصوبه‌ای گرفتیم که همه قبل از ازدواج آزمایش اجباری دهند و جزو مراحل قبل از عقد باشد که خوشبختانه این هم در آن زمان اتفاق افتاد. بحث دیگر هدیه ایثار بود. پیوند کلیه که در مقابل کلیه، یک رقمی را می‌دادند و‌دهنده و گیرنده کلیه با هم ارتباط برقرار می‌کردند. وقتی این مسایل را برای پدرم توضیح دادم گفتم وظیفه دولت است که این پول را بدهد نه خود دهنده. همان زمان تصویب کردند معادل 20 سکه که آن موقع یک‌میلیون تومان می‌شد به عنوان هدیه ایثار به کسی که کلیه‌اش را به یک نفر دیگری می‌دهد، پرداخت شود. همه اینها در زمان ایشان اتفاق افتاد. بعد دولت جدید آمد و علیه بنیاد شروع به فعالیت کردند. اگر روزنامه‌های آن زمان را ورق بزنید، می‌بینید که آن زمان خیلی علیه بنیاد بیماری‌های خاص فضاسازی شد. ولی فعالیتی که آنها علیه ما می‌کردند، باعث شد، بنیاد قوی‌تر شود. یعنی ما بیشتر به این سمت رفتیم که همه‌کارهایمان را سازمان‌یافته کنیم و بالاخره یک چتر قانونی محکمی برای خودمان ایجاد کنیم که کمتر بتوانند ما را اذیت کنند.
یعنی از حالت ارتباطی و رابطه دختر و پدری خارج شد.
بله! کارها به آن سرعت پیش نمی‌رفت، پروسه قانونی و ثبت زمان بیشتری می‌برد. اما تلاش کردیم، کارهایمان را جلو بردیم و حتی پیشنهادی به مجلس دادیم که ما به عنوان نهاد عمومی غیردولتی هم به تصویب رسیدیم و هرروز کارهایمان را گسترده‌تر کردیم. ولی بنیاد بیماری‌های خاص مخالفت‌های خیلی شدیدی را از ناحیه دولتی که بعد از پدرم آمد، داشت. البته خود آقای خاتمی شخصا حمایت می‌کردند و همیشه جلوی افرادی که با ما مخالفت می‌کردند، می‌ایستادند.
یعنی آن دید سیاسی همیشه بر فعالیت‌های شما حاکم بوده است.
همیشه بود، آن موقع محکم‌تر بود.
در دولت نهم و دهم چطور؟
در دولت نهم و دهم برای بنیاد بیماری‌های خاص مشکلی نداشتیم، حتی کمک‌ها بیشتر شد.
شما می‌گویید به عنوان یک واسطه‌دلتان خواسته مشکلات مردم را به پدرمنتقل کنید و هر جایی توانستید به حل آن مشکلات کمک کردید. ولی در جامعه و افکارعمومی نگاه دیگری همیشه به خانواده هاشمی بوده که خیلی مثبت هم تلقی نمی‌شود. یک دید خاص چه از نظر ثروت این خانواده و چه از نظر فاصله طبقاتی مطرح بوده! دلیل آن را چه می‌دانید؟
بالاخره سخت است چون من دختر چنین فردی هستم، بخواهم صحبت کنم ولی من خارج از پدر بودن آقای هاشمی به دلیل شخصیت ایشان این مسایل را می‌گویم. ایشان فرد خیلی تاثیرگذاری در صحنه سیاست ایران بود و همان زمان هم که مبارزه می‌کرد محور اصلی مبارزه قبل از انقلاب بود. همه گروه‌های سیاسی از ایشان توقع‌های خاصی داشتند و ایشان هم حمایت‌های گسترده‌ای را می‌کردند. اولین گروهی که با پدرم سر خصومت گذاشت مجاهدین خلق بودند. به دلیل اینکه در آنها انحراف ایجاد شده بود و پدرم به آنها کمک نمی‌کردند و آنها هم از این قضیه ناراحت بودند. به همین دلیل مقابل پدر من موضع‌گیری می‌کردند. بعد هم گروه فرقان بحث ثروت خانوادگی ما را مطرح کردند. من حتی یادم است دانشگاه که می‌رفتم اول انقلاب یک خانمی از مجاهدین خلق بود که من را نمی‌شناخت به خود من راجع به عروسی دختر آقای رفسنجانی می‌گفت که چه لباسی داشته، چه گل‌هایی از خارج آوردند و جالب این بود که ما اصلا عروسی و هیچ مراسمی نگرفته بودیم. یک شب در سر سفره شام فقط خانواده خودم و خانواده همسرم بودند که این عقد از ناحیه پدرم و مرحوم لاهوتی انجام گرفت. تا چهارسال بعد که من به خانه خودم رفتم و یکسری از دوستانم را به خانه دعوت کردم، مراسم ما همین بود. من هرچه به آن خانم می‌گفتم من دختر آقای رفسنجانی را می‌شناسم با او آشنایی دارم، شما‌ به دروغ این حرف‌ها را می‌زنید می‌گفت نه ما خودمان با آنها آشنا بودیم، ما درعروسی‌شان بودیم. بنابراین می‌خواهم بگویم این شایعات از آن زمان که ایشان اکثرا در زندان بودند و رژیم فرصت به ایشان نمی‌داد و امکان برخورداری از رانت و مانند آن نبود نسبت به ایشان شروع شد. بعد از انقلاب هم ایشان اولین کسی بود که متن حکم نخست‌وزیری آقای بازرگان را خواند و امام آن حکم را دادند. پدر من ایشان را در شورای انقلاب گذاشتند و بعد اولین کسی که بعد از انقلاب در تریبون سخنرانی کرد، ایشان بود. با این جایگاه بالاخره باز هم یک‌سری از گروه‌های سیاسی و حسادت‌هایی که وجود داشت به این قضیه دامن زد.
چرا این شایعه‌ها فقط پیرامون آقای هاشمی بود؟
آن موقع فقط پدر من نبود. شهید بهشتی هم بودند به ایشان هم همین حرف‌ها را می‌زدند، یک موقع هم به آقای مطهری آن اوایل می‌گفتند. یادم است آقای مطهری تنها روحانی بنز سوار قبل از انقلاب و بعد از انقلاب بود. هر روز که جلوتر آمدیم و حضور پدرم در صحنه سیاست پررنگ‌تر و نفوذشان بیشتر و اثرگذاری‌شان در کشور بیشتر شد، این حرف‌ها زده شد و دیگر فقط از ناحیه مجاهدین نبود. مخالفان سیاسی چه در داخل و چه خارج از کشور مطرح می‌کردند. من فکر می‌کنم به صورت یک جریان درآمده بود. خود من هم خیلی جاها با آدم‌هایی روبه‌رو می‌شدم که من را نمی‌شناختند و دروغ‌‌های بی‌شماری را درباره خانواده هاشمی رفسنجانی می‌گفتند. هنوز هم این حرف‌ها ادامه دارد.
قبول دارید همین نگاه تاثیرش را در افکار عمومی گذاشته است. یعنی در انتخابات سال84 وقتی هاشمی رفسنجانی و احمدی‌نژاد مقابل هم قرار گرفتند، بحث ساده‌زیستی و شعارهای احمدی‌نژاد مورد توجه قرار گرفت و پیروز شد؟
این تاثیر را در عوام می‌گذارد ولی در نخبگان کشور این‌طور نیست، نخبگان مدیریت کشور را می‌خواهند. این حرف‌ها تاثیری روی نخبگان کشور ندارد ولی در عوام می‌تواند، اثرگذار باشد. عوام جامعه خیلی مطالعه و تحقیق نمی‌کنند. نمی‌توانند تحلیل کنند، به همین دلیل اطلاعاتشان نسبت به مسایل کمتر است.
ولی همان عوام در انتخابات شرکت کرده و رای می‌دهند؟
هر دو گروه شرکت می‌کنند.
به اعتقاد شما این مشکل را چطور می‌توان حل کرد. نخبه‌ها و عوام نزدیک شوند و آن فاصله برداشته شود؟
به مرور زمان نزدیک می‌شوند. الان شما خودتان می‌بینید، زمان حالا با قبل فرق کرده است.
یعنی فکر می‌کنید از سال 84 به بعد نگاه‌ها به خانواده هاشمی تغییر کرده است؟
بله، مردم در این سال‌ها شاهد بودند که آقای هاشمی با آن بصیرتی که داشتند اتفاقاتی که افتاد را از قبل پیش‌بینی می‌کردند. حملات در این سال‌ها خیلی بیشتر شد، بالاخره مردم هم این احساس را دارند که وقتی زیادی به یک نفر حمله می‌کنند، این حمله‌ها می‌تواند معنی‌دار باشد. بعد هم اتفاقاتی که در این چند سال افتاد، تخلفات و سوءمدیریتی که انجام گرفت، مردم این احساس را می‌کنند که چطور است این همه اختلاس در زمانی صورت گرفت که قرار بود پاک‌دستی ترویج شود؟! قبلا مسایلی به آقای هاشمی و خانواده‌اش می‌گفتند حالا که دیگر آقای هاشمی و خانواده‌اش سرکار نیستند. در دوران آقای هاشمی یک مورد از این اختلاس‌ها که این روزها خودشان اعلام می‌کنند، رخ نداد. بنابراین اتفاقات هم که افتاد، کمک کرد مردم بتوانند تحلیل درستی نسبت به این مسایل داشته باشند.
تصویری که از شما وجود داشت این بود که شاید آرام‌ترین و ساکت‌ترین فرد خانواده هاشمی بودید که خیلی رسانه‌ای و اهل سیاست نیست. ولی در این چندماه اخیر بعد از بازداشت فائزه و برگشت مهدی و بازداشت او شما بسیار تند به دفاع از خواهر و برادر خود پرداخته و حضور رسانه‌ای پیدا کردید. تجربه‌ این روندی که از جایگاه دختر یک رییس‌جمهور به جایگاه فعلی رسیدید و برای ملاقات خواهر و برادر خود راهی زندان شدید برای شما چگونه بوده است؟
اتفاقا من خیلی آدم صبوری نیستم بالاخره حوادث بعد از انتخابات خیلی روی ما اثر می‌گذاشت، هر جا هم که می‌خواستیم صحبت کنیم چون پدرمان آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی بود، می‌گفتند برای حفظ نظام باید سکوت کنید، نباید حرفی بزنید. البته ما حفظ نظام را واجب می‌دانیم اما وقتی خواهر و برادرم را گرفتند طبیعی بود که ما از حقوق خودمان دفاع کنیم.وانگهی وقتی از ما مرتب سوال می‌شود چه باید بکنیم. تازه ما در پاسخ به رسانه‌ها همه ضوابط و مصالح را رعایت می‌کنیم.
چه کسی اجازه نمی‌داد که درباره آن اتفاقات صحبت کنید؟ منظورتان افرادی به‌غیر از آقای هاشمی است؟
دوستان خودمان، سیاستمداران خیلی به ما تذکر می‌دادند که شما نباید حرف بزنید، بالاخره باید یک موضع معتدل بگیرید تا این مراحل در کشور طی شود. پدرمان آنقدر تذکر نمی‌داد که اطرافیانمان به ما این تذکرات را می‌دادند. اما وقتی کار به بازداشت خواهر و برادرمان رسید ما بهانه‌ای داشتیم برای اینکه از حقوق افراد و خانواده خودمان دفاع کنیم. البته خیلی‌ها می‌آمدند به من می‌گفتند که نباید حرف می‌زدی و نباید حرف بزنی ولی من دیگر اینجا توجیه‌های آنها را قبول نمی‌کردم و می‌گفتم اینجا حقمان است، سال‌ها ما سکوت کردیم فقط به دلیل نظام جمهوری‌اسلامی و برای اینکه نظام حفظ شود. از خیلی چیزهای خودمان گذشتیم. حتی در پی پاسخگویی به تهمت‌هایی که به ما زدند، برنیامدیم، چون ممکن بود مسایل دیگری در کنارش ایجاد شود. اتفاقاتی که برای آقای لاهوتی و پسرش در ابتدای انقلاب افتاد بازهم آن موقع برای حفظ نظام سکوت کردیم ولی دیدیم اینجا دیگر جای سکوت نیست. من احساس می‌کنم اینجا دیگر وظیفه شرعی‌ام است که وارد قضایا شوم. علاوه بر اینکه وظیفه‌ای در مقابل خانواده و فرزندان خودمان در آینده داریم، اینجا وظیفه شرعی‌مان است که به مسایل پاسخ دهیم و مسایلی که اتفاق افتاده را توضیح می‌دهیم.
زمانی که مهدی به ایران برگشت شما، محسن و یاسر همگی با هم در فرودگاه بودید. برنامه‌ریزی خاصی برای استقبال و همراهی مهدی داشتید؟
قضیه این طور بود که مهدی از اول که اتهامات علیه او مطرح شد، اصرار به بازگشت و پاسخگویی داشت. حدود یک‌سال، یک‌سال‌و‌نیم بود که می‌گفت من کارم در خارج از کشور تمام شده است. می‌گفت به دانشگاه‌های آزاد سرزدم و نظرات خودم را اعلام کردم، ثبت‌نامم را هم در دانشگاه آکسفورد انجام داده و یک مقدار از تزم را هم ارایه دادم. دیگر لزومی ندارد که در خارج از کشور بمانم. می‌توانم بیایم و برگردم. اما جریاناتی که اتفاق افتاده بود، توصیه‌هایی از ناحیه افراد مختلف به پدرم می‌شد که می‌گفتند مهدی فعلا بر نگردد؛ مهدی خودش معتقد بود: «نمی‌خواهند من برگردم که همیشه بتوانند از این موقعیت استفاده کنند و علیه من صحبت کنند.» در خانه ما همیشه حرف آخر را پدرم در خانواده‌ می‌زند و اگر ما نظر دیگری داشته باشیم اما ایشان مخالفت کند ما حرف ایشان را گوش می‌کنیم. تا این دو، سه‌ماه که مهدی به‌شدت فشارآورد که به بابا بگویید من می‌خواهم برگردم. ما بحث‌ها را منتقل می‌کردیم، به پدرم گفتم مهدی دیگر حاضر به ماندن در آنجا نیست و می‌گوید من هر شرایطی را قبول می‌کنم و زندان هم می‌روم، بگذارید به ایران برگردم. پدرم آخرین لحظه به ما گفتند چون مهدی خیلی فشار می‌آورد با اینکه مخالفت‌هایی وجود دارد، ولی قبول می‌کنم که مهدی به ایران برگردد. من و یاسر پیغام پدرم را برای مهدی بردیم؛ دو نفری نشستیم و با او صحبت کردیم که بابا قبول کرده تو به ایران برگردی ولی بازهم می‌گویند آمدنت را به تاخیر بینداز که مهدی گفت اگر بابا قبول کرده من دیگر به تاخیر نمی‌اندازم و برمی‌گردم. ما هم می‌خواستیم مهدی تنها بر نگردد، گفتیم حداقل من و یاسر همراه او باشیم، از این طرف هم محسن و پسرش به فرودگاه آمدند. البته خیلی از دوستان، آشنایان و اقوام دوست داشتند به فرودگاه برای استقبال بیایند ولی محسن گفته بود کسی نیاید که با آرامش کار انجام بگیرد.
آماده بازداشت مهدی بودید؟
گفته بودند بازداشت می‌کنیم.
همان شب؟
گفته بودند چون می‌آید خانه پدر را ‌ببینید، بعد ما می‌بریمش. تا اینجاش را می‌دانستیم ولی زمانی که در فرودگاه مهدی را از ما جدا کردند فکر کردیم مهدی را بازداشت کردند چون مهدی را جدا آوردند و من و یاسر هم جدا آمدیم.
فائزه خانم یک روز قبل از برگشت مهدی بازداشت شد، شما مصاحبه‌ای کردید و گفتید فائزه را گرفتند که مهدی برنگردد. اطلاعات شما چه بود؟
فائزه حکمش صادر شده بود ولی هیچ‌وقت احضارش نکرده بودند. حتی فائزه چمدانش همیشه بسته بود و می‌گفت من برای زندان آماده هستم ولی هیچ خبری از گرفتن فائزه نبود. حتی سفر به خارج از کشور هم داشت و ممانعت نکردند. اول قرار بود مهدی شنبه بیاید گذرنامه‌اش نرسید و مجبور شد با برگه عبور بیاید. ما حسمان به عنوان یک تحلیلگر مسایل سیاسی این بود که این کار را کردند که مهدی یک مقدار ترس در دلش ایجاد شود و بفهمد قضیه خیلی جدی است و ایران نیاید. یکباره فائزه هم بازداشت شد. وقتی این اتفاق افتاد مهدی مصمم‌تر از گذشته شد که حتما به ایران برگردد.
بازداشت فائزه چطور بود، به ایشان گفته بودند خودش را به زندان معرفی کند و نرفته بود؟
نه، یک مرتبه به خانه‌اش آمدند؛ من که نبودم ولی این‌طور که تعریف می‌کردند حدود 30،20 نفر از درپشتی وارد ساختمان می‌شوند و از زیرزمین بالا می‌روند. حتی تورهای‌ زیرزمین را هم پاره کرده بودند. یعنی ورودشان هم خوشایند نبود.
یک اتفاقی که افتاد این بود که مهدی فرزند هاشمی رفسنجانی و علی‌اکبر جوانفکر مشاور احمدی‌نژاد همزمان به زندان رفتند. تحلیل شد با بازداشت فرزند هاشمی راه برای برخورد با اطرافیان دولت هم فراهم شد. به نظر شما اینگونه بود؟
من نمی‌دانم بین خودشان چه گذشت. به هر حال فائزه الان محکومیتش را می‌گذراند ولی جوانفکر آزاد است و بخشی از این مدت در مرخصی بود. حالا نمی‌دانم چه سیاستی بود که قوه‌قضاییه در پیش گرفته بود که باید از خودشان بپرسید.
این دوران که فائزه زندان بود به دیدنش رفتید؟
بله، ما هر هفته به اوین می‌رویم و با فائزه ملاقات کابینی داریم.
حضوری نیست؟
فقط مادرم حضوری می‌روند، آن هم به دلیل اینکه مادرم کمردرد دارند و از پله نمی‌توانند بالا بروند. برای ملاقات کابینی باید خیلی پله بالا رفت؛ به این دلیل حضوری می‌روند. اول ایشان حضوری ملاقات می‌روند و بعد بقیه خانواده کابینی.
خود آقای هاشمی رفسنجانی تا به حال اوین به ملاقات رفتند؟
فقط یک‌بار، همان ملاقاتی که با فائزه و مهدی در زندان اوین داشتند.
خودشان درخواست دادند؟
نه قوه‌قضاییه گفته بودند.
خود اوین؟
بله دادسرای اوین رفتند.
تجربه جدیدی می‌گذرانید. خواهر و برادرتان در زندان هستند و شما مثل خیلی از مردم به اوین برای ملاقات می‌روید. چه حسی دارید؟
حس خوبی دارم، احساس می‌کنم مثل بقیه مردم هستم، من هیچ وقت از مردم جدا نبودم ولی تجربه جدیدی است واقعا از وقتی جلو زندان رفتیم خیلی چیزها را آنجا دیدم و تجربه‌های خوبی را کسب کردم. اینکه می‌بینم مثل مردم عادی جامعه با ما برخورد می‌شد با اینکه یک خانواده سیاسی هستیم، با اینکه پدرم مسوولیت دارد، مثل مردم عادی جامعه در کنارشان قرار داریم. خیلی آرامش‌ پیدا می‌کنم. جالب است خانواده زندانیان هم که ما را می‌بینند می‌گویند ما خیلی خوشحال می‌شویم که شما را می‌بینیم، در روحیه ما اثر خوبی داشته. حتی زندانیان هم که در زندان هستند می‌گویند از موقعی که فائزه آمده ما روحیه‌مان بهتر شده است. فکر می‌کنم این حس هم از ناحیه ما و هم از ناحیه خانواده زندانی‌ها دو طرفه است. خانواده‌ها در این ملاقات‌ها مسایل و مشکلاتشان را می‌گویند و کمک می‌خواهند.
فکر می‌کنند آقای هاشمی بتواند برایشان کاری کند؟
نه، می‌دانند که ما هم مثل آنها هستیم و کاری نمی‌توانیم بکنیم. چون من بیشتر در بحث بیماران خاص هستم خیلی‌ها بیمار دارند، حرف‌های‌شان را می‌زنند و می‌نشینیم با هم صحبت می‌کنیم. با خود زندانی‌ها صحبت می‌کنیم و وضعیتشان را می‌پرسیم.
هیچ‌وقت تلاشی برای آزادی فائزه یا مهدی داشته‌اید؟ گفته می‌شود از طرف مادرتان خیلی فشار بوده که آقای هاشمی برای آزادی فرزندان کاری بکند.
نه اتفاقا برعکس است، حتی یک‌بار که می‌خواستند به فائزه مرخصی دهند، مادرم مدام می‌گفت خدا کند فائزه بیرون نیاید.
چرا؟
می‌گفت مثل بقیه در زندان بماند اما مادرم ناراحت هستند که این چه اجحافی است که در حق فائزه شده مگر فائزه چه‌کار کرده که باید زندان باشد.
روحیه فائزه در زندان چطور است؟
خدا را شکر، روحیه‌اش خیلی خوب است، هر وقت می‌گفتم تقاضای مرخصی بده (می‌دانید که من این اواخر دایی‌ام فوت کرد) می‌گوید مرخصی نمی‌آیم، می‌مانم تا محکومیتم تمام شود.
محکومیت فائزه عید تمام می‌شود؟
قاعدتا باید تمام شود.
پرونده جدید که ندارند؟
هنوز خبری به ما نداده‌اند.
از وضعیت مهدی چه خبر؟
مهدی هم منتظر است که پرونده‌اش دادگاه برود.
انتقادی که مطرح می‌کنند، می‌گویند این اتفاقات، این بازداشت‌ها در دوران خود آقای هاشمی هم بوده، یعنی آن بازداشت‌ها آن موقع هم صورت می‌گرفته و این اتفاق که الان برای خانواده‌شان افتاده چیزی نیست که بخواهد دلسوزی ‌شود. درواقع با دید انتقادی هم می‌شود نگاه کرد.
نه فقط در دوره پدرم، همیشه بازداشت‌هایی بوده. چه دوره قبل از پدرم و چه دوره پدرم و چه در زمان آقای خاتمی و حالا خیلی از اصلاح‌طلبان در زمان خودشان افرادی را گرفتند. اینها دست رییس‌جمهور نیست. قوه‌قضاییه در کشور مستقل است و رییس‌جمهور خیلی نمی‌تواند دراین بازداشت‌ها نقش داشته باشد.
پس فکر می‌کنید الان هم همان شرایط حاکم است. دولت نقشی ندارد؟
بله. همان شرایط حاکم است، دولت کارهای اجرایی کشور در دستش است. کارهای زندان و حکم‌ها دست قوه‌قضاییه است.
چرا این جریان علیه هاشمی رفسنجانی وجود دارد؟
به دلیل اینکه همیشه اسم ایشان را مرد بحران‌ها گذاشتند. آنهایی که مخالف نظام جمهوری‌اسلامی هستند و علاقه ندارند که جمهوری‌اسلامی رشد پیدا کند و وضعیت خوبی را در جهان داشته باشد، چه در داخل چه در خارج با ایشان برخورد می‌کنند.
مادرتان مصاحبه‌ای کرده بودند که من خیلی جاها به آقای هاشمی می‌گویم چرا سکوت می‌کنید؟ سکوت نکنید. این حس را شما هم نسبت به پدرتان دارید؟
پدرم همیشه بعد از این اتفاقات یک آیه‌ای را برای ما می‌خوانند که«خدا همیشه با صابرین است»، همیشه این آیه را می‌خوانند و می‌گویند شما نباید ناراحت شوید و از کوره در برید؛ باید تحمل کنید.
پس یک جاهایی اختلاف‌نظر با پدر دارید؟
اختلاف نظر نیست، تحمل‌مان کمتر است. یعنی صبوری پدرمان را هیچ‌یک از اعضای خانواده ما ندارد. واقعا ایشان خیلی صبور هستند، دل بزرگی دارند به خاطر همین هم تمام این مسایلی که برایشان پیش آمده و این تهمت‌هایی که بهشان زدند را به راحتی تحمل می‌کنند.
فکر نمی‌کنید بی‌اخلاقی‌های سیاسی خیلی بیشتر شده است؟
ما در اول انقلاب و حتی در دولت آقای خاتمی هم تا حدودی بی‌اخلاقی سیاسی را شاهد بودیم ولی الان شدت بیشتری پیدا کرده است.
فکر می‌کنید دلیلش چیست؟
بالاخره افرادی از جناح‌های سیاسی کشور به جای اینکه بیشتر به استحکام کشور، مسایل و نیازهای کشور توجه کنند، بیشتر دنبال قدرت هستند و این خودش یک مساله‌ای را ایجاد می‌کند.
ارزیابی شما از کارنامه دولت نهم و دهم در این هشت سال چگونه است؟
به نظرم دولت در مجموع موفق نبوده است، با حجم زیاد منبع درآمدی که در اختیار دولت به واسطه فروش و افزایش قیمت نفت برای کشور ایجاد شد، دولت نتوانسته براساس آن درآمد وضعیت را سامان دهد و در این سال‌ها مشکلات زیادی داشتیم. بالاخره ما زمان جنگ را داشتیم بعد از جنگ دوران سازندگی را داشتیم. همه اینها با هزینه‌های کم بود. بین 120 تا 150 میلیارد همه دوران جنگ، سازندگی وحتی بعد از آن سپری شده است. ولی درآمد نفتی که در دولت نهم و دهم داشتیم، چندین برابر درآمدهای نفتی آن زمان بوده است. می‌گویند از زمان قرارداد تاسیس تا الان نزدیک به 1200 میلیارد درآمد نفتی بوده که نصف این درآمد مربوط به این دولت بوده است. مهم این است که بالاخره زیربنای کشور هم ساخته شود. ما در زمان جنگ و بعد از آن نه برق، نه آب، نه جاده نه گاز داشتیم. همه این زیربناها ساخته و راه‌اندازی شد. تمام این کارخانه‌ها در داخل زده شد، تولید داخلی شد، 95درصد داروها در دوران سازندگی در داخل ایران تولید می‌شد. بنابراین زیربناها ساخته شده بود و با این پول می‌شد خیلی برای رفاه عمومی و تامین اجتماع مردم کار کرد که ما امروز متاسفانه می‌بینیم، مردم روزبه‌روز مشکلاتشان بیشتر می‌شود.
البته عنوان می‌کنند آن پول نفتی که بیشتر شده به عنوان یارانه با این پول‌هایی که دارند به مردم می‌دهند پرداخت شد؟
به جایش مردم همان‌قدر که یارانه می‌گیرند شاید بیشتر از آن بابت آب، گاز و هزینه‌هایی که بالا رفته، پرداخت می‌کنند. بالاخره باید حسابرسی شود که آن همه درآمد نفتی چگونه هزینه شده است؟
انتخابات آینده را چطور پیش‌بینی می‌کنید. آقای هاشمی ممکن است کاندیدای انتخابات شوند؟
ما که موافق نیستیم ایشان کاندیدا شوند. ولی باید از خودشان بپرسید.
شما یعنی همه خانواده؟
تقریبا می‌شود گفت همه خانواده.
خودشان به جمع‌بندی نرسیدند؟
با خودشان هم که صحبت می‌کنیم، می‌گویند نمی‌آیند و وقتی ما می‌گوییم ما دوست نداریم شما کاندیدا شوید می‌خندند و می‌گویند من قرار نیست کاندیدا شوم، ولی باید از خودشان پرسید. بالاخره ایشان سیاستمدار هستند، آینده کشور خیلی برایشان مهم است، برای این کشور زحمت خیلی زیادی کشیدند چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب. از این اتفاقاتی که می‌افتد خیلی رنج می‌برند؛ شاید اگر یک موقع ببینند خیلی می‌توانند اثرگذار باشند، یا ما به مشکل خیلی جدی در کشور برسیم، تصمیم دیگری بگیرند. ولی تا حالا ما همیشه از ایشان خواستیم که ایشان در انتخابات شرکت نکنند.
در انتخابات 84 که شرکت کردند و رای نیاوردند چه حسی داشتید؟
آن دوره هم دلمان نمی‌خواست ایشان شرکت کند. حتی آن دوره یادم است تا دو روز آخر که من داشتم به مسافرت می‌رفتم از پدر پرسیدم، شما که در انتخابات کاندیدا نمی‌شوید؟ گفتند نه، بعد من در سفر فهمیدم که اعلام کاندیداتوری کردند. خیلی هم ناراحت شدم. یادم است حتی مهدی برادرم گریه کرد که چرا بابا کاندیدا شد. موقعی هم که انتخابات در حال انجام بود و من سفرهایی می‌رفتم و می‌آمدم یک گزارش‌هایی را دریافت می‌کردم که در آن صحبت از اعمال نفوذ یا تبلیغ یک شخص یا حتی احتمال تقلب بود و به ایشان هم می‌گفتم؛ ایشان می‌گفت برای من مهم نیست که انتخاب شوم یا نشوم. من یک مسوولیتی در قبال خدا و مردم داشتم که به‌دلیل آن مسوولیت هم جوابی برای خدا نداشتم. می‌گفتند اگر بیایم و حتی اگر انتخاب نشوم برای من بهترین حالت است. بالاخره اداره مملکت کار راحتی نیست و سختی‌های زیادی را به دنبال دارد. ایشان به‌عنوان یک وظیفه شرعی، اخلاقی و انسانی به حضورشان نگاه می‌کردند.
تا حالا کاری کردید که آقای هاشمی خیلی عصبانی شده باشند. موضوعی بوده که ایشان را خیلی ناراحت کند؟
من یکی دو موضوع داشتم. پدر من آدم خیلی آرامی است و هیچ‌وقت با ما برخورد و دعوا نمی‌کند. اگر یک اتفاقی هم بیفتد خیلی با خونسردی و با نصیحت مسایل را به ما می‌گوید. یک مرتبه زمانی که مهدی و فائزه را بازداشت کردند سایت‌های مختلف به من مراجعه و مصاحبه می‌کردند، ایشان با من دعوا می‌کردند که چرا آن‌قدر مصاحبه می‌کنید البته از جهتی هم نگران این بودند که برای من هم اتفاقی بیفتد. پدرم می‌گفت مادرت تحمل این را ندارد که سه تا از بچه‌هایش در زندان باشند.
جمع‌های خانوادگی‌تان چطور است؟ اینکه وقتی دور هم جمع می‌شوید چه مطالبی را با هم می‌گویید؟
ما معمولا جمعه‌ها ناهار خانه مادرمان هستیم. غیر از اینکه در طول هفته جداگانه می‌رویم ولی همیشه جمعه‌ها همه آنجا هستیم و خود مادرم ناهار می‌پزند و همه را جمع می‌کنند. همیشه تا به هم می‌رسیم می‌گوییم چه خبر. خیلی کمتر اتفاق می‌افتد که در مورد مسایل داخلی خانوادگی خودمان صحبت بکنیم.
درمورد چه مسایلی بیشتر حرف می‌زنید؟
یک مقدار بحث‌های سیاسی می‌شود، هر کدام‌مان نظرات مختلفی داریم. من یک چیزی می‌گویم، محسن یک چیزی و بالاخره هر کسی نظرات خودش را می‌گوید. جالب این است که پدرم فقط گوش می‌دهد یعنی با هر سروصدایی که ما می‌کنیم، ایشان گوش می‌دهد، مگر یک موقع ما سوال بکنیم که ایشان وارد شوند و نظرشان را بدهند تا پدرم می‌آید پاسخ دهد، مادرم وارد قضیه می‌شود و بحث یک جور دیگر پیش می‌رود. خیلی وقت‌ها مسایلی که در مورد خودمان می‌گویند را تعریف می‌کنیم. همه تهمت‌ها، شایعات، افتراهایی که می‌زنند، همه گفته می‌شود و می‌خندیم. جمع خوبی داریم.
مادرتان چقدر روی آقای هاشمی نفوذ دارند. شده بچه‌ها یک مساله‌ای را از طریق مادرشان بخواهند با پدر حل کنند؟
هیچ‌وقت، یعنی با پدرمان راحت هستیم. خودمان هم هر خواسته‌ای داریم راحت با پدرمان در میان می‌گذاریم، خودمان مستقیما می‌گوییم. البته یک موقع‌هایی بالاخره مادرم توقع نداشت چنین برخوردهایی شود. من فکر نمی‌کنم هیچ‌کدام از خانواده مسوولان که الان سرکار هستند، خانم‌های‌شان به اندازه مادر من جلوی زندان رفته و آمده باشد یا با خانواده‌های سیاسی ارتباط داشته باشد. به همین‌دلیل توقع این برخورد‌ها را ندارد و چون توقع ندارد، خیلی ناراحت می‌شود. بعد هم مادر من همان‌قدر که برای فرزندان خودش حرص می‌خورد برای بقیه بچه‌های مردم ناراحت است. قبل از اینکه خواهر و برادرم را هم بگیرند من می‌دیدم که وقتی در سایت‌های خبری مطلبی را می‌خواند، برای بعضی بازداشت شده‌ها گریه می‌کرد. مرتبا به پدرم هم این حرف‌ها را می‌گفت که چرا باید به اینجا برسیم.
اما آن موقع نامه اعتراضی نمی‌نوشتند. برخی این انتقاد را می‌کردند که چرا خانم هاشمی بعد از بازداشت فرزندان خود نامه‌نگاری کرد و قبل آن نمی‌نوشتند.
بله، امروز دیگر پسر و دخترش در زندان بودند و یک بهانه‌ای برای این کار پیدا شد. شاید اگر قبلا می‌نوشتند مخالفت سیاسی تلقی می‌شد اما امروز آیا می‌شود جلوی عاطفه یک مادر را گرفت؟ وانگهی ما قبلا نمی‌توانستیم جلوی زندان برویم ولی الان راحت جلوی زندان می‌رویم.
در ملاقات‌ها برخورد مادرتان چطور است. الان چطور با قضیه کنار آمدند؟
مادرچون همیشه با سختی‌ها همراه بوده زن پرصلابتی است و با سختی‌ها و ناراحتی‌ها راحت کنار می‌آید.
دامادهای آقای هاشمی رفسنجانی خیلی اهل سیاست نیستند؟
البته خیلی بچه‌های سیاسی‌ای نبودند ولی از آن اتفاقی که برای پدرشان افتاد خیلی ناراحت شدند.
فعالیت سیاسی شما و فائزه خانم با مخالفت همسرانتان روبه‌رو نشده؟
نه، چیزی به ما نمی‌گویند. اتفاقا جلوی زندان که رفته بودیم همسر فائزه می‌گفت «مثل اینکه در زندگی ما نوشته‌اند که ما همیشه باید جلوی اوین باشیم.»
و در آخر حرفی برای سال آینده دارید؟
دعا می‌کنم برای مردم خوب و آینده کشورمان.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.