برمه در سال 2012
نغمههای زنانه دموکراسی
نگار حسینی
«... . نبرد برای دموکراسی نبردی برای بهبود زندگی روزانه ماست؛ نبردی است دایمی و توقفناپذیر... میدانم که رژیم میتواند هر بلایی بخواهد بر سرم بیاورد، با این حال هیچ ترسی از آنها ندارم. نترسیدن من ناشی از ناآگاهیام نسبت به این توانایی رژیم نیست، نترسیدن من ناشی از این است که نفرت ندارم. نفرت و ترس رفقای تواماناند...» اینها را «آنگ سانسوچی»، زنی که در برمه عنوان «بانو» دارد، در مصاحبه با یک خبرنگار آمریکایی میگوید،1 در سالهایی که چندان امیدی به تغییر شرایط در برمه نبود. کنارهگیری شورای نظامی از قدرت و پیروزی حزب متبوع
آنگسانسوچی، رهبر جنبش دموکراسیخواهی در انتخابات پارلمان، مهمترین رخدادهای برمه در سال گذشته میلادی بودهاند. همه این اتفاقات اما مانند تمام اتفاقات دیگر در عرصه سیاست و اجتماع، به یکباره رخ نداد. مقدمات آنچه در سال 2012 در برمه رخ داد، به قبل از این سال بازمیگردد و قبل و باز هم قبلتر. در حقیقت سالها پیش مقدمات تغییر ساختار سیاسی در برمه رقم خورده بود؛ چیزی که به اعتقاد تحلیلگران سیاسی، اصرار به پایداری در حصر خانگی از سوی آنگسانسوچی آن را سرعت داد. برمه کشور جذابی برای سرمایهگذاری سیاسی یا اقتصادی نیست، هرچند انزوای سالهای طولانی این کشور، برای چین جذاب بود و بیش از همه به لحاظ اقتصادی از شرایط ویژه برمه بهره برد. برمه نه نفت دارد و نه در منطقهای استراتژیک قرار گرفته. این کشور دورافتاده آسیایی- جایی در مجاورت تایلند، هندوستان، لائوس و چین- احتمالا تنها در زمان جنگ سرد میتوانست در معادلههای سیاسی اهمیت داشته باشد؛ جایی که حمایت از روی کارآمدن دیکتاتوریها توسط ایالاتمتحده، پادزهر گسترش کمونیسم تلقی میشد. این مدل از دیکتاتوری، چیزی است که در برمه سالیان دراز تجربه شد. با سقوط اتحاد جماهیر شوروی و با پایان رسیدن خطر کمونیسم، حمایت ایالات متحده آمریکا از دیکتاتوری در این کشور نیز فلسفه وجودی خود را از دست داد. تحولات برمه و آنچه در نهایت با گسترش دموکراسی در این کشور رخ داد، البته احتمالا بخشی از روند بزرگتری است که در دهه 1960 در آمریکای لاتین، در دهه 1970 در شرق اروپا و در دهه 1980 در شرق آسیا آغاز شد.
گسترش فشار؛ مقدمه نیل به آزادی
حضور دهههای طولانی دیکتاتوری نظامیان پیامدهای بسیاری برای جامعه برمه داشت، پیامدهایی که در نهایت همین زمامداران را وادار کرد کمینهای از دموکراسی را در این کشور به رسمیت بشناسد. حکومت نظامی شبهسوسیالیستی برمه در پی به دست گرفتن قدرت در دهه 1960 میلادی، تمامی بخشهای صنعتی، اقتصادی، بانکداری، حملونقل، بهداشت و آموزشوپرورش را از بخش خصوصی گرفت و به تملک دولت درآورد، به علاوه خروج از این کشور را نیز ممنوع کرد. حبس مخالفان سیاسی، نقض گسترده حقوق بشر و بیش از همه حصر طولانیمدت آنگ سانسوچی، دولت برمه را با تحریمهای جهانی مواجه و دچار انزوا کرد تا جایی که در نهایت برمه در نخستین دهه از قرن بیستویکم به یکی از فقیرترین کشورهای دنیا تبدیل شد. برمه زمانی به لحاظ اقتصادی در ردیف کشورهایی مانند تایلند و مالزی قرار داشت، در سالهای پایانی حکومت نظامیان اما به شدت از قافله رشد اقتصادی باز ماند. این بیش از همه زمانی بیشتر به چشم آمد که کشورهای جنوب شرق آسیا رونق اقتصادی قابلتوجهی را تجربه کردند. به علاوه اینکه آ.س.آن- شورای همکاریهای جنوب شرق آسیا - ریاست دورهای برمه در سال ۲۰۰۶ را لغو کرد تا برمه به دلیل نقض فاحش حقوق بشر در انزوای کامل قرار گیرد. در نهایت همه این فشارها به علاوه گسترده شدن هزینه برخورد با آنگ سانسوچی، موجب آن شد که نظامیان متقاعد شوند قدرت را دستکم به نیروهای غیر نظامی واگذار کنند.
پشتیبانی جامعه جهانی
به هر روی اصلاحات جدید در برمه که در سال ۲۰۰۸ به رای گذاشته شد، در عین تثبیت جایگاه سیاسی نیروهای نظامی و جلوگیری از ایجاد یک انقلاب در برمه، فضایی را به وجود آورد که با پشتیبانی جامعهجهانی مواجه شد. این موجب شد که وزیر خارجه ایالات متحده بعد از ۵۰سال به آن کشور سفر کند و آ.س.آن نیز موضوع ریاست برمه در سال ۲۰۱۴ را در دستور کار قرار دهد. این اصلاحات به آزادی زندانیان سیاسی و رفع حصر خانگی آنگ سانسوچی انجامید و انتخابات میان دورهای مجلس که به پیروزی اتحادیه ملی دموکراسی منجر شد، از نتایج آن بود. تلاش برای جلب رضایت جامعه جهانی با هدف پایاندادن به تحریمها با پایان حصر خانگی آنگ سانسوچی آغاز شد. اساسا حضور سوچی در تمام این سالها در برمه و طولانی شدن حصر خانگی او، توجه سازمانهای جهانی را بیش از پیش به آنچه در این کشور میگذرد، معطوف و به آغاز روند اصلاحات در برمه کمک کرد. حکومت برمه به سوچی و حزب متبوع او اجازه شرکت در انتخابات را داد؛ شرکتی که در نهایت پیروزی حزب دموکراسیخواهی را به دنبال داشت. علاوه بر سوچی تعداد قابل توجهی از زندانیان سیاسی برمه نیز در سالهای اخیر آزاد شدند. این هزینهای بود که نظامیان برمه برای کسب اعتماد جامعه جهانی پرداختند. بسیاری معتقدند تاثیر آنگ سانسوچی، برنده جایزه نوبل صلح در سال 1990 برای پایان دادن به تحریمها علیه برمه غیر قابل انکار است.
15 سال حبس خانگی
سوچی بیش از 15 سال را در حبس خانگی گذراند. نخستین دور حبس او از سال 1989 آغاز شد و در سال 1995 پایان یافت. بعد از آن باز هم در سال 2000 در خانهاش محبوس شد و این بار این حصر تا سال 2002 ادامه یافت. آخرین دور حصر از سال 2003 تا 2010 به طول انجامید و بعد از آن حزب متبوع او توانست به پارلمان راه یابد. او در این 15سال نه برای گرفتن جایزه صلح نوبل سال 1991 از کشور خارج شد و نه هنگامی که همسرش در آستانه مرگ بود. او معتقد بود اگر از برمه خارج شود، امکان ورود مجدد نخواهد داشت به علاوه اینکه حضور او به عنوان مخالفی که سالهای سال در حصر خانگی بوده، میتواند موجب نگاه جامعه جهانی بر برمه و شرایط ناگوار حقوق بشر در آن معطوف شود. آنگ سانسوچی در ۱۳نوامبر ۲۰۱۰ از بازداشت خانگی خارج شد و کمتر از دو سال بعد برمه به سمت دموکراسی خیز برداشت.
دیوارنوشتههای اعتراض
تصویر تلویزیونی با دو بال آویزان روی یکی از دیوا رهای تیره شهر یانگون، پایتخت میانمار کشیده شده است. این نخستین نقشی است که با اسپری روی دیوار تصویر شده تا اعتراض به شیوهای نوین در کشور تازه از بند دیکتاتوری رها شده میانمار شکل بگیرد. «آئونگ»، 33ساله، طراح این اثر، یک سال پیش نقاشی خود را در اعتراض به سانسور در تلویزیون دولتی میانمار کشید. پس از این شروع، یک سال کافی بود تا دیوارهای پایتخت میانمار، چهرهای رنگین و معترض به خود بگیرند. دوره زمامداری شورای نظامی در برمه، کم و بیش به شرایط در دیگر رژیمهای دیکتاتوری شباهت داشت. در این دوره هرگونه اعتراضی در نطفه خفه میشد، همه چیز در کنترل حکومت بود و هرگونه نظر مخالفی به شدیدترین شکل ممکن پاسخ داده میشد، پس از بازشدن نسبی فضای جامعه مدنی در برمه اما همه چیز تغییر کرد. این روزها لازم نیست حتما در شبکههای اجتماعی از اعتراض به فقر و سرکوب و شرایط ناگوار اجتماعی در برمه سراغ بگیرید، حتی دیوارهای این کشور معترض هستند. یکی از تاثیرات باز شدن نسبی فضای سیاسی- اجتماعی برمه، نقاشی کردن دیوارها در اعتراض به شرایط است. آنها که از این روش صدای خود را به گوش زمامداران میرسانند، معتقدند این شیوه عملی بیش از اعتراض در شبکههای اجتماعی برای تغییر شرایط کار است. حالا به نظر میرسد در جامعهای که ضریب نفوذ اینترنت پایین است، دیوارها به رسانه بدل میشوند. به قول فرید زکریا، باید از فیسبوک خارج شد. به نظر میرسد تعداد افرادی که در یک سال گذشته و با باز شدن شرایط و به دست آمدن حداقلی از آزادیهای مدنی در میانمار به جمع نقاشان معترض خیابانی در پایتخت این کشور پیوستهاند، به یکباره افزایش یافته است. حالا حدود 50 نفر روی دیوارهای پایتخت نقشهای اعتراض آمیز میزنند.
کشتار مسلمانان در برمه
با وجود آغاز شدن روند اصلاحات در برمه هنوز جنگهای داخلی و مشکلات اقلیتها حل نشده است. در سال گذشته، خبر کشتار اقلیت مسلمان برمه توسط بوداییان، یکی از خبرهای تکاندهنده بود. بنا بر گزارشها بابت این اختلافات قومی، هزاران نفر کشته، زخمی و ربوده شدند. دهها روستا و صدها منزل ویران شد صدها هزار نفر به بنگلادش پناه بردند. برمه بهلحاظ تقسیمبندی به چندین استان مهم تقسیم میشود که یکی از این استانها، «راخین» است؛ در این استان بیش از 800 هزار مسلمان در کنار بوداییان زندگی میکنند. مسلمانان علاوه بر حضور در راخین، در شهرها، روستاها و استانهای دیگر میانمار نیز زندگی میکنند اما از آنجا که در این کشور دین بودا حاکم است، مسلمانان همواره به دلیل گرایش زیاد پیروان بودا به اسلام، در فشار و سرکوب به سر میبرند. سوچی در واکنش به این اقدام از نخستین فرصت خود برای سخنرانی در پارلمان برمه استفاده کرد تا از حقوق اقلیتهای قومی در کشورش دفاع کند. او قانونگذاران این کشور را خطاب قرار داد و تاکید کرد باید برای دفاع از حقوق اقلیتهای دینی، قانون تصویب شود. جانلاک معتقد است دموکراسی حکومت اکثریت با رعایت حقوق اقلیت است. در برمه تا زمانیکه حقوق اقلیت مسلمان رعایت نشود، دموکراسی محلی از اعراب ندارد. این چیزی است که موجب میشود خیز برمه به سمت دموکراسی، خیز دشواری باشد.
پینوشت:
(1): بخشی از کتاب «راه من»، با ترجمه بیژن اشتری، انتشارات مهد فرهنگ، 1386
آنگسانسوچی، رهبر جنبش دموکراسیخواهی در انتخابات پارلمان، مهمترین رخدادهای برمه در سال گذشته میلادی بودهاند. همه این اتفاقات اما مانند تمام اتفاقات دیگر در عرصه سیاست و اجتماع، به یکباره رخ نداد. مقدمات آنچه در سال 2012 در برمه رخ داد، به قبل از این سال بازمیگردد و قبل و باز هم قبلتر. در حقیقت سالها پیش مقدمات تغییر ساختار سیاسی در برمه رقم خورده بود؛ چیزی که به اعتقاد تحلیلگران سیاسی، اصرار به پایداری در حصر خانگی از سوی آنگسانسوچی آن را سرعت داد. برمه کشور جذابی برای سرمایهگذاری سیاسی یا اقتصادی نیست، هرچند انزوای سالهای طولانی این کشور، برای چین جذاب بود و بیش از همه به لحاظ اقتصادی از شرایط ویژه برمه بهره برد. برمه نه نفت دارد و نه در منطقهای استراتژیک قرار گرفته. این کشور دورافتاده آسیایی- جایی در مجاورت تایلند، هندوستان، لائوس و چین- احتمالا تنها در زمان جنگ سرد میتوانست در معادلههای سیاسی اهمیت داشته باشد؛ جایی که حمایت از روی کارآمدن دیکتاتوریها توسط ایالاتمتحده، پادزهر گسترش کمونیسم تلقی میشد. این مدل از دیکتاتوری، چیزی است که در برمه سالیان دراز تجربه شد. با سقوط اتحاد جماهیر شوروی و با پایان رسیدن خطر کمونیسم، حمایت ایالات متحده آمریکا از دیکتاتوری در این کشور نیز فلسفه وجودی خود را از دست داد. تحولات برمه و آنچه در نهایت با گسترش دموکراسی در این کشور رخ داد، البته احتمالا بخشی از روند بزرگتری است که در دهه 1960 در آمریکای لاتین، در دهه 1970 در شرق اروپا و در دهه 1980 در شرق آسیا آغاز شد.
گسترش فشار؛ مقدمه نیل به آزادی
حضور دهههای طولانی دیکتاتوری نظامیان پیامدهای بسیاری برای جامعه برمه داشت، پیامدهایی که در نهایت همین زمامداران را وادار کرد کمینهای از دموکراسی را در این کشور به رسمیت بشناسد. حکومت نظامی شبهسوسیالیستی برمه در پی به دست گرفتن قدرت در دهه 1960 میلادی، تمامی بخشهای صنعتی، اقتصادی، بانکداری، حملونقل، بهداشت و آموزشوپرورش را از بخش خصوصی گرفت و به تملک دولت درآورد، به علاوه خروج از این کشور را نیز ممنوع کرد. حبس مخالفان سیاسی، نقض گسترده حقوق بشر و بیش از همه حصر طولانیمدت آنگ سانسوچی، دولت برمه را با تحریمهای جهانی مواجه و دچار انزوا کرد تا جایی که در نهایت برمه در نخستین دهه از قرن بیستویکم به یکی از فقیرترین کشورهای دنیا تبدیل شد. برمه زمانی به لحاظ اقتصادی در ردیف کشورهایی مانند تایلند و مالزی قرار داشت، در سالهای پایانی حکومت نظامیان اما به شدت از قافله رشد اقتصادی باز ماند. این بیش از همه زمانی بیشتر به چشم آمد که کشورهای جنوب شرق آسیا رونق اقتصادی قابلتوجهی را تجربه کردند. به علاوه اینکه آ.س.آن- شورای همکاریهای جنوب شرق آسیا - ریاست دورهای برمه در سال ۲۰۰۶ را لغو کرد تا برمه به دلیل نقض فاحش حقوق بشر در انزوای کامل قرار گیرد. در نهایت همه این فشارها به علاوه گسترده شدن هزینه برخورد با آنگ سانسوچی، موجب آن شد که نظامیان متقاعد شوند قدرت را دستکم به نیروهای غیر نظامی واگذار کنند.
پشتیبانی جامعه جهانی
به هر روی اصلاحات جدید در برمه که در سال ۲۰۰۸ به رای گذاشته شد، در عین تثبیت جایگاه سیاسی نیروهای نظامی و جلوگیری از ایجاد یک انقلاب در برمه، فضایی را به وجود آورد که با پشتیبانی جامعهجهانی مواجه شد. این موجب شد که وزیر خارجه ایالات متحده بعد از ۵۰سال به آن کشور سفر کند و آ.س.آن نیز موضوع ریاست برمه در سال ۲۰۱۴ را در دستور کار قرار دهد. این اصلاحات به آزادی زندانیان سیاسی و رفع حصر خانگی آنگ سانسوچی انجامید و انتخابات میان دورهای مجلس که به پیروزی اتحادیه ملی دموکراسی منجر شد، از نتایج آن بود. تلاش برای جلب رضایت جامعه جهانی با هدف پایاندادن به تحریمها با پایان حصر خانگی آنگ سانسوچی آغاز شد. اساسا حضور سوچی در تمام این سالها در برمه و طولانی شدن حصر خانگی او، توجه سازمانهای جهانی را بیش از پیش به آنچه در این کشور میگذرد، معطوف و به آغاز روند اصلاحات در برمه کمک کرد. حکومت برمه به سوچی و حزب متبوع او اجازه شرکت در انتخابات را داد؛ شرکتی که در نهایت پیروزی حزب دموکراسیخواهی را به دنبال داشت. علاوه بر سوچی تعداد قابل توجهی از زندانیان سیاسی برمه نیز در سالهای اخیر آزاد شدند. این هزینهای بود که نظامیان برمه برای کسب اعتماد جامعه جهانی پرداختند. بسیاری معتقدند تاثیر آنگ سانسوچی، برنده جایزه نوبل صلح در سال 1990 برای پایان دادن به تحریمها علیه برمه غیر قابل انکار است.
15 سال حبس خانگی
سوچی بیش از 15 سال را در حبس خانگی گذراند. نخستین دور حبس او از سال 1989 آغاز شد و در سال 1995 پایان یافت. بعد از آن باز هم در سال 2000 در خانهاش محبوس شد و این بار این حصر تا سال 2002 ادامه یافت. آخرین دور حصر از سال 2003 تا 2010 به طول انجامید و بعد از آن حزب متبوع او توانست به پارلمان راه یابد. او در این 15سال نه برای گرفتن جایزه صلح نوبل سال 1991 از کشور خارج شد و نه هنگامی که همسرش در آستانه مرگ بود. او معتقد بود اگر از برمه خارج شود، امکان ورود مجدد نخواهد داشت به علاوه اینکه حضور او به عنوان مخالفی که سالهای سال در حصر خانگی بوده، میتواند موجب نگاه جامعه جهانی بر برمه و شرایط ناگوار حقوق بشر در آن معطوف شود. آنگ سانسوچی در ۱۳نوامبر ۲۰۱۰ از بازداشت خانگی خارج شد و کمتر از دو سال بعد برمه به سمت دموکراسی خیز برداشت.
دیوارنوشتههای اعتراض
تصویر تلویزیونی با دو بال آویزان روی یکی از دیوا رهای تیره شهر یانگون، پایتخت میانمار کشیده شده است. این نخستین نقشی است که با اسپری روی دیوار تصویر شده تا اعتراض به شیوهای نوین در کشور تازه از بند دیکتاتوری رها شده میانمار شکل بگیرد. «آئونگ»، 33ساله، طراح این اثر، یک سال پیش نقاشی خود را در اعتراض به سانسور در تلویزیون دولتی میانمار کشید. پس از این شروع، یک سال کافی بود تا دیوارهای پایتخت میانمار، چهرهای رنگین و معترض به خود بگیرند. دوره زمامداری شورای نظامی در برمه، کم و بیش به شرایط در دیگر رژیمهای دیکتاتوری شباهت داشت. در این دوره هرگونه اعتراضی در نطفه خفه میشد، همه چیز در کنترل حکومت بود و هرگونه نظر مخالفی به شدیدترین شکل ممکن پاسخ داده میشد، پس از بازشدن نسبی فضای جامعه مدنی در برمه اما همه چیز تغییر کرد. این روزها لازم نیست حتما در شبکههای اجتماعی از اعتراض به فقر و سرکوب و شرایط ناگوار اجتماعی در برمه سراغ بگیرید، حتی دیوارهای این کشور معترض هستند. یکی از تاثیرات باز شدن نسبی فضای سیاسی- اجتماعی برمه، نقاشی کردن دیوارها در اعتراض به شرایط است. آنها که از این روش صدای خود را به گوش زمامداران میرسانند، معتقدند این شیوه عملی بیش از اعتراض در شبکههای اجتماعی برای تغییر شرایط کار است. حالا به نظر میرسد در جامعهای که ضریب نفوذ اینترنت پایین است، دیوارها به رسانه بدل میشوند. به قول فرید زکریا، باید از فیسبوک خارج شد. به نظر میرسد تعداد افرادی که در یک سال گذشته و با باز شدن شرایط و به دست آمدن حداقلی از آزادیهای مدنی در میانمار به جمع نقاشان معترض خیابانی در پایتخت این کشور پیوستهاند، به یکباره افزایش یافته است. حالا حدود 50 نفر روی دیوارهای پایتخت نقشهای اعتراض آمیز میزنند.
کشتار مسلمانان در برمه
با وجود آغاز شدن روند اصلاحات در برمه هنوز جنگهای داخلی و مشکلات اقلیتها حل نشده است. در سال گذشته، خبر کشتار اقلیت مسلمان برمه توسط بوداییان، یکی از خبرهای تکاندهنده بود. بنا بر گزارشها بابت این اختلافات قومی، هزاران نفر کشته، زخمی و ربوده شدند. دهها روستا و صدها منزل ویران شد صدها هزار نفر به بنگلادش پناه بردند. برمه بهلحاظ تقسیمبندی به چندین استان مهم تقسیم میشود که یکی از این استانها، «راخین» است؛ در این استان بیش از 800 هزار مسلمان در کنار بوداییان زندگی میکنند. مسلمانان علاوه بر حضور در راخین، در شهرها، روستاها و استانهای دیگر میانمار نیز زندگی میکنند اما از آنجا که در این کشور دین بودا حاکم است، مسلمانان همواره به دلیل گرایش زیاد پیروان بودا به اسلام، در فشار و سرکوب به سر میبرند. سوچی در واکنش به این اقدام از نخستین فرصت خود برای سخنرانی در پارلمان برمه استفاده کرد تا از حقوق اقلیتهای قومی در کشورش دفاع کند. او قانونگذاران این کشور را خطاب قرار داد و تاکید کرد باید برای دفاع از حقوق اقلیتهای دینی، قانون تصویب شود. جانلاک معتقد است دموکراسی حکومت اکثریت با رعایت حقوق اقلیت است. در برمه تا زمانیکه حقوق اقلیت مسلمان رعایت نشود، دموکراسی محلی از اعراب ندارد. این چیزی است که موجب میشود خیز برمه به سمت دموکراسی، خیز دشواری باشد.
پینوشت:
(1): بخشی از کتاب «راه من»، با ترجمه بیژن اشتری، انتشارات مهد فرهنگ، 1386
«... . نبرد برای دموکراسی نبردی برای بهبود زندگی روزانه ماست؛ نبردی است دایمی و توقفناپذیر... میدانم که رژیم میتواند هر بلایی بخواهد بر سرم بیاورد، با این حال هیچ ترسی از آنها ندارم. نترسیدن من ناشی از ناآگاهیام نسبت به این توانایی رژیم نیست، نترسیدن من ناشی از این است که نفرت ندارم. نفرت و ترس رفقای تواماناند...» اینها را «آنگ سانسوچی»، زنی که در برمه عنوان «بانو» دارد، در مصاحبه با یک خبرنگار آمریکایی میگوید،1 در سالهایی که چندان امیدی به تغییر شرایط در برمه نبود. کنارهگیری شورای نظامی از قدرت و پیروزی حزب متبوع
آنگسانسوچی، رهبر جنبش دموکراسیخواهی در انتخابات پارلمان، مهمترین رخدادهای برمه در سال گذشته میلادی بودهاند. همه این اتفاقات اما مانند تمام اتفاقات دیگر در عرصه سیاست و اجتماع، به یکباره رخ نداد. مقدمات آنچه در سال 2012 در برمه رخ داد، به قبل از این سال بازمیگردد و قبل و باز هم قبلتر. در حقیقت سالها پیش مقدمات تغییر ساختار سیاسی در برمه رقم خورده بود؛ چیزی که به اعتقاد تحلیلگران سیاسی، اصرار به پایداری در حصر خانگی از سوی آنگسانسوچی آن را سرعت داد. برمه کشور جذابی برای سرمایهگذاری سیاسی یا اقتصادی نیست، هرچند انزوای سالهای طولانی این کشور، برای چین جذاب بود و بیش از همه به لحاظ اقتصادی از شرایط ویژه برمه بهره برد. برمه نه نفت دارد و نه در منطقهای استراتژیک قرار گرفته. این کشور دورافتاده آسیایی- جایی در مجاورت تایلند، هندوستان، لائوس و چین- احتمالا تنها در زمان جنگ سرد میتوانست در معادلههای سیاسی اهمیت داشته باشد؛ جایی که حمایت از روی کارآمدن دیکتاتوریها توسط ایالاتمتحده، پادزهر گسترش کمونیسم تلقی میشد. این مدل از دیکتاتوری، چیزی است که در برمه سالیان دراز تجربه شد. با سقوط اتحاد جماهیر شوروی و با پایان رسیدن خطر کمونیسم، حمایت ایالات متحده آمریکا از دیکتاتوری در این کشور نیز فلسفه وجودی خود را از دست داد. تحولات برمه و آنچه در نهایت با گسترش دموکراسی در این کشور رخ داد، البته احتمالا بخشی از روند بزرگتری است که در دهه 1960 در آمریکای لاتین، در دهه 1970 در شرق اروپا و در دهه 1980 در شرق آسیا آغاز شد.
گسترش فشار؛ مقدمه نیل به آزادی
حضور دهههای طولانی دیکتاتوری نظامیان پیامدهای بسیاری برای جامعه برمه داشت، پیامدهایی که در نهایت همین زمامداران را وادار کرد کمینهای از دموکراسی را در این کشور به رسمیت بشناسد. حکومت نظامی شبهسوسیالیستی برمه در پی به دست گرفتن قدرت در دهه 1960 میلادی، تمامی بخشهای صنعتی، اقتصادی، بانکداری، حملونقل، بهداشت و آموزشوپرورش را از بخش خصوصی گرفت و به تملک دولت درآورد، به علاوه خروج از این کشور را نیز ممنوع کرد. حبس مخالفان سیاسی، نقض گسترده حقوق بشر و بیش از همه حصر طولانیمدت آنگ سانسوچی، دولت برمه را با تحریمهای جهانی مواجه و دچار انزوا کرد تا جایی که در نهایت برمه در نخستین دهه از قرن بیستویکم به یکی از فقیرترین کشورهای دنیا تبدیل شد. برمه زمانی به لحاظ اقتصادی در ردیف کشورهایی مانند تایلند و مالزی قرار داشت، در سالهای پایانی حکومت نظامیان اما به شدت از قافله رشد اقتصادی باز ماند. این بیش از همه زمانی بیشتر به چشم آمد که کشورهای جنوب شرق آسیا رونق اقتصادی قابلتوجهی را تجربه کردند. به علاوه اینکه آ.س.آن- شورای همکاریهای جنوب شرق آسیا - ریاست دورهای برمه در سال ۲۰۰۶ را لغو کرد تا برمه به دلیل نقض فاحش حقوق بشر در انزوای کامل قرار گیرد. در نهایت همه این فشارها به علاوه گسترده شدن هزینه برخورد با آنگ سانسوچی، موجب آن شد که نظامیان متقاعد شوند قدرت را دستکم به نیروهای غیر نظامی واگذار کنند.
پشتیبانی جامعه جهانی
به هر روی اصلاحات جدید در برمه که در سال ۲۰۰۸ به رای گذاشته شد، در عین تثبیت جایگاه سیاسی نیروهای نظامی و جلوگیری از ایجاد یک انقلاب در برمه، فضایی را به وجود آورد که با پشتیبانی جامعهجهانی مواجه شد. این موجب شد که وزیر خارجه ایالات متحده بعد از ۵۰سال به آن کشور سفر کند و آ.س.آن نیز موضوع ریاست برمه در سال ۲۰۱۴ را در دستور کار قرار دهد. این اصلاحات به آزادی زندانیان سیاسی و رفع حصر خانگی آنگ سانسوچی انجامید و انتخابات میان دورهای مجلس که به پیروزی اتحادیه ملی دموکراسی منجر شد، از نتایج آن بود. تلاش برای جلب رضایت جامعه جهانی با هدف پایاندادن به تحریمها با پایان حصر خانگی آنگ سانسوچی آغاز شد. اساسا حضور سوچی در تمام این سالها در برمه و طولانی شدن حصر خانگی او، توجه سازمانهای جهانی را بیش از پیش به آنچه در این کشور میگذرد، معطوف و به آغاز روند اصلاحات در برمه کمک کرد. حکومت برمه به سوچی و حزب متبوع او اجازه شرکت در انتخابات را داد؛ شرکتی که در نهایت پیروزی حزب دموکراسیخواهی را به دنبال داشت. علاوه بر سوچی تعداد قابل توجهی از زندانیان سیاسی برمه نیز در سالهای اخیر آزاد شدند. این هزینهای بود که نظامیان برمه برای کسب اعتماد جامعه جهانی پرداختند. بسیاری معتقدند تاثیر آنگ سانسوچی، برنده جایزه نوبل صلح در سال 1990 برای پایان دادن به تحریمها علیه برمه غیر قابل انکار است.
15 سال حبس خانگی
سوچی بیش از 15 سال را در حبس خانگی گذراند. نخستین دور حبس او از سال 1989 آغاز شد و در سال 1995 پایان یافت. بعد از آن باز هم در سال 2000 در خانهاش محبوس شد و این بار این حصر تا سال 2002 ادامه یافت. آخرین دور حصر از سال 2003 تا 2010 به طول انجامید و بعد از آن حزب متبوع او توانست به پارلمان راه یابد. او در این 15سال نه برای گرفتن جایزه صلح نوبل سال 1991 از کشور خارج شد و نه هنگامی که همسرش در آستانه مرگ بود. او معتقد بود اگر از برمه خارج شود، امکان ورود مجدد نخواهد داشت به علاوه اینکه حضور او به عنوان مخالفی که سالهای سال در حصر خانگی بوده، میتواند موجب نگاه جامعه جهانی بر برمه و شرایط ناگوار حقوق بشر در آن معطوف شود. آنگ سانسوچی در ۱۳نوامبر ۲۰۱۰ از بازداشت خانگی خارج شد و کمتر از دو سال بعد برمه به سمت دموکراسی خیز برداشت.
دیوارنوشتههای اعتراض
تصویر تلویزیونی با دو بال آویزان روی یکی از دیوا رهای تیره شهر یانگون، پایتخت میانمار کشیده شده است. این نخستین نقشی است که با اسپری روی دیوار تصویر شده تا اعتراض به شیوهای نوین در کشور تازه از بند دیکتاتوری رها شده میانمار شکل بگیرد. «آئونگ»، 33ساله، طراح این اثر، یک سال پیش نقاشی خود را در اعتراض به سانسور در تلویزیون دولتی میانمار کشید. پس از این شروع، یک سال کافی بود تا دیوارهای پایتخت میانمار، چهرهای رنگین و معترض به خود بگیرند. دوره زمامداری شورای نظامی در برمه، کم و بیش به شرایط در دیگر رژیمهای دیکتاتوری شباهت داشت. در این دوره هرگونه اعتراضی در نطفه خفه میشد، همه چیز در کنترل حکومت بود و هرگونه نظر مخالفی به شدیدترین شکل ممکن پاسخ داده میشد، پس از بازشدن نسبی فضای جامعه مدنی در برمه اما همه چیز تغییر کرد. این روزها لازم نیست حتما در شبکههای اجتماعی از اعتراض به فقر و سرکوب و شرایط ناگوار اجتماعی در برمه سراغ بگیرید، حتی دیوارهای این کشور معترض هستند. یکی از تاثیرات باز شدن نسبی فضای سیاسی- اجتماعی برمه، نقاشی کردن دیوارها در اعتراض به شرایط است. آنها که از این روش صدای خود را به گوش زمامداران میرسانند، معتقدند این شیوه عملی بیش از اعتراض در شبکههای اجتماعی برای تغییر شرایط کار است. حالا به نظر میرسد در جامعهای که ضریب نفوذ اینترنت پایین است، دیوارها به رسانه بدل میشوند. به قول فرید زکریا، باید از فیسبوک خارج شد. به نظر میرسد تعداد افرادی که در یک سال گذشته و با باز شدن شرایط و به دست آمدن حداقلی از آزادیهای مدنی در میانمار به جمع نقاشان معترض خیابانی در پایتخت این کشور پیوستهاند، به یکباره افزایش یافته است. حالا حدود 50 نفر روی دیوارهای پایتخت نقشهای اعتراض آمیز میزنند.
کشتار مسلمانان در برمه
با وجود آغاز شدن روند اصلاحات در برمه هنوز جنگهای داخلی و مشکلات اقلیتها حل نشده است. در سال گذشته، خبر کشتار اقلیت مسلمان برمه توسط بوداییان، یکی از خبرهای تکاندهنده بود. بنا بر گزارشها بابت این اختلافات قومی، هزاران نفر کشته، زخمی و ربوده شدند. دهها روستا و صدها منزل ویران شد صدها هزار نفر به بنگلادش پناه بردند. برمه بهلحاظ تقسیمبندی به چندین استان مهم تقسیم میشود که یکی از این استانها، «راخین» است؛ در این استان بیش از 800 هزار مسلمان در کنار بوداییان زندگی میکنند. مسلمانان علاوه بر حضور در راخین، در شهرها، روستاها و استانهای دیگر میانمار نیز زندگی میکنند اما از آنجا که در این کشور دین بودا حاکم است، مسلمانان همواره به دلیل گرایش زیاد پیروان بودا به اسلام، در فشار و سرکوب به سر میبرند. سوچی در واکنش به این اقدام از نخستین فرصت خود برای سخنرانی در پارلمان برمه استفاده کرد تا از حقوق اقلیتهای قومی در کشورش دفاع کند. او قانونگذاران این کشور را خطاب قرار داد و تاکید کرد باید برای دفاع از حقوق اقلیتهای دینی، قانون تصویب شود. جانلاک معتقد است دموکراسی حکومت اکثریت با رعایت حقوق اقلیت است. در برمه تا زمانیکه حقوق اقلیت مسلمان رعایت نشود، دموکراسی محلی از اعراب ندارد. این چیزی است که موجب میشود خیز برمه به سمت دموکراسی، خیز دشواری باشد.
پینوشت:
(1): بخشی از کتاب «راه من»، با ترجمه بیژن اشتری، انتشارات مهد فرهنگ، 1386
آنگسانسوچی، رهبر جنبش دموکراسیخواهی در انتخابات پارلمان، مهمترین رخدادهای برمه در سال گذشته میلادی بودهاند. همه این اتفاقات اما مانند تمام اتفاقات دیگر در عرصه سیاست و اجتماع، به یکباره رخ نداد. مقدمات آنچه در سال 2012 در برمه رخ داد، به قبل از این سال بازمیگردد و قبل و باز هم قبلتر. در حقیقت سالها پیش مقدمات تغییر ساختار سیاسی در برمه رقم خورده بود؛ چیزی که به اعتقاد تحلیلگران سیاسی، اصرار به پایداری در حصر خانگی از سوی آنگسانسوچی آن را سرعت داد. برمه کشور جذابی برای سرمایهگذاری سیاسی یا اقتصادی نیست، هرچند انزوای سالهای طولانی این کشور، برای چین جذاب بود و بیش از همه به لحاظ اقتصادی از شرایط ویژه برمه بهره برد. برمه نه نفت دارد و نه در منطقهای استراتژیک قرار گرفته. این کشور دورافتاده آسیایی- جایی در مجاورت تایلند، هندوستان، لائوس و چین- احتمالا تنها در زمان جنگ سرد میتوانست در معادلههای سیاسی اهمیت داشته باشد؛ جایی که حمایت از روی کارآمدن دیکتاتوریها توسط ایالاتمتحده، پادزهر گسترش کمونیسم تلقی میشد. این مدل از دیکتاتوری، چیزی است که در برمه سالیان دراز تجربه شد. با سقوط اتحاد جماهیر شوروی و با پایان رسیدن خطر کمونیسم، حمایت ایالات متحده آمریکا از دیکتاتوری در این کشور نیز فلسفه وجودی خود را از دست داد. تحولات برمه و آنچه در نهایت با گسترش دموکراسی در این کشور رخ داد، البته احتمالا بخشی از روند بزرگتری است که در دهه 1960 در آمریکای لاتین، در دهه 1970 در شرق اروپا و در دهه 1980 در شرق آسیا آغاز شد.
گسترش فشار؛ مقدمه نیل به آزادی
حضور دهههای طولانی دیکتاتوری نظامیان پیامدهای بسیاری برای جامعه برمه داشت، پیامدهایی که در نهایت همین زمامداران را وادار کرد کمینهای از دموکراسی را در این کشور به رسمیت بشناسد. حکومت نظامی شبهسوسیالیستی برمه در پی به دست گرفتن قدرت در دهه 1960 میلادی، تمامی بخشهای صنعتی، اقتصادی، بانکداری، حملونقل، بهداشت و آموزشوپرورش را از بخش خصوصی گرفت و به تملک دولت درآورد، به علاوه خروج از این کشور را نیز ممنوع کرد. حبس مخالفان سیاسی، نقض گسترده حقوق بشر و بیش از همه حصر طولانیمدت آنگ سانسوچی، دولت برمه را با تحریمهای جهانی مواجه و دچار انزوا کرد تا جایی که در نهایت برمه در نخستین دهه از قرن بیستویکم به یکی از فقیرترین کشورهای دنیا تبدیل شد. برمه زمانی به لحاظ اقتصادی در ردیف کشورهایی مانند تایلند و مالزی قرار داشت، در سالهای پایانی حکومت نظامیان اما به شدت از قافله رشد اقتصادی باز ماند. این بیش از همه زمانی بیشتر به چشم آمد که کشورهای جنوب شرق آسیا رونق اقتصادی قابلتوجهی را تجربه کردند. به علاوه اینکه آ.س.آن- شورای همکاریهای جنوب شرق آسیا - ریاست دورهای برمه در سال ۲۰۰۶ را لغو کرد تا برمه به دلیل نقض فاحش حقوق بشر در انزوای کامل قرار گیرد. در نهایت همه این فشارها به علاوه گسترده شدن هزینه برخورد با آنگ سانسوچی، موجب آن شد که نظامیان متقاعد شوند قدرت را دستکم به نیروهای غیر نظامی واگذار کنند.
پشتیبانی جامعه جهانی
به هر روی اصلاحات جدید در برمه که در سال ۲۰۰۸ به رای گذاشته شد، در عین تثبیت جایگاه سیاسی نیروهای نظامی و جلوگیری از ایجاد یک انقلاب در برمه، فضایی را به وجود آورد که با پشتیبانی جامعهجهانی مواجه شد. این موجب شد که وزیر خارجه ایالات متحده بعد از ۵۰سال به آن کشور سفر کند و آ.س.آن نیز موضوع ریاست برمه در سال ۲۰۱۴ را در دستور کار قرار دهد. این اصلاحات به آزادی زندانیان سیاسی و رفع حصر خانگی آنگ سانسوچی انجامید و انتخابات میان دورهای مجلس که به پیروزی اتحادیه ملی دموکراسی منجر شد، از نتایج آن بود. تلاش برای جلب رضایت جامعه جهانی با هدف پایاندادن به تحریمها با پایان حصر خانگی آنگ سانسوچی آغاز شد. اساسا حضور سوچی در تمام این سالها در برمه و طولانی شدن حصر خانگی او، توجه سازمانهای جهانی را بیش از پیش به آنچه در این کشور میگذرد، معطوف و به آغاز روند اصلاحات در برمه کمک کرد. حکومت برمه به سوچی و حزب متبوع او اجازه شرکت در انتخابات را داد؛ شرکتی که در نهایت پیروزی حزب دموکراسیخواهی را به دنبال داشت. علاوه بر سوچی تعداد قابل توجهی از زندانیان سیاسی برمه نیز در سالهای اخیر آزاد شدند. این هزینهای بود که نظامیان برمه برای کسب اعتماد جامعه جهانی پرداختند. بسیاری معتقدند تاثیر آنگ سانسوچی، برنده جایزه نوبل صلح در سال 1990 برای پایان دادن به تحریمها علیه برمه غیر قابل انکار است.
15 سال حبس خانگی
سوچی بیش از 15 سال را در حبس خانگی گذراند. نخستین دور حبس او از سال 1989 آغاز شد و در سال 1995 پایان یافت. بعد از آن باز هم در سال 2000 در خانهاش محبوس شد و این بار این حصر تا سال 2002 ادامه یافت. آخرین دور حصر از سال 2003 تا 2010 به طول انجامید و بعد از آن حزب متبوع او توانست به پارلمان راه یابد. او در این 15سال نه برای گرفتن جایزه صلح نوبل سال 1991 از کشور خارج شد و نه هنگامی که همسرش در آستانه مرگ بود. او معتقد بود اگر از برمه خارج شود، امکان ورود مجدد نخواهد داشت به علاوه اینکه حضور او به عنوان مخالفی که سالهای سال در حصر خانگی بوده، میتواند موجب نگاه جامعه جهانی بر برمه و شرایط ناگوار حقوق بشر در آن معطوف شود. آنگ سانسوچی در ۱۳نوامبر ۲۰۱۰ از بازداشت خانگی خارج شد و کمتر از دو سال بعد برمه به سمت دموکراسی خیز برداشت.
دیوارنوشتههای اعتراض
تصویر تلویزیونی با دو بال آویزان روی یکی از دیوا رهای تیره شهر یانگون، پایتخت میانمار کشیده شده است. این نخستین نقشی است که با اسپری روی دیوار تصویر شده تا اعتراض به شیوهای نوین در کشور تازه از بند دیکتاتوری رها شده میانمار شکل بگیرد. «آئونگ»، 33ساله، طراح این اثر، یک سال پیش نقاشی خود را در اعتراض به سانسور در تلویزیون دولتی میانمار کشید. پس از این شروع، یک سال کافی بود تا دیوارهای پایتخت میانمار، چهرهای رنگین و معترض به خود بگیرند. دوره زمامداری شورای نظامی در برمه، کم و بیش به شرایط در دیگر رژیمهای دیکتاتوری شباهت داشت. در این دوره هرگونه اعتراضی در نطفه خفه میشد، همه چیز در کنترل حکومت بود و هرگونه نظر مخالفی به شدیدترین شکل ممکن پاسخ داده میشد، پس از بازشدن نسبی فضای جامعه مدنی در برمه اما همه چیز تغییر کرد. این روزها لازم نیست حتما در شبکههای اجتماعی از اعتراض به فقر و سرکوب و شرایط ناگوار اجتماعی در برمه سراغ بگیرید، حتی دیوارهای این کشور معترض هستند. یکی از تاثیرات باز شدن نسبی فضای سیاسی- اجتماعی برمه، نقاشی کردن دیوارها در اعتراض به شرایط است. آنها که از این روش صدای خود را به گوش زمامداران میرسانند، معتقدند این شیوه عملی بیش از اعتراض در شبکههای اجتماعی برای تغییر شرایط کار است. حالا به نظر میرسد در جامعهای که ضریب نفوذ اینترنت پایین است، دیوارها به رسانه بدل میشوند. به قول فرید زکریا، باید از فیسبوک خارج شد. به نظر میرسد تعداد افرادی که در یک سال گذشته و با باز شدن شرایط و به دست آمدن حداقلی از آزادیهای مدنی در میانمار به جمع نقاشان معترض خیابانی در پایتخت این کشور پیوستهاند، به یکباره افزایش یافته است. حالا حدود 50 نفر روی دیوارهای پایتخت نقشهای اعتراض آمیز میزنند.
کشتار مسلمانان در برمه
با وجود آغاز شدن روند اصلاحات در برمه هنوز جنگهای داخلی و مشکلات اقلیتها حل نشده است. در سال گذشته، خبر کشتار اقلیت مسلمان برمه توسط بوداییان، یکی از خبرهای تکاندهنده بود. بنا بر گزارشها بابت این اختلافات قومی، هزاران نفر کشته، زخمی و ربوده شدند. دهها روستا و صدها منزل ویران شد صدها هزار نفر به بنگلادش پناه بردند. برمه بهلحاظ تقسیمبندی به چندین استان مهم تقسیم میشود که یکی از این استانها، «راخین» است؛ در این استان بیش از 800 هزار مسلمان در کنار بوداییان زندگی میکنند. مسلمانان علاوه بر حضور در راخین، در شهرها، روستاها و استانهای دیگر میانمار نیز زندگی میکنند اما از آنجا که در این کشور دین بودا حاکم است، مسلمانان همواره به دلیل گرایش زیاد پیروان بودا به اسلام، در فشار و سرکوب به سر میبرند. سوچی در واکنش به این اقدام از نخستین فرصت خود برای سخنرانی در پارلمان برمه استفاده کرد تا از حقوق اقلیتهای قومی در کشورش دفاع کند. او قانونگذاران این کشور را خطاب قرار داد و تاکید کرد باید برای دفاع از حقوق اقلیتهای دینی، قانون تصویب شود. جانلاک معتقد است دموکراسی حکومت اکثریت با رعایت حقوق اقلیت است. در برمه تا زمانیکه حقوق اقلیت مسلمان رعایت نشود، دموکراسی محلی از اعراب ندارد. این چیزی است که موجب میشود خیز برمه به سمت دموکراسی، خیز دشواری باشد.
پینوشت:
(1): بخشی از کتاب «راه من»، با ترجمه بیژن اشتری، انتشارات مهد فرهنگ، 1386
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.