|

مصاحبه مجله «فارین پالیسی» با« صائب عریقات» از رهبران فلسطین در بیستمین سالگرد «پیمان اسلو»

نابود نخواهیم شد

ترجمه: ایرج جودت

نزدیک به دو دهه مذاکره‌کننده ارشد فلسطین با اسراییلی‌ها بود. با چم و خم سیاست آشناست و 20سال با اسراییلی‌ها در این خصوص چالش داشته است.
او می‌گوید اسراییل دور تا دور فلسطین دیوار کشیده است اما فلسطین نابود نخواهد شد و پابرجا خواهد ماند. گفت‌وگوی فارن پالیسی را با این سیاستمدار کهنه‌کار بخوانید.



بهترین و بدترین لحظات شما در مذاکرات فلسطین و اسراییل چه زمانی بود و چه فرصت‌هایی در این زمینه از دست رفته است؟
با آنکه من در قدیم رییس تیم مذاکره‌کننده فلسطین در مذاکرات نبودم اما ارتباط میان اسحاق رابین نخست‌وزیر سابق اسراییل، عرفات و همه کسانی که در این مذاکرات بودند و از جمله خود من این احساس را به وجود می‌آورد که صلح امکان‌پذیر است. تا قبل از ترور اسحاق رابین توسط یک تروریست اسراییلی پیشرفت محسوسی در گفت‌وگوها وجود داشت اما بعد از کشته شدن رابین هیچ رهبر اسراییلی تاکنون قوه درک این مساله را نداشته است که فرصت راه‌حل دو دولت ممکن است با توجه به سرعت بخشیدن آنها به سیاست شهرک‌سازی به‌سرعت از دست برود. ابتکار صلح اعراب که عادی‌سازی روابط اسراییل با 57 کشور مسلمان را در ازای عقب‌نشینی این رژیم به مرزهای 1967ارائه می‌کند مسلما از دست رفته است. اسراییل با بمباران غزه و تشدید مجموعه‌ای از تدابیر تنبیهی و شهرک‌سازی فزاینده در تمام مناطق اشغالی کرانه باختری به‌ویژه قدس شرقی فرصت صلح را از دست داده است.
سال 2013 بیستمین سالگرد گفت‌وگوهای اسلوست. بزرگ‌ترین شکست‌ها و کامیابی‌های اسلو چه بود؟
این واقعیت که ما دو دهه پس از پیمان اسلو هنوز ملتی تحت اشغال هستیم نشان می‌دهد که دولت‌های اسراییل از آن زمان تاکنون از مسیر توافقات صورت گرفته خارج شده‌اند. قرار بود تمام توافقات ظرف پنج سال عملی شود و نه 20سال و پس از آن ما از آزادی و استقلال برخوردار شویم. اما اسراییل در این مدت شهرک‌سازی را گسترش داد و تقریبا در ظرف این مدت شمار شهرک‌ها سه برابر شده است. تلاش‌ها برای بستر‌سازی و سازماندهی از سوی فلسطینی‌ها به دلیل فقدان آزادی تضعیف و سست شده است. یقینا این وضعیت نمی‌تواند ادامه پیدا کند. پیمان اسلو زمینه بازگشت 250هزار فلسطینی از آوارگی و بنای کشوری فلسطینی را فراهم کرده بود. با این وجود جامعه بین‌الملل با فرهنگ عدم تنبیه و مجازات اسراییل به آنها اجازه داد تا از مذاکرات به‌عنوان ابزاری در جهت تداوم شهرک‌سازی و نه توقف آن استفاده کنند.
مهم‌ترین چیزی که اسراییلی‌ها در مورد فلسطینی‌ها نمی‌فهمند چیست؟
اینکه ما به هیچ کجا نخواهیم رفت، به همین سادگی. ما به‌خاطر دیواری که دولت‌شان به دور ما کشیده است نابود نخواهیم شد. آنها چشم‌های‌شان را در این 10سال بستند و فقط کشورشان را تجسم کردند. اگر سیاست‌های‌شان را ادامه دهند آنها رسما شکلی از رژیم آپارتاید را پذیرفته‌اند که خیال می‌کنم این چیزی نیست که مردم اسراییل بخواهند.
مهم‌ترین چیزی که فلسطینی‌ها از اسراییلی‌ها آموخته‌اند چیست؟
اینکه اسراییلی‌ها با کشتی‌هایی که به اینجا آمده‌اند بر‌نخواهند گشت. ما باید بفهمیم که دوشادوش هم زندگی کنیم. اصول تعهدات دو طرف نسبت به یکدیگر باید مبتنی بر آزادی باشد نه آپارتاید.
چه انتظاری از دولت بعدی اسراییل در باره پیشبرد روند صلح دارید؟
فکر نمی‌کنم فضای خوشبینانه‌ای وجود داشته باشد، اما موضع ما تغییر نکرده است. ما هیچ راه‌حلی به غیراز راه‌حل دو دولت را نمی‌پذیریم. هر دولتی که در اسراییل بر سر کار بیاید و این واقعیت را به رسمیت بشناسد و به تمام توافقات دولت‌های قبلی پایبند باشد می‌تواند شریک صلح باشد.
آیا اتحاد فتح و حماس ممکن است و این اتحاد چه تاثیری می‌تواند بر آینده مذاکرات داشته باشد؟
با مجوز حماس به کمیته مرکزی انتخابات برای ثبت‌نام رای‌دهندگان جدید در غزه ما امیدواریم در آینده نزدیک به پیشرفت‌هایی نایل شویم. من دستیابی به توافقی سیاسی را باور دارم - در واقع یک توافقنامه امضا شده وجود دارد. ما منتظر برگزاری هر چه زودتر انتخابات هستیم که شیوه مناسبی برای حل اختلافات است: اجازه بدهیم مردم فلسطین، چه آنها که آواره‌اند و چه آنها که در فلسطین ساکنند تصمیم بگیرند. آن‌طور که گفته شده حماس سازمان آزادیبخش فلسطین را به‌عنوان تنها نماینده مشروع مردم فلسطین به رسمیت شناخته و اختیار این سازمان در حصول به وضعیت نهایی در توافق با اسراییل را پذیرفته است.
نقش مصر را در روند صلح چگونه ارزیابی می‌کنید و چه انتظاری از دولت اوباما در این زمینه دارید؟
مصر نقش اصلی را بازی می‌کند و همچنان به آن ادامه خواهد داد. من اعتقاد دارم مصر تحت رهبری محمد مرسی و به دلیل آنکه منافع مشترکی با فلسطین در دستیابی به صلح دارد نقش‌آفرینی‌اش را ادامه می‌دهد. اوباما نیز اعلام کرده که تعهدی شخصی نسبت به برقراری صلح در خاورمیانه دارد. ما، مصری‌ها و بقیه جهان عرب به او می‌گوییم با طرح صلح عربی آماده صلحیم. این طرح با منافع ملی آمریکا که توسط مقامات ایالات متحده اعلام شده همخوانی دارد. شکست واشنگتن در اعلام صریح این مطلب که اسراییل در مورد شهرک‌سازی سزاوار سرزنش است به فرهنگ عدم تنبیه اسراییل کمک کرده است.
آیا آمریکا می‌تواند میانجی کارآمدی برای صلح باشد؟
اگر آمریکا تصمیم دارد میانجیگر صادقی باشد نه تنها کارآمد بلکه در واقع می‌تواند صلح واقعی، پایدار و عادلانه را برای منطقه به ارمغان بیاورد. آمریکا الزام اخلاقی نسبت به مردم فلسطین دارد که ده‌ها سال است در تبعید و تحت اشغال زندگی کرده‌اند.
آیا راه‌حل دو دولت هنوز عملی و ممکن است؟
بله، اما اگر اراده سیاسی وجود داشته باشد. تا اینجا خواست اسراییل تداوم شهرک‌سازی بوده است و جامعه بین‌الملل در پایان دادن به استانداردهای دو گانه در برخورد با اسراییل به‌عنوان دولتی که خود را فراتر از قانون می‌داند شکست خورده است. ما راه‌حلی به غیر از دو دولت نمی‌شناسیم، گرچه اسراییل ما را به راه‌حل یک دولت سوق داده است.

نزدیک به دو دهه مذاکره‌کننده ارشد فلسطین با اسراییلی‌ها بود. با چم و خم سیاست آشناست و 20سال با اسراییلی‌ها در این خصوص چالش داشته است.
او می‌گوید اسراییل دور تا دور فلسطین دیوار کشیده است اما فلسطین نابود نخواهد شد و پابرجا خواهد ماند. گفت‌وگوی فارن پالیسی را با این سیاستمدار کهنه‌کار بخوانید.



بهترین و بدترین لحظات شما در مذاکرات فلسطین و اسراییل چه زمانی بود و چه فرصت‌هایی در این زمینه از دست رفته است؟
با آنکه من در قدیم رییس تیم مذاکره‌کننده فلسطین در مذاکرات نبودم اما ارتباط میان اسحاق رابین نخست‌وزیر سابق اسراییل، عرفات و همه کسانی که در این مذاکرات بودند و از جمله خود من این احساس را به وجود می‌آورد که صلح امکان‌پذیر است. تا قبل از ترور اسحاق رابین توسط یک تروریست اسراییلی پیشرفت محسوسی در گفت‌وگوها وجود داشت اما بعد از کشته شدن رابین هیچ رهبر اسراییلی تاکنون قوه درک این مساله را نداشته است که فرصت راه‌حل دو دولت ممکن است با توجه به سرعت بخشیدن آنها به سیاست شهرک‌سازی به‌سرعت از دست برود. ابتکار صلح اعراب که عادی‌سازی روابط اسراییل با 57 کشور مسلمان را در ازای عقب‌نشینی این رژیم به مرزهای 1967ارائه می‌کند مسلما از دست رفته است. اسراییل با بمباران غزه و تشدید مجموعه‌ای از تدابیر تنبیهی و شهرک‌سازی فزاینده در تمام مناطق اشغالی کرانه باختری به‌ویژه قدس شرقی فرصت صلح را از دست داده است.
سال 2013 بیستمین سالگرد گفت‌وگوهای اسلوست. بزرگ‌ترین شکست‌ها و کامیابی‌های اسلو چه بود؟
این واقعیت که ما دو دهه پس از پیمان اسلو هنوز ملتی تحت اشغال هستیم نشان می‌دهد که دولت‌های اسراییل از آن زمان تاکنون از مسیر توافقات صورت گرفته خارج شده‌اند. قرار بود تمام توافقات ظرف پنج سال عملی شود و نه 20سال و پس از آن ما از آزادی و استقلال برخوردار شویم. اما اسراییل در این مدت شهرک‌سازی را گسترش داد و تقریبا در ظرف این مدت شمار شهرک‌ها سه برابر شده است. تلاش‌ها برای بستر‌سازی و سازماندهی از سوی فلسطینی‌ها به دلیل فقدان آزادی تضعیف و سست شده است. یقینا این وضعیت نمی‌تواند ادامه پیدا کند. پیمان اسلو زمینه بازگشت 250هزار فلسطینی از آوارگی و بنای کشوری فلسطینی را فراهم کرده بود. با این وجود جامعه بین‌الملل با فرهنگ عدم تنبیه و مجازات اسراییل به آنها اجازه داد تا از مذاکرات به‌عنوان ابزاری در جهت تداوم شهرک‌سازی و نه توقف آن استفاده کنند.
مهم‌ترین چیزی که اسراییلی‌ها در مورد فلسطینی‌ها نمی‌فهمند چیست؟
اینکه ما به هیچ کجا نخواهیم رفت، به همین سادگی. ما به‌خاطر دیواری که دولت‌شان به دور ما کشیده است نابود نخواهیم شد. آنها چشم‌های‌شان را در این 10سال بستند و فقط کشورشان را تجسم کردند. اگر سیاست‌های‌شان را ادامه دهند آنها رسما شکلی از رژیم آپارتاید را پذیرفته‌اند که خیال می‌کنم این چیزی نیست که مردم اسراییل بخواهند.
مهم‌ترین چیزی که فلسطینی‌ها از اسراییلی‌ها آموخته‌اند چیست؟
اینکه اسراییلی‌ها با کشتی‌هایی که به اینجا آمده‌اند بر‌نخواهند گشت. ما باید بفهمیم که دوشادوش هم زندگی کنیم. اصول تعهدات دو طرف نسبت به یکدیگر باید مبتنی بر آزادی باشد نه آپارتاید.
چه انتظاری از دولت بعدی اسراییل در باره پیشبرد روند صلح دارید؟
فکر نمی‌کنم فضای خوشبینانه‌ای وجود داشته باشد، اما موضع ما تغییر نکرده است. ما هیچ راه‌حلی به غیراز راه‌حل دو دولت را نمی‌پذیریم. هر دولتی که در اسراییل بر سر کار بیاید و این واقعیت را به رسمیت بشناسد و به تمام توافقات دولت‌های قبلی پایبند باشد می‌تواند شریک صلح باشد.
آیا اتحاد فتح و حماس ممکن است و این اتحاد چه تاثیری می‌تواند بر آینده مذاکرات داشته باشد؟
با مجوز حماس به کمیته مرکزی انتخابات برای ثبت‌نام رای‌دهندگان جدید در غزه ما امیدواریم در آینده نزدیک به پیشرفت‌هایی نایل شویم. من دستیابی به توافقی سیاسی را باور دارم - در واقع یک توافقنامه امضا شده وجود دارد. ما منتظر برگزاری هر چه زودتر انتخابات هستیم که شیوه مناسبی برای حل اختلافات است: اجازه بدهیم مردم فلسطین، چه آنها که آواره‌اند و چه آنها که در فلسطین ساکنند تصمیم بگیرند. آن‌طور که گفته شده حماس سازمان آزادیبخش فلسطین را به‌عنوان تنها نماینده مشروع مردم فلسطین به رسمیت شناخته و اختیار این سازمان در حصول به وضعیت نهایی در توافق با اسراییل را پذیرفته است.
نقش مصر را در روند صلح چگونه ارزیابی می‌کنید و چه انتظاری از دولت اوباما در این زمینه دارید؟
مصر نقش اصلی را بازی می‌کند و همچنان به آن ادامه خواهد داد. من اعتقاد دارم مصر تحت رهبری محمد مرسی و به دلیل آنکه منافع مشترکی با فلسطین در دستیابی به صلح دارد نقش‌آفرینی‌اش را ادامه می‌دهد. اوباما نیز اعلام کرده که تعهدی شخصی نسبت به برقراری صلح در خاورمیانه دارد. ما، مصری‌ها و بقیه جهان عرب به او می‌گوییم با طرح صلح عربی آماده صلحیم. این طرح با منافع ملی آمریکا که توسط مقامات ایالات متحده اعلام شده همخوانی دارد. شکست واشنگتن در اعلام صریح این مطلب که اسراییل در مورد شهرک‌سازی سزاوار سرزنش است به فرهنگ عدم تنبیه اسراییل کمک کرده است.
آیا آمریکا می‌تواند میانجی کارآمدی برای صلح باشد؟
اگر آمریکا تصمیم دارد میانجیگر صادقی باشد نه تنها کارآمد بلکه در واقع می‌تواند صلح واقعی، پایدار و عادلانه را برای منطقه به ارمغان بیاورد. آمریکا الزام اخلاقی نسبت به مردم فلسطین دارد که ده‌ها سال است در تبعید و تحت اشغال زندگی کرده‌اند.
آیا راه‌حل دو دولت هنوز عملی و ممکن است؟
بله، اما اگر اراده سیاسی وجود داشته باشد. تا اینجا خواست اسراییل تداوم شهرک‌سازی بوده است و جامعه بین‌الملل در پایان دادن به استانداردهای دو گانه در برخورد با اسراییل به‌عنوان دولتی که خود را فراتر از قانون می‌داند شکست خورده است. ما راه‌حلی به غیر از دو دولت نمی‌شناسیم، گرچه اسراییل ما را به راه‌حل یک دولت سوق داده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.