نگاهی به رهبران دولتهای مهمی که در سال 91 شکل گرفتند
کابینههای سرنوشتساز
حمیدرضا آریانپور
در سال 91 خورشیدی که با میانه مارس 2012 تا 2013 میلادی همزمان بود، در چهار کشور از پنج کشور عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل، کابینههای تازهای از رهبران تازه یا پیشین شکل گرفت. در کنار این قدرتهای جهانی، کشورهایی که از نظر اهمیت بالای استراتژیک، سیاسی یا اقتصادی در جهان مهم سنجیده میشوند، مانند اسراییل، مصر و یونان هم دولتهایی تازه را به خود دیدهاند. آنچه میخوانید نگاهی گذراست از زوایایی ویژه، به رهبرانی که در سال 91 رهبری این کابینههای سرنوشت ساز را به دست گرفتهاند و برای بار نخست یا چندم، بر سر میز ریاست نشستهاند. در فهرست رهبران کابینههای سرنوشتساز البته کابینههایی دیگر چون بریتانیا، هند، برزیل، دو کره، کشورهای عربی درگیر با بهار عرب و... را میتوان افزود که چون دولتشان را در سال 91 ترتیب ندادند، شانس جای گرفتن در این لیست را از دست دادهاند!
رییسجمهور نخستینها
باراک اوباما بیتردید متفاوتترین پرزیدنت تاریخ ایالات متحده است. اوباما در بهمن ماه، برای دومین بار سوگند خورد تا سیاستگذاریهای دگرگونه خود در کاخ سفید را چهار سال دیگر پی گیرد.
اگر در نخستین روزهای روی کار آمدن او تنها رنگین پوست بودن او واژه «نخستین» را کنار نامش مینهاد، اکنون با نگاه به سیاستهای او در گذشته و آینده میتوان تفاوتهای چندی را برای او برشمرد.«شخص سال 2012 تایم» که با شعار«تغییری که به آن باور داریم» حتی بانوی نخست پیشین را هم کنار زد، برای نخستین بار در آمریکا و با وجود لجبازیهای وحشتناک جمهوریخواهان به بهسازی پایهای نظام درمان و بیمه پرداخت. اوباما برای نخستین بار با راه دادن کشورهای نوظهور به میدان تصمیمگیری جهانی همراه شد. این گرچه به دلیل توانمند شدن آنها از نظر اقتصادی و افزایش پیچیدگیهای سیستم سیاسی بینالمللی بوده، نقش شخصیت فردی اوباما را هم با بازگشت به پیشینه او میتوان در این داستان دید. اوباما برای نخستین بار رویاروی لابی پشتیبان گردش آزاد سلاح ایستاده تا رفرم تازهای را در اجرای یکی از بندهای قانون اساسی آمریکا رهبری کند. او برای نخستین بار با مخالفتهای گاه و بیگاه با سیاستهای تل آویو کاری کرده که نخستوزیر اسراییل برای نخستین بار در تاریخ کشورش تقریبا آشکارا علیه رییسجمهور مهمترین همپیمانش موضع بگیرد. اوباما برای نخستین بار کسانی را برای مهمترین مناصب کابینه یعنی وزارتخانههای خارجه و دفاع نامزد کرد که اعتراضات بیسابقه لابی اسراییلی را همراه داشت.
سرمایهداری به سبک اژدها
ژی جینپینگ - که ژی نام خانوادگی اوست- اواخر آبان ماه رهبر تنها حزب در مهمترین کشور رقیب، آمریکا شد تا در مارس 2013 رسما جایگزین هوجین تائو، رییسجمهور وقت شود.
ژی حالا نه تنها یکی از رهبران دارای حق وتو است که فرمانده کل قوای بزرگترین-و البته تاکنون نه نیرومندترین- ارتش دنیا هم خواهد بود. در سالی که گذشت او در فهرست بانفوذترین افراد سال«تایم» و فهرست قدرتمندترین افراد سال«فوربس» جای گرفت. چینیها و غیرچینیها پیش از برگزاری کنگره هجدهم حزب کمونیست در انتظار پیامی وابسته به اصلاحات بودند اما آنچه از سوی رهبران پیشین و تازه اژدهای قاره کهن برجسته شد نخست بازگشت به گذشته و دوم هشدار به خودیها بود. کنگرهای که هو در آن از«رشد نامتوازن و ناپایدار» گفت و ژی از«هرگز غربی نشدن و پایبندی به مائوییسم.» چین البته سالهاست که آمیزهای از کاپیتالیسم و سنترالیسم است به غیردموکراتترین شیوه ممکن. نتیجه این شده که پس از 20 سال طلایی، رشد کاهش یافته و طبقه متوسط خواستههایش را پررنگتر بیان میکند. از سال 1949 که کمونیستها قدرت را در دست گرفتهاند، اولویت نخست محافظت برابر«ضدانقلابیگری» و در نتیجه تلاش برای«ثبات» بوده است. از این نظر، شورشهای دو سال اخیر در اعتراض به نبود دموکراسی و مشکلات اقتصادی هشداری کمنظیر است به رهبری که پدرش همرزم مائو زدونگ بوده است. نام ژی را که همسرش از نامدارترین خوانندگان چین است در 10 سال آینده بارها و بارها خواهیم شنید.
مشکل لحظه حقیقت
انتخاب دوباره بنیامین بیبی نتانیاهو به نخستوزیری اسراییل که با پیروزی حزب لیکود با آرایی شکننده در انتخابات دی ماه ممکن شد دو پیام ساده داشت: اسراییلیها فعلا بیشتر از دستراستیها حمایت میکنند، ولی حمایتی که هر آن ممکن است پایان یابد.
«بی بی» - چنان که در رسانهها از او نام میبرند- اولین نخستوزیر این کشور است که در اراضی کشور یهودی به دنیا آمده و همچنین تنها نخستوزیر پس از دیوید بن گوریون است که برای سه دوره رهبر تل آویو میشود. او که در جنگ شش روزه به ارتش پیوست، با شرکت در عملیاتی چون جنگ یوم کیپور تا رتبه سروانی پیش رفت تا حالا هم بیش از هر کسی بر طبل جنگ بکوبد. دولت او از انگشت شمار دولتهای جهان است که در اراضی اشغالی برای اتباع خود مسکن میسازد، مردم را با دیوارهای غول آسا جدا میکند، به کشتی حامل کمکهای انساندوستانه حمله میکند و از پیشرفت دیپلماتیک فلسطینیها در سازمان ملل ناخشنود میشود. خط قرمزی که او بر تابلوی بمب خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد کشید، نمادی از تنشهایی است که تل آویو را با غرب و خاورمیانه در سال پیش رو درگیر خواهد کرد. اما نتانیاهو در داخل هم مشکلات اندکی نخواهد داشت. دولت نتانیاهو 66 ساله در تابستان 2011 بزرگترین تظاهرات تاریخ کشور را به تماشا نشست. تظاهراتی که اسراییلیها«لحظه حقیقت» خواندند و مهمترین درخواستشان کاهش هزینههای زندگی بود.
آرام و جنجالی
فرانسوا اولاند درست واژگونه چهره آرامی که دارد، از زمان بیشتر مطرح شدن در سیاست فرانسه همواره با جنجال همسایه بوده است.
کنار رفتن چهره جنجالی حزب سوسیالیست، دومینیک استراوس کان، او را نامزد حزب برای ریاستجمهوری کرد تا با رییسجمهور جنجالی وقت، نیکلا سارکوزی، هماورد شود. او در اردیبهشت 91 بیست و چهارمین رییسجمهور فرانسه شد تا دومین رییسجمهور سوسیالیست در جمهوری پنجم باشد. ریاستی که در همین چند ماهه با دو جنجال«مالیات» و«مالی» همراه بوده است. گرفتن مالیاتهای سنگین از افراد ثروتمند اگرچه با انتقادات تند محافظهکاران روبهرو شده، اما حمله به مالی برای کمک به این کشور در مبارزه با گروههای تندرو اسلامگرا با پشتیبانی فرانسویها مواجه شده است. سگولن رویال، نامزد سوسیالیستها در انتخابات 2007 که از سارکوزی شکست خورد«شریک» زندگی اولاند بود. یک ماه پس از این شکست این رابطه پایان یافت. اولاند در سالهای پیشرو چالشهای بزرگی پیشرو دارد. مهمترین دردسرهای اقتصادی او نگاه داشتن اعتبار منطقه یورو و کاهش نرخ بیکاری در فرانسه خواهد بود. اما در میدان سیاست جهانی او داستان سوریه وآفریقا را دارد، مناطقی که فرانسه در آنها نفوذ سنتی داشته است. فرانسوا اولاند 58 ساله، که در فهرست قدرتمندترین افراد جهان در مجله فوربس، رتبه چهاردهم را دارد، یکی از رهبران دارای حق وتوست. در زمستان 91 این سوال بارها پرسیده شد که آیا مالی، افغانستان فرانسه خواهد بود؟ شرایط بسیار متفاوت است اما برخی پاسخها سوسیالیستها را نگران کرده است.
رییس دختران کارواش
اینکه پوتین از زمان جانشینی بوریس یلتسین در پی گسترش نفوذ و قدرت در روسیه بوده و ریاستجمهوری مدودف هم در این میان بازی آشکار بوده، داستان هزار بار گفتهای است که روز به روز بیشتر به بخشهای تاریکش نزدیک میشود.
ولادیمیروویچ پوتین که در KGB تا درجه سرهنگ دوم پیش رفت، با استعفای مشکوک یلتسین در سال 2000 به قدرت رسید و رفتار او در هشت سال موج تازهای از سرکوب مخالفان را در روسیه رقم زد. نخستوزیر او در سال 2008 رییسجمهور شد تا رییسجمهورش را نخستوزیر کند. این البته پوتین بود که در این چهار سال مرد نخست روسیه بود و در کنار ریاست کارهای دیگری چون نجات همراهان با کشتن ببر، کشف عتیقه در زیر آب، شرکت در مسابقه خم کردن ماهیتابه و راه انداختن کارواشهایی که شویندگانش دختران زیبای روس بودند را در دستور کار داشت! رفتار او چنان بود که آخرین رهبر شوروی گفت که پوتین روسیه را به دیکتاتوریهای آفریقایی باز خواهد گرداند اما در اردیبهشت پوتین بار دیگر با 63درصد آرا رییس کرملین شد. روی کار آمدن او به بزرگترین تظاهرات از زمان فروپاشی شوروی انجامید. اعتراضاتی که هر از چند گاهی، کوچک یا بزرگ ادامه دارد و کسانی را به دردسر میاندازد. این قهرمان هنرهای رزمی برای قدرتنمایی در جهان از قطع گاز، وتوی قطعنامه یا به بازی گرفتن کودکان بیسرپرست روسی بهره میبرد اما روسیه برای قدرتمند بودن یک مشکل بزرگ دارد و آن اقتصاد ضعیف است.
بخت از دست رفته
عنوان نخستین رییس جمهور مصر پس از انقلاب میتوانست لقبی افتخارآور باشد. اما محمد مرسی تاکنون این بخت را از کف داده است.
مرسی در انتخابات ریاستجمهوری خردادماه، با اختلافی اندک بر آخرین نخستوزیر مبارک پیروز شد. نشانهای بد برای رییس شاخه سیاسی اخوانالمسلمین. او گرچه پس از پیروزی، از ریاست حزب آزادی و عدالت استعفا داده اما اخوان همچنان بزرگترین حامی اوست. مرسی که حمایت نسبی سلفیها را همراه دارد، به شدت مورد انتقاد گروههای لیبرال و اقلیتهای مذهبی است. انتقاداتی که با پشتیبانی او از پیشنویس و تصویب قانون اساسی بحثبرانگیز شدت گرفته و ادامه دارد. تلاش او برای افزایش قدرت ریاستجمهوری برای«محافظت از ملـت» صدها هزار نفر را به خیابانها کشاند. در روزهایی که او میزبان سران کشورهای اسلامی بود، محمود عباس هنگامی که میخواست از پذیرایی او سپاسگزاری کند او را به اشتباه«محمد حسنی» خواند. اشتباه نام منتخب دموکراتیک با نام دیکتاتور سرنگون شده خیلیها را شگفت زده نکرد. او در حالی که در داخل میکوشد«رییسجمهور همه مصریها» باشد در سیاست بینالملل هم به دنبال راضی
نگاهداشتن همه است. او نخستین سفر رسمی خود را به عربستان سعودی انجام داده، در سفرش به چین قراردادهای قابل توجه امضا کرده، تایید آمریکا را کسب کرده، در نامه به شیمون پرز اسراییل را«دوستی بزرگ و خوب» خوانده و پس از حمله اسراییل به غزه نخستوزیر خود را به آنجا فرستاده است.
دوری از جنگ سوم جهانی
پس از جنگ دوم جهانی، هرگز تنش میان ژاپن و چین چنین زیاد نبوده و دولت شینزو آبه که در دی 91 تشکیل شده با چالشی کم سابقه روبهروست. آبه زمانی که در سپتامبر 2006 به قدرت رسید، جوانترین نخستوزیر پس از جنگ و تنها نخستوزیر متولد پس از جنگ بود. آن سال او کمتر از یک سال قدرت را در دست داشت و حالا دست در پنجه مشکلاتی ژرفتر دارد. آنچه دولت او به همراه دولت چین انجام میدهد ممکن است آغازی بر جنگ سوم جهانی باشد. جزایر مورد مناقشه مورد ادعای ژاپن و چین دو کشور را تا آستانه تحرکات بیسابقه در منطقه پیش برده است. هر اشتباه کوچکی از سوی یکی از طرفین پیامدها و واکنشهای دور از انتظار خواهد داشت. در این مناقشات جنوب شرق آسیا چندین کشور دیگر نیز درگیرند که بر پیچیدگی شرایط منطقه میافزاید و نگرانیها را بیشتر میکند. ژاپن از سوی دیگر با تهدیدات کره شمالی روبهروست و آزمایشهای موشکی پیونگ یانگ وضعیت منطقه را پیچیدهتر کرده است. همچنین آبه با اقتصاد ضعیف ژاپن دست به گریبان است. از شگفتیهای ژاپنی است که این کشور از زمین لرزه 9 ریشتری که اقتصاد ژاپن را هم لرزاند سر بلند کرده اما شرایط همچنان ناسالم است. آبه در نخستین هفتههای کار به دلیل پایین نگاه داشتن عمدی ارزش ین، پول ملی ژاپن، از سوی غرب مورد انتقاد بود و از سوی برخی متهم به شدت دادن به جنگ ارزی شد.
محافظهکاری در بیابان
عربستان شاید بدنامترین قدرتمند دنیا باشد. یکی از عقبماندهترین کشورهای دنیا از نظر مردمسالاری، به خاطر نفت و موقعیت مذهبیاش فعلا مورد احترام منتقدان خواهد بود، با این وجود آنچه آشکار است این است که با نگاه به رویدادهای هزاره سوم و بهویژه بهار عرب دگرگونیها خواسته یا ناخواسته در این کشور هم در حال ریشه زدن هستند. این در شرایطی است که سلمان بن عبدالعزیز در آن به ولیعهدی رسیده است. بیست و پنجمین پسر عبدالعزیز با مرگ برادرش نایف، ولیعهد شد اما با توجه به بیماری پادشاه عبدالله حالا رییس عملی«پادشاهی بیابان» است. او از نوامبر 2011 وزیر دفاع عربستان هم هست. تصمیماتی که او و دیگر شاهزادگان سعودی با مشورت رهبران غرب و شرق میگیرند بر منطقه و جهان اثرگذار است. دولت او با مشکلاتی چون فعالیتهای دموکراسیخواهانه، مقاومت روزافزون زنان، نارضایتی از استانداردهای زندگی و اعتراض اقلیتها روبهروست. اما سیاستمداران و مفتیهای نافذ عربستان نشان دادهاند که هنوز هم توسعه اقتصادی را جایگزین توسعه سیاسی میدانند. پس از بهار عرب، خاندان حاکم بیشتر به فکر بهبود وضعیت زندگی اعراب با کمکهای نقدی بوده تا سامان دادن اصلاحاتی اساسی. مجاز شمردن شبهانتخابات هم در درازمدت نمیتواند یاریگر دلارهای نفتی باشد. سلمان با ساز و کارهای هزاره سوم آشناست و از همین روست که در رسانههای نیرومندی چون الشرقالاوسط و الاقتصادیه سرمایهگذاری کرده و به غول العربیه نزدیک است، اما استفاده از فناوری نوین برای ادامه محافظهکاری نماد درک نادرست است.
فلسفه تا ریاضت
شهری که روزگاری مهد فلسفه بود، چند سالی است که کانون توجه نه تنها یونانیها و نه فقط اروپاییها که همه جهان شده است. نحوه به قدرت رسیدن آنتونیو ساماراس در آخرین روز خرداد 91 خود نشانهای از آشوب در آتن بود.
انتخابات مجلس نمایندگان در می 2012 به روندی انجامید که در آن هیچ حزبی نتوانست دولت تشکیل دهد. دولت موقت سر کار آمد. انتخابات تازهای در ژوئن 2012 برگزار شد و این بار حزب«دموکراسی نوین» توانست دولتی ائتلافی شکل دهد. ائتلافی که بسیار شکننده است. ستیز بر سر ماندن یا رفتن از حوزه کشورهای یورو و راهکار دانستن یا ندانستن ریاضت بزرگترین دعواهاست. ساماراس اکنون در کشوری نخستوزیر است که آغازگر بحران بدهی اروپا بوده، به درخواست اتحادیه اروپا و صندوق بینالمللی پول سیاستهای صرفهجویانه وحشتناک را بر دوش مردم افکنده و در سالهای گذشته بارها و بارها نظارهگر اعتصاب و اعتراض سراسری یا محدودتر بوده است. اهمیت ساماراس درست مانند ماریو مونتی، نخستوزیر موقت ایتالیا، بیش از آنچه میوه شخصیت او باشد، حاصل شرایطی است که او در آن به قدرت رسیده است. مونتی هم دولتی غرق در بحران را از سیلویو برلوسکنی، نخستوزیر جنجالی ایتالیا، تحویل گرفت و استعفا داد تا زمینه برقراری انتخابات زودهنگام فراهم آید. در آتن ساماراس حالا بر دولتی ریاست میکند که شکستن ائتلافش موج دیگری از نگرانیهای داخلی، منطقهای و جهانی را در پی خواهد داشت. او نوید داده«آخرین» سیاستهای ریاضتی را اعمال میکند.
رییسجمهور نخستینها
باراک اوباما بیتردید متفاوتترین پرزیدنت تاریخ ایالات متحده است. اوباما در بهمن ماه، برای دومین بار سوگند خورد تا سیاستگذاریهای دگرگونه خود در کاخ سفید را چهار سال دیگر پی گیرد.
اگر در نخستین روزهای روی کار آمدن او تنها رنگین پوست بودن او واژه «نخستین» را کنار نامش مینهاد، اکنون با نگاه به سیاستهای او در گذشته و آینده میتوان تفاوتهای چندی را برای او برشمرد.«شخص سال 2012 تایم» که با شعار«تغییری که به آن باور داریم» حتی بانوی نخست پیشین را هم کنار زد، برای نخستین بار در آمریکا و با وجود لجبازیهای وحشتناک جمهوریخواهان به بهسازی پایهای نظام درمان و بیمه پرداخت. اوباما برای نخستین بار با راه دادن کشورهای نوظهور به میدان تصمیمگیری جهانی همراه شد. این گرچه به دلیل توانمند شدن آنها از نظر اقتصادی و افزایش پیچیدگیهای سیستم سیاسی بینالمللی بوده، نقش شخصیت فردی اوباما را هم با بازگشت به پیشینه او میتوان در این داستان دید. اوباما برای نخستین بار رویاروی لابی پشتیبان گردش آزاد سلاح ایستاده تا رفرم تازهای را در اجرای یکی از بندهای قانون اساسی آمریکا رهبری کند. او برای نخستین بار با مخالفتهای گاه و بیگاه با سیاستهای تل آویو کاری کرده که نخستوزیر اسراییل برای نخستین بار در تاریخ کشورش تقریبا آشکارا علیه رییسجمهور مهمترین همپیمانش موضع بگیرد. اوباما برای نخستین بار کسانی را برای مهمترین مناصب کابینه یعنی وزارتخانههای خارجه و دفاع نامزد کرد که اعتراضات بیسابقه لابی اسراییلی را همراه داشت.
سرمایهداری به سبک اژدها
ژی جینپینگ - که ژی نام خانوادگی اوست- اواخر آبان ماه رهبر تنها حزب در مهمترین کشور رقیب، آمریکا شد تا در مارس 2013 رسما جایگزین هوجین تائو، رییسجمهور وقت شود.
ژی حالا نه تنها یکی از رهبران دارای حق وتو است که فرمانده کل قوای بزرگترین-و البته تاکنون نه نیرومندترین- ارتش دنیا هم خواهد بود. در سالی که گذشت او در فهرست بانفوذترین افراد سال«تایم» و فهرست قدرتمندترین افراد سال«فوربس» جای گرفت. چینیها و غیرچینیها پیش از برگزاری کنگره هجدهم حزب کمونیست در انتظار پیامی وابسته به اصلاحات بودند اما آنچه از سوی رهبران پیشین و تازه اژدهای قاره کهن برجسته شد نخست بازگشت به گذشته و دوم هشدار به خودیها بود. کنگرهای که هو در آن از«رشد نامتوازن و ناپایدار» گفت و ژی از«هرگز غربی نشدن و پایبندی به مائوییسم.» چین البته سالهاست که آمیزهای از کاپیتالیسم و سنترالیسم است به غیردموکراتترین شیوه ممکن. نتیجه این شده که پس از 20 سال طلایی، رشد کاهش یافته و طبقه متوسط خواستههایش را پررنگتر بیان میکند. از سال 1949 که کمونیستها قدرت را در دست گرفتهاند، اولویت نخست محافظت برابر«ضدانقلابیگری» و در نتیجه تلاش برای«ثبات» بوده است. از این نظر، شورشهای دو سال اخیر در اعتراض به نبود دموکراسی و مشکلات اقتصادی هشداری کمنظیر است به رهبری که پدرش همرزم مائو زدونگ بوده است. نام ژی را که همسرش از نامدارترین خوانندگان چین است در 10 سال آینده بارها و بارها خواهیم شنید.
مشکل لحظه حقیقت
انتخاب دوباره بنیامین بیبی نتانیاهو به نخستوزیری اسراییل که با پیروزی حزب لیکود با آرایی شکننده در انتخابات دی ماه ممکن شد دو پیام ساده داشت: اسراییلیها فعلا بیشتر از دستراستیها حمایت میکنند، ولی حمایتی که هر آن ممکن است پایان یابد.
«بی بی» - چنان که در رسانهها از او نام میبرند- اولین نخستوزیر این کشور است که در اراضی کشور یهودی به دنیا آمده و همچنین تنها نخستوزیر پس از دیوید بن گوریون است که برای سه دوره رهبر تل آویو میشود. او که در جنگ شش روزه به ارتش پیوست، با شرکت در عملیاتی چون جنگ یوم کیپور تا رتبه سروانی پیش رفت تا حالا هم بیش از هر کسی بر طبل جنگ بکوبد. دولت او از انگشت شمار دولتهای جهان است که در اراضی اشغالی برای اتباع خود مسکن میسازد، مردم را با دیوارهای غول آسا جدا میکند، به کشتی حامل کمکهای انساندوستانه حمله میکند و از پیشرفت دیپلماتیک فلسطینیها در سازمان ملل ناخشنود میشود. خط قرمزی که او بر تابلوی بمب خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد کشید، نمادی از تنشهایی است که تل آویو را با غرب و خاورمیانه در سال پیش رو درگیر خواهد کرد. اما نتانیاهو در داخل هم مشکلات اندکی نخواهد داشت. دولت نتانیاهو 66 ساله در تابستان 2011 بزرگترین تظاهرات تاریخ کشور را به تماشا نشست. تظاهراتی که اسراییلیها«لحظه حقیقت» خواندند و مهمترین درخواستشان کاهش هزینههای زندگی بود.
آرام و جنجالی
فرانسوا اولاند درست واژگونه چهره آرامی که دارد، از زمان بیشتر مطرح شدن در سیاست فرانسه همواره با جنجال همسایه بوده است.
کنار رفتن چهره جنجالی حزب سوسیالیست، دومینیک استراوس کان، او را نامزد حزب برای ریاستجمهوری کرد تا با رییسجمهور جنجالی وقت، نیکلا سارکوزی، هماورد شود. او در اردیبهشت 91 بیست و چهارمین رییسجمهور فرانسه شد تا دومین رییسجمهور سوسیالیست در جمهوری پنجم باشد. ریاستی که در همین چند ماهه با دو جنجال«مالیات» و«مالی» همراه بوده است. گرفتن مالیاتهای سنگین از افراد ثروتمند اگرچه با انتقادات تند محافظهکاران روبهرو شده، اما حمله به مالی برای کمک به این کشور در مبارزه با گروههای تندرو اسلامگرا با پشتیبانی فرانسویها مواجه شده است. سگولن رویال، نامزد سوسیالیستها در انتخابات 2007 که از سارکوزی شکست خورد«شریک» زندگی اولاند بود. یک ماه پس از این شکست این رابطه پایان یافت. اولاند در سالهای پیشرو چالشهای بزرگی پیشرو دارد. مهمترین دردسرهای اقتصادی او نگاه داشتن اعتبار منطقه یورو و کاهش نرخ بیکاری در فرانسه خواهد بود. اما در میدان سیاست جهانی او داستان سوریه وآفریقا را دارد، مناطقی که فرانسه در آنها نفوذ سنتی داشته است. فرانسوا اولاند 58 ساله، که در فهرست قدرتمندترین افراد جهان در مجله فوربس، رتبه چهاردهم را دارد، یکی از رهبران دارای حق وتوست. در زمستان 91 این سوال بارها پرسیده شد که آیا مالی، افغانستان فرانسه خواهد بود؟ شرایط بسیار متفاوت است اما برخی پاسخها سوسیالیستها را نگران کرده است.
رییس دختران کارواش
اینکه پوتین از زمان جانشینی بوریس یلتسین در پی گسترش نفوذ و قدرت در روسیه بوده و ریاستجمهوری مدودف هم در این میان بازی آشکار بوده، داستان هزار بار گفتهای است که روز به روز بیشتر به بخشهای تاریکش نزدیک میشود.
ولادیمیروویچ پوتین که در KGB تا درجه سرهنگ دوم پیش رفت، با استعفای مشکوک یلتسین در سال 2000 به قدرت رسید و رفتار او در هشت سال موج تازهای از سرکوب مخالفان را در روسیه رقم زد. نخستوزیر او در سال 2008 رییسجمهور شد تا رییسجمهورش را نخستوزیر کند. این البته پوتین بود که در این چهار سال مرد نخست روسیه بود و در کنار ریاست کارهای دیگری چون نجات همراهان با کشتن ببر، کشف عتیقه در زیر آب، شرکت در مسابقه خم کردن ماهیتابه و راه انداختن کارواشهایی که شویندگانش دختران زیبای روس بودند را در دستور کار داشت! رفتار او چنان بود که آخرین رهبر شوروی گفت که پوتین روسیه را به دیکتاتوریهای آفریقایی باز خواهد گرداند اما در اردیبهشت پوتین بار دیگر با 63درصد آرا رییس کرملین شد. روی کار آمدن او به بزرگترین تظاهرات از زمان فروپاشی شوروی انجامید. اعتراضاتی که هر از چند گاهی، کوچک یا بزرگ ادامه دارد و کسانی را به دردسر میاندازد. این قهرمان هنرهای رزمی برای قدرتنمایی در جهان از قطع گاز، وتوی قطعنامه یا به بازی گرفتن کودکان بیسرپرست روسی بهره میبرد اما روسیه برای قدرتمند بودن یک مشکل بزرگ دارد و آن اقتصاد ضعیف است.
بخت از دست رفته
عنوان نخستین رییس جمهور مصر پس از انقلاب میتوانست لقبی افتخارآور باشد. اما محمد مرسی تاکنون این بخت را از کف داده است.
مرسی در انتخابات ریاستجمهوری خردادماه، با اختلافی اندک بر آخرین نخستوزیر مبارک پیروز شد. نشانهای بد برای رییس شاخه سیاسی اخوانالمسلمین. او گرچه پس از پیروزی، از ریاست حزب آزادی و عدالت استعفا داده اما اخوان همچنان بزرگترین حامی اوست. مرسی که حمایت نسبی سلفیها را همراه دارد، به شدت مورد انتقاد گروههای لیبرال و اقلیتهای مذهبی است. انتقاداتی که با پشتیبانی او از پیشنویس و تصویب قانون اساسی بحثبرانگیز شدت گرفته و ادامه دارد. تلاش او برای افزایش قدرت ریاستجمهوری برای«محافظت از ملـت» صدها هزار نفر را به خیابانها کشاند. در روزهایی که او میزبان سران کشورهای اسلامی بود، محمود عباس هنگامی که میخواست از پذیرایی او سپاسگزاری کند او را به اشتباه«محمد حسنی» خواند. اشتباه نام منتخب دموکراتیک با نام دیکتاتور سرنگون شده خیلیها را شگفت زده نکرد. او در حالی که در داخل میکوشد«رییسجمهور همه مصریها» باشد در سیاست بینالملل هم به دنبال راضی
نگاهداشتن همه است. او نخستین سفر رسمی خود را به عربستان سعودی انجام داده، در سفرش به چین قراردادهای قابل توجه امضا کرده، تایید آمریکا را کسب کرده، در نامه به شیمون پرز اسراییل را«دوستی بزرگ و خوب» خوانده و پس از حمله اسراییل به غزه نخستوزیر خود را به آنجا فرستاده است.
دوری از جنگ سوم جهانی
پس از جنگ دوم جهانی، هرگز تنش میان ژاپن و چین چنین زیاد نبوده و دولت شینزو آبه که در دی 91 تشکیل شده با چالشی کم سابقه روبهروست. آبه زمانی که در سپتامبر 2006 به قدرت رسید، جوانترین نخستوزیر پس از جنگ و تنها نخستوزیر متولد پس از جنگ بود. آن سال او کمتر از یک سال قدرت را در دست داشت و حالا دست در پنجه مشکلاتی ژرفتر دارد. آنچه دولت او به همراه دولت چین انجام میدهد ممکن است آغازی بر جنگ سوم جهانی باشد. جزایر مورد مناقشه مورد ادعای ژاپن و چین دو کشور را تا آستانه تحرکات بیسابقه در منطقه پیش برده است. هر اشتباه کوچکی از سوی یکی از طرفین پیامدها و واکنشهای دور از انتظار خواهد داشت. در این مناقشات جنوب شرق آسیا چندین کشور دیگر نیز درگیرند که بر پیچیدگی شرایط منطقه میافزاید و نگرانیها را بیشتر میکند. ژاپن از سوی دیگر با تهدیدات کره شمالی روبهروست و آزمایشهای موشکی پیونگ یانگ وضعیت منطقه را پیچیدهتر کرده است. همچنین آبه با اقتصاد ضعیف ژاپن دست به گریبان است. از شگفتیهای ژاپنی است که این کشور از زمین لرزه 9 ریشتری که اقتصاد ژاپن را هم لرزاند سر بلند کرده اما شرایط همچنان ناسالم است. آبه در نخستین هفتههای کار به دلیل پایین نگاه داشتن عمدی ارزش ین، پول ملی ژاپن، از سوی غرب مورد انتقاد بود و از سوی برخی متهم به شدت دادن به جنگ ارزی شد.
محافظهکاری در بیابان
عربستان شاید بدنامترین قدرتمند دنیا باشد. یکی از عقبماندهترین کشورهای دنیا از نظر مردمسالاری، به خاطر نفت و موقعیت مذهبیاش فعلا مورد احترام منتقدان خواهد بود، با این وجود آنچه آشکار است این است که با نگاه به رویدادهای هزاره سوم و بهویژه بهار عرب دگرگونیها خواسته یا ناخواسته در این کشور هم در حال ریشه زدن هستند. این در شرایطی است که سلمان بن عبدالعزیز در آن به ولیعهدی رسیده است. بیست و پنجمین پسر عبدالعزیز با مرگ برادرش نایف، ولیعهد شد اما با توجه به بیماری پادشاه عبدالله حالا رییس عملی«پادشاهی بیابان» است. او از نوامبر 2011 وزیر دفاع عربستان هم هست. تصمیماتی که او و دیگر شاهزادگان سعودی با مشورت رهبران غرب و شرق میگیرند بر منطقه و جهان اثرگذار است. دولت او با مشکلاتی چون فعالیتهای دموکراسیخواهانه، مقاومت روزافزون زنان، نارضایتی از استانداردهای زندگی و اعتراض اقلیتها روبهروست. اما سیاستمداران و مفتیهای نافذ عربستان نشان دادهاند که هنوز هم توسعه اقتصادی را جایگزین توسعه سیاسی میدانند. پس از بهار عرب، خاندان حاکم بیشتر به فکر بهبود وضعیت زندگی اعراب با کمکهای نقدی بوده تا سامان دادن اصلاحاتی اساسی. مجاز شمردن شبهانتخابات هم در درازمدت نمیتواند یاریگر دلارهای نفتی باشد. سلمان با ساز و کارهای هزاره سوم آشناست و از همین روست که در رسانههای نیرومندی چون الشرقالاوسط و الاقتصادیه سرمایهگذاری کرده و به غول العربیه نزدیک است، اما استفاده از فناوری نوین برای ادامه محافظهکاری نماد درک نادرست است.
فلسفه تا ریاضت
شهری که روزگاری مهد فلسفه بود، چند سالی است که کانون توجه نه تنها یونانیها و نه فقط اروپاییها که همه جهان شده است. نحوه به قدرت رسیدن آنتونیو ساماراس در آخرین روز خرداد 91 خود نشانهای از آشوب در آتن بود.
انتخابات مجلس نمایندگان در می 2012 به روندی انجامید که در آن هیچ حزبی نتوانست دولت تشکیل دهد. دولت موقت سر کار آمد. انتخابات تازهای در ژوئن 2012 برگزار شد و این بار حزب«دموکراسی نوین» توانست دولتی ائتلافی شکل دهد. ائتلافی که بسیار شکننده است. ستیز بر سر ماندن یا رفتن از حوزه کشورهای یورو و راهکار دانستن یا ندانستن ریاضت بزرگترین دعواهاست. ساماراس اکنون در کشوری نخستوزیر است که آغازگر بحران بدهی اروپا بوده، به درخواست اتحادیه اروپا و صندوق بینالمللی پول سیاستهای صرفهجویانه وحشتناک را بر دوش مردم افکنده و در سالهای گذشته بارها و بارها نظارهگر اعتصاب و اعتراض سراسری یا محدودتر بوده است. اهمیت ساماراس درست مانند ماریو مونتی، نخستوزیر موقت ایتالیا، بیش از آنچه میوه شخصیت او باشد، حاصل شرایطی است که او در آن به قدرت رسیده است. مونتی هم دولتی غرق در بحران را از سیلویو برلوسکنی، نخستوزیر جنجالی ایتالیا، تحویل گرفت و استعفا داد تا زمینه برقراری انتخابات زودهنگام فراهم آید. در آتن ساماراس حالا بر دولتی ریاست میکند که شکستن ائتلافش موج دیگری از نگرانیهای داخلی، منطقهای و جهانی را در پی خواهد داشت. او نوید داده«آخرین» سیاستهای ریاضتی را اعمال میکند.
در سال 91 خورشیدی که با میانه مارس 2012 تا 2013 میلادی همزمان بود، در چهار کشور از پنج کشور عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل، کابینههای تازهای از رهبران تازه یا پیشین شکل گرفت. در کنار این قدرتهای جهانی، کشورهایی که از نظر اهمیت بالای استراتژیک، سیاسی یا اقتصادی در جهان مهم سنجیده میشوند، مانند اسراییل، مصر و یونان هم دولتهایی تازه را به خود دیدهاند. آنچه میخوانید نگاهی گذراست از زوایایی ویژه، به رهبرانی که در سال 91 رهبری این کابینههای سرنوشت ساز را به دست گرفتهاند و برای بار نخست یا چندم، بر سر میز ریاست نشستهاند. در فهرست رهبران کابینههای سرنوشتساز البته کابینههایی دیگر چون بریتانیا، هند، برزیل، دو کره، کشورهای عربی درگیر با بهار عرب و... را میتوان افزود که چون دولتشان را در سال 91 ترتیب ندادند، شانس جای گرفتن در این لیست را از دست دادهاند!
رییسجمهور نخستینها
باراک اوباما بیتردید متفاوتترین پرزیدنت تاریخ ایالات متحده است. اوباما در بهمن ماه، برای دومین بار سوگند خورد تا سیاستگذاریهای دگرگونه خود در کاخ سفید را چهار سال دیگر پی گیرد.
اگر در نخستین روزهای روی کار آمدن او تنها رنگین پوست بودن او واژه «نخستین» را کنار نامش مینهاد، اکنون با نگاه به سیاستهای او در گذشته و آینده میتوان تفاوتهای چندی را برای او برشمرد.«شخص سال 2012 تایم» که با شعار«تغییری که به آن باور داریم» حتی بانوی نخست پیشین را هم کنار زد، برای نخستین بار در آمریکا و با وجود لجبازیهای وحشتناک جمهوریخواهان به بهسازی پایهای نظام درمان و بیمه پرداخت. اوباما برای نخستین بار با راه دادن کشورهای نوظهور به میدان تصمیمگیری جهانی همراه شد. این گرچه به دلیل توانمند شدن آنها از نظر اقتصادی و افزایش پیچیدگیهای سیستم سیاسی بینالمللی بوده، نقش شخصیت فردی اوباما را هم با بازگشت به پیشینه او میتوان در این داستان دید. اوباما برای نخستین بار رویاروی لابی پشتیبان گردش آزاد سلاح ایستاده تا رفرم تازهای را در اجرای یکی از بندهای قانون اساسی آمریکا رهبری کند. او برای نخستین بار با مخالفتهای گاه و بیگاه با سیاستهای تل آویو کاری کرده که نخستوزیر اسراییل برای نخستین بار در تاریخ کشورش تقریبا آشکارا علیه رییسجمهور مهمترین همپیمانش موضع بگیرد. اوباما برای نخستین بار کسانی را برای مهمترین مناصب کابینه یعنی وزارتخانههای خارجه و دفاع نامزد کرد که اعتراضات بیسابقه لابی اسراییلی را همراه داشت.
سرمایهداری به سبک اژدها
ژی جینپینگ - که ژی نام خانوادگی اوست- اواخر آبان ماه رهبر تنها حزب در مهمترین کشور رقیب، آمریکا شد تا در مارس 2013 رسما جایگزین هوجین تائو، رییسجمهور وقت شود.
ژی حالا نه تنها یکی از رهبران دارای حق وتو است که فرمانده کل قوای بزرگترین-و البته تاکنون نه نیرومندترین- ارتش دنیا هم خواهد بود. در سالی که گذشت او در فهرست بانفوذترین افراد سال«تایم» و فهرست قدرتمندترین افراد سال«فوربس» جای گرفت. چینیها و غیرچینیها پیش از برگزاری کنگره هجدهم حزب کمونیست در انتظار پیامی وابسته به اصلاحات بودند اما آنچه از سوی رهبران پیشین و تازه اژدهای قاره کهن برجسته شد نخست بازگشت به گذشته و دوم هشدار به خودیها بود. کنگرهای که هو در آن از«رشد نامتوازن و ناپایدار» گفت و ژی از«هرگز غربی نشدن و پایبندی به مائوییسم.» چین البته سالهاست که آمیزهای از کاپیتالیسم و سنترالیسم است به غیردموکراتترین شیوه ممکن. نتیجه این شده که پس از 20 سال طلایی، رشد کاهش یافته و طبقه متوسط خواستههایش را پررنگتر بیان میکند. از سال 1949 که کمونیستها قدرت را در دست گرفتهاند، اولویت نخست محافظت برابر«ضدانقلابیگری» و در نتیجه تلاش برای«ثبات» بوده است. از این نظر، شورشهای دو سال اخیر در اعتراض به نبود دموکراسی و مشکلات اقتصادی هشداری کمنظیر است به رهبری که پدرش همرزم مائو زدونگ بوده است. نام ژی را که همسرش از نامدارترین خوانندگان چین است در 10 سال آینده بارها و بارها خواهیم شنید.
مشکل لحظه حقیقت
انتخاب دوباره بنیامین بیبی نتانیاهو به نخستوزیری اسراییل که با پیروزی حزب لیکود با آرایی شکننده در انتخابات دی ماه ممکن شد دو پیام ساده داشت: اسراییلیها فعلا بیشتر از دستراستیها حمایت میکنند، ولی حمایتی که هر آن ممکن است پایان یابد.
«بی بی» - چنان که در رسانهها از او نام میبرند- اولین نخستوزیر این کشور است که در اراضی کشور یهودی به دنیا آمده و همچنین تنها نخستوزیر پس از دیوید بن گوریون است که برای سه دوره رهبر تل آویو میشود. او که در جنگ شش روزه به ارتش پیوست، با شرکت در عملیاتی چون جنگ یوم کیپور تا رتبه سروانی پیش رفت تا حالا هم بیش از هر کسی بر طبل جنگ بکوبد. دولت او از انگشت شمار دولتهای جهان است که در اراضی اشغالی برای اتباع خود مسکن میسازد، مردم را با دیوارهای غول آسا جدا میکند، به کشتی حامل کمکهای انساندوستانه حمله میکند و از پیشرفت دیپلماتیک فلسطینیها در سازمان ملل ناخشنود میشود. خط قرمزی که او بر تابلوی بمب خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد کشید، نمادی از تنشهایی است که تل آویو را با غرب و خاورمیانه در سال پیش رو درگیر خواهد کرد. اما نتانیاهو در داخل هم مشکلات اندکی نخواهد داشت. دولت نتانیاهو 66 ساله در تابستان 2011 بزرگترین تظاهرات تاریخ کشور را به تماشا نشست. تظاهراتی که اسراییلیها«لحظه حقیقت» خواندند و مهمترین درخواستشان کاهش هزینههای زندگی بود.
آرام و جنجالی
فرانسوا اولاند درست واژگونه چهره آرامی که دارد، از زمان بیشتر مطرح شدن در سیاست فرانسه همواره با جنجال همسایه بوده است.
کنار رفتن چهره جنجالی حزب سوسیالیست، دومینیک استراوس کان، او را نامزد حزب برای ریاستجمهوری کرد تا با رییسجمهور جنجالی وقت، نیکلا سارکوزی، هماورد شود. او در اردیبهشت 91 بیست و چهارمین رییسجمهور فرانسه شد تا دومین رییسجمهور سوسیالیست در جمهوری پنجم باشد. ریاستی که در همین چند ماهه با دو جنجال«مالیات» و«مالی» همراه بوده است. گرفتن مالیاتهای سنگین از افراد ثروتمند اگرچه با انتقادات تند محافظهکاران روبهرو شده، اما حمله به مالی برای کمک به این کشور در مبارزه با گروههای تندرو اسلامگرا با پشتیبانی فرانسویها مواجه شده است. سگولن رویال، نامزد سوسیالیستها در انتخابات 2007 که از سارکوزی شکست خورد«شریک» زندگی اولاند بود. یک ماه پس از این شکست این رابطه پایان یافت. اولاند در سالهای پیشرو چالشهای بزرگی پیشرو دارد. مهمترین دردسرهای اقتصادی او نگاه داشتن اعتبار منطقه یورو و کاهش نرخ بیکاری در فرانسه خواهد بود. اما در میدان سیاست جهانی او داستان سوریه وآفریقا را دارد، مناطقی که فرانسه در آنها نفوذ سنتی داشته است. فرانسوا اولاند 58 ساله، که در فهرست قدرتمندترین افراد جهان در مجله فوربس، رتبه چهاردهم را دارد، یکی از رهبران دارای حق وتوست. در زمستان 91 این سوال بارها پرسیده شد که آیا مالی، افغانستان فرانسه خواهد بود؟ شرایط بسیار متفاوت است اما برخی پاسخها سوسیالیستها را نگران کرده است.
رییس دختران کارواش
اینکه پوتین از زمان جانشینی بوریس یلتسین در پی گسترش نفوذ و قدرت در روسیه بوده و ریاستجمهوری مدودف هم در این میان بازی آشکار بوده، داستان هزار بار گفتهای است که روز به روز بیشتر به بخشهای تاریکش نزدیک میشود.
ولادیمیروویچ پوتین که در KGB تا درجه سرهنگ دوم پیش رفت، با استعفای مشکوک یلتسین در سال 2000 به قدرت رسید و رفتار او در هشت سال موج تازهای از سرکوب مخالفان را در روسیه رقم زد. نخستوزیر او در سال 2008 رییسجمهور شد تا رییسجمهورش را نخستوزیر کند. این البته پوتین بود که در این چهار سال مرد نخست روسیه بود و در کنار ریاست کارهای دیگری چون نجات همراهان با کشتن ببر، کشف عتیقه در زیر آب، شرکت در مسابقه خم کردن ماهیتابه و راه انداختن کارواشهایی که شویندگانش دختران زیبای روس بودند را در دستور کار داشت! رفتار او چنان بود که آخرین رهبر شوروی گفت که پوتین روسیه را به دیکتاتوریهای آفریقایی باز خواهد گرداند اما در اردیبهشت پوتین بار دیگر با 63درصد آرا رییس کرملین شد. روی کار آمدن او به بزرگترین تظاهرات از زمان فروپاشی شوروی انجامید. اعتراضاتی که هر از چند گاهی، کوچک یا بزرگ ادامه دارد و کسانی را به دردسر میاندازد. این قهرمان هنرهای رزمی برای قدرتنمایی در جهان از قطع گاز، وتوی قطعنامه یا به بازی گرفتن کودکان بیسرپرست روسی بهره میبرد اما روسیه برای قدرتمند بودن یک مشکل بزرگ دارد و آن اقتصاد ضعیف است.
بخت از دست رفته
عنوان نخستین رییس جمهور مصر پس از انقلاب میتوانست لقبی افتخارآور باشد. اما محمد مرسی تاکنون این بخت را از کف داده است.
مرسی در انتخابات ریاستجمهوری خردادماه، با اختلافی اندک بر آخرین نخستوزیر مبارک پیروز شد. نشانهای بد برای رییس شاخه سیاسی اخوانالمسلمین. او گرچه پس از پیروزی، از ریاست حزب آزادی و عدالت استعفا داده اما اخوان همچنان بزرگترین حامی اوست. مرسی که حمایت نسبی سلفیها را همراه دارد، به شدت مورد انتقاد گروههای لیبرال و اقلیتهای مذهبی است. انتقاداتی که با پشتیبانی او از پیشنویس و تصویب قانون اساسی بحثبرانگیز شدت گرفته و ادامه دارد. تلاش او برای افزایش قدرت ریاستجمهوری برای«محافظت از ملـت» صدها هزار نفر را به خیابانها کشاند. در روزهایی که او میزبان سران کشورهای اسلامی بود، محمود عباس هنگامی که میخواست از پذیرایی او سپاسگزاری کند او را به اشتباه«محمد حسنی» خواند. اشتباه نام منتخب دموکراتیک با نام دیکتاتور سرنگون شده خیلیها را شگفت زده نکرد. او در حالی که در داخل میکوشد«رییسجمهور همه مصریها» باشد در سیاست بینالملل هم به دنبال راضی
نگاهداشتن همه است. او نخستین سفر رسمی خود را به عربستان سعودی انجام داده، در سفرش به چین قراردادهای قابل توجه امضا کرده، تایید آمریکا را کسب کرده، در نامه به شیمون پرز اسراییل را«دوستی بزرگ و خوب» خوانده و پس از حمله اسراییل به غزه نخستوزیر خود را به آنجا فرستاده است.
دوری از جنگ سوم جهانی
پس از جنگ دوم جهانی، هرگز تنش میان ژاپن و چین چنین زیاد نبوده و دولت شینزو آبه که در دی 91 تشکیل شده با چالشی کم سابقه روبهروست. آبه زمانی که در سپتامبر 2006 به قدرت رسید، جوانترین نخستوزیر پس از جنگ و تنها نخستوزیر متولد پس از جنگ بود. آن سال او کمتر از یک سال قدرت را در دست داشت و حالا دست در پنجه مشکلاتی ژرفتر دارد. آنچه دولت او به همراه دولت چین انجام میدهد ممکن است آغازی بر جنگ سوم جهانی باشد. جزایر مورد مناقشه مورد ادعای ژاپن و چین دو کشور را تا آستانه تحرکات بیسابقه در منطقه پیش برده است. هر اشتباه کوچکی از سوی یکی از طرفین پیامدها و واکنشهای دور از انتظار خواهد داشت. در این مناقشات جنوب شرق آسیا چندین کشور دیگر نیز درگیرند که بر پیچیدگی شرایط منطقه میافزاید و نگرانیها را بیشتر میکند. ژاپن از سوی دیگر با تهدیدات کره شمالی روبهروست و آزمایشهای موشکی پیونگ یانگ وضعیت منطقه را پیچیدهتر کرده است. همچنین آبه با اقتصاد ضعیف ژاپن دست به گریبان است. از شگفتیهای ژاپنی است که این کشور از زمین لرزه 9 ریشتری که اقتصاد ژاپن را هم لرزاند سر بلند کرده اما شرایط همچنان ناسالم است. آبه در نخستین هفتههای کار به دلیل پایین نگاه داشتن عمدی ارزش ین، پول ملی ژاپن، از سوی غرب مورد انتقاد بود و از سوی برخی متهم به شدت دادن به جنگ ارزی شد.
محافظهکاری در بیابان
عربستان شاید بدنامترین قدرتمند دنیا باشد. یکی از عقبماندهترین کشورهای دنیا از نظر مردمسالاری، به خاطر نفت و موقعیت مذهبیاش فعلا مورد احترام منتقدان خواهد بود، با این وجود آنچه آشکار است این است که با نگاه به رویدادهای هزاره سوم و بهویژه بهار عرب دگرگونیها خواسته یا ناخواسته در این کشور هم در حال ریشه زدن هستند. این در شرایطی است که سلمان بن عبدالعزیز در آن به ولیعهدی رسیده است. بیست و پنجمین پسر عبدالعزیز با مرگ برادرش نایف، ولیعهد شد اما با توجه به بیماری پادشاه عبدالله حالا رییس عملی«پادشاهی بیابان» است. او از نوامبر 2011 وزیر دفاع عربستان هم هست. تصمیماتی که او و دیگر شاهزادگان سعودی با مشورت رهبران غرب و شرق میگیرند بر منطقه و جهان اثرگذار است. دولت او با مشکلاتی چون فعالیتهای دموکراسیخواهانه، مقاومت روزافزون زنان، نارضایتی از استانداردهای زندگی و اعتراض اقلیتها روبهروست. اما سیاستمداران و مفتیهای نافذ عربستان نشان دادهاند که هنوز هم توسعه اقتصادی را جایگزین توسعه سیاسی میدانند. پس از بهار عرب، خاندان حاکم بیشتر به فکر بهبود وضعیت زندگی اعراب با کمکهای نقدی بوده تا سامان دادن اصلاحاتی اساسی. مجاز شمردن شبهانتخابات هم در درازمدت نمیتواند یاریگر دلارهای نفتی باشد. سلمان با ساز و کارهای هزاره سوم آشناست و از همین روست که در رسانههای نیرومندی چون الشرقالاوسط و الاقتصادیه سرمایهگذاری کرده و به غول العربیه نزدیک است، اما استفاده از فناوری نوین برای ادامه محافظهکاری نماد درک نادرست است.
فلسفه تا ریاضت
شهری که روزگاری مهد فلسفه بود، چند سالی است که کانون توجه نه تنها یونانیها و نه فقط اروپاییها که همه جهان شده است. نحوه به قدرت رسیدن آنتونیو ساماراس در آخرین روز خرداد 91 خود نشانهای از آشوب در آتن بود.
انتخابات مجلس نمایندگان در می 2012 به روندی انجامید که در آن هیچ حزبی نتوانست دولت تشکیل دهد. دولت موقت سر کار آمد. انتخابات تازهای در ژوئن 2012 برگزار شد و این بار حزب«دموکراسی نوین» توانست دولتی ائتلافی شکل دهد. ائتلافی که بسیار شکننده است. ستیز بر سر ماندن یا رفتن از حوزه کشورهای یورو و راهکار دانستن یا ندانستن ریاضت بزرگترین دعواهاست. ساماراس اکنون در کشوری نخستوزیر است که آغازگر بحران بدهی اروپا بوده، به درخواست اتحادیه اروپا و صندوق بینالمللی پول سیاستهای صرفهجویانه وحشتناک را بر دوش مردم افکنده و در سالهای گذشته بارها و بارها نظارهگر اعتصاب و اعتراض سراسری یا محدودتر بوده است. اهمیت ساماراس درست مانند ماریو مونتی، نخستوزیر موقت ایتالیا، بیش از آنچه میوه شخصیت او باشد، حاصل شرایطی است که او در آن به قدرت رسیده است. مونتی هم دولتی غرق در بحران را از سیلویو برلوسکنی، نخستوزیر جنجالی ایتالیا، تحویل گرفت و استعفا داد تا زمینه برقراری انتخابات زودهنگام فراهم آید. در آتن ساماراس حالا بر دولتی ریاست میکند که شکستن ائتلافش موج دیگری از نگرانیهای داخلی، منطقهای و جهانی را در پی خواهد داشت. او نوید داده«آخرین» سیاستهای ریاضتی را اعمال میکند.
رییسجمهور نخستینها
باراک اوباما بیتردید متفاوتترین پرزیدنت تاریخ ایالات متحده است. اوباما در بهمن ماه، برای دومین بار سوگند خورد تا سیاستگذاریهای دگرگونه خود در کاخ سفید را چهار سال دیگر پی گیرد.
اگر در نخستین روزهای روی کار آمدن او تنها رنگین پوست بودن او واژه «نخستین» را کنار نامش مینهاد، اکنون با نگاه به سیاستهای او در گذشته و آینده میتوان تفاوتهای چندی را برای او برشمرد.«شخص سال 2012 تایم» که با شعار«تغییری که به آن باور داریم» حتی بانوی نخست پیشین را هم کنار زد، برای نخستین بار در آمریکا و با وجود لجبازیهای وحشتناک جمهوریخواهان به بهسازی پایهای نظام درمان و بیمه پرداخت. اوباما برای نخستین بار با راه دادن کشورهای نوظهور به میدان تصمیمگیری جهانی همراه شد. این گرچه به دلیل توانمند شدن آنها از نظر اقتصادی و افزایش پیچیدگیهای سیستم سیاسی بینالمللی بوده، نقش شخصیت فردی اوباما را هم با بازگشت به پیشینه او میتوان در این داستان دید. اوباما برای نخستین بار رویاروی لابی پشتیبان گردش آزاد سلاح ایستاده تا رفرم تازهای را در اجرای یکی از بندهای قانون اساسی آمریکا رهبری کند. او برای نخستین بار با مخالفتهای گاه و بیگاه با سیاستهای تل آویو کاری کرده که نخستوزیر اسراییل برای نخستین بار در تاریخ کشورش تقریبا آشکارا علیه رییسجمهور مهمترین همپیمانش موضع بگیرد. اوباما برای نخستین بار کسانی را برای مهمترین مناصب کابینه یعنی وزارتخانههای خارجه و دفاع نامزد کرد که اعتراضات بیسابقه لابی اسراییلی را همراه داشت.
سرمایهداری به سبک اژدها
ژی جینپینگ - که ژی نام خانوادگی اوست- اواخر آبان ماه رهبر تنها حزب در مهمترین کشور رقیب، آمریکا شد تا در مارس 2013 رسما جایگزین هوجین تائو، رییسجمهور وقت شود.
ژی حالا نه تنها یکی از رهبران دارای حق وتو است که فرمانده کل قوای بزرگترین-و البته تاکنون نه نیرومندترین- ارتش دنیا هم خواهد بود. در سالی که گذشت او در فهرست بانفوذترین افراد سال«تایم» و فهرست قدرتمندترین افراد سال«فوربس» جای گرفت. چینیها و غیرچینیها پیش از برگزاری کنگره هجدهم حزب کمونیست در انتظار پیامی وابسته به اصلاحات بودند اما آنچه از سوی رهبران پیشین و تازه اژدهای قاره کهن برجسته شد نخست بازگشت به گذشته و دوم هشدار به خودیها بود. کنگرهای که هو در آن از«رشد نامتوازن و ناپایدار» گفت و ژی از«هرگز غربی نشدن و پایبندی به مائوییسم.» چین البته سالهاست که آمیزهای از کاپیتالیسم و سنترالیسم است به غیردموکراتترین شیوه ممکن. نتیجه این شده که پس از 20 سال طلایی، رشد کاهش یافته و طبقه متوسط خواستههایش را پررنگتر بیان میکند. از سال 1949 که کمونیستها قدرت را در دست گرفتهاند، اولویت نخست محافظت برابر«ضدانقلابیگری» و در نتیجه تلاش برای«ثبات» بوده است. از این نظر، شورشهای دو سال اخیر در اعتراض به نبود دموکراسی و مشکلات اقتصادی هشداری کمنظیر است به رهبری که پدرش همرزم مائو زدونگ بوده است. نام ژی را که همسرش از نامدارترین خوانندگان چین است در 10 سال آینده بارها و بارها خواهیم شنید.
مشکل لحظه حقیقت
انتخاب دوباره بنیامین بیبی نتانیاهو به نخستوزیری اسراییل که با پیروزی حزب لیکود با آرایی شکننده در انتخابات دی ماه ممکن شد دو پیام ساده داشت: اسراییلیها فعلا بیشتر از دستراستیها حمایت میکنند، ولی حمایتی که هر آن ممکن است پایان یابد.
«بی بی» - چنان که در رسانهها از او نام میبرند- اولین نخستوزیر این کشور است که در اراضی کشور یهودی به دنیا آمده و همچنین تنها نخستوزیر پس از دیوید بن گوریون است که برای سه دوره رهبر تل آویو میشود. او که در جنگ شش روزه به ارتش پیوست، با شرکت در عملیاتی چون جنگ یوم کیپور تا رتبه سروانی پیش رفت تا حالا هم بیش از هر کسی بر طبل جنگ بکوبد. دولت او از انگشت شمار دولتهای جهان است که در اراضی اشغالی برای اتباع خود مسکن میسازد، مردم را با دیوارهای غول آسا جدا میکند، به کشتی حامل کمکهای انساندوستانه حمله میکند و از پیشرفت دیپلماتیک فلسطینیها در سازمان ملل ناخشنود میشود. خط قرمزی که او بر تابلوی بمب خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد کشید، نمادی از تنشهایی است که تل آویو را با غرب و خاورمیانه در سال پیش رو درگیر خواهد کرد. اما نتانیاهو در داخل هم مشکلات اندکی نخواهد داشت. دولت نتانیاهو 66 ساله در تابستان 2011 بزرگترین تظاهرات تاریخ کشور را به تماشا نشست. تظاهراتی که اسراییلیها«لحظه حقیقت» خواندند و مهمترین درخواستشان کاهش هزینههای زندگی بود.
آرام و جنجالی
فرانسوا اولاند درست واژگونه چهره آرامی که دارد، از زمان بیشتر مطرح شدن در سیاست فرانسه همواره با جنجال همسایه بوده است.
کنار رفتن چهره جنجالی حزب سوسیالیست، دومینیک استراوس کان، او را نامزد حزب برای ریاستجمهوری کرد تا با رییسجمهور جنجالی وقت، نیکلا سارکوزی، هماورد شود. او در اردیبهشت 91 بیست و چهارمین رییسجمهور فرانسه شد تا دومین رییسجمهور سوسیالیست در جمهوری پنجم باشد. ریاستی که در همین چند ماهه با دو جنجال«مالیات» و«مالی» همراه بوده است. گرفتن مالیاتهای سنگین از افراد ثروتمند اگرچه با انتقادات تند محافظهکاران روبهرو شده، اما حمله به مالی برای کمک به این کشور در مبارزه با گروههای تندرو اسلامگرا با پشتیبانی فرانسویها مواجه شده است. سگولن رویال، نامزد سوسیالیستها در انتخابات 2007 که از سارکوزی شکست خورد«شریک» زندگی اولاند بود. یک ماه پس از این شکست این رابطه پایان یافت. اولاند در سالهای پیشرو چالشهای بزرگی پیشرو دارد. مهمترین دردسرهای اقتصادی او نگاه داشتن اعتبار منطقه یورو و کاهش نرخ بیکاری در فرانسه خواهد بود. اما در میدان سیاست جهانی او داستان سوریه وآفریقا را دارد، مناطقی که فرانسه در آنها نفوذ سنتی داشته است. فرانسوا اولاند 58 ساله، که در فهرست قدرتمندترین افراد جهان در مجله فوربس، رتبه چهاردهم را دارد، یکی از رهبران دارای حق وتوست. در زمستان 91 این سوال بارها پرسیده شد که آیا مالی، افغانستان فرانسه خواهد بود؟ شرایط بسیار متفاوت است اما برخی پاسخها سوسیالیستها را نگران کرده است.
رییس دختران کارواش
اینکه پوتین از زمان جانشینی بوریس یلتسین در پی گسترش نفوذ و قدرت در روسیه بوده و ریاستجمهوری مدودف هم در این میان بازی آشکار بوده، داستان هزار بار گفتهای است که روز به روز بیشتر به بخشهای تاریکش نزدیک میشود.
ولادیمیروویچ پوتین که در KGB تا درجه سرهنگ دوم پیش رفت، با استعفای مشکوک یلتسین در سال 2000 به قدرت رسید و رفتار او در هشت سال موج تازهای از سرکوب مخالفان را در روسیه رقم زد. نخستوزیر او در سال 2008 رییسجمهور شد تا رییسجمهورش را نخستوزیر کند. این البته پوتین بود که در این چهار سال مرد نخست روسیه بود و در کنار ریاست کارهای دیگری چون نجات همراهان با کشتن ببر، کشف عتیقه در زیر آب، شرکت در مسابقه خم کردن ماهیتابه و راه انداختن کارواشهایی که شویندگانش دختران زیبای روس بودند را در دستور کار داشت! رفتار او چنان بود که آخرین رهبر شوروی گفت که پوتین روسیه را به دیکتاتوریهای آفریقایی باز خواهد گرداند اما در اردیبهشت پوتین بار دیگر با 63درصد آرا رییس کرملین شد. روی کار آمدن او به بزرگترین تظاهرات از زمان فروپاشی شوروی انجامید. اعتراضاتی که هر از چند گاهی، کوچک یا بزرگ ادامه دارد و کسانی را به دردسر میاندازد. این قهرمان هنرهای رزمی برای قدرتنمایی در جهان از قطع گاز، وتوی قطعنامه یا به بازی گرفتن کودکان بیسرپرست روسی بهره میبرد اما روسیه برای قدرتمند بودن یک مشکل بزرگ دارد و آن اقتصاد ضعیف است.
بخت از دست رفته
عنوان نخستین رییس جمهور مصر پس از انقلاب میتوانست لقبی افتخارآور باشد. اما محمد مرسی تاکنون این بخت را از کف داده است.
مرسی در انتخابات ریاستجمهوری خردادماه، با اختلافی اندک بر آخرین نخستوزیر مبارک پیروز شد. نشانهای بد برای رییس شاخه سیاسی اخوانالمسلمین. او گرچه پس از پیروزی، از ریاست حزب آزادی و عدالت استعفا داده اما اخوان همچنان بزرگترین حامی اوست. مرسی که حمایت نسبی سلفیها را همراه دارد، به شدت مورد انتقاد گروههای لیبرال و اقلیتهای مذهبی است. انتقاداتی که با پشتیبانی او از پیشنویس و تصویب قانون اساسی بحثبرانگیز شدت گرفته و ادامه دارد. تلاش او برای افزایش قدرت ریاستجمهوری برای«محافظت از ملـت» صدها هزار نفر را به خیابانها کشاند. در روزهایی که او میزبان سران کشورهای اسلامی بود، محمود عباس هنگامی که میخواست از پذیرایی او سپاسگزاری کند او را به اشتباه«محمد حسنی» خواند. اشتباه نام منتخب دموکراتیک با نام دیکتاتور سرنگون شده خیلیها را شگفت زده نکرد. او در حالی که در داخل میکوشد«رییسجمهور همه مصریها» باشد در سیاست بینالملل هم به دنبال راضی
نگاهداشتن همه است. او نخستین سفر رسمی خود را به عربستان سعودی انجام داده، در سفرش به چین قراردادهای قابل توجه امضا کرده، تایید آمریکا را کسب کرده، در نامه به شیمون پرز اسراییل را«دوستی بزرگ و خوب» خوانده و پس از حمله اسراییل به غزه نخستوزیر خود را به آنجا فرستاده است.
دوری از جنگ سوم جهانی
پس از جنگ دوم جهانی، هرگز تنش میان ژاپن و چین چنین زیاد نبوده و دولت شینزو آبه که در دی 91 تشکیل شده با چالشی کم سابقه روبهروست. آبه زمانی که در سپتامبر 2006 به قدرت رسید، جوانترین نخستوزیر پس از جنگ و تنها نخستوزیر متولد پس از جنگ بود. آن سال او کمتر از یک سال قدرت را در دست داشت و حالا دست در پنجه مشکلاتی ژرفتر دارد. آنچه دولت او به همراه دولت چین انجام میدهد ممکن است آغازی بر جنگ سوم جهانی باشد. جزایر مورد مناقشه مورد ادعای ژاپن و چین دو کشور را تا آستانه تحرکات بیسابقه در منطقه پیش برده است. هر اشتباه کوچکی از سوی یکی از طرفین پیامدها و واکنشهای دور از انتظار خواهد داشت. در این مناقشات جنوب شرق آسیا چندین کشور دیگر نیز درگیرند که بر پیچیدگی شرایط منطقه میافزاید و نگرانیها را بیشتر میکند. ژاپن از سوی دیگر با تهدیدات کره شمالی روبهروست و آزمایشهای موشکی پیونگ یانگ وضعیت منطقه را پیچیدهتر کرده است. همچنین آبه با اقتصاد ضعیف ژاپن دست به گریبان است. از شگفتیهای ژاپنی است که این کشور از زمین لرزه 9 ریشتری که اقتصاد ژاپن را هم لرزاند سر بلند کرده اما شرایط همچنان ناسالم است. آبه در نخستین هفتههای کار به دلیل پایین نگاه داشتن عمدی ارزش ین، پول ملی ژاپن، از سوی غرب مورد انتقاد بود و از سوی برخی متهم به شدت دادن به جنگ ارزی شد.
محافظهکاری در بیابان
عربستان شاید بدنامترین قدرتمند دنیا باشد. یکی از عقبماندهترین کشورهای دنیا از نظر مردمسالاری، به خاطر نفت و موقعیت مذهبیاش فعلا مورد احترام منتقدان خواهد بود، با این وجود آنچه آشکار است این است که با نگاه به رویدادهای هزاره سوم و بهویژه بهار عرب دگرگونیها خواسته یا ناخواسته در این کشور هم در حال ریشه زدن هستند. این در شرایطی است که سلمان بن عبدالعزیز در آن به ولیعهدی رسیده است. بیست و پنجمین پسر عبدالعزیز با مرگ برادرش نایف، ولیعهد شد اما با توجه به بیماری پادشاه عبدالله حالا رییس عملی«پادشاهی بیابان» است. او از نوامبر 2011 وزیر دفاع عربستان هم هست. تصمیماتی که او و دیگر شاهزادگان سعودی با مشورت رهبران غرب و شرق میگیرند بر منطقه و جهان اثرگذار است. دولت او با مشکلاتی چون فعالیتهای دموکراسیخواهانه، مقاومت روزافزون زنان، نارضایتی از استانداردهای زندگی و اعتراض اقلیتها روبهروست. اما سیاستمداران و مفتیهای نافذ عربستان نشان دادهاند که هنوز هم توسعه اقتصادی را جایگزین توسعه سیاسی میدانند. پس از بهار عرب، خاندان حاکم بیشتر به فکر بهبود وضعیت زندگی اعراب با کمکهای نقدی بوده تا سامان دادن اصلاحاتی اساسی. مجاز شمردن شبهانتخابات هم در درازمدت نمیتواند یاریگر دلارهای نفتی باشد. سلمان با ساز و کارهای هزاره سوم آشناست و از همین روست که در رسانههای نیرومندی چون الشرقالاوسط و الاقتصادیه سرمایهگذاری کرده و به غول العربیه نزدیک است، اما استفاده از فناوری نوین برای ادامه محافظهکاری نماد درک نادرست است.
فلسفه تا ریاضت
شهری که روزگاری مهد فلسفه بود، چند سالی است که کانون توجه نه تنها یونانیها و نه فقط اروپاییها که همه جهان شده است. نحوه به قدرت رسیدن آنتونیو ساماراس در آخرین روز خرداد 91 خود نشانهای از آشوب در آتن بود.
انتخابات مجلس نمایندگان در می 2012 به روندی انجامید که در آن هیچ حزبی نتوانست دولت تشکیل دهد. دولت موقت سر کار آمد. انتخابات تازهای در ژوئن 2012 برگزار شد و این بار حزب«دموکراسی نوین» توانست دولتی ائتلافی شکل دهد. ائتلافی که بسیار شکننده است. ستیز بر سر ماندن یا رفتن از حوزه کشورهای یورو و راهکار دانستن یا ندانستن ریاضت بزرگترین دعواهاست. ساماراس اکنون در کشوری نخستوزیر است که آغازگر بحران بدهی اروپا بوده، به درخواست اتحادیه اروپا و صندوق بینالمللی پول سیاستهای صرفهجویانه وحشتناک را بر دوش مردم افکنده و در سالهای گذشته بارها و بارها نظارهگر اعتصاب و اعتراض سراسری یا محدودتر بوده است. اهمیت ساماراس درست مانند ماریو مونتی، نخستوزیر موقت ایتالیا، بیش از آنچه میوه شخصیت او باشد، حاصل شرایطی است که او در آن به قدرت رسیده است. مونتی هم دولتی غرق در بحران را از سیلویو برلوسکنی، نخستوزیر جنجالی ایتالیا، تحویل گرفت و استعفا داد تا زمینه برقراری انتخابات زودهنگام فراهم آید. در آتن ساماراس حالا بر دولتی ریاست میکند که شکستن ائتلافش موج دیگری از نگرانیهای داخلی، منطقهای و جهانی را در پی خواهد داشت. او نوید داده«آخرین» سیاستهای ریاضتی را اعمال میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.