|

مروری بر برخی رویدادهای تجسمی سال 91

نفس عمیق

علیرضا امیرحاجبی

سال 1391برای هنرمندان حوزه تجسمی و دست‌اندرکاران این حوزه، سالی پرفرازو‌نشیب و هیجان‌انگیز بود؛ هیجان‌انگیز از این بابت که اشکال نه چندان جدیدی از هنرهای مفهومی جای خود را در عرصه تجسمی باز کرد و بسیاری از گالری‌ها نیز با چرخشی 180درجه تمایل خود را به ارایه آثار و پروژه‌های مفهومی نشان دادند که این خود بسیار هیجان‌انگیز است. اما همین گسترش ناگهانی آثار مفهومی باعث نگرانی بعضی از هنرمندان تجسمی نیز شد که نکند فرصت ارایه آثار از آنان گرفته و به هنرمندان اکثرا جوان مفهومی داده شود. اما این نگرانی کاملا بی‌مورد بوده و هست. با نگاهی به فعالیت‌های یک‌سال‌گذشته می‌توان به این نتیجه رسید که نوعی توازن پنهان در عرصه تجسمی ایجاد شده است. افزایش گالری‌ها خود به این تعادل کمک فراوانی کرد. از سمت دیگر برخی گالری‌ها با گذشت چندین‌وچند سال و کسب تجربه هر کدام به شکلی تخصصی به هنرهای تجسمی پرداختند. یکی صرفا به عکس، دیگری بیشتر به نقاشی و دیگری به هنرهای مفهومی و حتی تخصصی‌تر به هنرهای اجرایی یا همان پرفورمنس آرت. با نگاهی اجمالی به رویدادهای سال گذشته نکته قابل تامل دیگر تعدد برپایی نمایشگاه‌های گروهی است. این نشانه‌ای است از رشد بی‌سابقه هنرمندان و هنرجویان که سعی می‌کنند به هر شکل خود را وارد بازار هنر ایران کنند. البته به جرات می‌توان گفت که تعداد زیادی از این جوانان در آینده دور یا نزدیک با هنر خداحافظی خواهند کرد. همچنان که در گذشته نیز شاهد این‌گونه وداع‌ها بوده‌ایم، به همین‌گونه شاهد افتتاح و تعطیل شدن گالری‌هایی نیز بوده و خواهیم بود. این یادداشت را نه بر اساس تقویم فعالیت‌های تجسمی سال گذشته بلکه بر اساس ترتیبی نامنظم تدوین کرده‌ام. هر رویدادی را که سریع‌تر به یاد آورده‌ام زودتر نوشتم و از بسیاری دیگر عبور کرده و نادیده‌شان گرفتم. در زمستان امسال خانه هنرمندان میزبان مجموعه‌ای از آثار عکاسی هنرمندان ایرانی بود. هنرمندان باسابقه که با شکست کامل مواجه شدند. این عدم‌موفقیت برای اکسپوی عکس دلایل متعددی دارد. از جمله ضعف در ارتباط برگزار‌کننده با هنرمندان، رسانه‌ها و نیز عدم تمایل مخاطبان هنر به مقوله خرید عکس که این آخری فاجعه‌ای است برای تمامی عکاسان خلاق ایرانی. در حوزه تجسمی، عکس آنچنان جدی گرفته نمی‌شود این تنها مربوط به ایران نیست اما در ایران بیشتر به چشم می‌آید. در آخرین حراج کریستی دوبی نیز وضع به همین شکل بود. گویا سکه را به نام دیگران زده بودند؛ عرب‌ها یا ترک‌ها. البته من فکر نمی‌کنم که استقبال از هنر عرب پایدار باشد. خودشان تولید می‌کنند و خودش می‌خرند. به یاد شعر عامیانه فارسی افتادم که می‌گوید: خود گویی‌وخود خندی/ عجب مرد هنرمندی! اگر هنرمندان عرب در عرصه جهانی اعتباری مستقل برای خود کسب کنند آنگاه می‌توان ماجرا را گونه‌ای دیگر دید. وگرنه از این کریستی عربی آبی برای هیچ‌کس گرم نخواهد شد در تاریخ هنر جهان. در پاییز و دقیق‌تر بگویم آذرماه گالری آن میزبان آثار یکی از خلاق‌ترین هنرمندان ایران بود که زود از بین ما رفت و داغی شدید بر دل دوستداران نقاشی و طراحی گذاشت، علیرضا اسپهبد؛ نقاش چیره‌دستی که در عین تسلط بر تکنیک طراحی و نقاشی نگاه مدرن اما طبیعت‌گرا را نیز دنبال می‌کرد. گالری آن با نمایش مجموعه «کلاغ‌ها»ی اسپهبد به مخاطب چیزی را یادآور شد و آن اینکه معاصر بودن یا مدرن بودن هیچ‌ارتباطی به رنگ مالی و هیجان‌گرایی‌های غیر منطقی ندارد. در همان پاییز بود که واحد خاکدان هنرمند برجسته هایپررئالیست مجموعه‌ای از آثار خود را در گالری ماه به نمایش گذاشت. نمایشگاه‌های قبلی خاکدان آنچنان بازتابی در رسانه‌ها و مخاطبان هنر نداشت اما نمایشگاه آخر خاکدان درست مانند بمب در جامعه تجسمی ایران ترکید. این نشان‌دهنده نوعی تمایل به بازگشت است؛ بازگشت مخاطبان و لاجرم هنرمندان به سمت واقع‌گرایی و فراواقع‌گرایی. آیا دوران و تاریخ مصرف نقاشی انتزاعی به پایان رسیده است؟ آینده پاسخی روشن به این پرسش خواهد داد.
نمایشگاه عکس مریم زندی نیز رویداد درخور توجهی بود در گالری گلستان. زندی از عکاسانی است که هم تجربه درخور توجهی در زمینه مستند اجتماعی داشته و هم در عکاسی پرتره و نیز نوعی عکاسی خلاق. کمتر عکاسی را مانند زندی می‌شناسم که تا این حد به نکات و جزییات سوژه‌ها و محیطی توجه و تسلط داشته باشد.
اما پس از سال‌ها غیبت نمایشگاهی، حضور ناگهانی آیدین آغداشلو در موزه رضا عباسی با نمایشگاه بی‌نظیر «نیمه دیگر» استعداد و مهارت‌های این هنرمند و کارشناس برجسته ایرانی را نمایان کرد. مجموعه‌ای از آثار مرمت‌شده و تذهیب‌شده توسط آغداشلو در تابستان امسال نشان داد که حوزه و گستره دید این هنرمند از سطح معمول کاملا اخراج شده و نگاهی بسیار عمیق را به‌دست آورده است.
حضور سه نسل از نقاشان زن ایرانی در پردیس ملت نیز باعث شد تا بسیاری از دوستداران هنر نقاشی بتوانند از نزدیک به فرازوفرود‌های هنر زنان ایران بنگرند و در محیطی مناسب به داوری بپردازند.
نادر مشایخی و آثار مفهومی جدید‌ش نیز موضوعی بود که سال گذشته باعث جلب توجه مخاطبان فراوانی شد. وی در اجرایی جالب‌توجه در گالری «آن» بار دیگر توانست مفاهیمی چون تجربه شنیدن، انتزاع و ارزش مخاطب را به عنوان بخشی از اثر هنری تعریف کند.
لغو نمایشگاه‌های گالری محسن نیز خود موضوع جالب‌توجهی بود که نشانه عدم موفقیت این گالری در حفظ مخاطب و هنرمندانی بود که در عرض چند سال برای خود دست‌وپا کرده بود. گویا کاربری گالری محسن در حال تغییر است و بیشتر چیزی شده شبیه به پاتوقی برای معرفی کتاب و شب شعر و معرفی سی‌دی و محصولات فرهنگی.
داوود شهیدی هم که با آثار مالیخولیایی خود وجه دیگری از هنر معاصر را همواره نمایان کرده است میهمان گالری ساربان در آبان ماه بود. وی با نمایش نوعی گسست ذهنی از دنیای خارج یا همان بیرونی تاریک‌ترین بخش‌های ذهن آدمیزاد که اغلب مربوط به ناخودگاه است را به شکل تلخی به نمایش می‌گذارد.
نمایشگاه گروهی استروژن نیز در نوع خود ماجرای جالبی بود که توسط تعدادی از هنرمندان جوان زن ایرانی در گالری سیحون برپا شد؛ نمایندگان نسل جدید نقاشان ایران که میراث گذشتگان را در اختیار دارند.
مرگ تلخ و عبرت‌آموز منصوره حسینی نیز ضربه بدی بود برای هنر نقاشی ایران که در تابستان امسال بسیاری را غمگین و نگران آینده مبهم هنرمندان ایرانی کرد. 30هنرمند، 30پرفورمنس در گالری«‌ایست» تهران نیز رویداد جالب توجهی بود که با استقبال بسیاری از هنرمندان رشته مفهومی مواجه شد. برگزاری هر روزه این نمایشگاه به مدت یک ماه تلاش جدی و هماهنگی را می‌طلبید که در نهایت نیز به خوبی و خوشی به پایان رسید.
آروین نقاش و کارتونیست ایرانی با آن لبخند و طنز همیشگی‌اش نیز در تابستان میهمان گالری «آبتین» بود. آروین ساده‌نگر اما سطحی‌نگر نیست. صمیمی و راستگوست و نیز تیزبین رویدادها و چالش‌های بشری.
افتتاحیه گالری «مان» هنر نو در بیابان‌های شهریار و دقیق‌تر بگوییم قلعه آذری نیز سوژه جالب برای تفریح و خنده برخی شده است. این گالری که طراحی و ساخت آن توسط غلامرضا معتمدی آغاز شد و به پایان رسید مجموعه‌ای است زیبا و چندکاربردی که روحیه غیرمتعارف معمار آن را به نمایش می‌گذارد. حال باید منتظر بود که آیا مخاطبان توان رفتن به قلعه آذری را دارند یا نه. گالری شکوه نیز تابستان خود را در اختیار حجت‌الله شکیبا هنرمند صاحب‌نام ایرانی قرار داد تا بار دیگر رئالیسم ایرانی وی و قدرت اجرایی او بینندگان را مسحور خود کند. دلبر شهباز هنرمند جوان و با استعداد نیز در گالری سیحون دوباره بخشی از گوشه‌های کودکانه خود را به شکل یک چیدمان به نمایش گذاشت. از ویژگی‌های شهباز تنوع در انتخاب رسانه و ابزار است. او با هر نوع ابزاری به کار می‌پردازد. وی این‌بار در نمایشگاهی به نام«وقتی من و رویاهایم در یک روز گم شدیم» مجسمه‌هایی کودکانه و زیبا را در قالب چیدمان و طراحی فضا به مخاطبان ارایه داده بود. نمایشگاه پرویز کلانتری از هنرمندان برجسته سقاخانه نیز در گالری ساربان، مهرماه جالب توجهی را برای مخاطبان هنر معاصر ایران به وجود آورد. کلانتری هنوز مانند گذشته فعال و خلاق است و رنگ‌های کویری و سنتی ایرانی را از کادر‌هایش حذف نکرده اما هیچ چیز کارهایش تکراری نیست و هر بار باید شاهد اتفاقی نو در آثارش باشیم.
رویداد‌های سال پیش را نمی‌توان جمع‌بندی کرد اگر به برجسته‌ترین کارتونیست ایرانی نپردازیم:«کامبیز درمبخش». سال پیش یکی از شلوغ‌ترین سال‌ها برای درمبخش بود. به‌جرات می‌توان گفت هیچ هنرمندی تا این حد نتوانسته است در حوزه تجسمی پرکار باشد؛ پنج نمایشگاه داخلی و یک نمایشگاه در پاریس گالری نیکلاس فلامل، چاپ بیش از چهار مجموعه کتاب کارتون خردادماه در گالری ساربان، المپیک خنده در سیحون، داستان‌های دیدنی در گالری شیلا و بار دیگر عشق به زندگی در گالری سیحون به نفع بیماران سرطانی، تکمیل پروژه مینیاتور‌های سیاه جهت چاپ، دریافت جایزه معتبر در جشنواره ملانصرالدین و جایزه افتخار از موزه هنر تبریز.
سال گذشته هنر تجسمی ایران درست برعکس سینمای کشور نفس‌هایی عمیق کشید و این تنفس‌های عمیق نشان از سرزندگی و پویایی آن دارد؛ خلاق، همیشه در راه، به دور از ابتذال‌های فرمی و مفهومی و پرتلاش. سال91 سال خوبی بود. به همین سادگی. حال باید به آینده و سال جدید فکر کنیم و منتظر رویداد‌های بهتر باشیم.
سال 1391برای هنرمندان حوزه تجسمی و دست‌اندرکاران این حوزه، سالی پرفرازو‌نشیب و هیجان‌انگیز بود؛ هیجان‌انگیز از این بابت که اشکال نه چندان جدیدی از هنرهای مفهومی جای خود را در عرصه تجسمی باز کرد و بسیاری از گالری‌ها نیز با چرخشی 180درجه تمایل خود را به ارایه آثار و پروژه‌های مفهومی نشان دادند که این خود بسیار هیجان‌انگیز است. اما همین گسترش ناگهانی آثار مفهومی باعث نگرانی بعضی از هنرمندان تجسمی نیز شد که نکند فرصت ارایه آثار از آنان گرفته و به هنرمندان اکثرا جوان مفهومی داده شود. اما این نگرانی کاملا بی‌مورد بوده و هست. با نگاهی به فعالیت‌های یک‌سال‌گذشته می‌توان به این نتیجه رسید که نوعی توازن پنهان در عرصه تجسمی ایجاد شده است. افزایش گالری‌ها خود به این تعادل کمک فراوانی کرد. از سمت دیگر برخی گالری‌ها با گذشت چندین‌وچند سال و کسب تجربه هر کدام به شکلی تخصصی به هنرهای تجسمی پرداختند. یکی صرفا به عکس، دیگری بیشتر به نقاشی و دیگری به هنرهای مفهومی و حتی تخصصی‌تر به هنرهای اجرایی یا همان پرفورمنس آرت. با نگاهی اجمالی به رویدادهای سال گذشته نکته قابل تامل دیگر تعدد برپایی نمایشگاه‌های گروهی است. این نشانه‌ای است از رشد بی‌سابقه هنرمندان و هنرجویان که سعی می‌کنند به هر شکل خود را وارد بازار هنر ایران کنند. البته به جرات می‌توان گفت که تعداد زیادی از این جوانان در آینده دور یا نزدیک با هنر خداحافظی خواهند کرد. همچنان که در گذشته نیز شاهد این‌گونه وداع‌ها بوده‌ایم، به همین‌گونه شاهد افتتاح و تعطیل شدن گالری‌هایی نیز بوده و خواهیم بود. این یادداشت را نه بر اساس تقویم فعالیت‌های تجسمی سال گذشته بلکه بر اساس ترتیبی نامنظم تدوین کرده‌ام. هر رویدادی را که سریع‌تر به یاد آورده‌ام زودتر نوشتم و از بسیاری دیگر عبور کرده و نادیده‌شان گرفتم. در زمستان امسال خانه هنرمندان میزبان مجموعه‌ای از آثار عکاسی هنرمندان ایرانی بود. هنرمندان باسابقه که با شکست کامل مواجه شدند. این عدم‌موفقیت برای اکسپوی عکس دلایل متعددی دارد. از جمله ضعف در ارتباط برگزار‌کننده با هنرمندان، رسانه‌ها و نیز عدم تمایل مخاطبان هنر به مقوله خرید عکس که این آخری فاجعه‌ای است برای تمامی عکاسان خلاق ایرانی. در حوزه تجسمی، عکس آنچنان جدی گرفته نمی‌شود این تنها مربوط به ایران نیست اما در ایران بیشتر به چشم می‌آید. در آخرین حراج کریستی دوبی نیز وضع به همین شکل بود. گویا سکه را به نام دیگران زده بودند؛ عرب‌ها یا ترک‌ها. البته من فکر نمی‌کنم که استقبال از هنر عرب پایدار باشد. خودشان تولید می‌کنند و خودش می‌خرند. به یاد شعر عامیانه فارسی افتادم که می‌گوید: خود گویی‌وخود خندی/ عجب مرد هنرمندی! اگر هنرمندان عرب در عرصه جهانی اعتباری مستقل برای خود کسب کنند آنگاه می‌توان ماجرا را گونه‌ای دیگر دید. وگرنه از این کریستی عربی آبی برای هیچ‌کس گرم نخواهد شد در تاریخ هنر جهان. در پاییز و دقیق‌تر بگویم آذرماه گالری آن میزبان آثار یکی از خلاق‌ترین هنرمندان ایران بود که زود از بین ما رفت و داغی شدید بر دل دوستداران نقاشی و طراحی گذاشت، علیرضا اسپهبد؛ نقاش چیره‌دستی که در عین تسلط بر تکنیک طراحی و نقاشی نگاه مدرن اما طبیعت‌گرا را نیز دنبال می‌کرد. گالری آن با نمایش مجموعه «کلاغ‌ها»ی اسپهبد به مخاطب چیزی را یادآور شد و آن اینکه معاصر بودن یا مدرن بودن هیچ‌ارتباطی به رنگ مالی و هیجان‌گرایی‌های غیر منطقی ندارد. در همان پاییز بود که واحد خاکدان هنرمند برجسته هایپررئالیست مجموعه‌ای از آثار خود را در گالری ماه به نمایش گذاشت. نمایشگاه‌های قبلی خاکدان آنچنان بازتابی در رسانه‌ها و مخاطبان هنر نداشت اما نمایشگاه آخر خاکدان درست مانند بمب در جامعه تجسمی ایران ترکید. این نشان‌دهنده نوعی تمایل به بازگشت است؛ بازگشت مخاطبان و لاجرم هنرمندان به سمت واقع‌گرایی و فراواقع‌گرایی. آیا دوران و تاریخ مصرف نقاشی انتزاعی به پایان رسیده است؟ آینده پاسخی روشن به این پرسش خواهد داد.
نمایشگاه عکس مریم زندی نیز رویداد درخور توجهی بود در گالری گلستان. زندی از عکاسانی است که هم تجربه درخور توجهی در زمینه مستند اجتماعی داشته و هم در عکاسی پرتره و نیز نوعی عکاسی خلاق. کمتر عکاسی را مانند زندی می‌شناسم که تا این حد به نکات و جزییات سوژه‌ها و محیطی توجه و تسلط داشته باشد.
اما پس از سال‌ها غیبت نمایشگاهی، حضور ناگهانی آیدین آغداشلو در موزه رضا عباسی با نمایشگاه بی‌نظیر «نیمه دیگر» استعداد و مهارت‌های این هنرمند و کارشناس برجسته ایرانی را نمایان کرد. مجموعه‌ای از آثار مرمت‌شده و تذهیب‌شده توسط آغداشلو در تابستان امسال نشان داد که حوزه و گستره دید این هنرمند از سطح معمول کاملا اخراج شده و نگاهی بسیار عمیق را به‌دست آورده است.
حضور سه نسل از نقاشان زن ایرانی در پردیس ملت نیز باعث شد تا بسیاری از دوستداران هنر نقاشی بتوانند از نزدیک به فرازوفرود‌های هنر زنان ایران بنگرند و در محیطی مناسب به داوری بپردازند.
نادر مشایخی و آثار مفهومی جدید‌ش نیز موضوعی بود که سال گذشته باعث جلب توجه مخاطبان فراوانی شد. وی در اجرایی جالب‌توجه در گالری «آن» بار دیگر توانست مفاهیمی چون تجربه شنیدن، انتزاع و ارزش مخاطب را به عنوان بخشی از اثر هنری تعریف کند.
لغو نمایشگاه‌های گالری محسن نیز خود موضوع جالب‌توجهی بود که نشانه عدم موفقیت این گالری در حفظ مخاطب و هنرمندانی بود که در عرض چند سال برای خود دست‌وپا کرده بود. گویا کاربری گالری محسن در حال تغییر است و بیشتر چیزی شده شبیه به پاتوقی برای معرفی کتاب و شب شعر و معرفی سی‌دی و محصولات فرهنگی.
داوود شهیدی هم که با آثار مالیخولیایی خود وجه دیگری از هنر معاصر را همواره نمایان کرده است میهمان گالری ساربان در آبان ماه بود. وی با نمایش نوعی گسست ذهنی از دنیای خارج یا همان بیرونی تاریک‌ترین بخش‌های ذهن آدمیزاد که اغلب مربوط به ناخودگاه است را به شکل تلخی به نمایش می‌گذارد.
نمایشگاه گروهی استروژن نیز در نوع خود ماجرای جالبی بود که توسط تعدادی از هنرمندان جوان زن ایرانی در گالری سیحون برپا شد؛ نمایندگان نسل جدید نقاشان ایران که میراث گذشتگان را در اختیار دارند.
مرگ تلخ و عبرت‌آموز منصوره حسینی نیز ضربه بدی بود برای هنر نقاشی ایران که در تابستان امسال بسیاری را غمگین و نگران آینده مبهم هنرمندان ایرانی کرد. 30هنرمند، 30پرفورمنس در گالری«‌ایست» تهران نیز رویداد جالب توجهی بود که با استقبال بسیاری از هنرمندان رشته مفهومی مواجه شد. برگزاری هر روزه این نمایشگاه به مدت یک ماه تلاش جدی و هماهنگی را می‌طلبید که در نهایت نیز به خوبی و خوشی به پایان رسید.
آروین نقاش و کارتونیست ایرانی با آن لبخند و طنز همیشگی‌اش نیز در تابستان میهمان گالری «آبتین» بود. آروین ساده‌نگر اما سطحی‌نگر نیست. صمیمی و راستگوست و نیز تیزبین رویدادها و چالش‌های بشری.
افتتاحیه گالری «مان» هنر نو در بیابان‌های شهریار و دقیق‌تر بگوییم قلعه آذری نیز سوژه جالب برای تفریح و خنده برخی شده است. این گالری که طراحی و ساخت آن توسط غلامرضا معتمدی آغاز شد و به پایان رسید مجموعه‌ای است زیبا و چندکاربردی که روحیه غیرمتعارف معمار آن را به نمایش می‌گذارد. حال باید منتظر بود که آیا مخاطبان توان رفتن به قلعه آذری را دارند یا نه. گالری شکوه نیز تابستان خود را در اختیار حجت‌الله شکیبا هنرمند صاحب‌نام ایرانی قرار داد تا بار دیگر رئالیسم ایرانی وی و قدرت اجرایی او بینندگان را مسحور خود کند. دلبر شهباز هنرمند جوان و با استعداد نیز در گالری سیحون دوباره بخشی از گوشه‌های کودکانه خود را به شکل یک چیدمان به نمایش گذاشت. از ویژگی‌های شهباز تنوع در انتخاب رسانه و ابزار است. او با هر نوع ابزاری به کار می‌پردازد. وی این‌بار در نمایشگاهی به نام«وقتی من و رویاهایم در یک روز گم شدیم» مجسمه‌هایی کودکانه و زیبا را در قالب چیدمان و طراحی فضا به مخاطبان ارایه داده بود. نمایشگاه پرویز کلانتری از هنرمندان برجسته سقاخانه نیز در گالری ساربان، مهرماه جالب توجهی را برای مخاطبان هنر معاصر ایران به وجود آورد. کلانتری هنوز مانند گذشته فعال و خلاق است و رنگ‌های کویری و سنتی ایرانی را از کادر‌هایش حذف نکرده اما هیچ چیز کارهایش تکراری نیست و هر بار باید شاهد اتفاقی نو در آثارش باشیم.
رویداد‌های سال پیش را نمی‌توان جمع‌بندی کرد اگر به برجسته‌ترین کارتونیست ایرانی نپردازیم:«کامبیز درمبخش». سال پیش یکی از شلوغ‌ترین سال‌ها برای درمبخش بود. به‌جرات می‌توان گفت هیچ هنرمندی تا این حد نتوانسته است در حوزه تجسمی پرکار باشد؛ پنج نمایشگاه داخلی و یک نمایشگاه در پاریس گالری نیکلاس فلامل، چاپ بیش از چهار مجموعه کتاب کارتون خردادماه در گالری ساربان، المپیک خنده در سیحون، داستان‌های دیدنی در گالری شیلا و بار دیگر عشق به زندگی در گالری سیحون به نفع بیماران سرطانی، تکمیل پروژه مینیاتور‌های سیاه جهت چاپ، دریافت جایزه معتبر در جشنواره ملانصرالدین و جایزه افتخار از موزه هنر تبریز.
سال گذشته هنر تجسمی ایران درست برعکس سینمای کشور نفس‌هایی عمیق کشید و این تنفس‌های عمیق نشان از سرزندگی و پویایی آن دارد؛ خلاق، همیشه در راه، به دور از ابتذال‌های فرمی و مفهومی و پرتلاش. سال91 سال خوبی بود. به همین سادگی. حال باید به آینده و سال جدید فکر کنیم و منتظر رویداد‌های بهتر باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.