فضای نقادی فیلم در سالی که گذشت
30 دقیقه بعد از سرگیجه
پریا لطیفیخواه
منتقدان سینمایی معمولا به همان سرعتی تغییر عقیده میدهند که یک لاکپشت ممکن است لاک خود را عوض کند. نیمقرن طول کشید تا منتقدان سایتاندساوند بالاخره در سال 2012 به این نتیجه رسیدند که انتخاب اول آنها برای بهترین فیلم تاریخ سینما «همشهری کین» اورسن ولز نیست و «سرگیجه» هیچکاک است. حالا اگر میخواهید ببینید «سرگیجه» این جماعت کی پایان میگیرد و فیلمی مثل «فعالیت غیرعادی 3» یا «لاکپشتهای نینجا» چه موقع به جای «سرگیجه» مینشیند، باید نیمقرن دیگر حوصله به خرج بدهید. البته وقتی مطبوعات خارجی هالیوود جایزه گلدنگلوب بهترین فیلم درام سال گذشته را به فیلمی مثل «آرگو» داده باشند، انتظار این تحول خیلی دور از ذهن نیست و ممکن است تغییر عقیده آنها با سرعتی بسیار بیشتر، مثلا در مدت 49 سال آینده اتفاق بیفتد.
سال 1391 در عرصه ادبیات انتقادی سینما، سال چندان پرباری به نظر نمیرسید یا لااقل در فضای نشریات الکترونیک یا چاپی به اندازه مصرف پاپکورن در این بازه زمانی بازدهی نداشت. این سال هرچه بود، گذشت و در اوایل زمستان که مصادف با پایان سال 2012 میلادی بود، بالاخره منتقدان محافل گوناگون مجبور شدند برای نشاندادن پایبندی خود به رسمورسوم، نظرشان را درباره بهترین (و گاهی بدترین) فیلمهای آن سال ثبت و ضبط کنند و به اطلاع عوام برسانند.
نام چند فیلم در میان بهترین فیلمهای سال از نظر منتقدان مختلف مدام تکرار میشود. یکی از آنها «30 دقیقه بعد از نیمه شب» درباره ماجرای کشتن بن لادن است، به کارگردانی خانم کاترین بیگلو که چندسال پیش هم منتقدان به فیلم جنگی دیگر او با عنوان «صندوقچه رنج» که داستانش در عراق اتفاق میافتاد، به همین میزان روی خوش نشان دادهبودند. فیلم دیگری که عنوانش زیاد به گوش میخورد، «استاد» ساخته پل تامس اندرسن است که به نوعی پیدایش فرقههایی مانند ساینتولوژی را مرور کرده است. «قلمرو ماه خیزان» روی اندرسن، «لینکلن» استیون اسپیلبرگ، «عشق» میشاییل هانکه، «هولی موتورز» لئو کاراکس و «هیولاهای حیات وحش جنوب» بن زیتلین نیز از جمله فیلمهایی هستند که نامشان در فهرستهای مختلف آمده است.
انجمن منتقدان فیلم بوستن در یک نظرخواهی فیلم «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به عنوان بهترین فیلم و کارگردان آن، کاترین بیگلو را به عنوان بهترین کارگردان معرفی کردند و جایزه بهترین تدوین را نیز به تدوینگران آن، ویلیام گلدنبرگ و دیلان تیچنور اهدا کردند. از نظر منتقدان این انجمن فیلم «لینکلن» شایسته جایزه بهترین فیلمنامه (تونی کوشنر)، بهترین بازیگر مرد نقش اصلی (دنیل دی لوییس) و بهترین بازیگر زن نقش مکمل (سلی فیلد) بود و «عشق» بهترین فیلم خارجی و بازیگر آن، خانم امانوئل ریوا، بهترین بازیگر زن نقش اصلی بود اما منتقدان آنلاین فیلم در بوستن در زمینه بهترین بازیگر زن نقش اصلی با انجمن منتقدان فیلم بوستن اختلاف نظر داشتند و خانم جسیکا چاستین بازیگر «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به جای خانم ریوا شایسته این عنوان دانستند.
انجمن منتقدان فیلم لسآنجلس «عشق»، میشاییل هانکه را به عنوان بهترین فیلم سال 2012 شناختند و پل تامس اندرسن سازنده «استاد» را بهترین کارگردان. منتقدان لسآنجلس همچنین جوایز بهترین بازیگر مرد (یواکین فونیکس)، بهترین بازیگر زن نقش مکمل (ایمی آدامز) و بهترین طراحی صحنه (دیوید کرانک و جک فیسک) را به «استاد» دادند. از نظر آنها فیلم «هولی موتورز» بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان، «فرانکنوینی» تیم برتون بهترین انیمیشن و «آرگو» بهترین فیلمنامه بود و تنها جایزهای که نصیب «30 دقیقه بعد از نیمه شب» میشد، جایزه بهترین تدوین بود.
منتقدان آنلاین نیویورک فیلم خانم بیگلو را بیشتر تحویل گرفتند و عنوان بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه (مارک بوال) را به «سی دقیقه بعد از نیمه شب» دادند. آنها همچنین امانوئل ریوا بازیگر فیلم «عشق» را بهترین بازیگر زن و دنیل دی لوییس بازیگر فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگر مرد اعلام کردند و آن هاتاوی «بینوایان» و تامی لی جونز فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگران زن و مرد نقش مکمل دانستند. فیلم «عشق» نیز در آرای منتقدان آنلاین نیویورک شایسته عنوان بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان بود. البته انجمن منتقدان نیویورک در مورد فیلمنامه، بازیگران زن و بازیگر مرد نقش مکمل با منتقدان آنلاین این شهر همعقیده نبود و از سوی انجمن منتقدان نیویورک، تونی کوشنر نویسنده «لینکلن» بهترین فیلمنامهنویس، ریچل وایز بازیگر «دریای عمیق آبی» بهترین بازیگر زن نقش اصلی، سلی فیلد از فیلم «لینکلن» بهترین بازیگر زن نقش مکمل و متیو مک کاناهی برای بازی در دو فیلم «برنی» و «مایک جادویی» بهترین بازیگر مرد نقش مکمل اعلام شدند.
در مراجعه به پایگاه اینترنتی منتقدان فیلم «متاکریتیک»، «30دقیقه بعد از نیمه شب» را در صدر فهرست بهترین فیلمها میبینیم، در همانجایی که یکسال پیش از آن، در نظرخواهی 2011 منتقدان فیلم «جدایی نادر از سیمین» اصغر فرهادی قرار گرفته بود و با همان امتیاز 95 از 100. (جایگاه اول این جدول برای فیلمهای اکران گرفته در سال 2010 به «شبکه اجتماعی» دیوید فینچر با 95 امتیاز و برای سال 2009 به فیلم دیگر خانم بیگلو، «صندوقچه رنج» با یک امتیاز کمتر از فیلم فعلی او، یعنی 94 امتیاز، تعلق داشت). طبق آماری که در این سایت از فیلمهای دارای بهترین آرای منتقدان و به تفکیک ژانر اعلام شده است، در ژانر کمدی (البته انگلیسی زبان و غیرانیمیشن) بیشترین آرا به ترتیب به «قلمرو ماه خیزان»، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» دیوید اُ. راسل، «برنی» مایکل وینترباتم، «مایک جادویی» استیون سودربرگ و «امنیت تضمین نمیشود» داده شدهاست و در ژانر درام (انگلیسیزبان) به ترتیب به «30دقیقه بعد از نیمهشب»، «لینکلن»، «آرگو»، «استاد» و «هیولاهای حیاتوحش جنوب». طبق آمار متاکریتیک، بیشتر نظر موافق منتقدان در ژانر علمی -تخیلی، فانتزی و ابرقهرمانی به ترتیب نصیب «لوپر»، «شوالیه تاریکی برمیخیزد»، «انتقامجویان»، «وقایع نگاری» و «بازیهای گرسنگی» شده است و در گونه ترسناک به «فرانکنوینی»، «کلبهای در جنگل»، «پارانورمن»، «جاده» و «خواب عمیق». در میان فیلمهای مستند، «این یک فیلم نیست»، «دروازهداران»، «چگونه از طاعون جان به در ببریم»، «جورج کرودسن: برخوردهای کوتاه» و «اتاق انتظار» بیشترین نمرههای قبولی را گرفتند و در فیلمهای غیرانگلیسی زبان دراماتیک به ترتیب «عشق»، «باربارا» به کارگردانی کریستین پتزولد، «النا»، «پسربچه با دوچرخه» برادران داردن و «هولی موتورز». بهترین فیلمهای انیمیشن هم از دید این منتقدان «دنیای مخفی آریتی»، «ارواح مصرف کننده»، «چیکو و ریتا»، «فرانکنوینی» و «گربه رَبای» بودند و «30دقیقه بعد از نیمهشب» بهترین اکشن، «بینوایان» بهترین موزیکال، «اسپارکل» بهترین بازسازی، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» بهترین کمدی رمانتیک و «جانگو زنجیر گسیخته» بهترین وسترن شناخته شدند. همانطور که از نشریات معتبر فعال در حوزه نقد سینما انتظار میرفت، این نشریهها نیز آرای منتقدان خود را جداگانه اعلام کردند. مجله انگلیسی سایت اندساوند فیلم «استاد» را در صدر نظرخواهی خود از منتقدانش در مورد 10 فیلم برتر سال 2012 قرار داد. رتبههای بعدی در جدول برترینهای سایت اندساوند به ترتیب به «تابو» ساخته میگوئل گومس، «عشق»، «هولی موتورز»، «هیولاهای حیات وحش جنوب»، «استودیو صدای باربرین» به کارگردانی پیتر استریکلند، «قلمرو ماه خیزان»، «پشت تپه ها» اثر کریستین مونگیو، «جهانشهر» دیوید کراننبرگ، «روزی روزگاری در آناتولی» نوری بیلگه جیلان و «این یک فیلم نیست» اختصاص یافت.
ویلج وویس در سال 2012 دو نفر از مشهورترین منتقدان تاریخ خود را از دست داد. در اسفند 1390 این نشریه جی. هابرمن، سردبیر مشهور خود را اخراج کرد. پس از آن، در تیر 1391، اندرو ساریس، یکی از پایهگذاران نقد فیلم «موثر» در ویلج وویس و از آغازگران و مروجان نگره مولف در آمریکا از دنیا رفت. این مجله هم در نظرخواهی از منتقدان خود از «استاد» به عنوان بهترین فیلم سال نام برد و بعد از آن از فیلم خانم کاترین بیگلو. جایگاه سوم در نظرسنجی این نشریه به «هولی موتورز» تعلق گرفت و پس از آن، به ترتیب؛ «قلمرو ماه خیزان»، «این یک فیلم نیست»، «عشق»، «روزی روزگاری در آناتولی»، «اسب تورین»، «لینکلن» و «تابو» قرار گرفتند.
204 منتقد ایندیوایر در هفتمین دوره نظرسنجی سالانه این نشریه که به فیلمهای تولید و اکران گرفته در سال2012 اختصاص داشت به اتفاق آرا فیلم «هولی موتورز» را بهترین فیلم سال شناختند و «استاد»، «30 دقیقه بعد از نیمه شب» و «عشق» را به ترتیب در جایگاههای بعدی قرار دادند. منتقدان ایندیوایر در عینحال جایگاههای یکتاپنج جدول بهترین کارگردانی خود را به ترتیب به کاترین بیگلو، پل تامس اندرسن، لئو کاراکس، میشاییل هانکه و میگوئل گومس (سازنده «تابو») اختصاص دادند و به ترتیب از این بازیگران نقش اصلی به عنوان بهترینها در عرصه بازیگری یاد کردند: دُنی لاوان (بازیگر مرد فیلم «هولی موتورز»)، یواکین فونیکس، دنیل دی لوییس، جسیکا چاستین و امانوئل ریوا. بهترین بازیگران نقش مکمل نیز در این نظرسنجی به ترتیب فیلیپ سیمور هافمن «استاد»، متیو مک کاناهی برای «مایک جادویی»، تامی لی جونز در فیلم «لینکلن»، ایمی آدامز فیلم «استاد» و آن هاتاوی «بینوایان» بودند.
این هم سالی بود که مثل بقیه سالها آمد و رفت. خوب یا بد، بهترین یا بدترین، اصلا مهم نیست. مهم لاکپشتها هستند که در جای خودشان نشستهاند و تکان نمیخورند.
سال 1391 در عرصه ادبیات انتقادی سینما، سال چندان پرباری به نظر نمیرسید یا لااقل در فضای نشریات الکترونیک یا چاپی به اندازه مصرف پاپکورن در این بازه زمانی بازدهی نداشت. این سال هرچه بود، گذشت و در اوایل زمستان که مصادف با پایان سال 2012 میلادی بود، بالاخره منتقدان محافل گوناگون مجبور شدند برای نشاندادن پایبندی خود به رسمورسوم، نظرشان را درباره بهترین (و گاهی بدترین) فیلمهای آن سال ثبت و ضبط کنند و به اطلاع عوام برسانند.
نام چند فیلم در میان بهترین فیلمهای سال از نظر منتقدان مختلف مدام تکرار میشود. یکی از آنها «30 دقیقه بعد از نیمه شب» درباره ماجرای کشتن بن لادن است، به کارگردانی خانم کاترین بیگلو که چندسال پیش هم منتقدان به فیلم جنگی دیگر او با عنوان «صندوقچه رنج» که داستانش در عراق اتفاق میافتاد، به همین میزان روی خوش نشان دادهبودند. فیلم دیگری که عنوانش زیاد به گوش میخورد، «استاد» ساخته پل تامس اندرسن است که به نوعی پیدایش فرقههایی مانند ساینتولوژی را مرور کرده است. «قلمرو ماه خیزان» روی اندرسن، «لینکلن» استیون اسپیلبرگ، «عشق» میشاییل هانکه، «هولی موتورز» لئو کاراکس و «هیولاهای حیات وحش جنوب» بن زیتلین نیز از جمله فیلمهایی هستند که نامشان در فهرستهای مختلف آمده است.
انجمن منتقدان فیلم بوستن در یک نظرخواهی فیلم «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به عنوان بهترین فیلم و کارگردان آن، کاترین بیگلو را به عنوان بهترین کارگردان معرفی کردند و جایزه بهترین تدوین را نیز به تدوینگران آن، ویلیام گلدنبرگ و دیلان تیچنور اهدا کردند. از نظر منتقدان این انجمن فیلم «لینکلن» شایسته جایزه بهترین فیلمنامه (تونی کوشنر)، بهترین بازیگر مرد نقش اصلی (دنیل دی لوییس) و بهترین بازیگر زن نقش مکمل (سلی فیلد) بود و «عشق» بهترین فیلم خارجی و بازیگر آن، خانم امانوئل ریوا، بهترین بازیگر زن نقش اصلی بود اما منتقدان آنلاین فیلم در بوستن در زمینه بهترین بازیگر زن نقش اصلی با انجمن منتقدان فیلم بوستن اختلاف نظر داشتند و خانم جسیکا چاستین بازیگر «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به جای خانم ریوا شایسته این عنوان دانستند.
انجمن منتقدان فیلم لسآنجلس «عشق»، میشاییل هانکه را به عنوان بهترین فیلم سال 2012 شناختند و پل تامس اندرسن سازنده «استاد» را بهترین کارگردان. منتقدان لسآنجلس همچنین جوایز بهترین بازیگر مرد (یواکین فونیکس)، بهترین بازیگر زن نقش مکمل (ایمی آدامز) و بهترین طراحی صحنه (دیوید کرانک و جک فیسک) را به «استاد» دادند. از نظر آنها فیلم «هولی موتورز» بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان، «فرانکنوینی» تیم برتون بهترین انیمیشن و «آرگو» بهترین فیلمنامه بود و تنها جایزهای که نصیب «30 دقیقه بعد از نیمه شب» میشد، جایزه بهترین تدوین بود.
منتقدان آنلاین نیویورک فیلم خانم بیگلو را بیشتر تحویل گرفتند و عنوان بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه (مارک بوال) را به «سی دقیقه بعد از نیمه شب» دادند. آنها همچنین امانوئل ریوا بازیگر فیلم «عشق» را بهترین بازیگر زن و دنیل دی لوییس بازیگر فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگر مرد اعلام کردند و آن هاتاوی «بینوایان» و تامی لی جونز فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگران زن و مرد نقش مکمل دانستند. فیلم «عشق» نیز در آرای منتقدان آنلاین نیویورک شایسته عنوان بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان بود. البته انجمن منتقدان نیویورک در مورد فیلمنامه، بازیگران زن و بازیگر مرد نقش مکمل با منتقدان آنلاین این شهر همعقیده نبود و از سوی انجمن منتقدان نیویورک، تونی کوشنر نویسنده «لینکلن» بهترین فیلمنامهنویس، ریچل وایز بازیگر «دریای عمیق آبی» بهترین بازیگر زن نقش اصلی، سلی فیلد از فیلم «لینکلن» بهترین بازیگر زن نقش مکمل و متیو مک کاناهی برای بازی در دو فیلم «برنی» و «مایک جادویی» بهترین بازیگر مرد نقش مکمل اعلام شدند.
در مراجعه به پایگاه اینترنتی منتقدان فیلم «متاکریتیک»، «30دقیقه بعد از نیمه شب» را در صدر فهرست بهترین فیلمها میبینیم، در همانجایی که یکسال پیش از آن، در نظرخواهی 2011 منتقدان فیلم «جدایی نادر از سیمین» اصغر فرهادی قرار گرفته بود و با همان امتیاز 95 از 100. (جایگاه اول این جدول برای فیلمهای اکران گرفته در سال 2010 به «شبکه اجتماعی» دیوید فینچر با 95 امتیاز و برای سال 2009 به فیلم دیگر خانم بیگلو، «صندوقچه رنج» با یک امتیاز کمتر از فیلم فعلی او، یعنی 94 امتیاز، تعلق داشت). طبق آماری که در این سایت از فیلمهای دارای بهترین آرای منتقدان و به تفکیک ژانر اعلام شده است، در ژانر کمدی (البته انگلیسی زبان و غیرانیمیشن) بیشترین آرا به ترتیب به «قلمرو ماه خیزان»، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» دیوید اُ. راسل، «برنی» مایکل وینترباتم، «مایک جادویی» استیون سودربرگ و «امنیت تضمین نمیشود» داده شدهاست و در ژانر درام (انگلیسیزبان) به ترتیب به «30دقیقه بعد از نیمهشب»، «لینکلن»، «آرگو»، «استاد» و «هیولاهای حیاتوحش جنوب». طبق آمار متاکریتیک، بیشتر نظر موافق منتقدان در ژانر علمی -تخیلی، فانتزی و ابرقهرمانی به ترتیب نصیب «لوپر»، «شوالیه تاریکی برمیخیزد»، «انتقامجویان»، «وقایع نگاری» و «بازیهای گرسنگی» شده است و در گونه ترسناک به «فرانکنوینی»، «کلبهای در جنگل»، «پارانورمن»، «جاده» و «خواب عمیق». در میان فیلمهای مستند، «این یک فیلم نیست»، «دروازهداران»، «چگونه از طاعون جان به در ببریم»، «جورج کرودسن: برخوردهای کوتاه» و «اتاق انتظار» بیشترین نمرههای قبولی را گرفتند و در فیلمهای غیرانگلیسی زبان دراماتیک به ترتیب «عشق»، «باربارا» به کارگردانی کریستین پتزولد، «النا»، «پسربچه با دوچرخه» برادران داردن و «هولی موتورز». بهترین فیلمهای انیمیشن هم از دید این منتقدان «دنیای مخفی آریتی»، «ارواح مصرف کننده»، «چیکو و ریتا»، «فرانکنوینی» و «گربه رَبای» بودند و «30دقیقه بعد از نیمهشب» بهترین اکشن، «بینوایان» بهترین موزیکال، «اسپارکل» بهترین بازسازی، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» بهترین کمدی رمانتیک و «جانگو زنجیر گسیخته» بهترین وسترن شناخته شدند. همانطور که از نشریات معتبر فعال در حوزه نقد سینما انتظار میرفت، این نشریهها نیز آرای منتقدان خود را جداگانه اعلام کردند. مجله انگلیسی سایت اندساوند فیلم «استاد» را در صدر نظرخواهی خود از منتقدانش در مورد 10 فیلم برتر سال 2012 قرار داد. رتبههای بعدی در جدول برترینهای سایت اندساوند به ترتیب به «تابو» ساخته میگوئل گومس، «عشق»، «هولی موتورز»، «هیولاهای حیات وحش جنوب»، «استودیو صدای باربرین» به کارگردانی پیتر استریکلند، «قلمرو ماه خیزان»، «پشت تپه ها» اثر کریستین مونگیو، «جهانشهر» دیوید کراننبرگ، «روزی روزگاری در آناتولی» نوری بیلگه جیلان و «این یک فیلم نیست» اختصاص یافت.
ویلج وویس در سال 2012 دو نفر از مشهورترین منتقدان تاریخ خود را از دست داد. در اسفند 1390 این نشریه جی. هابرمن، سردبیر مشهور خود را اخراج کرد. پس از آن، در تیر 1391، اندرو ساریس، یکی از پایهگذاران نقد فیلم «موثر» در ویلج وویس و از آغازگران و مروجان نگره مولف در آمریکا از دنیا رفت. این مجله هم در نظرخواهی از منتقدان خود از «استاد» به عنوان بهترین فیلم سال نام برد و بعد از آن از فیلم خانم کاترین بیگلو. جایگاه سوم در نظرسنجی این نشریه به «هولی موتورز» تعلق گرفت و پس از آن، به ترتیب؛ «قلمرو ماه خیزان»، «این یک فیلم نیست»، «عشق»، «روزی روزگاری در آناتولی»، «اسب تورین»، «لینکلن» و «تابو» قرار گرفتند.
204 منتقد ایندیوایر در هفتمین دوره نظرسنجی سالانه این نشریه که به فیلمهای تولید و اکران گرفته در سال2012 اختصاص داشت به اتفاق آرا فیلم «هولی موتورز» را بهترین فیلم سال شناختند و «استاد»، «30 دقیقه بعد از نیمه شب» و «عشق» را به ترتیب در جایگاههای بعدی قرار دادند. منتقدان ایندیوایر در عینحال جایگاههای یکتاپنج جدول بهترین کارگردانی خود را به ترتیب به کاترین بیگلو، پل تامس اندرسن، لئو کاراکس، میشاییل هانکه و میگوئل گومس (سازنده «تابو») اختصاص دادند و به ترتیب از این بازیگران نقش اصلی به عنوان بهترینها در عرصه بازیگری یاد کردند: دُنی لاوان (بازیگر مرد فیلم «هولی موتورز»)، یواکین فونیکس، دنیل دی لوییس، جسیکا چاستین و امانوئل ریوا. بهترین بازیگران نقش مکمل نیز در این نظرسنجی به ترتیب فیلیپ سیمور هافمن «استاد»، متیو مک کاناهی برای «مایک جادویی»، تامی لی جونز در فیلم «لینکلن»، ایمی آدامز فیلم «استاد» و آن هاتاوی «بینوایان» بودند.
این هم سالی بود که مثل بقیه سالها آمد و رفت. خوب یا بد، بهترین یا بدترین، اصلا مهم نیست. مهم لاکپشتها هستند که در جای خودشان نشستهاند و تکان نمیخورند.
منتقدان سینمایی معمولا به همان سرعتی تغییر عقیده میدهند که یک لاکپشت ممکن است لاک خود را عوض کند. نیمقرن طول کشید تا منتقدان سایتاندساوند بالاخره در سال 2012 به این نتیجه رسیدند که انتخاب اول آنها برای بهترین فیلم تاریخ سینما «همشهری کین» اورسن ولز نیست و «سرگیجه» هیچکاک است. حالا اگر میخواهید ببینید «سرگیجه» این جماعت کی پایان میگیرد و فیلمی مثل «فعالیت غیرعادی 3» یا «لاکپشتهای نینجا» چه موقع به جای «سرگیجه» مینشیند، باید نیمقرن دیگر حوصله به خرج بدهید. البته وقتی مطبوعات خارجی هالیوود جایزه گلدنگلوب بهترین فیلم درام سال گذشته را به فیلمی مثل «آرگو» داده باشند، انتظار این تحول خیلی دور از ذهن نیست و ممکن است تغییر عقیده آنها با سرعتی بسیار بیشتر، مثلا در مدت 49 سال آینده اتفاق بیفتد.
سال 1391 در عرصه ادبیات انتقادی سینما، سال چندان پرباری به نظر نمیرسید یا لااقل در فضای نشریات الکترونیک یا چاپی به اندازه مصرف پاپکورن در این بازه زمانی بازدهی نداشت. این سال هرچه بود، گذشت و در اوایل زمستان که مصادف با پایان سال 2012 میلادی بود، بالاخره منتقدان محافل گوناگون مجبور شدند برای نشاندادن پایبندی خود به رسمورسوم، نظرشان را درباره بهترین (و گاهی بدترین) فیلمهای آن سال ثبت و ضبط کنند و به اطلاع عوام برسانند.
نام چند فیلم در میان بهترین فیلمهای سال از نظر منتقدان مختلف مدام تکرار میشود. یکی از آنها «30 دقیقه بعد از نیمه شب» درباره ماجرای کشتن بن لادن است، به کارگردانی خانم کاترین بیگلو که چندسال پیش هم منتقدان به فیلم جنگی دیگر او با عنوان «صندوقچه رنج» که داستانش در عراق اتفاق میافتاد، به همین میزان روی خوش نشان دادهبودند. فیلم دیگری که عنوانش زیاد به گوش میخورد، «استاد» ساخته پل تامس اندرسن است که به نوعی پیدایش فرقههایی مانند ساینتولوژی را مرور کرده است. «قلمرو ماه خیزان» روی اندرسن، «لینکلن» استیون اسپیلبرگ، «عشق» میشاییل هانکه، «هولی موتورز» لئو کاراکس و «هیولاهای حیات وحش جنوب» بن زیتلین نیز از جمله فیلمهایی هستند که نامشان در فهرستهای مختلف آمده است.
انجمن منتقدان فیلم بوستن در یک نظرخواهی فیلم «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به عنوان بهترین فیلم و کارگردان آن، کاترین بیگلو را به عنوان بهترین کارگردان معرفی کردند و جایزه بهترین تدوین را نیز به تدوینگران آن، ویلیام گلدنبرگ و دیلان تیچنور اهدا کردند. از نظر منتقدان این انجمن فیلم «لینکلن» شایسته جایزه بهترین فیلمنامه (تونی کوشنر)، بهترین بازیگر مرد نقش اصلی (دنیل دی لوییس) و بهترین بازیگر زن نقش مکمل (سلی فیلد) بود و «عشق» بهترین فیلم خارجی و بازیگر آن، خانم امانوئل ریوا، بهترین بازیگر زن نقش اصلی بود اما منتقدان آنلاین فیلم در بوستن در زمینه بهترین بازیگر زن نقش اصلی با انجمن منتقدان فیلم بوستن اختلاف نظر داشتند و خانم جسیکا چاستین بازیگر «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به جای خانم ریوا شایسته این عنوان دانستند.
انجمن منتقدان فیلم لسآنجلس «عشق»، میشاییل هانکه را به عنوان بهترین فیلم سال 2012 شناختند و پل تامس اندرسن سازنده «استاد» را بهترین کارگردان. منتقدان لسآنجلس همچنین جوایز بهترین بازیگر مرد (یواکین فونیکس)، بهترین بازیگر زن نقش مکمل (ایمی آدامز) و بهترین طراحی صحنه (دیوید کرانک و جک فیسک) را به «استاد» دادند. از نظر آنها فیلم «هولی موتورز» بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان، «فرانکنوینی» تیم برتون بهترین انیمیشن و «آرگو» بهترین فیلمنامه بود و تنها جایزهای که نصیب «30 دقیقه بعد از نیمه شب» میشد، جایزه بهترین تدوین بود.
منتقدان آنلاین نیویورک فیلم خانم بیگلو را بیشتر تحویل گرفتند و عنوان بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه (مارک بوال) را به «سی دقیقه بعد از نیمه شب» دادند. آنها همچنین امانوئل ریوا بازیگر فیلم «عشق» را بهترین بازیگر زن و دنیل دی لوییس بازیگر فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگر مرد اعلام کردند و آن هاتاوی «بینوایان» و تامی لی جونز فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگران زن و مرد نقش مکمل دانستند. فیلم «عشق» نیز در آرای منتقدان آنلاین نیویورک شایسته عنوان بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان بود. البته انجمن منتقدان نیویورک در مورد فیلمنامه، بازیگران زن و بازیگر مرد نقش مکمل با منتقدان آنلاین این شهر همعقیده نبود و از سوی انجمن منتقدان نیویورک، تونی کوشنر نویسنده «لینکلن» بهترین فیلمنامهنویس، ریچل وایز بازیگر «دریای عمیق آبی» بهترین بازیگر زن نقش اصلی، سلی فیلد از فیلم «لینکلن» بهترین بازیگر زن نقش مکمل و متیو مک کاناهی برای بازی در دو فیلم «برنی» و «مایک جادویی» بهترین بازیگر مرد نقش مکمل اعلام شدند.
در مراجعه به پایگاه اینترنتی منتقدان فیلم «متاکریتیک»، «30دقیقه بعد از نیمه شب» را در صدر فهرست بهترین فیلمها میبینیم، در همانجایی که یکسال پیش از آن، در نظرخواهی 2011 منتقدان فیلم «جدایی نادر از سیمین» اصغر فرهادی قرار گرفته بود و با همان امتیاز 95 از 100. (جایگاه اول این جدول برای فیلمهای اکران گرفته در سال 2010 به «شبکه اجتماعی» دیوید فینچر با 95 امتیاز و برای سال 2009 به فیلم دیگر خانم بیگلو، «صندوقچه رنج» با یک امتیاز کمتر از فیلم فعلی او، یعنی 94 امتیاز، تعلق داشت). طبق آماری که در این سایت از فیلمهای دارای بهترین آرای منتقدان و به تفکیک ژانر اعلام شده است، در ژانر کمدی (البته انگلیسی زبان و غیرانیمیشن) بیشترین آرا به ترتیب به «قلمرو ماه خیزان»، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» دیوید اُ. راسل، «برنی» مایکل وینترباتم، «مایک جادویی» استیون سودربرگ و «امنیت تضمین نمیشود» داده شدهاست و در ژانر درام (انگلیسیزبان) به ترتیب به «30دقیقه بعد از نیمهشب»، «لینکلن»، «آرگو»، «استاد» و «هیولاهای حیاتوحش جنوب». طبق آمار متاکریتیک، بیشتر نظر موافق منتقدان در ژانر علمی -تخیلی، فانتزی و ابرقهرمانی به ترتیب نصیب «لوپر»، «شوالیه تاریکی برمیخیزد»، «انتقامجویان»، «وقایع نگاری» و «بازیهای گرسنگی» شده است و در گونه ترسناک به «فرانکنوینی»، «کلبهای در جنگل»، «پارانورمن»، «جاده» و «خواب عمیق». در میان فیلمهای مستند، «این یک فیلم نیست»، «دروازهداران»، «چگونه از طاعون جان به در ببریم»، «جورج کرودسن: برخوردهای کوتاه» و «اتاق انتظار» بیشترین نمرههای قبولی را گرفتند و در فیلمهای غیرانگلیسی زبان دراماتیک به ترتیب «عشق»، «باربارا» به کارگردانی کریستین پتزولد، «النا»، «پسربچه با دوچرخه» برادران داردن و «هولی موتورز». بهترین فیلمهای انیمیشن هم از دید این منتقدان «دنیای مخفی آریتی»، «ارواح مصرف کننده»، «چیکو و ریتا»، «فرانکنوینی» و «گربه رَبای» بودند و «30دقیقه بعد از نیمهشب» بهترین اکشن، «بینوایان» بهترین موزیکال، «اسپارکل» بهترین بازسازی، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» بهترین کمدی رمانتیک و «جانگو زنجیر گسیخته» بهترین وسترن شناخته شدند. همانطور که از نشریات معتبر فعال در حوزه نقد سینما انتظار میرفت، این نشریهها نیز آرای منتقدان خود را جداگانه اعلام کردند. مجله انگلیسی سایت اندساوند فیلم «استاد» را در صدر نظرخواهی خود از منتقدانش در مورد 10 فیلم برتر سال 2012 قرار داد. رتبههای بعدی در جدول برترینهای سایت اندساوند به ترتیب به «تابو» ساخته میگوئل گومس، «عشق»، «هولی موتورز»، «هیولاهای حیات وحش جنوب»، «استودیو صدای باربرین» به کارگردانی پیتر استریکلند، «قلمرو ماه خیزان»، «پشت تپه ها» اثر کریستین مونگیو، «جهانشهر» دیوید کراننبرگ، «روزی روزگاری در آناتولی» نوری بیلگه جیلان و «این یک فیلم نیست» اختصاص یافت.
ویلج وویس در سال 2012 دو نفر از مشهورترین منتقدان تاریخ خود را از دست داد. در اسفند 1390 این نشریه جی. هابرمن، سردبیر مشهور خود را اخراج کرد. پس از آن، در تیر 1391، اندرو ساریس، یکی از پایهگذاران نقد فیلم «موثر» در ویلج وویس و از آغازگران و مروجان نگره مولف در آمریکا از دنیا رفت. این مجله هم در نظرخواهی از منتقدان خود از «استاد» به عنوان بهترین فیلم سال نام برد و بعد از آن از فیلم خانم کاترین بیگلو. جایگاه سوم در نظرسنجی این نشریه به «هولی موتورز» تعلق گرفت و پس از آن، به ترتیب؛ «قلمرو ماه خیزان»، «این یک فیلم نیست»، «عشق»، «روزی روزگاری در آناتولی»، «اسب تورین»، «لینکلن» و «تابو» قرار گرفتند.
204 منتقد ایندیوایر در هفتمین دوره نظرسنجی سالانه این نشریه که به فیلمهای تولید و اکران گرفته در سال2012 اختصاص داشت به اتفاق آرا فیلم «هولی موتورز» را بهترین فیلم سال شناختند و «استاد»، «30 دقیقه بعد از نیمه شب» و «عشق» را به ترتیب در جایگاههای بعدی قرار دادند. منتقدان ایندیوایر در عینحال جایگاههای یکتاپنج جدول بهترین کارگردانی خود را به ترتیب به کاترین بیگلو، پل تامس اندرسن، لئو کاراکس، میشاییل هانکه و میگوئل گومس (سازنده «تابو») اختصاص دادند و به ترتیب از این بازیگران نقش اصلی به عنوان بهترینها در عرصه بازیگری یاد کردند: دُنی لاوان (بازیگر مرد فیلم «هولی موتورز»)، یواکین فونیکس، دنیل دی لوییس، جسیکا چاستین و امانوئل ریوا. بهترین بازیگران نقش مکمل نیز در این نظرسنجی به ترتیب فیلیپ سیمور هافمن «استاد»، متیو مک کاناهی برای «مایک جادویی»، تامی لی جونز در فیلم «لینکلن»، ایمی آدامز فیلم «استاد» و آن هاتاوی «بینوایان» بودند.
این هم سالی بود که مثل بقیه سالها آمد و رفت. خوب یا بد، بهترین یا بدترین، اصلا مهم نیست. مهم لاکپشتها هستند که در جای خودشان نشستهاند و تکان نمیخورند.
سال 1391 در عرصه ادبیات انتقادی سینما، سال چندان پرباری به نظر نمیرسید یا لااقل در فضای نشریات الکترونیک یا چاپی به اندازه مصرف پاپکورن در این بازه زمانی بازدهی نداشت. این سال هرچه بود، گذشت و در اوایل زمستان که مصادف با پایان سال 2012 میلادی بود، بالاخره منتقدان محافل گوناگون مجبور شدند برای نشاندادن پایبندی خود به رسمورسوم، نظرشان را درباره بهترین (و گاهی بدترین) فیلمهای آن سال ثبت و ضبط کنند و به اطلاع عوام برسانند.
نام چند فیلم در میان بهترین فیلمهای سال از نظر منتقدان مختلف مدام تکرار میشود. یکی از آنها «30 دقیقه بعد از نیمه شب» درباره ماجرای کشتن بن لادن است، به کارگردانی خانم کاترین بیگلو که چندسال پیش هم منتقدان به فیلم جنگی دیگر او با عنوان «صندوقچه رنج» که داستانش در عراق اتفاق میافتاد، به همین میزان روی خوش نشان دادهبودند. فیلم دیگری که عنوانش زیاد به گوش میخورد، «استاد» ساخته پل تامس اندرسن است که به نوعی پیدایش فرقههایی مانند ساینتولوژی را مرور کرده است. «قلمرو ماه خیزان» روی اندرسن، «لینکلن» استیون اسپیلبرگ، «عشق» میشاییل هانکه، «هولی موتورز» لئو کاراکس و «هیولاهای حیات وحش جنوب» بن زیتلین نیز از جمله فیلمهایی هستند که نامشان در فهرستهای مختلف آمده است.
انجمن منتقدان فیلم بوستن در یک نظرخواهی فیلم «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به عنوان بهترین فیلم و کارگردان آن، کاترین بیگلو را به عنوان بهترین کارگردان معرفی کردند و جایزه بهترین تدوین را نیز به تدوینگران آن، ویلیام گلدنبرگ و دیلان تیچنور اهدا کردند. از نظر منتقدان این انجمن فیلم «لینکلن» شایسته جایزه بهترین فیلمنامه (تونی کوشنر)، بهترین بازیگر مرد نقش اصلی (دنیل دی لوییس) و بهترین بازیگر زن نقش مکمل (سلی فیلد) بود و «عشق» بهترین فیلم خارجی و بازیگر آن، خانم امانوئل ریوا، بهترین بازیگر زن نقش اصلی بود اما منتقدان آنلاین فیلم در بوستن در زمینه بهترین بازیگر زن نقش اصلی با انجمن منتقدان فیلم بوستن اختلاف نظر داشتند و خانم جسیکا چاستین بازیگر «30 دقیقه بعد از نیمه شب» را به جای خانم ریوا شایسته این عنوان دانستند.
انجمن منتقدان فیلم لسآنجلس «عشق»، میشاییل هانکه را به عنوان بهترین فیلم سال 2012 شناختند و پل تامس اندرسن سازنده «استاد» را بهترین کارگردان. منتقدان لسآنجلس همچنین جوایز بهترین بازیگر مرد (یواکین فونیکس)، بهترین بازیگر زن نقش مکمل (ایمی آدامز) و بهترین طراحی صحنه (دیوید کرانک و جک فیسک) را به «استاد» دادند. از نظر آنها فیلم «هولی موتورز» بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان، «فرانکنوینی» تیم برتون بهترین انیمیشن و «آرگو» بهترین فیلمنامه بود و تنها جایزهای که نصیب «30 دقیقه بعد از نیمه شب» میشد، جایزه بهترین تدوین بود.
منتقدان آنلاین نیویورک فیلم خانم بیگلو را بیشتر تحویل گرفتند و عنوان بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه (مارک بوال) را به «سی دقیقه بعد از نیمه شب» دادند. آنها همچنین امانوئل ریوا بازیگر فیلم «عشق» را بهترین بازیگر زن و دنیل دی لوییس بازیگر فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگر مرد اعلام کردند و آن هاتاوی «بینوایان» و تامی لی جونز فیلم «لینکلن» را بهترین بازیگران زن و مرد نقش مکمل دانستند. فیلم «عشق» نیز در آرای منتقدان آنلاین نیویورک شایسته عنوان بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان بود. البته انجمن منتقدان نیویورک در مورد فیلمنامه، بازیگران زن و بازیگر مرد نقش مکمل با منتقدان آنلاین این شهر همعقیده نبود و از سوی انجمن منتقدان نیویورک، تونی کوشنر نویسنده «لینکلن» بهترین فیلمنامهنویس، ریچل وایز بازیگر «دریای عمیق آبی» بهترین بازیگر زن نقش اصلی، سلی فیلد از فیلم «لینکلن» بهترین بازیگر زن نقش مکمل و متیو مک کاناهی برای بازی در دو فیلم «برنی» و «مایک جادویی» بهترین بازیگر مرد نقش مکمل اعلام شدند.
در مراجعه به پایگاه اینترنتی منتقدان فیلم «متاکریتیک»، «30دقیقه بعد از نیمه شب» را در صدر فهرست بهترین فیلمها میبینیم، در همانجایی که یکسال پیش از آن، در نظرخواهی 2011 منتقدان فیلم «جدایی نادر از سیمین» اصغر فرهادی قرار گرفته بود و با همان امتیاز 95 از 100. (جایگاه اول این جدول برای فیلمهای اکران گرفته در سال 2010 به «شبکه اجتماعی» دیوید فینچر با 95 امتیاز و برای سال 2009 به فیلم دیگر خانم بیگلو، «صندوقچه رنج» با یک امتیاز کمتر از فیلم فعلی او، یعنی 94 امتیاز، تعلق داشت). طبق آماری که در این سایت از فیلمهای دارای بهترین آرای منتقدان و به تفکیک ژانر اعلام شده است، در ژانر کمدی (البته انگلیسی زبان و غیرانیمیشن) بیشترین آرا به ترتیب به «قلمرو ماه خیزان»، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» دیوید اُ. راسل، «برنی» مایکل وینترباتم، «مایک جادویی» استیون سودربرگ و «امنیت تضمین نمیشود» داده شدهاست و در ژانر درام (انگلیسیزبان) به ترتیب به «30دقیقه بعد از نیمهشب»، «لینکلن»، «آرگو»، «استاد» و «هیولاهای حیاتوحش جنوب». طبق آمار متاکریتیک، بیشتر نظر موافق منتقدان در ژانر علمی -تخیلی، فانتزی و ابرقهرمانی به ترتیب نصیب «لوپر»، «شوالیه تاریکی برمیخیزد»، «انتقامجویان»، «وقایع نگاری» و «بازیهای گرسنگی» شده است و در گونه ترسناک به «فرانکنوینی»، «کلبهای در جنگل»، «پارانورمن»، «جاده» و «خواب عمیق». در میان فیلمهای مستند، «این یک فیلم نیست»، «دروازهداران»، «چگونه از طاعون جان به در ببریم»، «جورج کرودسن: برخوردهای کوتاه» و «اتاق انتظار» بیشترین نمرههای قبولی را گرفتند و در فیلمهای غیرانگلیسی زبان دراماتیک به ترتیب «عشق»، «باربارا» به کارگردانی کریستین پتزولد، «النا»، «پسربچه با دوچرخه» برادران داردن و «هولی موتورز». بهترین فیلمهای انیمیشن هم از دید این منتقدان «دنیای مخفی آریتی»، «ارواح مصرف کننده»، «چیکو و ریتا»، «فرانکنوینی» و «گربه رَبای» بودند و «30دقیقه بعد از نیمهشب» بهترین اکشن، «بینوایان» بهترین موزیکال، «اسپارکل» بهترین بازسازی، «سیلور لاینینگز پلِی بوک» بهترین کمدی رمانتیک و «جانگو زنجیر گسیخته» بهترین وسترن شناخته شدند. همانطور که از نشریات معتبر فعال در حوزه نقد سینما انتظار میرفت، این نشریهها نیز آرای منتقدان خود را جداگانه اعلام کردند. مجله انگلیسی سایت اندساوند فیلم «استاد» را در صدر نظرخواهی خود از منتقدانش در مورد 10 فیلم برتر سال 2012 قرار داد. رتبههای بعدی در جدول برترینهای سایت اندساوند به ترتیب به «تابو» ساخته میگوئل گومس، «عشق»، «هولی موتورز»، «هیولاهای حیات وحش جنوب»، «استودیو صدای باربرین» به کارگردانی پیتر استریکلند، «قلمرو ماه خیزان»، «پشت تپه ها» اثر کریستین مونگیو، «جهانشهر» دیوید کراننبرگ، «روزی روزگاری در آناتولی» نوری بیلگه جیلان و «این یک فیلم نیست» اختصاص یافت.
ویلج وویس در سال 2012 دو نفر از مشهورترین منتقدان تاریخ خود را از دست داد. در اسفند 1390 این نشریه جی. هابرمن، سردبیر مشهور خود را اخراج کرد. پس از آن، در تیر 1391، اندرو ساریس، یکی از پایهگذاران نقد فیلم «موثر» در ویلج وویس و از آغازگران و مروجان نگره مولف در آمریکا از دنیا رفت. این مجله هم در نظرخواهی از منتقدان خود از «استاد» به عنوان بهترین فیلم سال نام برد و بعد از آن از فیلم خانم کاترین بیگلو. جایگاه سوم در نظرسنجی این نشریه به «هولی موتورز» تعلق گرفت و پس از آن، به ترتیب؛ «قلمرو ماه خیزان»، «این یک فیلم نیست»، «عشق»، «روزی روزگاری در آناتولی»، «اسب تورین»، «لینکلن» و «تابو» قرار گرفتند.
204 منتقد ایندیوایر در هفتمین دوره نظرسنجی سالانه این نشریه که به فیلمهای تولید و اکران گرفته در سال2012 اختصاص داشت به اتفاق آرا فیلم «هولی موتورز» را بهترین فیلم سال شناختند و «استاد»، «30 دقیقه بعد از نیمه شب» و «عشق» را به ترتیب در جایگاههای بعدی قرار دادند. منتقدان ایندیوایر در عینحال جایگاههای یکتاپنج جدول بهترین کارگردانی خود را به ترتیب به کاترین بیگلو، پل تامس اندرسن، لئو کاراکس، میشاییل هانکه و میگوئل گومس (سازنده «تابو») اختصاص دادند و به ترتیب از این بازیگران نقش اصلی به عنوان بهترینها در عرصه بازیگری یاد کردند: دُنی لاوان (بازیگر مرد فیلم «هولی موتورز»)، یواکین فونیکس، دنیل دی لوییس، جسیکا چاستین و امانوئل ریوا. بهترین بازیگران نقش مکمل نیز در این نظرسنجی به ترتیب فیلیپ سیمور هافمن «استاد»، متیو مک کاناهی برای «مایک جادویی»، تامی لی جونز در فیلم «لینکلن»، ایمی آدامز فیلم «استاد» و آن هاتاوی «بینوایان» بودند.
این هم سالی بود که مثل بقیه سالها آمد و رفت. خوب یا بد، بهترین یا بدترین، اصلا مهم نیست. مهم لاکپشتها هستند که در جای خودشان نشستهاند و تکان نمیخورند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.