همه «گُلگلدون» را میخواهند
مرجان صائبی /عکس:میلادپیامی،شرق
میگوید غانم یعنی «غنیمت برنده». نام خانوادگیاش قرابت مناسبی با احوال هنریاش دارد. سیمین غانم از رهگذر بیش از پنج دهه فعالیت موسیقی، دلهای زیادی از دوستداران موسیقی را به «غنیمتبرده». اگر فقط همین سه آهنگ معروف گلگلدون، قلک چشات و آسمون آبی را خوانده بود کافی بود تا خاطرهاش برای همیشه در دلها بماند؛ هر چند آهنگها و ترانههایی که سیمین غانم خوانده فراتر از 50عدد است. در روزهای منتهی به بهار، به خوشامد رویش دوباره طبیعت به دیدار«بانوی صدا»ی ایران رفتیم. .
خوانندگی چطور و چگونه دغدغه شما شد؟
پدرم رییس اداره دارایی شمال بود که بعدها به کار تجارت مشغول شد. از تهران منتقل شده بود به شمال و ما رفتیم تنکابن و من آنجا متولد شدم. هشتساله بودم که آمدیم تهران. از همان کودکی صدای خوشی داشتم و در جشنهای کوچک مدرسه و خانواده میخواندم تا اینکه در آموزشگاههای کشور در دوره دبیرستان، مسابقهای گذاشتند و من در سراسر کشور اول شدم. بین دختران جوان در مدرسه مسابقه گذاشتند و کسی که خوب سنتور میزد، پیانو مینواخت یا صدای خوبی داشت، انتخاب میشد. آنهایی را که برنده میشدند، به عنوان جایزه میبردند اردو. من هم خواندم و اول شدم. اول شدنم، از نظر تکنیک خواندن نبود. من از نظر وسعت صدا و انتخاب اشعار و این جور چیزها اول شدم.
یادتان میآید چه چیزی خواندید؟
اشعار، انتخابی بود و هر کس هر چه دلش میخواست میخواند. من هم یک تکه مثنوی خواندم و یک ترانه. شعری که خواندم یادم نیست اما مثنوی یادم هست: «بشنو از نی چون حکایت میکند». آن موقع 17سالم بود. بعد از اینکه دیپلم گرفتم راهی هنرستان موسیقی شدم. در هنرستان آزاد موسیقی با استاد کریمی کار میکردم. مدتی کار کردم و بعد از آن به رادیو و تلویزیون دعوت شدم.
چه مدت در رادیو فعالیت داشتید؟
از زمانی که ازدواج کردم تا انقلاب اسلامی حدود 16 یا 17سال در رادیو بودم. تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهایی اصیل بودند که اجرایشان بسیار سخت بود با این حال این آهنگها مرا راضی نمیکرد. برای همین تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای فریبرز لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند سبک کاریام تغییر کند.
شما هیچوقت در یک سبک مشخص فعالیت نکردهاید و همزمان هم در موسیقی سنتی و هم پاپ درخشیدهاید. در صورتی که وقتی هنرمندی با یک آهنگ معروف شد خط موسیقایی همان آهنگ را ادامه میدهد...
یکی از افرادی که خیلی در زندگی حرفهای من تاثیر گذاشت، مرحوم استاد حنانه بود. ایشان به من میگفتند در هر سبکی که خواستی میتوانی بخوانی و من هم از این فرصت استفاده کردم و آن زمان ترانه «قلک چشات» را خواندم. موسیقی ایرانی را خیلی دوست داشتم ولی برای اینکه کارم خیلی محدود نباشد، سعی کردم تعادل را حفظ کنم و موسیقی پاپ را هم کار کنم. الان هم در کنسرتها همین روال را ادامه میدهم؛ هم پاپ و هم سنتی. استاد حنانه گفته بودند که تو میتوانی هم اپرا کار کنی، هم موسیقی ایرانی؛ صدایت چیزی است بین شرق و غرب. هر سبکی که بخواهی میتوانی کار کنی.
با این وصف، شما آن زمان موسیقی را نزد بهترین اساتید فرا گرفتید...
آواز را به طور خصوصی نزد استاد کریمی فرا گرفتم. خودم هم، با گوش سپردن به نوارهای مختلف، تمرین میکردم. از استاد حنانه هم سولفژ و تکنیکهای موسیقی را آموختم و پیانو را هم در حد مبتدی کار کردم. بعد از آن بود که تصمیم گرفتم بیایم به سمت موسیقی پاپ، اما فکر میکنم موسیقیای که من میخواندم، شبیه پاپهای امروز نبود و حداقل هم شعر و هم آهنگ سطح بالایی داشت.
در اصل با آهنگ «قلک چشات» وارد سبک پاپ شدید. درست است؟
بله، اولین آهنگی که خواندم، «قلک چشات» بود که شعرش را سعید دبیری و آهنگ آن را هم فریبرز لاچینی ساخته بودند. بعد از پخش قلک چشات، اکثر آهنگسازان، علاقهمند کار با من شدند. آن آهنگ به طرز عجیبی موردتوجه قرارگرفت و تا مدتها آهنگ روز بود و هیچ آهنگی نتوانست با آن رقابت کند. بعد از آن، آهنگسازان، خودشان پیشنهاد خواندن آهنگهایشان را دادند، ولی من همیشه در کادر بسته کار کردهام.
یعنی چه؟
یعنی موسیقی و هنر خوانندگی آنقدر برای من عزیز و محترم بود که به خود اجازه نمیدادم در هر جا و موقعیتی آن را ارایه کنم، مگر جاهایی که میدیدم واقعا سطح بالایی دارند، مثل خیریهها و... .
درآن دوره بهدلیل فضایی که در موسیقی حاکم بود، خانواده شما با موسیقی مخالفت نکردند؟
من به مقوله خواندن، به صورت شغل و حرفه نگاه نمیکردم. به خانوادهام قول داده بودم که خیلی از مسایل را رعایت کنم و کردم. خانواده من خیلی متعهد و سختگیر بودند. خود من هم شخصا از درون آدم متعهدی هستم و خیلی قانونگرا؛ بنابراین مسایل را رعایت میکردم. از خیلی مسایل گذشتم. چک سفید میآورند به این عنوان که هر چقدر میخواهی بگیر ولی بیا در فلان جا بخوان ولی من هرگز این کار را نکردم. البته قبل از ازدواج که اصلا اجازه نداشتم بروم بخوانم.
البته نوع فعالیت شما هم متفاوت بود و هیچ وقت شبیه دیگران نبودید. ازدواجتان خللی در کارتان به وجود نیاورد؟
هربار که برایم موقعیتی پیش میآمد ازدواج کنم، همه مخالف خواندنم بودند. آن موقع مثل الان شرایط مساعد نبود. من معتقد بودم که باید با کسی ازدواج کنم که با موسیقی من مخالفت نکند و بعد به شوهرم هم تعهد دادم که حریم همه چیز را حفظ میکنم و کردم. همسرم اهل موسیقی نیستند ولی علاقهمند این حوزه هستند. من کار اصلی و جدی موسیقی خودم را هم بعد از ازدواج شروع کردم. موقعی که ازدواج کردم حدودا 25سال داشتم و تازه رفته بودم تلویزیون و هنوز به آنصورت کاری انجام نداده بودم. همسرم هم موافق کار موسیقی بودند و پذیرفتند. همانطوری که کار میکردم، پیش استادانی که گفتم، خودم هم از راه نوار، تمرین میکردم. استاد تجویدی آهنگساز بعضی ازکارهایم بودند؛ ضمن اینکه نقش استادی را هم برایم داشتند.
میشود اینطور ارزیابی کرد که به نوعی همسرتان باعث شد به کارتان ادامه دهید...
بله. بعد از ازدواجم، به همسرم قول دادم که همه چیز را رعایت میکنم و موسیقی در کنار زندگیام قرار میگیرد. همیشه هم همینطور بودم. شاید خیلی وقتها هم مورد سرزنش قرار گرفتم که با این صدا چرا آنطور که باید حرفهای کار نکردم ولی همیشه جوابم این بود که موسیقی برایم خیلی گرامی و عزیز است و دوست ندارم به عنوان حرفه از آن استفاده کنم. زندگی در مرتبه اول و موسیقی هم در کنارش قرار داشت. نمیخواستم در هیچ حالتی بهدلیل پول آهنگی را که دوست ندارم، بخوانم. آدم وقتی حرفهاش موسیقی باشد، شاید بهدلیل پول از یکسری چیزها بگذرد. من این کار را نکردم، چون دوست نداشتم. البته هر کس که حرفهاش این است، میتواند هرکاری که میخواهد انجام دهد. اشکالی هم ندارد. اینهایی که گفتم، عقیده شخصی خودم است. من به کاری که کردهام، اعتقاد دارم. الان هم اگر دوباره 18ساله شوم، باز حاضر نیستم موسیقی را حرفهای کار کنم. یک خواننده با علاقه میآید جلو. چند کار قشنگ میخواند، بعد که حرفهای میشود، کارهای مبتذلش هم خیلی زیاد میشود و خیلی راحت همهچیز را بهدلیل پول قبول میکند. مجبور میشود برود زیر سلطه آدمهایی که به صورت حرفهای و کاسبکارانه به بازار فروش نگاه میکنند. من البته هیچکس را سرزنش نمیکنم. به هرحال زندگی هم خرج دارد. چرا که نه؟! میتواند از این راه امرار معاش کند.
بعد از« قلک چشات» تهیهکنندگان به دنبال شما بودند؟
بله، تا آن زمان مرحوم همایون خرم و شادروان تجویدی سراغ من نیامده بودند، اما بعد از قلک چشات، آهنگهای زیادی به من پیشنهاد دادند و اصرار داشتند که من بخوانم.
به نظرم تجربه اول همکاریتان با فریبرز لاچینی برای هردوی شما بسیار موفقیتآمیز بود. چون به نوعی این همکاری اولین تجربه شما در سبک پاپ محسوب میشد...
درست است. من حدود 16یا 17سال در رادیو بودم. همانطور که اشاره کردم، تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهای اصیلی بودند که اجرایشان بسیار سخت بود، اما این آهنگها مرا راضی نمیکرد. به اینترتیب تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند که سبک کاریام تغییر کند. من و آقای لاچینی بهصورت اتفاقی با هم آشنا شدیم و ایشان آهنگ «تو اونی تو همونی» را به من پیشنهاد کردند. ایشان کار آهنگسازی را با من شروع کردند. تازه فارغالتحصیل شده بودند، در هنرستان کار میکردند و خیلی باهوش بودند. کارشان هم خوب بود و خوب باقی ماند. وقتی قلک چشات را کار کردیم خیلی گُل کرد و یادم هست مثل صف نان برای خریدن صفحه این آلبوم صف کشیده بودند. آن زمان صفحهها به این صورت بود که پشتشان یک موزیک خالی بود و روی صفحه فقط یک آهنگ. تا یکسال پرفروشترین آهنگ بود و رودست همه آهنگها. این مطلب را در روزنامهها و مجلات مینوشتند. ما در رادیو تقریبا هرماه یک آهنگ میخواندیم که بعدها مجموعهای از همان آهنگها به صورت سیدی منتشر شد، البته بدون اجازه. حتما همان کسانی که در رادیو بودند این کار را انجام دادند...
به نظر میرسد همکاری با فریدون شهبازیان، فریبرز لاچینی و بابک بیات در موفقیتتان بیتاثیر نبوده و به قول معروف در زمان خودش مثلث خواننده، شاعر و آهنگساز خیلی خوب عمل کرده بود...
از فریدون شهبازیان فقط آهنگ گلگلدون را خواندم، البته دلم میخواست باز هم با ایشان همکاری کنم، اما نشد. از بابک بیات هم «مرد من» را خواندم که میگوید: «بگو ای مرد من ای از تبار هرچه عاشق/ بگو ای در تو جاری خون روشن شقایق» این آهنگ، از کارهای بسیار زیبای بابک بیات است با شعری از آقای جنتی عطایی. با فریبرز لاچینی چندین آهنگ کار کردم. آهنگهای شروع کار موسیقی پاپ من از ایشان بود. کار فریبرز هم قشنگ بود. یکی «آسمان آبی» است، یکی «قلک چشات»، یکی هم «همنفس» و دیگری «رنگ مسی». آهنگ «پرنده» را هم که خیلی دوست دارم با شعری از اردلان سرفراز. از استاد تجویدی دو ترانه دارم به نامهای «ای ساقی» و دیگری هم آهنگ «بسوزان» با این شعر «بسوزان، بسوزان، شعرهایم را بسوزان/ خاطرات عمر شیرین مرا/ یادبود عشق دیرین مرا/ بسوزان» این هم کار قشنگی بود که با ارکستر بزرگ اجرا شد. از شادروان مهندس همایون خرم هم آهنگ دارم.
وقتی بعد از 20 سال دوباره روی صحنه برگشتید چه احساسی داشتید؟
موسیقی هیچ وقت برایم حیاتی نبود، برای اینکه من از درون احساس کمبود نمیکردم. درونم پر بود از عشق به خدا، طبیعت و همه چیز. احساس کمبود خاصی نکردم تا اینکه زمان گذشت و فضا باز شد و دوباره مجوز دادند. اولین باری که بعد از انقلاب کنسرت دادم سال77 و در سینما صحرا بود. همه روی زمین نشسته بودند و پشت درها هم غلغله بود. من زیاد پایبند شهرت نبوده و نیستم.
فکر کردم خواندن باید خیلی برایتان حیاتی بوده باشد...
برایم خواندن خیلی مهم نبود، چون اگر اینطور بود، من هم مثل خیلیها میرفتم خارج و آنجا میخواندم. چندبار رفتم و آمدم و خیلی هم به من پیشنهاد دادند، ولی دوست داشتم در ایران زندگی کنم و اینجا را انتخاب کرده و راضی بودم. به غیراز اینها، کسی «خواندن» را از من نگرفته بود. من برای خودم میخواندم. موسیقی را خیلی دوست دارم و برایم هم خیلی محترم است، ولی از درون این احساس را نداشتم که نبودنش مرا آزار بدهد و اینکه فراموش شوم. من عادت کرده بودم، یعنی در واقع خود را قانع میکنم به آنچه هست. به خودم میگویم باید اینطوری باشد و میپذیرم. برایم مهم هم نبود که شهرتم از بین برود، اما روزی که در سینما صحرا برای باردیگر خواندم، گریهام گرفته بود. تمام بچهها و جوانها«گل گلدون»را میخواندند.
چطور شد بعد از اینکه فعالیت موسیقی و خواندن را برای بانوان شروع کردید، بیشتر خودتان آهنگسازی کردید. مگر در این سالها کسی به شما آهنگی پیشنهاد نداده است؟
پیشنهاد داشتم، اما خوشم نیامد. دیدم هر شعری را نمیتوانم بخوانم. یا باید سفارش بدهم یا خودم بسازم. من فقط کارِ خانه انجام نمیدادم. کار دکوراسیون، عروسکسازی و کارهایی از این دست هم میکردم. در سالهای اخیر خودکفا شدهام و برای خود آهنگ میسازم. فراغت و فرصتی پیدا کردم و توانستم روی این موضوع متمرکز شوم و بیشتر کار کنم. به هرحال، چیزی را که آدم دوست دارد، دنبال میکند، حتی اگر مشغول کار دیگری باشد. وقتی از شعری خوشم بیاید روی آن تمرکز میکنم، آهنگش را هم خدا میفرستد.
روند آهنگسازی برایتان چگونه است؟
من عاشق سادگی و روان بودن هستم و سعی میکنم اشعاری که انتخاب میکنم هم، اینچنین باشند. وقتی ملودی میسازم حتما به این فکر نمیکنم که آن شعر را در سیستم موسیقی سنتی پیاده کنم. اغلب کارم میرسد به موسیقی پاپ؛ چون خیلی سادهتر، راحتتر و گویاتر اجرا میشود. به هر حال مولانا و ابوسعید ابوالخیر اشعار سنگینی دارند، با مضامین عمیق عرفانی و کلمات سنگین... . من اشعار سادهتر را انتخاب میکنم که به گوش خوشایند باشد و ترانه جذاب باشد. مثلا روی این شعر حافظ آهنگ ساختهام: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه/ مست از خانه برون تاختهای یعنی چه»
این شعر از اشعار معروف حافظ است که خیلی نزدیک است به فرهنگ سادهگویی و روانی. این هم بیشتر بهدلیل آوردن ترکیب «یعنی چه» است. کمتر شده که ادیب صاحبسخن و بزرگی مثل حافظ از این عبارت استفاده کند. این «یعنی چه» شعر را خیلی سهل و ممتنع کرده است. خیلی نزدیک است به سادگی... . به محبوبش میگوید: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه.» محبوب معمولا نقابزده و زیباییهایش را یکدفعه برای عاشقش عیان نمیکند. در عرفان اینگونه است. هرچقدر مرحله بالاتر میرود، کشف عاشق از معشوق بیشتر میشود. اینجا که ناگهان پرده برانداخته است در شکار دیگران است و میخواهد دلها را جمع کند. این خودش هم یکی از عاشقهاست که به فغان آمده است از این عیان شدن. البته سعدی میگوید: «زهره ندارم که بگویم ترا/ بیمن بیچاره کجا بودهای» نمیتواند به معشوق بگوید چرا این کار را کردی، چرا آن کار را کردی، ولی حافظ به این مرحله میرسد که حالش اینطور میشود و میتواند این را بگوید. آخر این شعر هم خیلی زیباست. میگوید: «حافظ اندر دل تنگت چو فرود آید یار/ خانه از غیرنپرداختهای یعنی چه»، وقتی دلت هزار جا گرو است، او دیگر پایش را در دلت نمیگذارد. خیلی زیباست این شعر. یعنی تمام اشعار حافظ خیلی پرمعنا و زیبا هستند.
« گل گلدون» همچنان معروفترین کار شما بین شنوندگان است. چه احساسی دارید از اینکه بسیاری از مخاطبان شما را با این آهنگ میشناسند؟
من حدود 40، 50 آهنگ دارم که در کنسرتهایم، قطعات را از بین آنها انتخاب میکنم. آهنگ جدید هم میدهم که اگر اشعارش اشکالی نداشته باشد - که معمولا هم ندارد - تصویب میشود. معمولا هم برای من مشکلی نیست چون من به شعر اهمیت میدهم و تا حالا با تصویب شعر مشکلی نداشتم. البته هر کاری هم که بکنم و هر آهنگ جدیدی که بسازم، همه «گلگلدون » من را میخواهند. گلگلدون ترانهای است که مردم با آن انس دارند و همیشه تازه است و به هر جهت در کنسرتمان این ترانه را دو، سهبار میخوانیم. ول نمیکنند و مدام درخواست میدهند و ما هم دو، سهبار اجرا میکنیم. شاهکار فریدون شهبازیان است با شعری از فرهاد شیبانی. من سه آلبوم دارم. آن وقتها انتشار آلبوم مثل الان نبود و روالش فرق داشت. در رادیو که کار میکردم، با ارکستر بزرگ رادیو و تلویزیون حداقل ماهی یکبار آهنگی را اجرا و ضبط میکردیم، ولی در این آهنگها، همیشه شعر و ملودی خوب نبود. گرچه من همیشه بهترینها را انتخاب میکردم، با این حال همه آنها آنطوری نبود که ماندگار باشد. بیشتر آهنگها در حد متوسط بودند. شاید حدود صد آهنگ خوانده باشم که تعدادی را دستچین کردهام.
معمولا در خلوت چه آهنگهایی را دوست دارید گوش کنید؟
من «پر کن پیاله را» را خیلی دوست دارم. اکثر آهنگهای شهبازیان را دوست دارم. کارهای بابک بیات را هم دوست دارم. اکثر موزیک متنهایشان را هم شنیدم و دوست داشتم. حیف شد. بابک خیلی زود رفت. هنرمندها عمر طولانی نمیکنند از بس حساس هستند. کارهای استاد تجویدی را هم دوست دارم؛ خصوصا «پشیمان شدم» را؛ «از آن میکه دست تو نوشیدهام/ برای وصال تو کوشیدهام/ پشیمان شدم/ پشیمان شدم.»
خوانندگی چطور و چگونه دغدغه شما شد؟
پدرم رییس اداره دارایی شمال بود که بعدها به کار تجارت مشغول شد. از تهران منتقل شده بود به شمال و ما رفتیم تنکابن و من آنجا متولد شدم. هشتساله بودم که آمدیم تهران. از همان کودکی صدای خوشی داشتم و در جشنهای کوچک مدرسه و خانواده میخواندم تا اینکه در آموزشگاههای کشور در دوره دبیرستان، مسابقهای گذاشتند و من در سراسر کشور اول شدم. بین دختران جوان در مدرسه مسابقه گذاشتند و کسی که خوب سنتور میزد، پیانو مینواخت یا صدای خوبی داشت، انتخاب میشد. آنهایی را که برنده میشدند، به عنوان جایزه میبردند اردو. من هم خواندم و اول شدم. اول شدنم، از نظر تکنیک خواندن نبود. من از نظر وسعت صدا و انتخاب اشعار و این جور چیزها اول شدم.
یادتان میآید چه چیزی خواندید؟
اشعار، انتخابی بود و هر کس هر چه دلش میخواست میخواند. من هم یک تکه مثنوی خواندم و یک ترانه. شعری که خواندم یادم نیست اما مثنوی یادم هست: «بشنو از نی چون حکایت میکند». آن موقع 17سالم بود. بعد از اینکه دیپلم گرفتم راهی هنرستان موسیقی شدم. در هنرستان آزاد موسیقی با استاد کریمی کار میکردم. مدتی کار کردم و بعد از آن به رادیو و تلویزیون دعوت شدم.
چه مدت در رادیو فعالیت داشتید؟
از زمانی که ازدواج کردم تا انقلاب اسلامی حدود 16 یا 17سال در رادیو بودم. تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهایی اصیل بودند که اجرایشان بسیار سخت بود با این حال این آهنگها مرا راضی نمیکرد. برای همین تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای فریبرز لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند سبک کاریام تغییر کند.
شما هیچوقت در یک سبک مشخص فعالیت نکردهاید و همزمان هم در موسیقی سنتی و هم پاپ درخشیدهاید. در صورتی که وقتی هنرمندی با یک آهنگ معروف شد خط موسیقایی همان آهنگ را ادامه میدهد...
یکی از افرادی که خیلی در زندگی حرفهای من تاثیر گذاشت، مرحوم استاد حنانه بود. ایشان به من میگفتند در هر سبکی که خواستی میتوانی بخوانی و من هم از این فرصت استفاده کردم و آن زمان ترانه «قلک چشات» را خواندم. موسیقی ایرانی را خیلی دوست داشتم ولی برای اینکه کارم خیلی محدود نباشد، سعی کردم تعادل را حفظ کنم و موسیقی پاپ را هم کار کنم. الان هم در کنسرتها همین روال را ادامه میدهم؛ هم پاپ و هم سنتی. استاد حنانه گفته بودند که تو میتوانی هم اپرا کار کنی، هم موسیقی ایرانی؛ صدایت چیزی است بین شرق و غرب. هر سبکی که بخواهی میتوانی کار کنی.
با این وصف، شما آن زمان موسیقی را نزد بهترین اساتید فرا گرفتید...
آواز را به طور خصوصی نزد استاد کریمی فرا گرفتم. خودم هم، با گوش سپردن به نوارهای مختلف، تمرین میکردم. از استاد حنانه هم سولفژ و تکنیکهای موسیقی را آموختم و پیانو را هم در حد مبتدی کار کردم. بعد از آن بود که تصمیم گرفتم بیایم به سمت موسیقی پاپ، اما فکر میکنم موسیقیای که من میخواندم، شبیه پاپهای امروز نبود و حداقل هم شعر و هم آهنگ سطح بالایی داشت.
در اصل با آهنگ «قلک چشات» وارد سبک پاپ شدید. درست است؟
بله، اولین آهنگی که خواندم، «قلک چشات» بود که شعرش را سعید دبیری و آهنگ آن را هم فریبرز لاچینی ساخته بودند. بعد از پخش قلک چشات، اکثر آهنگسازان، علاقهمند کار با من شدند. آن آهنگ به طرز عجیبی موردتوجه قرارگرفت و تا مدتها آهنگ روز بود و هیچ آهنگی نتوانست با آن رقابت کند. بعد از آن، آهنگسازان، خودشان پیشنهاد خواندن آهنگهایشان را دادند، ولی من همیشه در کادر بسته کار کردهام.
یعنی چه؟
یعنی موسیقی و هنر خوانندگی آنقدر برای من عزیز و محترم بود که به خود اجازه نمیدادم در هر جا و موقعیتی آن را ارایه کنم، مگر جاهایی که میدیدم واقعا سطح بالایی دارند، مثل خیریهها و... .
درآن دوره بهدلیل فضایی که در موسیقی حاکم بود، خانواده شما با موسیقی مخالفت نکردند؟
من به مقوله خواندن، به صورت شغل و حرفه نگاه نمیکردم. به خانوادهام قول داده بودم که خیلی از مسایل را رعایت کنم و کردم. خانواده من خیلی متعهد و سختگیر بودند. خود من هم شخصا از درون آدم متعهدی هستم و خیلی قانونگرا؛ بنابراین مسایل را رعایت میکردم. از خیلی مسایل گذشتم. چک سفید میآورند به این عنوان که هر چقدر میخواهی بگیر ولی بیا در فلان جا بخوان ولی من هرگز این کار را نکردم. البته قبل از ازدواج که اصلا اجازه نداشتم بروم بخوانم.
البته نوع فعالیت شما هم متفاوت بود و هیچ وقت شبیه دیگران نبودید. ازدواجتان خللی در کارتان به وجود نیاورد؟
هربار که برایم موقعیتی پیش میآمد ازدواج کنم، همه مخالف خواندنم بودند. آن موقع مثل الان شرایط مساعد نبود. من معتقد بودم که باید با کسی ازدواج کنم که با موسیقی من مخالفت نکند و بعد به شوهرم هم تعهد دادم که حریم همه چیز را حفظ میکنم و کردم. همسرم اهل موسیقی نیستند ولی علاقهمند این حوزه هستند. من کار اصلی و جدی موسیقی خودم را هم بعد از ازدواج شروع کردم. موقعی که ازدواج کردم حدودا 25سال داشتم و تازه رفته بودم تلویزیون و هنوز به آنصورت کاری انجام نداده بودم. همسرم هم موافق کار موسیقی بودند و پذیرفتند. همانطوری که کار میکردم، پیش استادانی که گفتم، خودم هم از راه نوار، تمرین میکردم. استاد تجویدی آهنگساز بعضی ازکارهایم بودند؛ ضمن اینکه نقش استادی را هم برایم داشتند.
میشود اینطور ارزیابی کرد که به نوعی همسرتان باعث شد به کارتان ادامه دهید...
بله. بعد از ازدواجم، به همسرم قول دادم که همه چیز را رعایت میکنم و موسیقی در کنار زندگیام قرار میگیرد. همیشه هم همینطور بودم. شاید خیلی وقتها هم مورد سرزنش قرار گرفتم که با این صدا چرا آنطور که باید حرفهای کار نکردم ولی همیشه جوابم این بود که موسیقی برایم خیلی گرامی و عزیز است و دوست ندارم به عنوان حرفه از آن استفاده کنم. زندگی در مرتبه اول و موسیقی هم در کنارش قرار داشت. نمیخواستم در هیچ حالتی بهدلیل پول آهنگی را که دوست ندارم، بخوانم. آدم وقتی حرفهاش موسیقی باشد، شاید بهدلیل پول از یکسری چیزها بگذرد. من این کار را نکردم، چون دوست نداشتم. البته هر کس که حرفهاش این است، میتواند هرکاری که میخواهد انجام دهد. اشکالی هم ندارد. اینهایی که گفتم، عقیده شخصی خودم است. من به کاری که کردهام، اعتقاد دارم. الان هم اگر دوباره 18ساله شوم، باز حاضر نیستم موسیقی را حرفهای کار کنم. یک خواننده با علاقه میآید جلو. چند کار قشنگ میخواند، بعد که حرفهای میشود، کارهای مبتذلش هم خیلی زیاد میشود و خیلی راحت همهچیز را بهدلیل پول قبول میکند. مجبور میشود برود زیر سلطه آدمهایی که به صورت حرفهای و کاسبکارانه به بازار فروش نگاه میکنند. من البته هیچکس را سرزنش نمیکنم. به هرحال زندگی هم خرج دارد. چرا که نه؟! میتواند از این راه امرار معاش کند.
بعد از« قلک چشات» تهیهکنندگان به دنبال شما بودند؟
بله، تا آن زمان مرحوم همایون خرم و شادروان تجویدی سراغ من نیامده بودند، اما بعد از قلک چشات، آهنگهای زیادی به من پیشنهاد دادند و اصرار داشتند که من بخوانم.
به نظرم تجربه اول همکاریتان با فریبرز لاچینی برای هردوی شما بسیار موفقیتآمیز بود. چون به نوعی این همکاری اولین تجربه شما در سبک پاپ محسوب میشد...
درست است. من حدود 16یا 17سال در رادیو بودم. همانطور که اشاره کردم، تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهای اصیلی بودند که اجرایشان بسیار سخت بود، اما این آهنگها مرا راضی نمیکرد. به اینترتیب تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند که سبک کاریام تغییر کند. من و آقای لاچینی بهصورت اتفاقی با هم آشنا شدیم و ایشان آهنگ «تو اونی تو همونی» را به من پیشنهاد کردند. ایشان کار آهنگسازی را با من شروع کردند. تازه فارغالتحصیل شده بودند، در هنرستان کار میکردند و خیلی باهوش بودند. کارشان هم خوب بود و خوب باقی ماند. وقتی قلک چشات را کار کردیم خیلی گُل کرد و یادم هست مثل صف نان برای خریدن صفحه این آلبوم صف کشیده بودند. آن زمان صفحهها به این صورت بود که پشتشان یک موزیک خالی بود و روی صفحه فقط یک آهنگ. تا یکسال پرفروشترین آهنگ بود و رودست همه آهنگها. این مطلب را در روزنامهها و مجلات مینوشتند. ما در رادیو تقریبا هرماه یک آهنگ میخواندیم که بعدها مجموعهای از همان آهنگها به صورت سیدی منتشر شد، البته بدون اجازه. حتما همان کسانی که در رادیو بودند این کار را انجام دادند...
به نظر میرسد همکاری با فریدون شهبازیان، فریبرز لاچینی و بابک بیات در موفقیتتان بیتاثیر نبوده و به قول معروف در زمان خودش مثلث خواننده، شاعر و آهنگساز خیلی خوب عمل کرده بود...
از فریدون شهبازیان فقط آهنگ گلگلدون را خواندم، البته دلم میخواست باز هم با ایشان همکاری کنم، اما نشد. از بابک بیات هم «مرد من» را خواندم که میگوید: «بگو ای مرد من ای از تبار هرچه عاشق/ بگو ای در تو جاری خون روشن شقایق» این آهنگ، از کارهای بسیار زیبای بابک بیات است با شعری از آقای جنتی عطایی. با فریبرز لاچینی چندین آهنگ کار کردم. آهنگهای شروع کار موسیقی پاپ من از ایشان بود. کار فریبرز هم قشنگ بود. یکی «آسمان آبی» است، یکی «قلک چشات»، یکی هم «همنفس» و دیگری «رنگ مسی». آهنگ «پرنده» را هم که خیلی دوست دارم با شعری از اردلان سرفراز. از استاد تجویدی دو ترانه دارم به نامهای «ای ساقی» و دیگری هم آهنگ «بسوزان» با این شعر «بسوزان، بسوزان، شعرهایم را بسوزان/ خاطرات عمر شیرین مرا/ یادبود عشق دیرین مرا/ بسوزان» این هم کار قشنگی بود که با ارکستر بزرگ اجرا شد. از شادروان مهندس همایون خرم هم آهنگ دارم.
وقتی بعد از 20 سال دوباره روی صحنه برگشتید چه احساسی داشتید؟
موسیقی هیچ وقت برایم حیاتی نبود، برای اینکه من از درون احساس کمبود نمیکردم. درونم پر بود از عشق به خدا، طبیعت و همه چیز. احساس کمبود خاصی نکردم تا اینکه زمان گذشت و فضا باز شد و دوباره مجوز دادند. اولین باری که بعد از انقلاب کنسرت دادم سال77 و در سینما صحرا بود. همه روی زمین نشسته بودند و پشت درها هم غلغله بود. من زیاد پایبند شهرت نبوده و نیستم.
فکر کردم خواندن باید خیلی برایتان حیاتی بوده باشد...
برایم خواندن خیلی مهم نبود، چون اگر اینطور بود، من هم مثل خیلیها میرفتم خارج و آنجا میخواندم. چندبار رفتم و آمدم و خیلی هم به من پیشنهاد دادند، ولی دوست داشتم در ایران زندگی کنم و اینجا را انتخاب کرده و راضی بودم. به غیراز اینها، کسی «خواندن» را از من نگرفته بود. من برای خودم میخواندم. موسیقی را خیلی دوست دارم و برایم هم خیلی محترم است، ولی از درون این احساس را نداشتم که نبودنش مرا آزار بدهد و اینکه فراموش شوم. من عادت کرده بودم، یعنی در واقع خود را قانع میکنم به آنچه هست. به خودم میگویم باید اینطوری باشد و میپذیرم. برایم مهم هم نبود که شهرتم از بین برود، اما روزی که در سینما صحرا برای باردیگر خواندم، گریهام گرفته بود. تمام بچهها و جوانها«گل گلدون»را میخواندند.
چطور شد بعد از اینکه فعالیت موسیقی و خواندن را برای بانوان شروع کردید، بیشتر خودتان آهنگسازی کردید. مگر در این سالها کسی به شما آهنگی پیشنهاد نداده است؟
پیشنهاد داشتم، اما خوشم نیامد. دیدم هر شعری را نمیتوانم بخوانم. یا باید سفارش بدهم یا خودم بسازم. من فقط کارِ خانه انجام نمیدادم. کار دکوراسیون، عروسکسازی و کارهایی از این دست هم میکردم. در سالهای اخیر خودکفا شدهام و برای خود آهنگ میسازم. فراغت و فرصتی پیدا کردم و توانستم روی این موضوع متمرکز شوم و بیشتر کار کنم. به هرحال، چیزی را که آدم دوست دارد، دنبال میکند، حتی اگر مشغول کار دیگری باشد. وقتی از شعری خوشم بیاید روی آن تمرکز میکنم، آهنگش را هم خدا میفرستد.
روند آهنگسازی برایتان چگونه است؟
من عاشق سادگی و روان بودن هستم و سعی میکنم اشعاری که انتخاب میکنم هم، اینچنین باشند. وقتی ملودی میسازم حتما به این فکر نمیکنم که آن شعر را در سیستم موسیقی سنتی پیاده کنم. اغلب کارم میرسد به موسیقی پاپ؛ چون خیلی سادهتر، راحتتر و گویاتر اجرا میشود. به هر حال مولانا و ابوسعید ابوالخیر اشعار سنگینی دارند، با مضامین عمیق عرفانی و کلمات سنگین... . من اشعار سادهتر را انتخاب میکنم که به گوش خوشایند باشد و ترانه جذاب باشد. مثلا روی این شعر حافظ آهنگ ساختهام: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه/ مست از خانه برون تاختهای یعنی چه»
این شعر از اشعار معروف حافظ است که خیلی نزدیک است به فرهنگ سادهگویی و روانی. این هم بیشتر بهدلیل آوردن ترکیب «یعنی چه» است. کمتر شده که ادیب صاحبسخن و بزرگی مثل حافظ از این عبارت استفاده کند. این «یعنی چه» شعر را خیلی سهل و ممتنع کرده است. خیلی نزدیک است به سادگی... . به محبوبش میگوید: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه.» محبوب معمولا نقابزده و زیباییهایش را یکدفعه برای عاشقش عیان نمیکند. در عرفان اینگونه است. هرچقدر مرحله بالاتر میرود، کشف عاشق از معشوق بیشتر میشود. اینجا که ناگهان پرده برانداخته است در شکار دیگران است و میخواهد دلها را جمع کند. این خودش هم یکی از عاشقهاست که به فغان آمده است از این عیان شدن. البته سعدی میگوید: «زهره ندارم که بگویم ترا/ بیمن بیچاره کجا بودهای» نمیتواند به معشوق بگوید چرا این کار را کردی، چرا آن کار را کردی، ولی حافظ به این مرحله میرسد که حالش اینطور میشود و میتواند این را بگوید. آخر این شعر هم خیلی زیباست. میگوید: «حافظ اندر دل تنگت چو فرود آید یار/ خانه از غیرنپرداختهای یعنی چه»، وقتی دلت هزار جا گرو است، او دیگر پایش را در دلت نمیگذارد. خیلی زیباست این شعر. یعنی تمام اشعار حافظ خیلی پرمعنا و زیبا هستند.
« گل گلدون» همچنان معروفترین کار شما بین شنوندگان است. چه احساسی دارید از اینکه بسیاری از مخاطبان شما را با این آهنگ میشناسند؟
من حدود 40، 50 آهنگ دارم که در کنسرتهایم، قطعات را از بین آنها انتخاب میکنم. آهنگ جدید هم میدهم که اگر اشعارش اشکالی نداشته باشد - که معمولا هم ندارد - تصویب میشود. معمولا هم برای من مشکلی نیست چون من به شعر اهمیت میدهم و تا حالا با تصویب شعر مشکلی نداشتم. البته هر کاری هم که بکنم و هر آهنگ جدیدی که بسازم، همه «گلگلدون » من را میخواهند. گلگلدون ترانهای است که مردم با آن انس دارند و همیشه تازه است و به هر جهت در کنسرتمان این ترانه را دو، سهبار میخوانیم. ول نمیکنند و مدام درخواست میدهند و ما هم دو، سهبار اجرا میکنیم. شاهکار فریدون شهبازیان است با شعری از فرهاد شیبانی. من سه آلبوم دارم. آن وقتها انتشار آلبوم مثل الان نبود و روالش فرق داشت. در رادیو که کار میکردم، با ارکستر بزرگ رادیو و تلویزیون حداقل ماهی یکبار آهنگی را اجرا و ضبط میکردیم، ولی در این آهنگها، همیشه شعر و ملودی خوب نبود. گرچه من همیشه بهترینها را انتخاب میکردم، با این حال همه آنها آنطوری نبود که ماندگار باشد. بیشتر آهنگها در حد متوسط بودند. شاید حدود صد آهنگ خوانده باشم که تعدادی را دستچین کردهام.
معمولا در خلوت چه آهنگهایی را دوست دارید گوش کنید؟
من «پر کن پیاله را» را خیلی دوست دارم. اکثر آهنگهای شهبازیان را دوست دارم. کارهای بابک بیات را هم دوست دارم. اکثر موزیک متنهایشان را هم شنیدم و دوست داشتم. حیف شد. بابک خیلی زود رفت. هنرمندها عمر طولانی نمیکنند از بس حساس هستند. کارهای استاد تجویدی را هم دوست دارم؛ خصوصا «پشیمان شدم» را؛ «از آن میکه دست تو نوشیدهام/ برای وصال تو کوشیدهام/ پشیمان شدم/ پشیمان شدم.»
میگوید غانم یعنی «غنیمت برنده». نام خانوادگیاش قرابت مناسبی با احوال هنریاش دارد. سیمین غانم از رهگذر بیش از پنج دهه فعالیت موسیقی، دلهای زیادی از دوستداران موسیقی را به «غنیمتبرده». اگر فقط همین سه آهنگ معروف گلگلدون، قلک چشات و آسمون آبی را خوانده بود کافی بود تا خاطرهاش برای همیشه در دلها بماند؛ هر چند آهنگها و ترانههایی که سیمین غانم خوانده فراتر از 50عدد است. در روزهای منتهی به بهار، به خوشامد رویش دوباره طبیعت به دیدار«بانوی صدا»ی ایران رفتیم. .
خوانندگی چطور و چگونه دغدغه شما شد؟
پدرم رییس اداره دارایی شمال بود که بعدها به کار تجارت مشغول شد. از تهران منتقل شده بود به شمال و ما رفتیم تنکابن و من آنجا متولد شدم. هشتساله بودم که آمدیم تهران. از همان کودکی صدای خوشی داشتم و در جشنهای کوچک مدرسه و خانواده میخواندم تا اینکه در آموزشگاههای کشور در دوره دبیرستان، مسابقهای گذاشتند و من در سراسر کشور اول شدم. بین دختران جوان در مدرسه مسابقه گذاشتند و کسی که خوب سنتور میزد، پیانو مینواخت یا صدای خوبی داشت، انتخاب میشد. آنهایی را که برنده میشدند، به عنوان جایزه میبردند اردو. من هم خواندم و اول شدم. اول شدنم، از نظر تکنیک خواندن نبود. من از نظر وسعت صدا و انتخاب اشعار و این جور چیزها اول شدم.
یادتان میآید چه چیزی خواندید؟
اشعار، انتخابی بود و هر کس هر چه دلش میخواست میخواند. من هم یک تکه مثنوی خواندم و یک ترانه. شعری که خواندم یادم نیست اما مثنوی یادم هست: «بشنو از نی چون حکایت میکند». آن موقع 17سالم بود. بعد از اینکه دیپلم گرفتم راهی هنرستان موسیقی شدم. در هنرستان آزاد موسیقی با استاد کریمی کار میکردم. مدتی کار کردم و بعد از آن به رادیو و تلویزیون دعوت شدم.
چه مدت در رادیو فعالیت داشتید؟
از زمانی که ازدواج کردم تا انقلاب اسلامی حدود 16 یا 17سال در رادیو بودم. تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهایی اصیل بودند که اجرایشان بسیار سخت بود با این حال این آهنگها مرا راضی نمیکرد. برای همین تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای فریبرز لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند سبک کاریام تغییر کند.
شما هیچوقت در یک سبک مشخص فعالیت نکردهاید و همزمان هم در موسیقی سنتی و هم پاپ درخشیدهاید. در صورتی که وقتی هنرمندی با یک آهنگ معروف شد خط موسیقایی همان آهنگ را ادامه میدهد...
یکی از افرادی که خیلی در زندگی حرفهای من تاثیر گذاشت، مرحوم استاد حنانه بود. ایشان به من میگفتند در هر سبکی که خواستی میتوانی بخوانی و من هم از این فرصت استفاده کردم و آن زمان ترانه «قلک چشات» را خواندم. موسیقی ایرانی را خیلی دوست داشتم ولی برای اینکه کارم خیلی محدود نباشد، سعی کردم تعادل را حفظ کنم و موسیقی پاپ را هم کار کنم. الان هم در کنسرتها همین روال را ادامه میدهم؛ هم پاپ و هم سنتی. استاد حنانه گفته بودند که تو میتوانی هم اپرا کار کنی، هم موسیقی ایرانی؛ صدایت چیزی است بین شرق و غرب. هر سبکی که بخواهی میتوانی کار کنی.
با این وصف، شما آن زمان موسیقی را نزد بهترین اساتید فرا گرفتید...
آواز را به طور خصوصی نزد استاد کریمی فرا گرفتم. خودم هم، با گوش سپردن به نوارهای مختلف، تمرین میکردم. از استاد حنانه هم سولفژ و تکنیکهای موسیقی را آموختم و پیانو را هم در حد مبتدی کار کردم. بعد از آن بود که تصمیم گرفتم بیایم به سمت موسیقی پاپ، اما فکر میکنم موسیقیای که من میخواندم، شبیه پاپهای امروز نبود و حداقل هم شعر و هم آهنگ سطح بالایی داشت.
در اصل با آهنگ «قلک چشات» وارد سبک پاپ شدید. درست است؟
بله، اولین آهنگی که خواندم، «قلک چشات» بود که شعرش را سعید دبیری و آهنگ آن را هم فریبرز لاچینی ساخته بودند. بعد از پخش قلک چشات، اکثر آهنگسازان، علاقهمند کار با من شدند. آن آهنگ به طرز عجیبی موردتوجه قرارگرفت و تا مدتها آهنگ روز بود و هیچ آهنگی نتوانست با آن رقابت کند. بعد از آن، آهنگسازان، خودشان پیشنهاد خواندن آهنگهایشان را دادند، ولی من همیشه در کادر بسته کار کردهام.
یعنی چه؟
یعنی موسیقی و هنر خوانندگی آنقدر برای من عزیز و محترم بود که به خود اجازه نمیدادم در هر جا و موقعیتی آن را ارایه کنم، مگر جاهایی که میدیدم واقعا سطح بالایی دارند، مثل خیریهها و... .
درآن دوره بهدلیل فضایی که در موسیقی حاکم بود، خانواده شما با موسیقی مخالفت نکردند؟
من به مقوله خواندن، به صورت شغل و حرفه نگاه نمیکردم. به خانوادهام قول داده بودم که خیلی از مسایل را رعایت کنم و کردم. خانواده من خیلی متعهد و سختگیر بودند. خود من هم شخصا از درون آدم متعهدی هستم و خیلی قانونگرا؛ بنابراین مسایل را رعایت میکردم. از خیلی مسایل گذشتم. چک سفید میآورند به این عنوان که هر چقدر میخواهی بگیر ولی بیا در فلان جا بخوان ولی من هرگز این کار را نکردم. البته قبل از ازدواج که اصلا اجازه نداشتم بروم بخوانم.
البته نوع فعالیت شما هم متفاوت بود و هیچ وقت شبیه دیگران نبودید. ازدواجتان خللی در کارتان به وجود نیاورد؟
هربار که برایم موقعیتی پیش میآمد ازدواج کنم، همه مخالف خواندنم بودند. آن موقع مثل الان شرایط مساعد نبود. من معتقد بودم که باید با کسی ازدواج کنم که با موسیقی من مخالفت نکند و بعد به شوهرم هم تعهد دادم که حریم همه چیز را حفظ میکنم و کردم. همسرم اهل موسیقی نیستند ولی علاقهمند این حوزه هستند. من کار اصلی و جدی موسیقی خودم را هم بعد از ازدواج شروع کردم. موقعی که ازدواج کردم حدودا 25سال داشتم و تازه رفته بودم تلویزیون و هنوز به آنصورت کاری انجام نداده بودم. همسرم هم موافق کار موسیقی بودند و پذیرفتند. همانطوری که کار میکردم، پیش استادانی که گفتم، خودم هم از راه نوار، تمرین میکردم. استاد تجویدی آهنگساز بعضی ازکارهایم بودند؛ ضمن اینکه نقش استادی را هم برایم داشتند.
میشود اینطور ارزیابی کرد که به نوعی همسرتان باعث شد به کارتان ادامه دهید...
بله. بعد از ازدواجم، به همسرم قول دادم که همه چیز را رعایت میکنم و موسیقی در کنار زندگیام قرار میگیرد. همیشه هم همینطور بودم. شاید خیلی وقتها هم مورد سرزنش قرار گرفتم که با این صدا چرا آنطور که باید حرفهای کار نکردم ولی همیشه جوابم این بود که موسیقی برایم خیلی گرامی و عزیز است و دوست ندارم به عنوان حرفه از آن استفاده کنم. زندگی در مرتبه اول و موسیقی هم در کنارش قرار داشت. نمیخواستم در هیچ حالتی بهدلیل پول آهنگی را که دوست ندارم، بخوانم. آدم وقتی حرفهاش موسیقی باشد، شاید بهدلیل پول از یکسری چیزها بگذرد. من این کار را نکردم، چون دوست نداشتم. البته هر کس که حرفهاش این است، میتواند هرکاری که میخواهد انجام دهد. اشکالی هم ندارد. اینهایی که گفتم، عقیده شخصی خودم است. من به کاری که کردهام، اعتقاد دارم. الان هم اگر دوباره 18ساله شوم، باز حاضر نیستم موسیقی را حرفهای کار کنم. یک خواننده با علاقه میآید جلو. چند کار قشنگ میخواند، بعد که حرفهای میشود، کارهای مبتذلش هم خیلی زیاد میشود و خیلی راحت همهچیز را بهدلیل پول قبول میکند. مجبور میشود برود زیر سلطه آدمهایی که به صورت حرفهای و کاسبکارانه به بازار فروش نگاه میکنند. من البته هیچکس را سرزنش نمیکنم. به هرحال زندگی هم خرج دارد. چرا که نه؟! میتواند از این راه امرار معاش کند.
بعد از« قلک چشات» تهیهکنندگان به دنبال شما بودند؟
بله، تا آن زمان مرحوم همایون خرم و شادروان تجویدی سراغ من نیامده بودند، اما بعد از قلک چشات، آهنگهای زیادی به من پیشنهاد دادند و اصرار داشتند که من بخوانم.
به نظرم تجربه اول همکاریتان با فریبرز لاچینی برای هردوی شما بسیار موفقیتآمیز بود. چون به نوعی این همکاری اولین تجربه شما در سبک پاپ محسوب میشد...
درست است. من حدود 16یا 17سال در رادیو بودم. همانطور که اشاره کردم، تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهای اصیلی بودند که اجرایشان بسیار سخت بود، اما این آهنگها مرا راضی نمیکرد. به اینترتیب تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند که سبک کاریام تغییر کند. من و آقای لاچینی بهصورت اتفاقی با هم آشنا شدیم و ایشان آهنگ «تو اونی تو همونی» را به من پیشنهاد کردند. ایشان کار آهنگسازی را با من شروع کردند. تازه فارغالتحصیل شده بودند، در هنرستان کار میکردند و خیلی باهوش بودند. کارشان هم خوب بود و خوب باقی ماند. وقتی قلک چشات را کار کردیم خیلی گُل کرد و یادم هست مثل صف نان برای خریدن صفحه این آلبوم صف کشیده بودند. آن زمان صفحهها به این صورت بود که پشتشان یک موزیک خالی بود و روی صفحه فقط یک آهنگ. تا یکسال پرفروشترین آهنگ بود و رودست همه آهنگها. این مطلب را در روزنامهها و مجلات مینوشتند. ما در رادیو تقریبا هرماه یک آهنگ میخواندیم که بعدها مجموعهای از همان آهنگها به صورت سیدی منتشر شد، البته بدون اجازه. حتما همان کسانی که در رادیو بودند این کار را انجام دادند...
به نظر میرسد همکاری با فریدون شهبازیان، فریبرز لاچینی و بابک بیات در موفقیتتان بیتاثیر نبوده و به قول معروف در زمان خودش مثلث خواننده، شاعر و آهنگساز خیلی خوب عمل کرده بود...
از فریدون شهبازیان فقط آهنگ گلگلدون را خواندم، البته دلم میخواست باز هم با ایشان همکاری کنم، اما نشد. از بابک بیات هم «مرد من» را خواندم که میگوید: «بگو ای مرد من ای از تبار هرچه عاشق/ بگو ای در تو جاری خون روشن شقایق» این آهنگ، از کارهای بسیار زیبای بابک بیات است با شعری از آقای جنتی عطایی. با فریبرز لاچینی چندین آهنگ کار کردم. آهنگهای شروع کار موسیقی پاپ من از ایشان بود. کار فریبرز هم قشنگ بود. یکی «آسمان آبی» است، یکی «قلک چشات»، یکی هم «همنفس» و دیگری «رنگ مسی». آهنگ «پرنده» را هم که خیلی دوست دارم با شعری از اردلان سرفراز. از استاد تجویدی دو ترانه دارم به نامهای «ای ساقی» و دیگری هم آهنگ «بسوزان» با این شعر «بسوزان، بسوزان، شعرهایم را بسوزان/ خاطرات عمر شیرین مرا/ یادبود عشق دیرین مرا/ بسوزان» این هم کار قشنگی بود که با ارکستر بزرگ اجرا شد. از شادروان مهندس همایون خرم هم آهنگ دارم.
وقتی بعد از 20 سال دوباره روی صحنه برگشتید چه احساسی داشتید؟
موسیقی هیچ وقت برایم حیاتی نبود، برای اینکه من از درون احساس کمبود نمیکردم. درونم پر بود از عشق به خدا، طبیعت و همه چیز. احساس کمبود خاصی نکردم تا اینکه زمان گذشت و فضا باز شد و دوباره مجوز دادند. اولین باری که بعد از انقلاب کنسرت دادم سال77 و در سینما صحرا بود. همه روی زمین نشسته بودند و پشت درها هم غلغله بود. من زیاد پایبند شهرت نبوده و نیستم.
فکر کردم خواندن باید خیلی برایتان حیاتی بوده باشد...
برایم خواندن خیلی مهم نبود، چون اگر اینطور بود، من هم مثل خیلیها میرفتم خارج و آنجا میخواندم. چندبار رفتم و آمدم و خیلی هم به من پیشنهاد دادند، ولی دوست داشتم در ایران زندگی کنم و اینجا را انتخاب کرده و راضی بودم. به غیراز اینها، کسی «خواندن» را از من نگرفته بود. من برای خودم میخواندم. موسیقی را خیلی دوست دارم و برایم هم خیلی محترم است، ولی از درون این احساس را نداشتم که نبودنش مرا آزار بدهد و اینکه فراموش شوم. من عادت کرده بودم، یعنی در واقع خود را قانع میکنم به آنچه هست. به خودم میگویم باید اینطوری باشد و میپذیرم. برایم مهم هم نبود که شهرتم از بین برود، اما روزی که در سینما صحرا برای باردیگر خواندم، گریهام گرفته بود. تمام بچهها و جوانها«گل گلدون»را میخواندند.
چطور شد بعد از اینکه فعالیت موسیقی و خواندن را برای بانوان شروع کردید، بیشتر خودتان آهنگسازی کردید. مگر در این سالها کسی به شما آهنگی پیشنهاد نداده است؟
پیشنهاد داشتم، اما خوشم نیامد. دیدم هر شعری را نمیتوانم بخوانم. یا باید سفارش بدهم یا خودم بسازم. من فقط کارِ خانه انجام نمیدادم. کار دکوراسیون، عروسکسازی و کارهایی از این دست هم میکردم. در سالهای اخیر خودکفا شدهام و برای خود آهنگ میسازم. فراغت و فرصتی پیدا کردم و توانستم روی این موضوع متمرکز شوم و بیشتر کار کنم. به هرحال، چیزی را که آدم دوست دارد، دنبال میکند، حتی اگر مشغول کار دیگری باشد. وقتی از شعری خوشم بیاید روی آن تمرکز میکنم، آهنگش را هم خدا میفرستد.
روند آهنگسازی برایتان چگونه است؟
من عاشق سادگی و روان بودن هستم و سعی میکنم اشعاری که انتخاب میکنم هم، اینچنین باشند. وقتی ملودی میسازم حتما به این فکر نمیکنم که آن شعر را در سیستم موسیقی سنتی پیاده کنم. اغلب کارم میرسد به موسیقی پاپ؛ چون خیلی سادهتر، راحتتر و گویاتر اجرا میشود. به هر حال مولانا و ابوسعید ابوالخیر اشعار سنگینی دارند، با مضامین عمیق عرفانی و کلمات سنگین... . من اشعار سادهتر را انتخاب میکنم که به گوش خوشایند باشد و ترانه جذاب باشد. مثلا روی این شعر حافظ آهنگ ساختهام: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه/ مست از خانه برون تاختهای یعنی چه»
این شعر از اشعار معروف حافظ است که خیلی نزدیک است به فرهنگ سادهگویی و روانی. این هم بیشتر بهدلیل آوردن ترکیب «یعنی چه» است. کمتر شده که ادیب صاحبسخن و بزرگی مثل حافظ از این عبارت استفاده کند. این «یعنی چه» شعر را خیلی سهل و ممتنع کرده است. خیلی نزدیک است به سادگی... . به محبوبش میگوید: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه.» محبوب معمولا نقابزده و زیباییهایش را یکدفعه برای عاشقش عیان نمیکند. در عرفان اینگونه است. هرچقدر مرحله بالاتر میرود، کشف عاشق از معشوق بیشتر میشود. اینجا که ناگهان پرده برانداخته است در شکار دیگران است و میخواهد دلها را جمع کند. این خودش هم یکی از عاشقهاست که به فغان آمده است از این عیان شدن. البته سعدی میگوید: «زهره ندارم که بگویم ترا/ بیمن بیچاره کجا بودهای» نمیتواند به معشوق بگوید چرا این کار را کردی، چرا آن کار را کردی، ولی حافظ به این مرحله میرسد که حالش اینطور میشود و میتواند این را بگوید. آخر این شعر هم خیلی زیباست. میگوید: «حافظ اندر دل تنگت چو فرود آید یار/ خانه از غیرنپرداختهای یعنی چه»، وقتی دلت هزار جا گرو است، او دیگر پایش را در دلت نمیگذارد. خیلی زیباست این شعر. یعنی تمام اشعار حافظ خیلی پرمعنا و زیبا هستند.
« گل گلدون» همچنان معروفترین کار شما بین شنوندگان است. چه احساسی دارید از اینکه بسیاری از مخاطبان شما را با این آهنگ میشناسند؟
من حدود 40، 50 آهنگ دارم که در کنسرتهایم، قطعات را از بین آنها انتخاب میکنم. آهنگ جدید هم میدهم که اگر اشعارش اشکالی نداشته باشد - که معمولا هم ندارد - تصویب میشود. معمولا هم برای من مشکلی نیست چون من به شعر اهمیت میدهم و تا حالا با تصویب شعر مشکلی نداشتم. البته هر کاری هم که بکنم و هر آهنگ جدیدی که بسازم، همه «گلگلدون » من را میخواهند. گلگلدون ترانهای است که مردم با آن انس دارند و همیشه تازه است و به هر جهت در کنسرتمان این ترانه را دو، سهبار میخوانیم. ول نمیکنند و مدام درخواست میدهند و ما هم دو، سهبار اجرا میکنیم. شاهکار فریدون شهبازیان است با شعری از فرهاد شیبانی. من سه آلبوم دارم. آن وقتها انتشار آلبوم مثل الان نبود و روالش فرق داشت. در رادیو که کار میکردم، با ارکستر بزرگ رادیو و تلویزیون حداقل ماهی یکبار آهنگی را اجرا و ضبط میکردیم، ولی در این آهنگها، همیشه شعر و ملودی خوب نبود. گرچه من همیشه بهترینها را انتخاب میکردم، با این حال همه آنها آنطوری نبود که ماندگار باشد. بیشتر آهنگها در حد متوسط بودند. شاید حدود صد آهنگ خوانده باشم که تعدادی را دستچین کردهام.
معمولا در خلوت چه آهنگهایی را دوست دارید گوش کنید؟
من «پر کن پیاله را» را خیلی دوست دارم. اکثر آهنگهای شهبازیان را دوست دارم. کارهای بابک بیات را هم دوست دارم. اکثر موزیک متنهایشان را هم شنیدم و دوست داشتم. حیف شد. بابک خیلی زود رفت. هنرمندها عمر طولانی نمیکنند از بس حساس هستند. کارهای استاد تجویدی را هم دوست دارم؛ خصوصا «پشیمان شدم» را؛ «از آن میکه دست تو نوشیدهام/ برای وصال تو کوشیدهام/ پشیمان شدم/ پشیمان شدم.»
خوانندگی چطور و چگونه دغدغه شما شد؟
پدرم رییس اداره دارایی شمال بود که بعدها به کار تجارت مشغول شد. از تهران منتقل شده بود به شمال و ما رفتیم تنکابن و من آنجا متولد شدم. هشتساله بودم که آمدیم تهران. از همان کودکی صدای خوشی داشتم و در جشنهای کوچک مدرسه و خانواده میخواندم تا اینکه در آموزشگاههای کشور در دوره دبیرستان، مسابقهای گذاشتند و من در سراسر کشور اول شدم. بین دختران جوان در مدرسه مسابقه گذاشتند و کسی که خوب سنتور میزد، پیانو مینواخت یا صدای خوبی داشت، انتخاب میشد. آنهایی را که برنده میشدند، به عنوان جایزه میبردند اردو. من هم خواندم و اول شدم. اول شدنم، از نظر تکنیک خواندن نبود. من از نظر وسعت صدا و انتخاب اشعار و این جور چیزها اول شدم.
یادتان میآید چه چیزی خواندید؟
اشعار، انتخابی بود و هر کس هر چه دلش میخواست میخواند. من هم یک تکه مثنوی خواندم و یک ترانه. شعری که خواندم یادم نیست اما مثنوی یادم هست: «بشنو از نی چون حکایت میکند». آن موقع 17سالم بود. بعد از اینکه دیپلم گرفتم راهی هنرستان موسیقی شدم. در هنرستان آزاد موسیقی با استاد کریمی کار میکردم. مدتی کار کردم و بعد از آن به رادیو و تلویزیون دعوت شدم.
چه مدت در رادیو فعالیت داشتید؟
از زمانی که ازدواج کردم تا انقلاب اسلامی حدود 16 یا 17سال در رادیو بودم. تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهایی اصیل بودند که اجرایشان بسیار سخت بود با این حال این آهنگها مرا راضی نمیکرد. برای همین تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای فریبرز لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند سبک کاریام تغییر کند.
شما هیچوقت در یک سبک مشخص فعالیت نکردهاید و همزمان هم در موسیقی سنتی و هم پاپ درخشیدهاید. در صورتی که وقتی هنرمندی با یک آهنگ معروف شد خط موسیقایی همان آهنگ را ادامه میدهد...
یکی از افرادی که خیلی در زندگی حرفهای من تاثیر گذاشت، مرحوم استاد حنانه بود. ایشان به من میگفتند در هر سبکی که خواستی میتوانی بخوانی و من هم از این فرصت استفاده کردم و آن زمان ترانه «قلک چشات» را خواندم. موسیقی ایرانی را خیلی دوست داشتم ولی برای اینکه کارم خیلی محدود نباشد، سعی کردم تعادل را حفظ کنم و موسیقی پاپ را هم کار کنم. الان هم در کنسرتها همین روال را ادامه میدهم؛ هم پاپ و هم سنتی. استاد حنانه گفته بودند که تو میتوانی هم اپرا کار کنی، هم موسیقی ایرانی؛ صدایت چیزی است بین شرق و غرب. هر سبکی که بخواهی میتوانی کار کنی.
با این وصف، شما آن زمان موسیقی را نزد بهترین اساتید فرا گرفتید...
آواز را به طور خصوصی نزد استاد کریمی فرا گرفتم. خودم هم، با گوش سپردن به نوارهای مختلف، تمرین میکردم. از استاد حنانه هم سولفژ و تکنیکهای موسیقی را آموختم و پیانو را هم در حد مبتدی کار کردم. بعد از آن بود که تصمیم گرفتم بیایم به سمت موسیقی پاپ، اما فکر میکنم موسیقیای که من میخواندم، شبیه پاپهای امروز نبود و حداقل هم شعر و هم آهنگ سطح بالایی داشت.
در اصل با آهنگ «قلک چشات» وارد سبک پاپ شدید. درست است؟
بله، اولین آهنگی که خواندم، «قلک چشات» بود که شعرش را سعید دبیری و آهنگ آن را هم فریبرز لاچینی ساخته بودند. بعد از پخش قلک چشات، اکثر آهنگسازان، علاقهمند کار با من شدند. آن آهنگ به طرز عجیبی موردتوجه قرارگرفت و تا مدتها آهنگ روز بود و هیچ آهنگی نتوانست با آن رقابت کند. بعد از آن، آهنگسازان، خودشان پیشنهاد خواندن آهنگهایشان را دادند، ولی من همیشه در کادر بسته کار کردهام.
یعنی چه؟
یعنی موسیقی و هنر خوانندگی آنقدر برای من عزیز و محترم بود که به خود اجازه نمیدادم در هر جا و موقعیتی آن را ارایه کنم، مگر جاهایی که میدیدم واقعا سطح بالایی دارند، مثل خیریهها و... .
درآن دوره بهدلیل فضایی که در موسیقی حاکم بود، خانواده شما با موسیقی مخالفت نکردند؟
من به مقوله خواندن، به صورت شغل و حرفه نگاه نمیکردم. به خانوادهام قول داده بودم که خیلی از مسایل را رعایت کنم و کردم. خانواده من خیلی متعهد و سختگیر بودند. خود من هم شخصا از درون آدم متعهدی هستم و خیلی قانونگرا؛ بنابراین مسایل را رعایت میکردم. از خیلی مسایل گذشتم. چک سفید میآورند به این عنوان که هر چقدر میخواهی بگیر ولی بیا در فلان جا بخوان ولی من هرگز این کار را نکردم. البته قبل از ازدواج که اصلا اجازه نداشتم بروم بخوانم.
البته نوع فعالیت شما هم متفاوت بود و هیچ وقت شبیه دیگران نبودید. ازدواجتان خللی در کارتان به وجود نیاورد؟
هربار که برایم موقعیتی پیش میآمد ازدواج کنم، همه مخالف خواندنم بودند. آن موقع مثل الان شرایط مساعد نبود. من معتقد بودم که باید با کسی ازدواج کنم که با موسیقی من مخالفت نکند و بعد به شوهرم هم تعهد دادم که حریم همه چیز را حفظ میکنم و کردم. همسرم اهل موسیقی نیستند ولی علاقهمند این حوزه هستند. من کار اصلی و جدی موسیقی خودم را هم بعد از ازدواج شروع کردم. موقعی که ازدواج کردم حدودا 25سال داشتم و تازه رفته بودم تلویزیون و هنوز به آنصورت کاری انجام نداده بودم. همسرم هم موافق کار موسیقی بودند و پذیرفتند. همانطوری که کار میکردم، پیش استادانی که گفتم، خودم هم از راه نوار، تمرین میکردم. استاد تجویدی آهنگساز بعضی ازکارهایم بودند؛ ضمن اینکه نقش استادی را هم برایم داشتند.
میشود اینطور ارزیابی کرد که به نوعی همسرتان باعث شد به کارتان ادامه دهید...
بله. بعد از ازدواجم، به همسرم قول دادم که همه چیز را رعایت میکنم و موسیقی در کنار زندگیام قرار میگیرد. همیشه هم همینطور بودم. شاید خیلی وقتها هم مورد سرزنش قرار گرفتم که با این صدا چرا آنطور که باید حرفهای کار نکردم ولی همیشه جوابم این بود که موسیقی برایم خیلی گرامی و عزیز است و دوست ندارم به عنوان حرفه از آن استفاده کنم. زندگی در مرتبه اول و موسیقی هم در کنارش قرار داشت. نمیخواستم در هیچ حالتی بهدلیل پول آهنگی را که دوست ندارم، بخوانم. آدم وقتی حرفهاش موسیقی باشد، شاید بهدلیل پول از یکسری چیزها بگذرد. من این کار را نکردم، چون دوست نداشتم. البته هر کس که حرفهاش این است، میتواند هرکاری که میخواهد انجام دهد. اشکالی هم ندارد. اینهایی که گفتم، عقیده شخصی خودم است. من به کاری که کردهام، اعتقاد دارم. الان هم اگر دوباره 18ساله شوم، باز حاضر نیستم موسیقی را حرفهای کار کنم. یک خواننده با علاقه میآید جلو. چند کار قشنگ میخواند، بعد که حرفهای میشود، کارهای مبتذلش هم خیلی زیاد میشود و خیلی راحت همهچیز را بهدلیل پول قبول میکند. مجبور میشود برود زیر سلطه آدمهایی که به صورت حرفهای و کاسبکارانه به بازار فروش نگاه میکنند. من البته هیچکس را سرزنش نمیکنم. به هرحال زندگی هم خرج دارد. چرا که نه؟! میتواند از این راه امرار معاش کند.
بعد از« قلک چشات» تهیهکنندگان به دنبال شما بودند؟
بله، تا آن زمان مرحوم همایون خرم و شادروان تجویدی سراغ من نیامده بودند، اما بعد از قلک چشات، آهنگهای زیادی به من پیشنهاد دادند و اصرار داشتند که من بخوانم.
به نظرم تجربه اول همکاریتان با فریبرز لاچینی برای هردوی شما بسیار موفقیتآمیز بود. چون به نوعی این همکاری اولین تجربه شما در سبک پاپ محسوب میشد...
درست است. من حدود 16یا 17سال در رادیو بودم. همانطور که اشاره کردم، تمام کارهایی که در رادیو اجرا کردم آهنگهای اصیلی بودند که اجرایشان بسیار سخت بود، اما این آهنگها مرا راضی نمیکرد. به اینترتیب تصمیم گرفتم سبکم را تغییر دهم که همان زمان خوشبختانه با آقای لاچینی ملاقات کردم و ایشان باعث شدند که سبک کاریام تغییر کند. من و آقای لاچینی بهصورت اتفاقی با هم آشنا شدیم و ایشان آهنگ «تو اونی تو همونی» را به من پیشنهاد کردند. ایشان کار آهنگسازی را با من شروع کردند. تازه فارغالتحصیل شده بودند، در هنرستان کار میکردند و خیلی باهوش بودند. کارشان هم خوب بود و خوب باقی ماند. وقتی قلک چشات را کار کردیم خیلی گُل کرد و یادم هست مثل صف نان برای خریدن صفحه این آلبوم صف کشیده بودند. آن زمان صفحهها به این صورت بود که پشتشان یک موزیک خالی بود و روی صفحه فقط یک آهنگ. تا یکسال پرفروشترین آهنگ بود و رودست همه آهنگها. این مطلب را در روزنامهها و مجلات مینوشتند. ما در رادیو تقریبا هرماه یک آهنگ میخواندیم که بعدها مجموعهای از همان آهنگها به صورت سیدی منتشر شد، البته بدون اجازه. حتما همان کسانی که در رادیو بودند این کار را انجام دادند...
به نظر میرسد همکاری با فریدون شهبازیان، فریبرز لاچینی و بابک بیات در موفقیتتان بیتاثیر نبوده و به قول معروف در زمان خودش مثلث خواننده، شاعر و آهنگساز خیلی خوب عمل کرده بود...
از فریدون شهبازیان فقط آهنگ گلگلدون را خواندم، البته دلم میخواست باز هم با ایشان همکاری کنم، اما نشد. از بابک بیات هم «مرد من» را خواندم که میگوید: «بگو ای مرد من ای از تبار هرچه عاشق/ بگو ای در تو جاری خون روشن شقایق» این آهنگ، از کارهای بسیار زیبای بابک بیات است با شعری از آقای جنتی عطایی. با فریبرز لاچینی چندین آهنگ کار کردم. آهنگهای شروع کار موسیقی پاپ من از ایشان بود. کار فریبرز هم قشنگ بود. یکی «آسمان آبی» است، یکی «قلک چشات»، یکی هم «همنفس» و دیگری «رنگ مسی». آهنگ «پرنده» را هم که خیلی دوست دارم با شعری از اردلان سرفراز. از استاد تجویدی دو ترانه دارم به نامهای «ای ساقی» و دیگری هم آهنگ «بسوزان» با این شعر «بسوزان، بسوزان، شعرهایم را بسوزان/ خاطرات عمر شیرین مرا/ یادبود عشق دیرین مرا/ بسوزان» این هم کار قشنگی بود که با ارکستر بزرگ اجرا شد. از شادروان مهندس همایون خرم هم آهنگ دارم.
وقتی بعد از 20 سال دوباره روی صحنه برگشتید چه احساسی داشتید؟
موسیقی هیچ وقت برایم حیاتی نبود، برای اینکه من از درون احساس کمبود نمیکردم. درونم پر بود از عشق به خدا، طبیعت و همه چیز. احساس کمبود خاصی نکردم تا اینکه زمان گذشت و فضا باز شد و دوباره مجوز دادند. اولین باری که بعد از انقلاب کنسرت دادم سال77 و در سینما صحرا بود. همه روی زمین نشسته بودند و پشت درها هم غلغله بود. من زیاد پایبند شهرت نبوده و نیستم.
فکر کردم خواندن باید خیلی برایتان حیاتی بوده باشد...
برایم خواندن خیلی مهم نبود، چون اگر اینطور بود، من هم مثل خیلیها میرفتم خارج و آنجا میخواندم. چندبار رفتم و آمدم و خیلی هم به من پیشنهاد دادند، ولی دوست داشتم در ایران زندگی کنم و اینجا را انتخاب کرده و راضی بودم. به غیراز اینها، کسی «خواندن» را از من نگرفته بود. من برای خودم میخواندم. موسیقی را خیلی دوست دارم و برایم هم خیلی محترم است، ولی از درون این احساس را نداشتم که نبودنش مرا آزار بدهد و اینکه فراموش شوم. من عادت کرده بودم، یعنی در واقع خود را قانع میکنم به آنچه هست. به خودم میگویم باید اینطوری باشد و میپذیرم. برایم مهم هم نبود که شهرتم از بین برود، اما روزی که در سینما صحرا برای باردیگر خواندم، گریهام گرفته بود. تمام بچهها و جوانها«گل گلدون»را میخواندند.
چطور شد بعد از اینکه فعالیت موسیقی و خواندن را برای بانوان شروع کردید، بیشتر خودتان آهنگسازی کردید. مگر در این سالها کسی به شما آهنگی پیشنهاد نداده است؟
پیشنهاد داشتم، اما خوشم نیامد. دیدم هر شعری را نمیتوانم بخوانم. یا باید سفارش بدهم یا خودم بسازم. من فقط کارِ خانه انجام نمیدادم. کار دکوراسیون، عروسکسازی و کارهایی از این دست هم میکردم. در سالهای اخیر خودکفا شدهام و برای خود آهنگ میسازم. فراغت و فرصتی پیدا کردم و توانستم روی این موضوع متمرکز شوم و بیشتر کار کنم. به هرحال، چیزی را که آدم دوست دارد، دنبال میکند، حتی اگر مشغول کار دیگری باشد. وقتی از شعری خوشم بیاید روی آن تمرکز میکنم، آهنگش را هم خدا میفرستد.
روند آهنگسازی برایتان چگونه است؟
من عاشق سادگی و روان بودن هستم و سعی میکنم اشعاری که انتخاب میکنم هم، اینچنین باشند. وقتی ملودی میسازم حتما به این فکر نمیکنم که آن شعر را در سیستم موسیقی سنتی پیاده کنم. اغلب کارم میرسد به موسیقی پاپ؛ چون خیلی سادهتر، راحتتر و گویاتر اجرا میشود. به هر حال مولانا و ابوسعید ابوالخیر اشعار سنگینی دارند، با مضامین عمیق عرفانی و کلمات سنگین... . من اشعار سادهتر را انتخاب میکنم که به گوش خوشایند باشد و ترانه جذاب باشد. مثلا روی این شعر حافظ آهنگ ساختهام: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه/ مست از خانه برون تاختهای یعنی چه»
این شعر از اشعار معروف حافظ است که خیلی نزدیک است به فرهنگ سادهگویی و روانی. این هم بیشتر بهدلیل آوردن ترکیب «یعنی چه» است. کمتر شده که ادیب صاحبسخن و بزرگی مثل حافظ از این عبارت استفاده کند. این «یعنی چه» شعر را خیلی سهل و ممتنع کرده است. خیلی نزدیک است به سادگی... . به محبوبش میگوید: «عاقبت پرده برانداختهای یعنی چه.» محبوب معمولا نقابزده و زیباییهایش را یکدفعه برای عاشقش عیان نمیکند. در عرفان اینگونه است. هرچقدر مرحله بالاتر میرود، کشف عاشق از معشوق بیشتر میشود. اینجا که ناگهان پرده برانداخته است در شکار دیگران است و میخواهد دلها را جمع کند. این خودش هم یکی از عاشقهاست که به فغان آمده است از این عیان شدن. البته سعدی میگوید: «زهره ندارم که بگویم ترا/ بیمن بیچاره کجا بودهای» نمیتواند به معشوق بگوید چرا این کار را کردی، چرا آن کار را کردی، ولی حافظ به این مرحله میرسد که حالش اینطور میشود و میتواند این را بگوید. آخر این شعر هم خیلی زیباست. میگوید: «حافظ اندر دل تنگت چو فرود آید یار/ خانه از غیرنپرداختهای یعنی چه»، وقتی دلت هزار جا گرو است، او دیگر پایش را در دلت نمیگذارد. خیلی زیباست این شعر. یعنی تمام اشعار حافظ خیلی پرمعنا و زیبا هستند.
« گل گلدون» همچنان معروفترین کار شما بین شنوندگان است. چه احساسی دارید از اینکه بسیاری از مخاطبان شما را با این آهنگ میشناسند؟
من حدود 40، 50 آهنگ دارم که در کنسرتهایم، قطعات را از بین آنها انتخاب میکنم. آهنگ جدید هم میدهم که اگر اشعارش اشکالی نداشته باشد - که معمولا هم ندارد - تصویب میشود. معمولا هم برای من مشکلی نیست چون من به شعر اهمیت میدهم و تا حالا با تصویب شعر مشکلی نداشتم. البته هر کاری هم که بکنم و هر آهنگ جدیدی که بسازم، همه «گلگلدون » من را میخواهند. گلگلدون ترانهای است که مردم با آن انس دارند و همیشه تازه است و به هر جهت در کنسرتمان این ترانه را دو، سهبار میخوانیم. ول نمیکنند و مدام درخواست میدهند و ما هم دو، سهبار اجرا میکنیم. شاهکار فریدون شهبازیان است با شعری از فرهاد شیبانی. من سه آلبوم دارم. آن وقتها انتشار آلبوم مثل الان نبود و روالش فرق داشت. در رادیو که کار میکردم، با ارکستر بزرگ رادیو و تلویزیون حداقل ماهی یکبار آهنگی را اجرا و ضبط میکردیم، ولی در این آهنگها، همیشه شعر و ملودی خوب نبود. گرچه من همیشه بهترینها را انتخاب میکردم، با این حال همه آنها آنطوری نبود که ماندگار باشد. بیشتر آهنگها در حد متوسط بودند. شاید حدود صد آهنگ خوانده باشم که تعدادی را دستچین کردهام.
معمولا در خلوت چه آهنگهایی را دوست دارید گوش کنید؟
من «پر کن پیاله را» را خیلی دوست دارم. اکثر آهنگهای شهبازیان را دوست دارم. کارهای بابک بیات را هم دوست دارم. اکثر موزیک متنهایشان را هم شنیدم و دوست داشتم. حیف شد. بابک خیلی زود رفت. هنرمندها عمر طولانی نمیکنند از بس حساس هستند. کارهای استاد تجویدی را هم دوست دارم؛ خصوصا «پشیمان شدم» را؛ «از آن میکه دست تو نوشیدهام/ برای وصال تو کوشیدهام/ پشیمان شدم/ پشیمان شدم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.