|

فراز و نشیب «خانه سینما»

فرانک آرتا

چهاردهم دی‌1390 به طور رسمی اعلام شد که خانه سینمای ایران منحل شده است؛ خبری شوک‌انگیز و غافلگیرکننده، مهم‌ترین خبری که اهالی سینمای ایران طی این سال‌های پر تلاطم شنیده‌اند اما این اتفاق چرا افتاد و چگونه؟ آنچه که همگان می‌دانستند این بود که تعطیلی یک‌شبه به وجود نیامده، بلکه حاصل چالشی بود میان هیات‌مدیره خانه سینما و مسوولان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و قربانی‌اش خانه اهالی سینمای ایران بود که درنهایت باعث پلمپ شدن ساختمان شماره یک خانه سینما واقع در کوچه سمنان شد. در دهه‌ای که سینمای ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی جانی تازه گرفت و نهالش داشت تنومند می‌شد، به دنبال مصوبه مجلس شورای اسلامی مبنی بر اختصاص دو درصد درآمد فروش فیلم‌ها، خانه سینما در سال 1365 جهت بهبود وضعیت رفاهی و صنفی شاغلان سینما تاسیس شد. سه‌سال بعد هیات موسس خانه سینما با حضور مدیران دولتی راه‌اندازی شد. در اساسنامه تاریخ فعالیت رسمی خانه سینما فروردین ۱۳۷۲ و زمان ثبت آن در اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری تهران مهرماه ۱۳۷۲ ذکر شده‌ است. از جمله اهداف اصلی تشکیل خانه سینما حفظ و صیانت از حقوق مادی و معنوی دست‌اندرکاران حرفه‌ای تولید، توزیع و نمایش هنر- صنعت سینماست. خانه سینما که به عنوان جامعه اصناف سینمایی شهرت داشت، به عنوان مهم‌ترین تشکل صنفی قدرتمند که کم‌کم داشت به خودکفایی می‌رسید، توجهات زیادی را معطوف به خود کرد اما طرح این خانه سینمای قدرتمند به سال 1375 برمی‌گردد. سیف‌الله داد به عنوان رییس هیات‌مدیره و احمدرضا درویش هم به عنوان مدیرعامل خانه سینما شروع به فعالیت کردند. این گروه نیز با عملکرد خود همچنان با مسوولان وقت سینمایی در کشمکش بودند. در آن زمان بسته پیشنهادی‌شان به معاونت سینمایی، آیین‌نامه حراست متقابل از امنیت شغلی اعضا و ... بود که توجه اصولی به زیرساخت‌های سینما داشت. در سال بعد فضای سیاسی عوض شد. سیف‌الله داد در قامت معاونت سینمایی به ساختمان معاونت سینمایی در خیابان کمال‌الملک نقل مکان کرد. سینماگران فرصت بیشتری پیدا کردند تا به تقویت بنیه سینما در بخش خصوصی کمک کنند. منتها مشکلات همچنان برخی از خواسته‌ها را عملی نکرد. خلاصه اینکه رفته‌رفته با تغییرات در ساختار سیاسی آن‌قدر تاثیر متقابل سینما و سیاست زیاد شد که سرنوشت سینمای ایران هم دستخوش تحولات شد. خانه سینما هم نوک حمله کسانی قرار گرفت که با کار فرهنگی دل به گروی سیاست سپرده بودند. هیات‌مدیره خانه سینما به جای اینکه در پی رتق و فتق امور سینماگران باشد و از پیکر نحیف سینما مراقبت کند، باید انرژی خود را برای دور کردن بادهای موسمی سیاسی مصرف می‌کرد. باید خانه را حفظ می‌کرد؛ خانه‌ای که شورای داوری، شورای صنفی نمایش، جشن خانه سینما، جشن کتاب سال سینمای ایران، بانک فیلمنامه ایران و کارگروه امور اصناف داشت. باید ثابت می‌کردند که خانه با سیاست میانه‌ای ندارد و اینکه فلسفه وجودی خانه سینما اساسا مثل هر صنف دیگر رفاهی و صنفی است و نه سیاسی، اما اراده مسوولان سینما، چیز دیگری را دنبال می‌کرد. با وجود بیانیه‌های مخالفت با انحلال خانه سینما توسط سینماگران مطرحی همچون مجید مجیدی، منوچهر محمدی، کمال تبریزی، علیرضا خمسه، رضا کیانیان، تهمینه میلانی، داریوش مهرجویی، اصغر فرهادی، حمید فرخ‌نژاد، رخشان بنی‌اعتماد، داوود رشیدی، محمدرضا هنرمند، ابراهیم حاتمی‌کیا، مجتبی راعی، حسن برزیده، سیدرضا میرکریمی و احمدرضا درویش و با وجود گفته سیدمحمد بهشتی شیرازی از اعضای هیات موسس خانه سینمای ایران که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی امکان انحلال تشکل صنفی سینماگران را ندارد، خانه سینما منحل شد. حالا که قریب یک‌سال از تعطیلی خانه سینما گذشته، زمزمه‌هایی می‌آید که امکان بازگشایی خانه سینما وجود دارد. می‌گویند مساعدت رییس‌جمهوری در این بازگشایی تاثیرگذار بوده. حالا این پرسش مطرح می‌شود که آیا با ورود سال جدید، بالاخره سینمای ایران خانه از دست‌رفته‌اش را بازپس می‌گیرد؟
چهاردهم دی‌1390 به طور رسمی اعلام شد که خانه سینمای ایران منحل شده است؛ خبری شوک‌انگیز و غافلگیرکننده، مهم‌ترین خبری که اهالی سینمای ایران طی این سال‌های پر تلاطم شنیده‌اند اما این اتفاق چرا افتاد و چگونه؟ آنچه که همگان می‌دانستند این بود که تعطیلی یک‌شبه به وجود نیامده، بلکه حاصل چالشی بود میان هیات‌مدیره خانه سینما و مسوولان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و قربانی‌اش خانه اهالی سینمای ایران بود که درنهایت باعث پلمپ شدن ساختمان شماره یک خانه سینما واقع در کوچه سمنان شد. در دهه‌ای که سینمای ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی جانی تازه گرفت و نهالش داشت تنومند می‌شد، به دنبال مصوبه مجلس شورای اسلامی مبنی بر اختصاص دو درصد درآمد فروش فیلم‌ها، خانه سینما در سال 1365 جهت بهبود وضعیت رفاهی و صنفی شاغلان سینما تاسیس شد. سه‌سال بعد هیات موسس خانه سینما با حضور مدیران دولتی راه‌اندازی شد. در اساسنامه تاریخ فعالیت رسمی خانه سینما فروردین ۱۳۷۲ و زمان ثبت آن در اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری تهران مهرماه ۱۳۷۲ ذکر شده‌ است. از جمله اهداف اصلی تشکیل خانه سینما حفظ و صیانت از حقوق مادی و معنوی دست‌اندرکاران حرفه‌ای تولید، توزیع و نمایش هنر- صنعت سینماست. خانه سینما که به عنوان جامعه اصناف سینمایی شهرت داشت، به عنوان مهم‌ترین تشکل صنفی قدرتمند که کم‌کم داشت به خودکفایی می‌رسید، توجهات زیادی را معطوف به خود کرد اما طرح این خانه سینمای قدرتمند به سال 1375 برمی‌گردد. سیف‌الله داد به عنوان رییس هیات‌مدیره و احمدرضا درویش هم به عنوان مدیرعامل خانه سینما شروع به فعالیت کردند. این گروه نیز با عملکرد خود همچنان با مسوولان وقت سینمایی در کشمکش بودند. در آن زمان بسته پیشنهادی‌شان به معاونت سینمایی، آیین‌نامه حراست متقابل از امنیت شغلی اعضا و ... بود که توجه اصولی به زیرساخت‌های سینما داشت. در سال بعد فضای سیاسی عوض شد. سیف‌الله داد در قامت معاونت سینمایی به ساختمان معاونت سینمایی در خیابان کمال‌الملک نقل مکان کرد. سینماگران فرصت بیشتری پیدا کردند تا به تقویت بنیه سینما در بخش خصوصی کمک کنند. منتها مشکلات همچنان برخی از خواسته‌ها را عملی نکرد. خلاصه اینکه رفته‌رفته با تغییرات در ساختار سیاسی آن‌قدر تاثیر متقابل سینما و سیاست زیاد شد که سرنوشت سینمای ایران هم دستخوش تحولات شد. خانه سینما هم نوک حمله کسانی قرار گرفت که با کار فرهنگی دل به گروی سیاست سپرده بودند. هیات‌مدیره خانه سینما به جای اینکه در پی رتق و فتق امور سینماگران باشد و از پیکر نحیف سینما مراقبت کند، باید انرژی خود را برای دور کردن بادهای موسمی سیاسی مصرف می‌کرد. باید خانه را حفظ می‌کرد؛ خانه‌ای که شورای داوری، شورای صنفی نمایش، جشن خانه سینما، جشن کتاب سال سینمای ایران، بانک فیلمنامه ایران و کارگروه امور اصناف داشت. باید ثابت می‌کردند که خانه با سیاست میانه‌ای ندارد و اینکه فلسفه وجودی خانه سینما اساسا مثل هر صنف دیگر رفاهی و صنفی است و نه سیاسی، اما اراده مسوولان سینما، چیز دیگری را دنبال می‌کرد. با وجود بیانیه‌های مخالفت با انحلال خانه سینما توسط سینماگران مطرحی همچون مجید مجیدی، منوچهر محمدی، کمال تبریزی، علیرضا خمسه، رضا کیانیان، تهمینه میلانی، داریوش مهرجویی، اصغر فرهادی، حمید فرخ‌نژاد، رخشان بنی‌اعتماد، داوود رشیدی، محمدرضا هنرمند، ابراهیم حاتمی‌کیا، مجتبی راعی، حسن برزیده، سیدرضا میرکریمی و احمدرضا درویش و با وجود گفته سیدمحمد بهشتی شیرازی از اعضای هیات موسس خانه سینمای ایران که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی امکان انحلال تشکل صنفی سینماگران را ندارد، خانه سینما منحل شد. حالا که قریب یک‌سال از تعطیلی خانه سینما گذشته، زمزمه‌هایی می‌آید که امکان بازگشایی خانه سینما وجود دارد. می‌گویند مساعدت رییس‌جمهوری در این بازگشایی تاثیرگذار بوده. حالا این پرسش مطرح می‌شود که آیا با ورود سال جدید، بالاخره سینمای ایران خانه از دست‌رفته‌اش را بازپس می‌گیرد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.