هنرمندها همچنان میمانند
آیدین آغداشلو
سالی که گذشت سال آرام و پرباری برای هنرهای تجسمی معاصر ایران بود. اگر دوران پرالتهاب حراجها -که دیگر به آن صورت تجدید نخواهد شد- سپری شده، اما بازار داخلی آن همچنان گرم و برقرار است و بهرغم تنگناهای موجود، نقاشان میتوانند از راه نقاشی گذران زندگی کنند. بخش عمدهای از این موقعیت برمیگردد به استقلال چرخه تولید و عرضه و خرید و فروش آثار که بی هر کمک یا ممانعت سازمانیافتهای، قادر است بیتکیه به یارانههای فرمایشی، بازار خود را سامان دهد. در طول سالهای گذشته به این یقین نزدیک شدم که طلب کمک برای ادامه تولید و خلاقیت، راه به جایی نمیبرد و هنرمند حتی اگر حامیان و پشتیبانان معتبر و هنردوست و آزاداندیش هم داشته باشد، همچنان تنهاست و تنها میتواند به مخاطبه با مردم خود تکیه کند. بههمین خاطر است که مساله کمک و برنامهریزی دولتی و حامیان رسمی ریز و درشتی که اغلب سلیقه و درکشان از هنر و هنرمند شخصی و بسیاری از اوقات ناکارآمد است، نقش تعیینکنندهای در این میان ندارند؛ نگاهی به سینمای فرانسه- مثلا - و یا سینمای این سالهای ایران که به یاری سوبسیدها قرار بود بر روی پای خود بایستند و ادامه حیات دهند -که حاصلی
نداد و به بحرانهای حاضر منجر شد-گواه این حقیقت است. هنرهای تجسمی معاصر این سالهای ایران- بهرغم هر چیزی- نسلی از هنرمندان جوان- جوان را بگیرید از 25 تا 35 ساله- عرضه کرده که حرفی برای گفتن دارد و اگر نمونههایی از شارلاتانبازی و مسخرگی و ادا و تقلید در ساحت آن راه یافته، اما همچنان بدنه محکم و شایستهای را فراهم آورده که میتواند معنای هنرمند معاصر ایران و دغدغهها و آرزوها و خلاقیتهای او را، در سطحی گستردهتر از این بازار محلی تهران، بازگو کند. استادان پیشگام نسل گذشته حالا دیگر به دورانی از کارشان رسیدهاند که با تقلید از نمونههای موفق آثار قدیمی خود - مانند دیگر همتایان جهانیشان- شیوه همیشگیشان را ادامه میدهند و در حیات خود به تاریخ پیوستهاند! هرچند که میراثشان، یعنی جدی گرفتن و حیاتی دانستن خلق هنری را، توانستهاند جا بیندازند و به جوانهای پرشور و کوشا و درخشان، انتقال دهند و این کار اساسی، به یمن استقامت و خم نشدن و کنار نرفتن و امید داشتن ممکن شد و ممکن شد که نسل جوانی شکل بگیرد، بیطمعورزی و ریاکاری و نان به نرخروز خوردن و چشمداشت توفیقهای بلافاصله فوری، و کارش را درست دنبال کند و به
سامان برساند و خود را از قیدهای دستوپاگیری که شهرتهای زودرس و اما زودگذر را به همراه میآورند، برهاند.هنر جوان جدید، جای تامل و نگرش و تحسین بسیار دارد که باید حد و حقش را بهجا آورد و دانست که با قالبهای اغلب فرسوده و از رسم افتاده تاریخ هنر معاصر، نمیشود آن را محصور و طرد و مشروط کرد.وقتی در جایی نوشتم که دولتها میآیند و میروند و اما هنرمندها همچنان باقیمیمانند، هنوز هم همین اعتقاد را دارم.
سالی که گذشت سال آرام و پرباری برای هنرهای تجسمی معاصر ایران بود. اگر دوران پرالتهاب حراجها -که دیگر به آن صورت تجدید نخواهد شد- سپری شده، اما بازار داخلی آن همچنان گرم و برقرار است و بهرغم تنگناهای موجود، نقاشان میتوانند از راه نقاشی گذران زندگی کنند. بخش عمدهای از این موقعیت برمیگردد به استقلال چرخه تولید و عرضه و خرید و فروش آثار که بی هر کمک یا ممانعت سازمانیافتهای، قادر است بیتکیه به یارانههای فرمایشی، بازار خود را سامان دهد. در طول سالهای گذشته به این یقین نزدیک شدم که طلب کمک برای ادامه تولید و خلاقیت، راه به جایی نمیبرد و هنرمند حتی اگر حامیان و پشتیبانان معتبر و هنردوست و آزاداندیش هم داشته باشد، همچنان تنهاست و تنها میتواند به مخاطبه با مردم خود تکیه کند. بههمین خاطر است که مساله کمک و برنامهریزی دولتی و حامیان رسمی ریز و درشتی که اغلب سلیقه و درکشان از هنر و هنرمند شخصی و بسیاری از اوقات ناکارآمد است، نقش تعیینکنندهای در این میان ندارند؛ نگاهی به سینمای فرانسه- مثلا - و یا سینمای این سالهای ایران که به یاری سوبسیدها قرار بود بر روی پای خود بایستند و ادامه حیات دهند -که حاصلی
نداد و به بحرانهای حاضر منجر شد-گواه این حقیقت است. هنرهای تجسمی معاصر این سالهای ایران- بهرغم هر چیزی- نسلی از هنرمندان جوان- جوان را بگیرید از 25 تا 35 ساله- عرضه کرده که حرفی برای گفتن دارد و اگر نمونههایی از شارلاتانبازی و مسخرگی و ادا و تقلید در ساحت آن راه یافته، اما همچنان بدنه محکم و شایستهای را فراهم آورده که میتواند معنای هنرمند معاصر ایران و دغدغهها و آرزوها و خلاقیتهای او را، در سطحی گستردهتر از این بازار محلی تهران، بازگو کند. استادان پیشگام نسل گذشته حالا دیگر به دورانی از کارشان رسیدهاند که با تقلید از نمونههای موفق آثار قدیمی خود - مانند دیگر همتایان جهانیشان- شیوه همیشگیشان را ادامه میدهند و در حیات خود به تاریخ پیوستهاند! هرچند که میراثشان، یعنی جدی گرفتن و حیاتی دانستن خلق هنری را، توانستهاند جا بیندازند و به جوانهای پرشور و کوشا و درخشان، انتقال دهند و این کار اساسی، به یمن استقامت و خم نشدن و کنار نرفتن و امید داشتن ممکن شد و ممکن شد که نسل جوانی شکل بگیرد، بیطمعورزی و ریاکاری و نان به نرخروز خوردن و چشمداشت توفیقهای بلافاصله فوری، و کارش را درست دنبال کند و به
سامان برساند و خود را از قیدهای دستوپاگیری که شهرتهای زودرس و اما زودگذر را به همراه میآورند، برهاند.هنر جوان جدید، جای تامل و نگرش و تحسین بسیار دارد که باید حد و حقش را بهجا آورد و دانست که با قالبهای اغلب فرسوده و از رسم افتاده تاریخ هنر معاصر، نمیشود آن را محصور و طرد و مشروط کرد.وقتی در جایی نوشتم که دولتها میآیند و میروند و اما هنرمندها همچنان باقیمیمانند، هنوز هم همین اعتقاد را دارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.