|

گزیده و بررسی اشعار شاعران معاصر

شعر زمان ما

«شعر زمان ما»، نام مجموعه‌ای است که پنج‌جلد از آن در زمان حیات محمد حقوقی منتشر شده بود. حقوقی در این کتاب‌ها، ضمن انتخاب گزیده‌ای از اشعار پنج شاعر معاصر (نیما، اخوان، شاملو، سهراب سپهری و فروغ فرخزاد)، شاخصه‌ها و ویژگی‌های اشعار این شاعران را نیز بررسی و نقد کرده بود. با مرگ محمد حقوقی در تیرماه 1388، انتشار این مجموعه متوقف شد اما به تازگی انتشار دوره جدید این مجموعه توسط فیض شریفی از سرگرفته شده و شش‌جلد دیگر این مجموعه منتشر شده است. شریفی در پیشگفتار کتاب در توضیح دوره جدید کتاب‌ها آورده: «شاعران بزرگی چون سیمین بهبهانی، نصرت رحمانی، نادر نادرپور، منوچهر آتشی، سیاوش کسرایی و سید‌علی صالحی که در پیوند با شاعران گروه اول بوده‌اند، در وهله اول در نقد و تحلیلی خطی و زمانی مورد بررسی قرار می‌گیرند. به معنی دیگر به جز چگونگی سرایش شعرها و زبان شعری، درونمایه، جهان‌بینی و تاثیرپذیری و تاثیرگذاری آنان، ساختار شعری و فضاهای شاعرانه و ضعف‌های آنان، زمینه‌های سیاسی و اجتماعی و تبیین اشعار و دیدگاه شاعران و منتقدان در پایان کتاب مورد توجه قرار می‌گیرد.»
غزل سیاسی-اجتماعی
اولین کتاب از دوره جدید مجموعه «شعر زمان ما» به سیمین بهبهانی اختصاص یافته است. در بخش اول کتاب علاوه بر زندگینامه شاعر، به ویژگی‌های شعری او چون ترکیب‌های تصویری، وصفی، اضافی، زبان و آرایه‌های ادبی در اشعار بهبهانی پرداخته شده است. همچنین اوزان عروضی اشعار بهبهانی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. از مهم‌ترین ویژگی اشعار بهبهانی استفاده از مضامین سیاسی-اجتماعی در قالب غزل است. به عبارتی بهبهانی علاوه بر توجه به سنت ادبی و سنت کلاسیک شعر فارسی، مضامین جدیدی را وارد غزل می‌کند. به عبارتی بهبهانی «توانسته بار‌گران مضامین روز را به دلیل کوتاهی غزل و سادگی و خوش‌آهنگی و پرباری عاطفی، در این قالب حمل کند.» در بخش دوم کتاب علاوه بر گزیده اشعار بهبهانی، تازه‌هایی از او نیز منتشر شده است.
رئالیسم اجتماعی
سیاوش کسرایی از شاگردان نیما بوده و منظومه «آرش‌کمانگیر» او که دارای لحنی حماسی و غنایی است مشهورترین اثر او به شمار می‌رود. کسرایی 17 دفتر شعر دارد و علاوه بر این آثار دیگری در زمینه پژوهش ادبی منتشر کرده است. از جمله کتابی با نام «در هوای مرغ آمین» که در سال 1381 به چاپ رسید و شامل مقاله، نقد و داستان است. غالب شعرهای کسرایی دارای درونمایه سیاسی و اجتماعی است و شریفی به این اعتبار، سبک شعری او را «رئالیسم اجتماعی» می‌نامد، یعنی همان اشعاری که به «ادبیات کارگری» مشهور شده و به فرودستان اجتماع توجه دارد. شریفی در ابتدای کتاب علاوه بر بررسی ویژگی‌های سبکی و زبانی اشعار کسرایی، دیدگاه‌های ضد‌استعماری و سوسیالیستی او و حضور این عقاید در اشعار او را مورد بررسی قرار داده است.
عشق و ستیز با طبیعت
اولین آثار منوچهر آتشی در دورانی منتشر شد که بزرگ‌ترین شاعران معاصر ایران به فعالیت می‌پرداختند و کارهای آتشی در سایه آثار آنان قرار می‌گرفت. آتشی در فاصله سال‌های 32 تا 48 سه کتاب «آهنگ دیگر»، «آواز خاک» و «دیدار در افق» را منتشر کرد و فریدون مشیری و نادر نادر‌پور از جمله اولین کسانی بودند که از اشعار آتشی استقبال کردند. شریفی در آغاز کتاب با اشاره به حضور شاعران بزرگ در این دوران می‌گوید آتشی شاید بعد از نیما، اخوان، شاملو، فروغ، سپهری، نادر‌پور و نصرت رحمانی، بزرگ‌ترین شاعر معاصر ایران باشد که البته سه نفر پایانی در سایه چهار نام نخست قرار گرفته‌اند. او شاخصه‌ها و ویژگی‌های بارز اشعار آتشی را در صبغه اقلیمی یا «دیار‌گرایی ایماژیستی» او بررسی می‌کند و او را نماینده گروهی از شاعران می‌داند که به طبیعت وحشی عشق می‌ورزد اما به جای ستایش طبیعت به ستیز با آن می‌پردازد.
شعر گفتار
صالحی شاعر پرکاری است که بیشتر به واسطه اشعاری با درونمایه سیاسی و اجتماعی که واکنشی به فضای اجتماعی اطراف است شناخته می‌شود اما او از جمله اولین کسانی بود که از «موج ناب» برید و به گفته شریفی «در ترازو و تعادلی که میان موج ناب و شعر گفتار ایجاد کرده بود، وزنه سنگینی اشعارش را به نحوی خودآگاهانه به سمت شعر گفتار چرخاند.»
در دسته شاعران نوگرا
آخرین دفتر شعر نادرپور در سال 1367 با نام «خون و خاکستر» منتشر شد اما او علاوه بر سرودن شعر، ترجمه‌های زیادی نیز از اشعار اروپایی به‌خصوص شاعران فرانسوی کرده است. شریفی در بررسی اشعار نادرپور به شعر بعد از «دوره بازگشت» و سال‌هایی که جرقه انقلاب مشروطیت زده شده بود رجوع می‌کند و بر اساس زمان و دوره‌های تاریخی و با اشاره به گونه‌های اشعار رمانتیک در کارهایش، او را در محدوده شاعران نوگرا قرار می‌دهد.
سیر زمانی و خطی اشعار رحمانی
رحمانی از شاعران تاثیرگذاری است که شریفی تاثیرگذاری او را در حوزه درونمایه‌ها می‌داند. او از جمله ویژگی‌های شعری رحمانی را «زبان محاوره‌ای»، «وزن طبیعی گفتار» و «طنز» می‌داند و در این کتاب سیر تکوین اشعار او را مورد بررسی قرار می‌دهد.
«شعر زمان ما»، نام مجموعه‌ای است که پنج‌جلد از آن در زمان حیات محمد حقوقی منتشر شده بود. حقوقی در این کتاب‌ها، ضمن انتخاب گزیده‌ای از اشعار پنج شاعر معاصر (نیما، اخوان، شاملو، سهراب سپهری و فروغ فرخزاد)، شاخصه‌ها و ویژگی‌های اشعار این شاعران را نیز بررسی و نقد کرده بود. با مرگ محمد حقوقی در تیرماه 1388، انتشار این مجموعه متوقف شد اما به تازگی انتشار دوره جدید این مجموعه توسط فیض شریفی از سرگرفته شده و شش‌جلد دیگر این مجموعه منتشر شده است. شریفی در پیشگفتار کتاب در توضیح دوره جدید کتاب‌ها آورده: «شاعران بزرگی چون سیمین بهبهانی، نصرت رحمانی، نادر نادرپور، منوچهر آتشی، سیاوش کسرایی و سید‌علی صالحی که در پیوند با شاعران گروه اول بوده‌اند، در وهله اول در نقد و تحلیلی خطی و زمانی مورد بررسی قرار می‌گیرند. به معنی دیگر به جز چگونگی سرایش شعرها و زبان شعری، درونمایه، جهان‌بینی و تاثیرپذیری و تاثیرگذاری آنان، ساختار شعری و فضاهای شاعرانه و ضعف‌های آنان، زمینه‌های سیاسی و اجتماعی و تبیین اشعار و دیدگاه شاعران و منتقدان در پایان کتاب مورد توجه قرار می‌گیرد.»
غزل سیاسی-اجتماعی
اولین کتاب از دوره جدید مجموعه «شعر زمان ما» به سیمین بهبهانی اختصاص یافته است. در بخش اول کتاب علاوه بر زندگینامه شاعر، به ویژگی‌های شعری او چون ترکیب‌های تصویری، وصفی، اضافی، زبان و آرایه‌های ادبی در اشعار بهبهانی پرداخته شده است. همچنین اوزان عروضی اشعار بهبهانی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. از مهم‌ترین ویژگی اشعار بهبهانی استفاده از مضامین سیاسی-اجتماعی در قالب غزل است. به عبارتی بهبهانی علاوه بر توجه به سنت ادبی و سنت کلاسیک شعر فارسی، مضامین جدیدی را وارد غزل می‌کند. به عبارتی بهبهانی «توانسته بار‌گران مضامین روز را به دلیل کوتاهی غزل و سادگی و خوش‌آهنگی و پرباری عاطفی، در این قالب حمل کند.» در بخش دوم کتاب علاوه بر گزیده اشعار بهبهانی، تازه‌هایی از او نیز منتشر شده است.
رئالیسم اجتماعی
سیاوش کسرایی از شاگردان نیما بوده و منظومه «آرش‌کمانگیر» او که دارای لحنی حماسی و غنایی است مشهورترین اثر او به شمار می‌رود. کسرایی 17 دفتر شعر دارد و علاوه بر این آثار دیگری در زمینه پژوهش ادبی منتشر کرده است. از جمله کتابی با نام «در هوای مرغ آمین» که در سال 1381 به چاپ رسید و شامل مقاله، نقد و داستان است. غالب شعرهای کسرایی دارای درونمایه سیاسی و اجتماعی است و شریفی به این اعتبار، سبک شعری او را «رئالیسم اجتماعی» می‌نامد، یعنی همان اشعاری که به «ادبیات کارگری» مشهور شده و به فرودستان اجتماع توجه دارد. شریفی در ابتدای کتاب علاوه بر بررسی ویژگی‌های سبکی و زبانی اشعار کسرایی، دیدگاه‌های ضد‌استعماری و سوسیالیستی او و حضور این عقاید در اشعار او را مورد بررسی قرار داده است.
عشق و ستیز با طبیعت
اولین آثار منوچهر آتشی در دورانی منتشر شد که بزرگ‌ترین شاعران معاصر ایران به فعالیت می‌پرداختند و کارهای آتشی در سایه آثار آنان قرار می‌گرفت. آتشی در فاصله سال‌های 32 تا 48 سه کتاب «آهنگ دیگر»، «آواز خاک» و «دیدار در افق» را منتشر کرد و فریدون مشیری و نادر نادر‌پور از جمله اولین کسانی بودند که از اشعار آتشی استقبال کردند. شریفی در آغاز کتاب با اشاره به حضور شاعران بزرگ در این دوران می‌گوید آتشی شاید بعد از نیما، اخوان، شاملو، فروغ، سپهری، نادر‌پور و نصرت رحمانی، بزرگ‌ترین شاعر معاصر ایران باشد که البته سه نفر پایانی در سایه چهار نام نخست قرار گرفته‌اند. او شاخصه‌ها و ویژگی‌های بارز اشعار آتشی را در صبغه اقلیمی یا «دیار‌گرایی ایماژیستی» او بررسی می‌کند و او را نماینده گروهی از شاعران می‌داند که به طبیعت وحشی عشق می‌ورزد اما به جای ستایش طبیعت به ستیز با آن می‌پردازد.
شعر گفتار
صالحی شاعر پرکاری است که بیشتر به واسطه اشعاری با درونمایه سیاسی و اجتماعی که واکنشی به فضای اجتماعی اطراف است شناخته می‌شود اما او از جمله اولین کسانی بود که از «موج ناب» برید و به گفته شریفی «در ترازو و تعادلی که میان موج ناب و شعر گفتار ایجاد کرده بود، وزنه سنگینی اشعارش را به نحوی خودآگاهانه به سمت شعر گفتار چرخاند.»
در دسته شاعران نوگرا
آخرین دفتر شعر نادرپور در سال 1367 با نام «خون و خاکستر» منتشر شد اما او علاوه بر سرودن شعر، ترجمه‌های زیادی نیز از اشعار اروپایی به‌خصوص شاعران فرانسوی کرده است. شریفی در بررسی اشعار نادرپور به شعر بعد از «دوره بازگشت» و سال‌هایی که جرقه انقلاب مشروطیت زده شده بود رجوع می‌کند و بر اساس زمان و دوره‌های تاریخی و با اشاره به گونه‌های اشعار رمانتیک در کارهایش، او را در محدوده شاعران نوگرا قرار می‌دهد.
سیر زمانی و خطی اشعار رحمانی
رحمانی از شاعران تاثیرگذاری است که شریفی تاثیرگذاری او را در حوزه درونمایه‌ها می‌داند. او از جمله ویژگی‌های شعری رحمانی را «زبان محاوره‌ای»، «وزن طبیعی گفتار» و «طنز» می‌داند و در این کتاب سیر تکوین اشعار او را مورد بررسی قرار می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.