|

قلمرو این عالم، ویلون‌سل‌نواز سارایوو، اگنس‌گری و بی‌حسی موضعی

تخیل و تاریخ

کتاب نشر نیکا، سال گذشته چند رمان ترجمه و منتشر کرد که دوتاشان «قلمرو این عالم» آلخو کارپانتیه و «ویلون‌سل‌نواز سارایوو»ی استیون گالووی بود؛ اولی با ترجمه کاوه میرعباسی و دومی با ترجمه بابک مظلومی. آلخو کارپانتیه در ایران نویسنده‌ای چندان شناخته‌شده نیست و پیش از این تنها یک رمانش با عنوان «انفجار در کلیسای جامع» با ترجمه سروش حبیبی در ایران منتشر شده بود. اما در سال 91رمان «قلمرو این عالم» این نویسنده کوبایی اروپایی‌تبار منتشر شد. «قلمرو این عالم» رمانی است که کارپانتیه در آن روایتی تخیلی از تاریخ هاییتی ارایه داده است. روایتی که شخصیت‌های اصلی‌اش نه آنها که نامشان در تاریخ مبارزات مردم هاییتی آمده بلکه افراد حاشیه‌ای و گمنام این تاریخ هستند. افرادی که در تاریخ‌های رسمی نامی از آنها نیست و گرچه واقعا وجود داشته‌اند اما وجودشان با تخیلات اساطیری مردم عادی گره خورده است. کارپانتیه را یکی از سردمداران رئالیسم جادویی دانسته‌اند. گرچه در کار او امر غریب و سوررئال به باورهای مردم نسبت داده شده و حضورش در داستان به واسطه باور شخصیت‌های رمان به آن است. در مقدمه خواندنی کتاب، کارپانتیه هرچه طعنه و ریشخند که در چنته داشته نثار سوررئالیست‌ها کرده و «واقعیت شگفت‌انگیز» مدنظر خود را به عنوان شگفتی اصیل و حقیقی، مقابل امر شگفت‌انگیز سوررئالیست‌ها گذاشته است.
«ویلون‌سل‌نواز سارایوو» رمانی است که جرقه آن با یک اتفاق واقعی در دوران محاصره سارایوو خورده است. استیون گالووی در پیشگفتار کتاب درباره این حادثه واقعی می‌نویسد: «ساعت چهار بعدازظهر روز 27 ماه می ‌سال 1992، در گرماگرم محاصره سارایوو، چند خمپاره به گروهی از مردم که پشت بازار واسه میسکینا، در صف خرید نان ایستاده بودند، اصابت کرد. 22 نفر کشته و دست‌کم 70 نفر زخمی شدند. طی 22 روز بعد اسماعیلوویچ، ویلون‌سل‌نواز معروف محلی، آداجیو آلبینونی در ژمینور را در محل واقعه نواخت. اعمال او الهام بخش این رمان شد.» نویسنده اما در ادامه تاکید می‌کند که شخصیت ویلون‌سل‌نواز کاملا زاده تخیل اوست: «من شخصیت ویلون‌سل‌نواز را بر مبنای اسماعیلوویچ واقعی که در دسامبر 1993 توانست از سارایوو برود و اکنون در ایرلندشمالی زندگی می‌کند، قرار نداده‌ام.» نکته دیگری که نویسنده در همین پیشگفتار درباره تفاوت روایت او از روزهای محاصره با واقعیت تاریخی، به آن اشاره کرده فشرده کردن زمان محاصره در رمان است: «توجه به این نکته مهم است که در این رمان، توالی محاصره سارایوو به لحاظ تاریخی صحت ندارد. محال است ترتیب وقایع این کتاب با ترتیب واقعی مطابقت داشته باشد. سه سال را، به اقتضای ضرورت، در کمتر از یک ماه فشرده کرده‌ام؛ اما امیدوارم حال و هوای کتاب راست باشد.»
دیگر رمان مهم منتشر شده در سال قبل، رمان کلاسیک «اگنس گری» آن برونته است که در ادامه پروژه ترجمه رمان‌های خواهران برونته، با ترجمه رضا رضایی و از طرف نشر نی منتشر شده است. اگنس‌گری، پس از «بلندی‌های بادگیر»، «جین ایر» و «ویلت»، چهارمین رمان، از مجموعه آثاری است که تاکنون با ترجمه رضایی از خواهران برونته منتشر شده. اگنس‌‌گری اولین‌ رمان‌ آن برونته‌ است‌. این رمان داستان شخصیتی است که زندگی سختی را از سر می‌گذراند. کار او تدریس در خانه اعیان است. او این کار را با این امید آغاز می‌کند که بتواند محبت شاگردهایش را جلب کند اما همه چیز به همان سادگی که او در ذهن خود ساخته است پیش نمی‌رود. اگنس‌گری رمانی خوش‌ساخت و خوشخوان است. رمانی که مخاطب عام هم به سادگی آن را می‌خواند؛ ضمن اینکه مانند تمام رمان‌های کلاسیک برای مخاطبان خاص ادبیات هم حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
نشر نیلوفر هم سال گذشته در زمینه رمان ترجمه، «بی‌حسی موضعی» گونتر گراس را با ترجمه حسن نقره‌چی منتشر کرد. درآمیختگی خاطرات و زمان‌ها یکی از ویژگی‌های رمان بی‌حسی موضعی است. در صفحات آغازین راوی در حالی که صحنه‌ای را در کلاس و پیش از آمدن نزد دندانپزشک به یاد می‌آورد، برای پزشک که چون شکنجه‌گری مودب بالای سر او ایستاده از تبار تاریخی دندان‌های خرابش می‌گوید: «دندان‌های شیری‌ام در حومه ساحلی نویفارواسر ریخته است. مردم آنجا که اغلب باربر بندر یا کارگر کارخانه کشتی‌سازی هستند، تنباکو می‌جوند و دندان‌هایشان به همین دلیل زرد است و به هر کجا هم که می‌روند، این مشخصه را با خود همراه می‌برند: صدف‌های قیرگونی‌شده‌ای که هیچ یخبندانی نمی‌تواند منجمدشان کند.» در پشت جلد کتاب، نقل‌قول منتقدان درباره این رمان آمده است. از جمله نقل‌قول منتقد «واشنگتن‌پست که در توصیف این رمان نوشته است: «بی‌حسی موضعی واقعیتی را جشن می‌گیرد که یکسره رام تخیل شده است. آلمان گونترگراس، به اندازه دابلین جویس، جاودانه، جهانگیر و چشم‌نواز است.»
کتاب نشر نیکا، سال گذشته چند رمان ترجمه و منتشر کرد که دوتاشان «قلمرو این عالم» آلخو کارپانتیه و «ویلون‌سل‌نواز سارایوو»ی استیون گالووی بود؛ اولی با ترجمه کاوه میرعباسی و دومی با ترجمه بابک مظلومی. آلخو کارپانتیه در ایران نویسنده‌ای چندان شناخته‌شده نیست و پیش از این تنها یک رمانش با عنوان «انفجار در کلیسای جامع» با ترجمه سروش حبیبی در ایران منتشر شده بود. اما در سال 91رمان «قلمرو این عالم» این نویسنده کوبایی اروپایی‌تبار منتشر شد. «قلمرو این عالم» رمانی است که کارپانتیه در آن روایتی تخیلی از تاریخ هاییتی ارایه داده است. روایتی که شخصیت‌های اصلی‌اش نه آنها که نامشان در تاریخ مبارزات مردم هاییتی آمده بلکه افراد حاشیه‌ای و گمنام این تاریخ هستند. افرادی که در تاریخ‌های رسمی نامی از آنها نیست و گرچه واقعا وجود داشته‌اند اما وجودشان با تخیلات اساطیری مردم عادی گره خورده است. کارپانتیه را یکی از سردمداران رئالیسم جادویی دانسته‌اند. گرچه در کار او امر غریب و سوررئال به باورهای مردم نسبت داده شده و حضورش در داستان به واسطه باور شخصیت‌های رمان به آن است. در مقدمه خواندنی کتاب، کارپانتیه هرچه طعنه و ریشخند که در چنته داشته نثار سوررئالیست‌ها کرده و «واقعیت شگفت‌انگیز» مدنظر خود را به عنوان شگفتی اصیل و حقیقی، مقابل امر شگفت‌انگیز سوررئالیست‌ها گذاشته است.
«ویلون‌سل‌نواز سارایوو» رمانی است که جرقه آن با یک اتفاق واقعی در دوران محاصره سارایوو خورده است. استیون گالووی در پیشگفتار کتاب درباره این حادثه واقعی می‌نویسد: «ساعت چهار بعدازظهر روز 27 ماه می ‌سال 1992، در گرماگرم محاصره سارایوو، چند خمپاره به گروهی از مردم که پشت بازار واسه میسکینا، در صف خرید نان ایستاده بودند، اصابت کرد. 22 نفر کشته و دست‌کم 70 نفر زخمی شدند. طی 22 روز بعد اسماعیلوویچ، ویلون‌سل‌نواز معروف محلی، آداجیو آلبینونی در ژمینور را در محل واقعه نواخت. اعمال او الهام بخش این رمان شد.» نویسنده اما در ادامه تاکید می‌کند که شخصیت ویلون‌سل‌نواز کاملا زاده تخیل اوست: «من شخصیت ویلون‌سل‌نواز را بر مبنای اسماعیلوویچ واقعی که در دسامبر 1993 توانست از سارایوو برود و اکنون در ایرلندشمالی زندگی می‌کند، قرار نداده‌ام.» نکته دیگری که نویسنده در همین پیشگفتار درباره تفاوت روایت او از روزهای محاصره با واقعیت تاریخی، به آن اشاره کرده فشرده کردن زمان محاصره در رمان است: «توجه به این نکته مهم است که در این رمان، توالی محاصره سارایوو به لحاظ تاریخی صحت ندارد. محال است ترتیب وقایع این کتاب با ترتیب واقعی مطابقت داشته باشد. سه سال را، به اقتضای ضرورت، در کمتر از یک ماه فشرده کرده‌ام؛ اما امیدوارم حال و هوای کتاب راست باشد.»
دیگر رمان مهم منتشر شده در سال قبل، رمان کلاسیک «اگنس گری» آن برونته است که در ادامه پروژه ترجمه رمان‌های خواهران برونته، با ترجمه رضا رضایی و از طرف نشر نی منتشر شده است. اگنس‌گری، پس از «بلندی‌های بادگیر»، «جین ایر» و «ویلت»، چهارمین رمان، از مجموعه آثاری است که تاکنون با ترجمه رضایی از خواهران برونته منتشر شده. اگنس‌‌گری اولین‌ رمان‌ آن برونته‌ است‌. این رمان داستان شخصیتی است که زندگی سختی را از سر می‌گذراند. کار او تدریس در خانه اعیان است. او این کار را با این امید آغاز می‌کند که بتواند محبت شاگردهایش را جلب کند اما همه چیز به همان سادگی که او در ذهن خود ساخته است پیش نمی‌رود. اگنس‌گری رمانی خوش‌ساخت و خوشخوان است. رمانی که مخاطب عام هم به سادگی آن را می‌خواند؛ ضمن اینکه مانند تمام رمان‌های کلاسیک برای مخاطبان خاص ادبیات هم حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
نشر نیلوفر هم سال گذشته در زمینه رمان ترجمه، «بی‌حسی موضعی» گونتر گراس را با ترجمه حسن نقره‌چی منتشر کرد. درآمیختگی خاطرات و زمان‌ها یکی از ویژگی‌های رمان بی‌حسی موضعی است. در صفحات آغازین راوی در حالی که صحنه‌ای را در کلاس و پیش از آمدن نزد دندانپزشک به یاد می‌آورد، برای پزشک که چون شکنجه‌گری مودب بالای سر او ایستاده از تبار تاریخی دندان‌های خرابش می‌گوید: «دندان‌های شیری‌ام در حومه ساحلی نویفارواسر ریخته است. مردم آنجا که اغلب باربر بندر یا کارگر کارخانه کشتی‌سازی هستند، تنباکو می‌جوند و دندان‌هایشان به همین دلیل زرد است و به هر کجا هم که می‌روند، این مشخصه را با خود همراه می‌برند: صدف‌های قیرگونی‌شده‌ای که هیچ یخبندانی نمی‌تواند منجمدشان کند.» در پشت جلد کتاب، نقل‌قول منتقدان درباره این رمان آمده است. از جمله نقل‌قول منتقد «واشنگتن‌پست که در توصیف این رمان نوشته است: «بی‌حسی موضعی واقعیتی را جشن می‌گیرد که یکسره رام تخیل شده است. آلمان گونترگراس، به اندازه دابلین جویس، جاودانه، جهانگیر و چشم‌نواز است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.