|

«همزاد» و «روسلان وفادار»

داستايفسکي جوان و روايتي از« گولاک»

اگرچه «همزاد» جزو شاهکارهاي داستايفسکي به شمار نمي‌رود، اما ترجمه و خواندن آن به عنوان يک اثر کلاسيک ضرورت دارد چراکه بسياري از مضاميني که داستايفسکي در شاهکارهايش به کار برده در همين آثار اوليه او زاده شده‌اند. همزاد در سال 1846 و دو هفته بعد از انتشار اولين داستان داستايفسکي با نام «مردم فقير» منتشر شد. اين رمان داستان تکوين و تحول آقاي گاليادکين، يک کارمند اداره است. داستايفسکي در آغاز نويسندگي‌اش و با اين کتاب، با استادش گوگول به رقابت برخاسته و به اثر مشهور او، «يادداشت‌هاي يک ديوانه» نظر داشته است. جدا از احوالات نفساني گاليادکين، زبان او کيفيتي خاص دارد. داستايفسکي اول شيوه حرف زدن قهرمانش را پديد آورده و سپس خود او و رفتارش را از روي آن الگوي تکلم نتيجه گرفته و بر پايه آن ساخته است. حرف‌هاي گاليادکين از يک مشت جمله‌هاي نامنظم تشکيل شده است. «همزاد» را سروش حبيبي، مترجم نام‌آشنا ترجمه کرده است. حبيبي نگاهي پروژه‌اي به مقوله ترجمه دارد و ترجمه‌هاي او از ادبيات کلاسيک روسيه شايد مهم‌ترين پروژه انجام شده او باشد. ترجمه‌هاي حبيبي از آثار داستايفسکي، معتبرترين ترجمه‌هاي آثار اين نويسنده کلاسيک ادبيات روس به فارسي است.
در ميان کتاب‌هايي که به موضوع اردوگاه‌هاي استاليني پرداخته‌اند، «روسلان وفادار» نوشته گئورگي ولاديموف جايگاهي منحصربه‌فرد دارد. اين اثر نه تنها مانند ساير داستان‌هاي گولاک گواه تکان‌دهنده واقعيت‌هاي زمانه خويش است، بلکه تحليلي تراز اول از نظام توتاليتر، تصويري جامع از موجود دربند، توصيفي عميق از روش‌هاي اجراي اين نظام، و نيز درجات مختلف خفت و خواري انسان‌ها در متن واقعيت شوروي ارايه مي‌دهد. در عين حال، ضمن آنکه به تمثيلي شاعرانه نزديک مي‌شود، پرسش‌هايي کلي در زمينه ارزش‌هاي فراگير اخلاقي مطرح مي‌کند: در جهاني که ولاديموف توصيف مي‌کند، هيچ‌کس بي‌گناه نيست. شر در وجود انسان و به دست انسان خلق مي‌شود و رشد مي‌کند، بنابراين نمي‌توان آن را مصداق مقوله‌هاي عرفاني دانست. نويسنده ميان زندگي در «منطقه» کوچک و «منطقه» بزرگ هيچ تفاوتي نمي‌بيند، فقط حصار سيم‌هاي خاردار اين دو «منطقه» را از هم جدا مي‌کند. به اين ترتيب، از مضامين هولناک و تکان‌دهنده و شگردهاي هنري ويژه ادبيات اردوگاهي فاصله مي‌گيرد. «روسلان وفادار» را روشن ‌وزيري ترجمه کرده است.
اگرچه «همزاد» جزو شاهکارهاي داستايفسکي به شمار نمي‌رود، اما ترجمه و خواندن آن به عنوان يک اثر کلاسيک ضرورت دارد چراکه بسياري از مضاميني که داستايفسکي در شاهکارهايش به کار برده در همين آثار اوليه او زاده شده‌اند. همزاد در سال 1846 و دو هفته بعد از انتشار اولين داستان داستايفسکي با نام «مردم فقير» منتشر شد. اين رمان داستان تکوين و تحول آقاي گاليادکين، يک کارمند اداره است. داستايفسکي در آغاز نويسندگي‌اش و با اين کتاب، با استادش گوگول به رقابت برخاسته و به اثر مشهور او، «يادداشت‌هاي يک ديوانه» نظر داشته است. جدا از احوالات نفساني گاليادکين، زبان او کيفيتي خاص دارد. داستايفسکي اول شيوه حرف زدن قهرمانش را پديد آورده و سپس خود او و رفتارش را از روي آن الگوي تکلم نتيجه گرفته و بر پايه آن ساخته است. حرف‌هاي گاليادکين از يک مشت جمله‌هاي نامنظم تشکيل شده است. «همزاد» را سروش حبيبي، مترجم نام‌آشنا ترجمه کرده است. حبيبي نگاهي پروژه‌اي به مقوله ترجمه دارد و ترجمه‌هاي او از ادبيات کلاسيک روسيه شايد مهم‌ترين پروژه انجام شده او باشد. ترجمه‌هاي حبيبي از آثار داستايفسکي، معتبرترين ترجمه‌هاي آثار اين نويسنده کلاسيک ادبيات روس به فارسي است.
در ميان کتاب‌هايي که به موضوع اردوگاه‌هاي استاليني پرداخته‌اند، «روسلان وفادار» نوشته گئورگي ولاديموف جايگاهي منحصربه‌فرد دارد. اين اثر نه تنها مانند ساير داستان‌هاي گولاک گواه تکان‌دهنده واقعيت‌هاي زمانه خويش است، بلکه تحليلي تراز اول از نظام توتاليتر، تصويري جامع از موجود دربند، توصيفي عميق از روش‌هاي اجراي اين نظام، و نيز درجات مختلف خفت و خواري انسان‌ها در متن واقعيت شوروي ارايه مي‌دهد. در عين حال، ضمن آنکه به تمثيلي شاعرانه نزديک مي‌شود، پرسش‌هايي کلي در زمينه ارزش‌هاي فراگير اخلاقي مطرح مي‌کند: در جهاني که ولاديموف توصيف مي‌کند، هيچ‌کس بي‌گناه نيست. شر در وجود انسان و به دست انسان خلق مي‌شود و رشد مي‌کند، بنابراين نمي‌توان آن را مصداق مقوله‌هاي عرفاني دانست. نويسنده ميان زندگي در «منطقه» کوچک و «منطقه» بزرگ هيچ تفاوتي نمي‌بيند، فقط حصار سيم‌هاي خاردار اين دو «منطقه» را از هم جدا مي‌کند. به اين ترتيب، از مضامين هولناک و تکان‌دهنده و شگردهاي هنري ويژه ادبيات اردوگاهي فاصله مي‌گيرد. «روسلان وفادار» را روشن ‌وزيري ترجمه کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.