|

«از سکوی سرخ»، مجموعه اشعار «گلسرخی» و دفترهای واپسین

شعر و تئوری شعر

سال گذشته در زمینه شعر و تئوری شعر، چند کتاب از شاعران نوگرای دهه 40 منتشر شد که یکی از آنها تازه‌ترین شعرهای «احمدرضا احمدی» بود که در مجموعه‌ای هفت جلدی با عنوان کلی «دفترهای واپسین» از طرف انتشارات کتاب نشر «نیکا» منتشر شد. هر دفتر این مجموعه دارای یک عنوان فرعی است و عنوان فرعی هر کتاب نام یک رنگ است: «دفتر اول: به رنگ آبی»، «دفتر دوم: به رنگ پرتقالی»، «دفتر سوم: به رنگ زرد»، «دفتر چهارم: به رنگ سبز»، «دفتر پنجم: به رنگ آبی آسمانی»، «دفتر ششم به رنگ آبی دریا»، «دفتر هفتم: به رنگ آبی نیلی». در تازه‌ترین شعرهای احمدرضا احمدی می‌توان ویژگی‌ها و مشخصه‌های اشعار قبلی او را یافت. نگرانی و درد ناشی از جنگ‌ها و فاجعه‌ها، بلایای طبیعی و اتفاقات ناگوار مختلف، عشق، ملال و دلزدگی، حسرت، روابط روزمره و... پررنگ‌ترین مضامین شعرهای دفترهای واپسین است. ضمن آنکه بیشتر این شعرها تداعی‌گر نوعی غم و اندوه پنهان نیز هستند. از احمدرضا احمدی در سال گذشته، نمایشنامه‌های شاعر نیز از طرف نشر قطره منتشر شد.
از کتاب‌های شعر منتشر شده در سال گذشته یکی هم مجموعه کامل اشعار «خسرو گلسرخی» است که به کوشش «کاوه گوهرین» از طرف انتشارات «نگاه» منتشر شده است. خسرو گلسرخی از شاعران و منتقدان ادبی است که وجه ادبی او در سایه وجه سیاسی و دفاعیاتش در دادگاه نظامی و اعدام او در بهمن 1352 قرار گرفته است. گلسرخی شاعر و نویسنده‌ای است که از میانه دهه 40 به بعد نوشته‌هایش در نشریات گوناگونی منتشر می‌شد و اشعاری نیز با حال و هوای سیاسی- اجتماعی می‌سرود. همچنین در همان سال‌ها گلسرخی با ترجمه مقاله‌ای از «لوسین گلدمن»، این نظریه‌پرداز مهم ادبی را به جامعه ادبی ایران معرفی کرد. گلسرخی شعر را راهی برای آگاهی‌رسانی به مخاطب می‌دانست و بر نقش اجتماعی شعر تاکید داشت. او در مقاله‌ای تئوریک با عنوان «نوگرایی و حقیقت خاکی» که در آغاز مجموعه اشعارش هم چاپ شده می‌نویسد: «نیما زاده دوران ادبیات انگیزه‌ای است، دورانی که اگر ادبیات نقشی به مفهوم اجتماعی و بیدار کردن ملت ‌باید ایفا می‌کرد، نخست شعر بدین وظیفه می‌باید تجهیز می‌گردید، شعری که در مبارزات مردم در طی مدتی، دربرانگیختن حس و رفتار توده‌ها تجربه اندوخته بود... دریچه‌ای را که نیما به سوی شعر گشود متکی به تجربیاتی بود که قبل از او در زمینه اجتماعی کردن شعر و نجات آن از شعاع محفل و مجلس و حرمسرا انجام گرفته بود. »گلسرخی در این مقاله به رابطه شعر و مبارزه طبقاتی و تبیین نوگرایی نیما پرداخته است. در پایان مجموعه اشعار گلسرخی، متن دفاعیات او در دادگاه نیز چاپ شده است.
سال گذشته همچنین یک کتاب مهم در زمینه تئوری شعر منتشر شد. کتابی از «یدالله رویایی» به نام «از سکوی سرخ» و با عنوان فرعی مسایل شعر. از سکوی سرخ کتابی است که نوع «نگاه» یدالله رویایی را به مسایل تئوریک شعر و شاعران همدوره‌اش نشان می‌دهد. این کتاب که برای اولین بار بیش از سه دهه پیش منتشر شده بود به تازگی توسط موسسه انتشارات نگاه به چاپ دوم رسیده است. از سکوی سرخ مجموعه گفت‌وگوها و مصاحبه‌هایی است که رویایی پیرامون مسایل مختلف شعری و به خصوص مقوله فرم در شعر انجام داده است. با توجه به اینکه رویایی از نخستین کسانی بود که بحثی تئوریک را پیرامون فرم در شعر مطرح کرد و مصاحبه‌های این کتاب هم در مورد مسایل نظری شعر است، به رغم گذشت سه دهه از انجام آنها هنوز حایز اهمیت زیادی است. رویایی در میانه دهه 40 با انتشار کتاب «شعرهای دریایی» تاثیر زیادی بر بسیاری از شاعران به لحاظ زبانی می‌گذارد. او یک سال پس از این، کتاب «دلتنگی‌ها» را منتشر می‌کند که به نوعی می‌توان اولین نشانه‌های شعر حجم را در آن یافت. در اشعار و نوشته‌های رویایی تاثیر زبان نثرهای عرفانی و به ویژه سهروردی مشهود است. این تاثیر البته نه به معنای سنت‌گرایی واپس‌گرایانه رویایی که محصول نگاه خلاقانه او به ادبیات کلاسیک است و نتیجه این نگاه ابداع زبانی نو و مدرن در شعر معاصر از طریق رجوع به سنت‌های کلاسیک بوده است؛ نه تقلید محض و بازتولید آن سنت‌ها. رویایی در یکی از مصاحبه‌های کتاب از سکوی سرخ با نام «هر شعر خوبی شعر حجمی است» می‌گوید: «حجم‌گرایی یک مکتب نیست یک کشف است، کشف یک نوع تحرک ذهن و نوعی زندگی خیال، پس وقتی صحبت از کشف است یعنی در این زندگی خیال وجود دارد و وجود داشته است، از اعصار کهن تا عصرهای نیامده... .»
سال گذشته در زمینه شعر و تئوری شعر، چند کتاب از شاعران نوگرای دهه 40 منتشر شد که یکی از آنها تازه‌ترین شعرهای «احمدرضا احمدی» بود که در مجموعه‌ای هفت جلدی با عنوان کلی «دفترهای واپسین» از طرف انتشارات کتاب نشر «نیکا» منتشر شد. هر دفتر این مجموعه دارای یک عنوان فرعی است و عنوان فرعی هر کتاب نام یک رنگ است: «دفتر اول: به رنگ آبی»، «دفتر دوم: به رنگ پرتقالی»، «دفتر سوم: به رنگ زرد»، «دفتر چهارم: به رنگ سبز»، «دفتر پنجم: به رنگ آبی آسمانی»، «دفتر ششم به رنگ آبی دریا»، «دفتر هفتم: به رنگ آبی نیلی». در تازه‌ترین شعرهای احمدرضا احمدی می‌توان ویژگی‌ها و مشخصه‌های اشعار قبلی او را یافت. نگرانی و درد ناشی از جنگ‌ها و فاجعه‌ها، بلایای طبیعی و اتفاقات ناگوار مختلف، عشق، ملال و دلزدگی، حسرت، روابط روزمره و... پررنگ‌ترین مضامین شعرهای دفترهای واپسین است. ضمن آنکه بیشتر این شعرها تداعی‌گر نوعی غم و اندوه پنهان نیز هستند. از احمدرضا احمدی در سال گذشته، نمایشنامه‌های شاعر نیز از طرف نشر قطره منتشر شد.
از کتاب‌های شعر منتشر شده در سال گذشته یکی هم مجموعه کامل اشعار «خسرو گلسرخی» است که به کوشش «کاوه گوهرین» از طرف انتشارات «نگاه» منتشر شده است. خسرو گلسرخی از شاعران و منتقدان ادبی است که وجه ادبی او در سایه وجه سیاسی و دفاعیاتش در دادگاه نظامی و اعدام او در بهمن 1352 قرار گرفته است. گلسرخی شاعر و نویسنده‌ای است که از میانه دهه 40 به بعد نوشته‌هایش در نشریات گوناگونی منتشر می‌شد و اشعاری نیز با حال و هوای سیاسی- اجتماعی می‌سرود. همچنین در همان سال‌ها گلسرخی با ترجمه مقاله‌ای از «لوسین گلدمن»، این نظریه‌پرداز مهم ادبی را به جامعه ادبی ایران معرفی کرد. گلسرخی شعر را راهی برای آگاهی‌رسانی به مخاطب می‌دانست و بر نقش اجتماعی شعر تاکید داشت. او در مقاله‌ای تئوریک با عنوان «نوگرایی و حقیقت خاکی» که در آغاز مجموعه اشعارش هم چاپ شده می‌نویسد: «نیما زاده دوران ادبیات انگیزه‌ای است، دورانی که اگر ادبیات نقشی به مفهوم اجتماعی و بیدار کردن ملت ‌باید ایفا می‌کرد، نخست شعر بدین وظیفه می‌باید تجهیز می‌گردید، شعری که در مبارزات مردم در طی مدتی، دربرانگیختن حس و رفتار توده‌ها تجربه اندوخته بود... دریچه‌ای را که نیما به سوی شعر گشود متکی به تجربیاتی بود که قبل از او در زمینه اجتماعی کردن شعر و نجات آن از شعاع محفل و مجلس و حرمسرا انجام گرفته بود. »گلسرخی در این مقاله به رابطه شعر و مبارزه طبقاتی و تبیین نوگرایی نیما پرداخته است. در پایان مجموعه اشعار گلسرخی، متن دفاعیات او در دادگاه نیز چاپ شده است.
سال گذشته همچنین یک کتاب مهم در زمینه تئوری شعر منتشر شد. کتابی از «یدالله رویایی» به نام «از سکوی سرخ» و با عنوان فرعی مسایل شعر. از سکوی سرخ کتابی است که نوع «نگاه» یدالله رویایی را به مسایل تئوریک شعر و شاعران همدوره‌اش نشان می‌دهد. این کتاب که برای اولین بار بیش از سه دهه پیش منتشر شده بود به تازگی توسط موسسه انتشارات نگاه به چاپ دوم رسیده است. از سکوی سرخ مجموعه گفت‌وگوها و مصاحبه‌هایی است که رویایی پیرامون مسایل مختلف شعری و به خصوص مقوله فرم در شعر انجام داده است. با توجه به اینکه رویایی از نخستین کسانی بود که بحثی تئوریک را پیرامون فرم در شعر مطرح کرد و مصاحبه‌های این کتاب هم در مورد مسایل نظری شعر است، به رغم گذشت سه دهه از انجام آنها هنوز حایز اهمیت زیادی است. رویایی در میانه دهه 40 با انتشار کتاب «شعرهای دریایی» تاثیر زیادی بر بسیاری از شاعران به لحاظ زبانی می‌گذارد. او یک سال پس از این، کتاب «دلتنگی‌ها» را منتشر می‌کند که به نوعی می‌توان اولین نشانه‌های شعر حجم را در آن یافت. در اشعار و نوشته‌های رویایی تاثیر زبان نثرهای عرفانی و به ویژه سهروردی مشهود است. این تاثیر البته نه به معنای سنت‌گرایی واپس‌گرایانه رویایی که محصول نگاه خلاقانه او به ادبیات کلاسیک است و نتیجه این نگاه ابداع زبانی نو و مدرن در شعر معاصر از طریق رجوع به سنت‌های کلاسیک بوده است؛ نه تقلید محض و بازتولید آن سنت‌ها. رویایی در یکی از مصاحبه‌های کتاب از سکوی سرخ با نام «هر شعر خوبی شعر حجمی است» می‌گوید: «حجم‌گرایی یک مکتب نیست یک کشف است، کشف یک نوع تحرک ذهن و نوعی زندگی خیال، پس وقتی صحبت از کشف است یعنی در این زندگی خیال وجود دارد و وجود داشته است، از اعصار کهن تا عصرهای نیامده... .»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.