|

کاش تاریخ روشنفکری ایران را می‌نوشت

سیروس شمیسا

«سپانلو» که طی مدت نیم‌قرن حضور مستمری در صحنه‌های ادبی و روشنفکری ایران داشته است، وجود مغتنمی است. شاعر است و در تاریخ ادبیات معاصر اسم او به تثبیت رسیده است. محقق است و هم در زمینه ادبیات معاصر و هم ادبیات سنتی آثار متعددی آفریده است. جنگی که از شعرنو ایران بدون هیچ تعصبی از همه شاعران فراهم آورده برای کسانی که در این زمینه پژوهش می‌کنند مرجع معتبری است. در داستان‌نویسی ایران کتاب دارد. درباره رودکی، فرخی‌یزدی و ملک‌الشعرا بهار، کتاب و مقاله دارد. در همه این آثار نگاه نوین او به مسایل ادبی و جامعه‌شناختی چشمگیر است. مفهوم وطن و آزادی را برجسته کرده است. دانشجویان در رساله‌های خود از این کتاب‌ها بهره‌های بسیار برده‌اند.
سپانلو روشنفکر است و در تاریخ روشنفکری ایران اسم او درخشان است. در ایران ماند و با همه شرایط ساخت. سپانلو منصف است و در اظهارنظرهایی که از او منتشر شده، جانب انصاف و اعتدال را رعایت کرده است. او به همه حوزه‌های مربوط به کارش اشراف دارد و پیداست که از قدیم و جدید می‌خواند. سپانلو مترجم توانایی است. چه کسی جرات می‌کرد «آناباز» سن ژون‌پرس را ترجمه کند؟
آنچه برای من - چنان‌که برای شما - البته رنج‌آور است، این است که ما چنان‌که بایدو‌شاید به بزرگان خود توجه نداریم. از این همه مجالس ریز و درشت بزرگداشت چرا برای امثال سپانلو، جلال ستاری و... مجلسی ترتیب نداده‌اند. (البته امثال او به این مجالس احتیاجی ندارند) در بیرون از ایران از او تقدیر کرده‌اند. فرانسه به او نشان شوالیه‌گری در شعر و ادبیات داده است. ما چه داده‌ایم؟
سپانلو حتی در عالم سینما هم خوش درخشیده است. او وجودی است پر از استعدادهای مختلف. امثال او هدیه (gift)‌هایی برای ملت‌ها هستند، خود آنها هم هدیه داده شده (gifted) با همه معانی آن هستند. ما کمی دیر متوجه می‌شویم.
باید از سپانلو بخواهند (شاید می‌خواستند صحیح‌تر باشد) تا تاریخ شعر نو را که در آن حضور مستمر داشته است، بنویسد. تاریخ روشنفکری نیم‌قرن اخیر را بنویسد، کلا زندگینامه خود را که پر از خاطرات بزرگان نیم قرن اخیر است، بنویسد و ببینند که چگونه این اوراق را چون ورق زر می‌برند. نباید گذاشت خاطر امثال سپانلو حزین باشد، باید گذاشت شعر‌تر بگویند. چه می‌توان کرد؟ هر ملتی طوری است و ما هم چنینیم! مگر در مورد امثال عارف قزوینی، فرخی‌یزدی، ملک‌الشعرا بهار که سپانلو در مورد همه‌شان نوشته است، چه کرده‌ایم؟ فقط قلیلی چون مولوی، جامی و صائب بوده‌اند که در زمان حیات‌شان قدرشان را دانسته‌اند. آنچه در ایران توجه ندارند این است که افراد بزرگ در کلیت‌شان بزرگ هستند، بدیهی است که برای هر کسی می‌توان در جزییات ده‌ها عیب و ایراد تراشید. چند نوشته یا خبر دردناک از او خوانده‌ام یکی در مورد خانه‌اش بود، یکی در مورد فرارسیدن نوروز و روزگار شاعر بود. امیدوارم سپانلو با سلامتی و خوشی بنویسد و بسراید.
«سپانلو» که طی مدت نیم‌قرن حضور مستمری در صحنه‌های ادبی و روشنفکری ایران داشته است، وجود مغتنمی است. شاعر است و در تاریخ ادبیات معاصر اسم او به تثبیت رسیده است. محقق است و هم در زمینه ادبیات معاصر و هم ادبیات سنتی آثار متعددی آفریده است. جنگی که از شعرنو ایران بدون هیچ تعصبی از همه شاعران فراهم آورده برای کسانی که در این زمینه پژوهش می‌کنند مرجع معتبری است. در داستان‌نویسی ایران کتاب دارد. درباره رودکی، فرخی‌یزدی و ملک‌الشعرا بهار، کتاب و مقاله دارد. در همه این آثار نگاه نوین او به مسایل ادبی و جامعه‌شناختی چشمگیر است. مفهوم وطن و آزادی را برجسته کرده است. دانشجویان در رساله‌های خود از این کتاب‌ها بهره‌های بسیار برده‌اند.
سپانلو روشنفکر است و در تاریخ روشنفکری ایران اسم او درخشان است. در ایران ماند و با همه شرایط ساخت. سپانلو منصف است و در اظهارنظرهایی که از او منتشر شده، جانب انصاف و اعتدال را رعایت کرده است. او به همه حوزه‌های مربوط به کارش اشراف دارد و پیداست که از قدیم و جدید می‌خواند. سپانلو مترجم توانایی است. چه کسی جرات می‌کرد «آناباز» سن ژون‌پرس را ترجمه کند؟
آنچه برای من - چنان‌که برای شما - البته رنج‌آور است، این است که ما چنان‌که بایدو‌شاید به بزرگان خود توجه نداریم. از این همه مجالس ریز و درشت بزرگداشت چرا برای امثال سپانلو، جلال ستاری و... مجلسی ترتیب نداده‌اند. (البته امثال او به این مجالس احتیاجی ندارند) در بیرون از ایران از او تقدیر کرده‌اند. فرانسه به او نشان شوالیه‌گری در شعر و ادبیات داده است. ما چه داده‌ایم؟
سپانلو حتی در عالم سینما هم خوش درخشیده است. او وجودی است پر از استعدادهای مختلف. امثال او هدیه (gift)‌هایی برای ملت‌ها هستند، خود آنها هم هدیه داده شده (gifted) با همه معانی آن هستند. ما کمی دیر متوجه می‌شویم.
باید از سپانلو بخواهند (شاید می‌خواستند صحیح‌تر باشد) تا تاریخ شعر نو را که در آن حضور مستمر داشته است، بنویسد. تاریخ روشنفکری نیم‌قرن اخیر را بنویسد، کلا زندگینامه خود را که پر از خاطرات بزرگان نیم قرن اخیر است، بنویسد و ببینند که چگونه این اوراق را چون ورق زر می‌برند. نباید گذاشت خاطر امثال سپانلو حزین باشد، باید گذاشت شعر‌تر بگویند. چه می‌توان کرد؟ هر ملتی طوری است و ما هم چنینیم! مگر در مورد امثال عارف قزوینی، فرخی‌یزدی، ملک‌الشعرا بهار که سپانلو در مورد همه‌شان نوشته است، چه کرده‌ایم؟ فقط قلیلی چون مولوی، جامی و صائب بوده‌اند که در زمان حیات‌شان قدرشان را دانسته‌اند. آنچه در ایران توجه ندارند این است که افراد بزرگ در کلیت‌شان بزرگ هستند، بدیهی است که برای هر کسی می‌توان در جزییات ده‌ها عیب و ایراد تراشید. چند نوشته یا خبر دردناک از او خوانده‌ام یکی در مورد خانه‌اش بود، یکی در مورد فرارسیدن نوروز و روزگار شاعر بود. امیدوارم سپانلو با سلامتی و خوشی بنویسد و بسراید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.