|

شعر شهری شده‌ی «نیما»

محمد شمس‌لنگرودی

عده‌ای خود تاریخ معاصر خویشند. صرف حیات در یک دوره تاریخی به معنای حضور در آن دوره نیست و عموما چنین است. همه آنهایی که در مقطع کودتای 28مرداد سال 32 یا در اتفاقات سال 1357 حضور داشته‌اند الزاما آیینه آن روزها نیستند. آنانی آیینه روزگار خویشند که حضوری فعال در کنش به روزگار خود داشته باشند. از جمله این شخصیت‌ها «محمدعلی سپانلو» است. سپانلو از سنین نوجوانی در عمده عرصه‌های ادبی، سیاسی، محفلی، اجتماعی و... حضوری فعال و کنش‌گر داشته‌است. او از جمله شاعران بنام دهه 40، از اعضای خوش محضر انواع محافل، از نخستین شاعرانی که از مردم فلسطین و آرمان‌شان دفاع کرده‌اند، از کارشناسان داستان‌نویسی و از پیشگامان جامع داستان‌نویسی در ایران بوده است و با حافظه چشم‌گیری که دارد تاریخ جامع مجسم معاصر خویش است. من بعد از گذشت چند دهه فهمیده‌ام که معمولا نمی‌شود به کنه حقایق پی برد چراکه هرکس روایت خود را از واقعیت دارد و واقعیت‌ها برآیندی مبهم از روایات مختلف است. بنا بر این ناگفته پیداست که روایات آقای سپانلو از وقایع عصر خویش هم طبیعتا همواره عینا همان نیست که به وقوع پیوسته است. او هم حب و بغض‌ها و روایات خود را از وقایع دارد اما من در عمل دیده‌ام که حب او در تحلیل امور همواره بیش از بغضش بوده است و لذا تحلیل‌هایش به واقعیت نزدیک‌تر است. من از سال‌های نوجوانی‌ام با نام او در مجله هفتگی «فردوسی» آشنا شده‌ام. نوع حضورش در مجله فردوسی چنان بود که او تا به امروز جلوی دیدم قرار گیرد. هم به لحاظ شعرش که برخلاف بسیاری از شعرهای آن روزگار آکنده از کلمات غیرشاعرانه روزمره و تاریخی بود به‌طوری که برای عده‌ای یادآور شعرهای «خاقانی» می‌نمود و هم به لحاظ درگیری پرخاشگرانه و پیگیرانه‌ای که با دکتر «رضا براهنی» داشت و این درگیری از مجله به محافلی کشیده شده بود که چندان سابقه‌ چنین نقدهایی نداشتند. شعر سپانلو در آن روزها شعر شهری شده «نیما» به نظر می‌رسید یعنی سرشار از عناصر شهر بود. بعدتر بود که کتاب «بازآفرینی واقعیت» او که مجموعه‌ای منتخب از داستان‌های نویسندگان جوان آن روزها بود منتشر شد. نام کتاب، خود چالشگر، پرسشگرانه و هوشیارانه بود. این مجموعه داستان، نسلی را با داستان آشنا کرد و چنان مورد توجه قرار گرفت که به چاپ‌های متعدد رسید و اهمیت حضور سپانلو را در شناخت داستان‌نویسی ایران نشان داد و گویا کمی پیش‌تر از انتشار همین کتاب بود که او را به خاطر شعری که در دفاع از آرمان فلسطین سروده بود و به‌خاطر فعالیت در کانون دستگیر و زندانی کرده بودند. اما آشنایی نزدیک من با محمدعلی سپانلو در سال 1356 بود. در منزل او و در جلسه کانون. جلسه آن روز چنان شلوغ و آشفته و انبوه بود که صدا به صدا نمی‌رسید و من وقتی رسیده بودم که او هیجان‌زده و پرخاشگر به کسانی ناسزا می‌گفت. آن روز صراحت و حافظه‌اش برایم جذاب بود اما حس اینکه آن حرف‌ها از جراحتی کهنه که دیگر لزومی به یادآوریش نیست برمی‌خیزد کمی دلگیرم می‌کرد. بعدها با هر دو طرف ماجرا دوستی پایداری پیدا کردم و از هر دو طرف چیزها آموختم اما آنچه بعدها از صفات سپانلو در نظرم دلچسب می‌نمود استغنای طبع او بود و دانستم که درد او از جراحت تنگ‌نظری و اصرار آن عده و تعصب‌شان بود.انتشارات «ثالث» در سری کتاب‌های تاریخ شفاهی ایران کتابی از او نیز چاپ کرده است و منتظر اجازه انتشار است، بی‌تردید به پاس همین نکاتی که گفتم کتاب او شاید جذاب‌ترین کتاب در این میان خواهد بود. شاد زیاد همچنان به سلامت.
عده‌ای خود تاریخ معاصر خویشند. صرف حیات در یک دوره تاریخی به معنای حضور در آن دوره نیست و عموما چنین است. همه آنهایی که در مقطع کودتای 28مرداد سال 32 یا در اتفاقات سال 1357 حضور داشته‌اند الزاما آیینه آن روزها نیستند. آنانی آیینه روزگار خویشند که حضوری فعال در کنش به روزگار خود داشته باشند. از جمله این شخصیت‌ها «محمدعلی سپانلو» است. سپانلو از سنین نوجوانی در عمده عرصه‌های ادبی، سیاسی، محفلی، اجتماعی و... حضوری فعال و کنش‌گر داشته‌است. او از جمله شاعران بنام دهه 40، از اعضای خوش محضر انواع محافل، از نخستین شاعرانی که از مردم فلسطین و آرمان‌شان دفاع کرده‌اند، از کارشناسان داستان‌نویسی و از پیشگامان جامع داستان‌نویسی در ایران بوده است و با حافظه چشم‌گیری که دارد تاریخ جامع مجسم معاصر خویش است. من بعد از گذشت چند دهه فهمیده‌ام که معمولا نمی‌شود به کنه حقایق پی برد چراکه هرکس روایت خود را از واقعیت دارد و واقعیت‌ها برآیندی مبهم از روایات مختلف است. بنا بر این ناگفته پیداست که روایات آقای سپانلو از وقایع عصر خویش هم طبیعتا همواره عینا همان نیست که به وقوع پیوسته است. او هم حب و بغض‌ها و روایات خود را از وقایع دارد اما من در عمل دیده‌ام که حب او در تحلیل امور همواره بیش از بغضش بوده است و لذا تحلیل‌هایش به واقعیت نزدیک‌تر است. من از سال‌های نوجوانی‌ام با نام او در مجله هفتگی «فردوسی» آشنا شده‌ام. نوع حضورش در مجله فردوسی چنان بود که او تا به امروز جلوی دیدم قرار گیرد. هم به لحاظ شعرش که برخلاف بسیاری از شعرهای آن روزگار آکنده از کلمات غیرشاعرانه روزمره و تاریخی بود به‌طوری که برای عده‌ای یادآور شعرهای «خاقانی» می‌نمود و هم به لحاظ درگیری پرخاشگرانه و پیگیرانه‌ای که با دکتر «رضا براهنی» داشت و این درگیری از مجله به محافلی کشیده شده بود که چندان سابقه‌ چنین نقدهایی نداشتند. شعر سپانلو در آن روزها شعر شهری شده «نیما» به نظر می‌رسید یعنی سرشار از عناصر شهر بود. بعدتر بود که کتاب «بازآفرینی واقعیت» او که مجموعه‌ای منتخب از داستان‌های نویسندگان جوان آن روزها بود منتشر شد. نام کتاب، خود چالشگر، پرسشگرانه و هوشیارانه بود. این مجموعه داستان، نسلی را با داستان آشنا کرد و چنان مورد توجه قرار گرفت که به چاپ‌های متعدد رسید و اهمیت حضور سپانلو را در شناخت داستان‌نویسی ایران نشان داد و گویا کمی پیش‌تر از انتشار همین کتاب بود که او را به خاطر شعری که در دفاع از آرمان فلسطین سروده بود و به‌خاطر فعالیت در کانون دستگیر و زندانی کرده بودند. اما آشنایی نزدیک من با محمدعلی سپانلو در سال 1356 بود. در منزل او و در جلسه کانون. جلسه آن روز چنان شلوغ و آشفته و انبوه بود که صدا به صدا نمی‌رسید و من وقتی رسیده بودم که او هیجان‌زده و پرخاشگر به کسانی ناسزا می‌گفت. آن روز صراحت و حافظه‌اش برایم جذاب بود اما حس اینکه آن حرف‌ها از جراحتی کهنه که دیگر لزومی به یادآوریش نیست برمی‌خیزد کمی دلگیرم می‌کرد. بعدها با هر دو طرف ماجرا دوستی پایداری پیدا کردم و از هر دو طرف چیزها آموختم اما آنچه بعدها از صفات سپانلو در نظرم دلچسب می‌نمود استغنای طبع او بود و دانستم که درد او از جراحت تنگ‌نظری و اصرار آن عده و تعصب‌شان بود.انتشارات «ثالث» در سری کتاب‌های تاریخ شفاهی ایران کتابی از او نیز چاپ کرده است و منتظر اجازه انتشار است، بی‌تردید به پاس همین نکاتی که گفتم کتاب او شاید جذاب‌ترین کتاب در این میان خواهد بود. شاد زیاد همچنان به سلامت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.