|

اسطوره تهران در شعر محمدعلی سپانلو

شاعر اساطیر آوارگان

جلال ستاری

حسن شعر سپانلو نسبت به شعر شاعران دیگر این است که زبان شعرهای او، زبان تصاویر خیال است نه زبان مفاهیم. سپانلو با تصویر خیال بیان مفهوم می‌کند و از این بابت می‌توان او را شبیه آتشی دانست. سپانلو هم مانند آتشی مقصودش را با زبان ‌ایماژ بیان می‌کند و من بین شاعران معاصر، کمتر شاعری را می‌شناسم که در شعرش زبانی به غنای زبان شعرهای سپانلو داشته باشد. در شعر سپانلو، تهران برای اولین‌بار در قالب یک اسطوره مطرح می‌شود و اسطوره‌ای که او با این زبان غنی، در شعرش مطرح می‌کند، اسطوره‌ای است مختص امروز و این زمانه و اینجاست که اسطوره شعر سپانلو، از اسطوره در معنای کهن آن جدا می‌شود؛ چرا که شعر سپانلو، وجه اساطیری‌اش را از عاملی بیرون و برتر از خود، نمی‌گیرد. این اسطوره، مانند تمام اسطوره‌های نو، فرزند خصال ماست. در بسیاری از اساطیر و قصه‌ها، شهر نماد مادر است زیرا به‌سان مادر از فرزندانش یعنی ساکنان شهر، حراست و حفاظت می‌کند و از این‌رو زن ایزدانی چون آناهیتا، تاجی همانند حصار و باروی شهر بر سر دارند. سپانلو نیز در بخشی از منظومه تهران با تجدید این مضمون می‌گوید: «تهران مادر بسیار شکیبا و مهربانی است که تمام... بدخلقی‌ها (ی ساکنانش) را تحمل می‌کند و از کسی هم طلبکار نیست.» و جای دیگر می‌نویسد: «زنی بود که سرگذشتی چندقرنه یافت. دختری دهاتی، سالم و اندکی یغور که مثل قهرمانان فیلم‌های قدیم فارسی، برای تغییر زندگی، از روستای خود آواره شد و مردم نژادهای گوناگون و خلق‌وخوهای متفاوت، فقط از او تمتع گرفتند و به او پاداش ندادند. در طول سال‌ها و سده‌ها، فرزندان بسیار زایید و اطفال سرگردان بسیاری را به فرزندی پذیرفت. با صبر خدایی آنان را بزرگ کرد و به عرصه رساند؛ از شاه و گدا، خدایگان و بنده، وزیر و دبیر، مبتکر و مقلد، رند و کلاش، متفکر و مجنون. آن کودکان هرگز مادرشان را در چهره خانمی پیر و متشخص که لبخند بزرگواری و فروتنی، رنج‌های گذشته‌اش را بی‌رنگ ساخته، باز نخواهند شناخت، اما فرزندان او و نیز فرزندان همه اقوام، حل‌و‌فصل مرافعات خود را پیش این ننه کلانتر، این «خانم زمان» می‌برند و البته داوری او همه را ناراضی می‌کند.» شاعر در «مادرشهر» از «غفرانیه تا سبزه میدان... از قصر فیروزه تا درب الماس و در ایستگاهان تهران سابق که تکرار پیوسته نام آب و قنات است. از خط کمربندی شهر تا واگن اسبی چاپار»، «به امید درک کدامین گشاینده راه یا کاشف چشمه‌ها» پرسه می‌زند؟ با خود می‌گوید: «به چشمان اسلافت‌ ای، شاعر شهر امروز هرگز نیامد سلیمی و صیدی، امید‌ای شاپور که ریشه‌های تو بودند و تهران در آغوش آنان عروسی جوان بود با پیسه روستایی، فقط زو تمتع گرفتند و خفتند... و این بیوه بی‌هویت که از افتخارات خود مانده محروم، کنون است ممدوح تو، گنده‌ای چهارصدساله، در برقع خون دلاله. محلات انبوه شهری که از حوزه دردباره ولایات، پر خانه را می‌شکیبد و چون مادری پرمحبت به دل می‌پذیرد و لبخند دارد به لب از سر صبر. تو آبستن بذر رنج و هنر، شهر مادر! تو‌ ای جانشین هرات و نشابور و بلخ گزین، مرد شهان، اساطیر تهران، اساطیر آوارگان است و حق‌ناشناسان.» شاعر این سرگذشت دردناک را به‌سان «گذرگاهی خاطره‌انگیز»، به زبانی غنی و آراسته به صور خیال، به روش تداعی معانی و فراخوانی اندیشه‌های هم‌پیوست، شاعرانه روایت می‌کند. از این‌رو شادروان منوچهر آتشی به درستی می‌گفت: «سپانلو اصولا شاعر تداعی‌هاست... و شاعر تاریخ هم هست.» همه بخش‌های بهم پیوسته منظومه تهران (خانم زمان، تهران بانو، پیاده‌روها، خاک، هیکل تاریک) نشان از همین روانی هم‌خوانی و سیالی و میعان تداعی معانی که رازگستر و حسرت‌بار است و به مجموعه، ساختاری یکپارچه و همگن و جای‌جای اندوه‌بار می‌بخشد (از این‌رو که یادهای خوش گذشته را زنده می‌کند) دارند. در منظومه «خانم زمان» از همین کتاب، تهران به سیمای اسطوره‌گون بانویی بخشنده و گشاده‌دست و جان‌نثار و کامبخش، بی‌هیچ چشمداشت سپاس و حق‌شناسی و قدردانی، تصویر شده است، سروده زیبایی است به زبان تمثیلات و تلمیحات و نگارهای ذهنی و تصاویر خیال و نه مفاهیم عقلی و برهانی در شرح و وصف کنایی آنچه بر این شهر در دهه‌های اخیر رفته است؛ روایتی اشتیاق‌آمیز و حسرت‌آلود از تهران روزگار جوان‌سالی شاعر و هم‌نسلانش درآمیخته با احساس دلتنگی برای خیابان‌ها و کافه‌ها و محلات قدیمی که امروزه جز نامی از آنها به جای نمانده است و نیز پاسداشت یاد‌و‌خاطره مردان و زنان نامداری در هنر‌و‌ادب که کشته شده‌اند یا به مرگ طبیعی درگذشته‌اند و ناگفته پیداست که این همه چنانکه باید و شاید، به زبان شعر و به سبک و سیاقی عاطفی بیان شده است نه به روش واقعه‌نگاری و تاریخ‌نویسی و بنابراین شاعر، تاثرات خویش را می‌سراید و در پی اثبات راست‌نمایی وقایع عینی نیست (که بی‌گمان حق نیز همین است) و گفتنی است که این سرگذشت خاطره‌انگیز پرفرازونشیب را با «بازیابی زمان از دست‌شده» (به شیوه مارسل پروست) در عالم رویا و خیال به پایان نمی‌برد، بلکه به طلیعه جهانی نوآیین (فرشگرد، نوسازی جهان) که نشان از نگرشی ایرانی‌تبار و اسطوره‌ای باستانی دارد و نویدبخش آینده‌ای امیدآفرین است، پیوند می‌زند و بدین‌گونه خواسته و دانسته و شاید هم ناخودآگاه، سروده زیبایش را اسطوره‌گون می‌کند. گذشته از این ساختار که نشان از باوری کهن و دیرپا دارد، به اعتقاد شاعر شهر. «اساطیر تهران، اساطیر آوارگان است: نسب‌نامه‌واردان در شب کاروانگاه، در اوراق نشریه‌هایی که می‌بارد از آسمان بر زمینی پر از آه...» و جای دیگر می‌سراید: «تو آبستن بذر رنج و هنر، شهر مادر! تو ‌ای جانشین هرات و نشابور و بلخ گزین، مرو شهجان! اساطیر تهران، اساطیر آوارگان است و حق ناشناسان.» اما اگر در منظومه تهران سپانلو، علاوه بر باورهای اسطوره‌ای، ردی از باورها و گرایش‌های دیگر هم دیده می‌شود، در عوض، منظومه «قایق‌سواری در تهران» او اسطوره خالص و کامل است. در این شعر زیبا، تهران رود پرآب روانی است درخور دریانوردی چون سندباد بحری. قایق‌سواری در تهران، جای‌جای به «نغمه خواب‌آور پری» می‌ماند، آکنده از «زمزمه گمشدگانی» که سیمایی اسطوره‌ای یافته‌اند: ناخدا بزرگ رامهرمزی، بندر«سامارا که ثمره نام باستانی‌اش بود»، قیس عامری و لیلی، گاو سرستون‌های کاخ هخامنش، تپه عتیق، گورهای قوم خزر، باغ کیانیان، کتاب شاهنامه، رخش، کلاهخود کیخسرو، شهر هزار‌‌چشم صددروازه، خم خسروانی، کوشک ترکان خاتون، یوسف، یعقوب، راحیل، رودکی، بوالعلاء، زلیخا، کمان رستم که «پل موعود اساطیر است»، بعل، مامازاد، سمک عیار، سنگ خوش‌تراشی که «در سیاهی مغزش، دریا حضور دارد و خونش از سیاهرگ خاک، فواره‌کش، به جانب خورشید می‌جهید»، حتی سیمای پوشکین. شاعر شهر که خود را «ملاح خشک‌رود» می‌نامد، نه تنها در نهر تهران، قایق‌سواری می‌کند، بلکه افزون بر آن در یم‌تاریخ، کشتی می‌راند یعنی قایق‌نشینی است که این‌بار سوار بر کشتی، مسیر تاریخ را نیز می‌پیماید («تفرجی در رویا») و می‌توان پنداشت که به اینگونه، مکان در تهران و زمان در درازنای تاریخ را، به‌هم می‌پیوندد و این چفت‌وبست زمان و مکان که در دو جای مختلف منظومه، مصداق و موضوعیت می‌یابد، ساخت و پرداختی است که از خیال‌پردازی اساطیری نشان دارد، گذشته از معنای رمزی آب‌و‌باران که بدان مفهوم ذهنی، طراوت می‌بخشد. قایق‌سواری در تهران به کشتیبانی «ملاح خشک رود»، نمونه زیبایی از اسطوره‌پردازی یعنی خیال‌اندیشی نه به معنای تکرار و تجدید مضمونی شناخته از سر شیفتگی و شیدایی بلکه به نیت برآوردن آرزو و خواستی شوق‌انگیز است و بنابراین نمودگار سترونی اندیشه و سعی در حفظ مرده‌ریگی که دیگر کارکردی ندارد، نیست بلکه نشانگر خلاقیت ذهنی‌ای نویدبخش و امیدآفرین است. سپانلو، یکی از زیباترین اسطوره‌های مدرن را در شعر «قایق‌سواری در تهران» پدید آورده است. در این شعر، شما تهران درندشت را با قایق می‌پیمایید و این خود، یک اسطوره مدرن است. من سپانلو را شاعری اسطوره باور می‌دانم و این را نه به عنوان عیب، که در تجلیل از او می‌گویم، چرا که تنها هنرمند خلاق می‌تواند اسطوره باور شود. سپانلو در قایق‌سواری در تهران، آبادانی تهران را آرزو کرده و می‌خواهد که تهران شهری آباد و سبز و خرم باشد نه بیابان برهوت. او در این شعر، تهران دیگری می‌خواهد و این تهران دیگر را از خلال شعر او به خوبی می‌توان تشخیص داد؛ بنابراین او در قایق‌سواری در تهران نه به تکرار یک باور اسطوره‌ای، که به نوسازی اسطوره‌ها پرداخته است. در قدیم، معدود شاعرانی چون شهریار که درباره تهران شعر سروده بودند، بیشتر وجوه منفی این شهر را دیده بودند، اما سپانلو نشان می‌دهد که تهران فقط از آن وجوه منفی تشکیل نشده و این شهر، اگر اکنون خشک است، روزگاری می‌شود سوار قایق شد و تمام آن را در نوردید و این، یک اسطوره بی‌نظیر و امیدآفرین است.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
تکه‌ای از «قایق‌سواری درتهران»
تنگه

ماندنِ بزرگ، ناصواب
رفتنِ حقیر، کوچکی‌ست
ای مسافران که زیر گرد و خاک جاده
ناگهان بدل به رهزنان مرده می‌شدید
هیبت حرامیان که گرگ را ز هول می‌رماند،
باد می‌گذشت و «شوره گز» به چشم‌ها نقاب می‌گذاشت
بوته‌های طاغ از کنار «میل نادری» بلند می‌شدند
زلف‌ها که آفتاب سرخ را ذخیره داشت
در کبودی شفق جرقه می‌پراند،
کاروان اشتران و
هُرم ریگ‌زار
سایه‌های ناشناس
بر سر گُدار...
تنگه را حرامیان گشوده‌اند
یا نظامیان؟
ماندن بزرگ، ناصواب
رفتن حقیر، کوچکی‌ست.
حسن شعر سپانلو نسبت به شعر شاعران دیگر این است که زبان شعرهای او، زبان تصاویر خیال است نه زبان مفاهیم. سپانلو با تصویر خیال بیان مفهوم می‌کند و از این بابت می‌توان او را شبیه آتشی دانست. سپانلو هم مانند آتشی مقصودش را با زبان ‌ایماژ بیان می‌کند و من بین شاعران معاصر، کمتر شاعری را می‌شناسم که در شعرش زبانی به غنای زبان شعرهای سپانلو داشته باشد. در شعر سپانلو، تهران برای اولین‌بار در قالب یک اسطوره مطرح می‌شود و اسطوره‌ای که او با این زبان غنی، در شعرش مطرح می‌کند، اسطوره‌ای است مختص امروز و این زمانه و اینجاست که اسطوره شعر سپانلو، از اسطوره در معنای کهن آن جدا می‌شود؛ چرا که شعر سپانلو، وجه اساطیری‌اش را از عاملی بیرون و برتر از خود، نمی‌گیرد. این اسطوره، مانند تمام اسطوره‌های نو، فرزند خصال ماست. در بسیاری از اساطیر و قصه‌ها، شهر نماد مادر است زیرا به‌سان مادر از فرزندانش یعنی ساکنان شهر، حراست و حفاظت می‌کند و از این‌رو زن ایزدانی چون آناهیتا، تاجی همانند حصار و باروی شهر بر سر دارند. سپانلو نیز در بخشی از منظومه تهران با تجدید این مضمون می‌گوید: «تهران مادر بسیار شکیبا و مهربانی است که تمام... بدخلقی‌ها (ی ساکنانش) را تحمل می‌کند و از کسی هم طلبکار نیست.» و جای دیگر می‌نویسد: «زنی بود که سرگذشتی چندقرنه یافت. دختری دهاتی، سالم و اندکی یغور که مثل قهرمانان فیلم‌های قدیم فارسی، برای تغییر زندگی، از روستای خود آواره شد و مردم نژادهای گوناگون و خلق‌وخوهای متفاوت، فقط از او تمتع گرفتند و به او پاداش ندادند. در طول سال‌ها و سده‌ها، فرزندان بسیار زایید و اطفال سرگردان بسیاری را به فرزندی پذیرفت. با صبر خدایی آنان را بزرگ کرد و به عرصه رساند؛ از شاه و گدا، خدایگان و بنده، وزیر و دبیر، مبتکر و مقلد، رند و کلاش، متفکر و مجنون. آن کودکان هرگز مادرشان را در چهره خانمی پیر و متشخص که لبخند بزرگواری و فروتنی، رنج‌های گذشته‌اش را بی‌رنگ ساخته، باز نخواهند شناخت، اما فرزندان او و نیز فرزندان همه اقوام، حل‌و‌فصل مرافعات خود را پیش این ننه کلانتر، این «خانم زمان» می‌برند و البته داوری او همه را ناراضی می‌کند.» شاعر در «مادرشهر» از «غفرانیه تا سبزه میدان... از قصر فیروزه تا درب الماس و در ایستگاهان تهران سابق که تکرار پیوسته نام آب و قنات است. از خط کمربندی شهر تا واگن اسبی چاپار»، «به امید درک کدامین گشاینده راه یا کاشف چشمه‌ها» پرسه می‌زند؟ با خود می‌گوید: «به چشمان اسلافت‌ ای، شاعر شهر امروز هرگز نیامد سلیمی و صیدی، امید‌ای شاپور که ریشه‌های تو بودند و تهران در آغوش آنان عروسی جوان بود با پیسه روستایی، فقط زو تمتع گرفتند و خفتند... و این بیوه بی‌هویت که از افتخارات خود مانده محروم، کنون است ممدوح تو، گنده‌ای چهارصدساله، در برقع خون دلاله. محلات انبوه شهری که از حوزه دردباره ولایات، پر خانه را می‌شکیبد و چون مادری پرمحبت به دل می‌پذیرد و لبخند دارد به لب از سر صبر. تو آبستن بذر رنج و هنر، شهر مادر! تو‌ ای جانشین هرات و نشابور و بلخ گزین، مرد شهان، اساطیر تهران، اساطیر آوارگان است و حق‌ناشناسان.» شاعر این سرگذشت دردناک را به‌سان «گذرگاهی خاطره‌انگیز»، به زبانی غنی و آراسته به صور خیال، به روش تداعی معانی و فراخوانی اندیشه‌های هم‌پیوست، شاعرانه روایت می‌کند. از این‌رو شادروان منوچهر آتشی به درستی می‌گفت: «سپانلو اصولا شاعر تداعی‌هاست... و شاعر تاریخ هم هست.» همه بخش‌های بهم پیوسته منظومه تهران (خانم زمان، تهران بانو، پیاده‌روها، خاک، هیکل تاریک) نشان از همین روانی هم‌خوانی و سیالی و میعان تداعی معانی که رازگستر و حسرت‌بار است و به مجموعه، ساختاری یکپارچه و همگن و جای‌جای اندوه‌بار می‌بخشد (از این‌رو که یادهای خوش گذشته را زنده می‌کند) دارند. در منظومه «خانم زمان» از همین کتاب، تهران به سیمای اسطوره‌گون بانویی بخشنده و گشاده‌دست و جان‌نثار و کامبخش، بی‌هیچ چشمداشت سپاس و حق‌شناسی و قدردانی، تصویر شده است، سروده زیبایی است به زبان تمثیلات و تلمیحات و نگارهای ذهنی و تصاویر خیال و نه مفاهیم عقلی و برهانی در شرح و وصف کنایی آنچه بر این شهر در دهه‌های اخیر رفته است؛ روایتی اشتیاق‌آمیز و حسرت‌آلود از تهران روزگار جوان‌سالی شاعر و هم‌نسلانش درآمیخته با احساس دلتنگی برای خیابان‌ها و کافه‌ها و محلات قدیمی که امروزه جز نامی از آنها به جای نمانده است و نیز پاسداشت یاد‌و‌خاطره مردان و زنان نامداری در هنر‌و‌ادب که کشته شده‌اند یا به مرگ طبیعی درگذشته‌اند و ناگفته پیداست که این همه چنانکه باید و شاید، به زبان شعر و به سبک و سیاقی عاطفی بیان شده است نه به روش واقعه‌نگاری و تاریخ‌نویسی و بنابراین شاعر، تاثرات خویش را می‌سراید و در پی اثبات راست‌نمایی وقایع عینی نیست (که بی‌گمان حق نیز همین است) و گفتنی است که این سرگذشت خاطره‌انگیز پرفرازونشیب را با «بازیابی زمان از دست‌شده» (به شیوه مارسل پروست) در عالم رویا و خیال به پایان نمی‌برد، بلکه به طلیعه جهانی نوآیین (فرشگرد، نوسازی جهان) که نشان از نگرشی ایرانی‌تبار و اسطوره‌ای باستانی دارد و نویدبخش آینده‌ای امیدآفرین است، پیوند می‌زند و بدین‌گونه خواسته و دانسته و شاید هم ناخودآگاه، سروده زیبایش را اسطوره‌گون می‌کند. گذشته از این ساختار که نشان از باوری کهن و دیرپا دارد، به اعتقاد شاعر شهر. «اساطیر تهران، اساطیر آوارگان است: نسب‌نامه‌واردان در شب کاروانگاه، در اوراق نشریه‌هایی که می‌بارد از آسمان بر زمینی پر از آه...» و جای دیگر می‌سراید: «تو آبستن بذر رنج و هنر، شهر مادر! تو ‌ای جانشین هرات و نشابور و بلخ گزین، مرو شهجان! اساطیر تهران، اساطیر آوارگان است و حق ناشناسان.» اما اگر در منظومه تهران سپانلو، علاوه بر باورهای اسطوره‌ای، ردی از باورها و گرایش‌های دیگر هم دیده می‌شود، در عوض، منظومه «قایق‌سواری در تهران» او اسطوره خالص و کامل است. در این شعر زیبا، تهران رود پرآب روانی است درخور دریانوردی چون سندباد بحری. قایق‌سواری در تهران، جای‌جای به «نغمه خواب‌آور پری» می‌ماند، آکنده از «زمزمه گمشدگانی» که سیمایی اسطوره‌ای یافته‌اند: ناخدا بزرگ رامهرمزی، بندر«سامارا که ثمره نام باستانی‌اش بود»، قیس عامری و لیلی، گاو سرستون‌های کاخ هخامنش، تپه عتیق، گورهای قوم خزر، باغ کیانیان، کتاب شاهنامه، رخش، کلاهخود کیخسرو، شهر هزار‌‌چشم صددروازه، خم خسروانی، کوشک ترکان خاتون، یوسف، یعقوب، راحیل، رودکی، بوالعلاء، زلیخا، کمان رستم که «پل موعود اساطیر است»، بعل، مامازاد، سمک عیار، سنگ خوش‌تراشی که «در سیاهی مغزش، دریا حضور دارد و خونش از سیاهرگ خاک، فواره‌کش، به جانب خورشید می‌جهید»، حتی سیمای پوشکین. شاعر شهر که خود را «ملاح خشک‌رود» می‌نامد، نه تنها در نهر تهران، قایق‌سواری می‌کند، بلکه افزون بر آن در یم‌تاریخ، کشتی می‌راند یعنی قایق‌نشینی است که این‌بار سوار بر کشتی، مسیر تاریخ را نیز می‌پیماید («تفرجی در رویا») و می‌توان پنداشت که به اینگونه، مکان در تهران و زمان در درازنای تاریخ را، به‌هم می‌پیوندد و این چفت‌وبست زمان و مکان که در دو جای مختلف منظومه، مصداق و موضوعیت می‌یابد، ساخت و پرداختی است که از خیال‌پردازی اساطیری نشان دارد، گذشته از معنای رمزی آب‌و‌باران که بدان مفهوم ذهنی، طراوت می‌بخشد. قایق‌سواری در تهران به کشتیبانی «ملاح خشک رود»، نمونه زیبایی از اسطوره‌پردازی یعنی خیال‌اندیشی نه به معنای تکرار و تجدید مضمونی شناخته از سر شیفتگی و شیدایی بلکه به نیت برآوردن آرزو و خواستی شوق‌انگیز است و بنابراین نمودگار سترونی اندیشه و سعی در حفظ مرده‌ریگی که دیگر کارکردی ندارد، نیست بلکه نشانگر خلاقیت ذهنی‌ای نویدبخش و امیدآفرین است. سپانلو، یکی از زیباترین اسطوره‌های مدرن را در شعر «قایق‌سواری در تهران» پدید آورده است. در این شعر، شما تهران درندشت را با قایق می‌پیمایید و این خود، یک اسطوره مدرن است. من سپانلو را شاعری اسطوره باور می‌دانم و این را نه به عنوان عیب، که در تجلیل از او می‌گویم، چرا که تنها هنرمند خلاق می‌تواند اسطوره باور شود. سپانلو در قایق‌سواری در تهران، آبادانی تهران را آرزو کرده و می‌خواهد که تهران شهری آباد و سبز و خرم باشد نه بیابان برهوت. او در این شعر، تهران دیگری می‌خواهد و این تهران دیگر را از خلال شعر او به خوبی می‌توان تشخیص داد؛ بنابراین او در قایق‌سواری در تهران نه به تکرار یک باور اسطوره‌ای، که به نوسازی اسطوره‌ها پرداخته است. در قدیم، معدود شاعرانی چون شهریار که درباره تهران شعر سروده بودند، بیشتر وجوه منفی این شهر را دیده بودند، اما سپانلو نشان می‌دهد که تهران فقط از آن وجوه منفی تشکیل نشده و این شهر، اگر اکنون خشک است، روزگاری می‌شود سوار قایق شد و تمام آن را در نوردید و این، یک اسطوره بی‌نظیر و امیدآفرین است.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
تکه‌ای از «قایق‌سواری درتهران»
تنگه

ماندنِ بزرگ، ناصواب
رفتنِ حقیر، کوچکی‌ست
ای مسافران که زیر گرد و خاک جاده
ناگهان بدل به رهزنان مرده می‌شدید
هیبت حرامیان که گرگ را ز هول می‌رماند،
باد می‌گذشت و «شوره گز» به چشم‌ها نقاب می‌گذاشت
بوته‌های طاغ از کنار «میل نادری» بلند می‌شدند
زلف‌ها که آفتاب سرخ را ذخیره داشت
در کبودی شفق جرقه می‌پراند،
کاروان اشتران و
هُرم ریگ‌زار
سایه‌های ناشناس
بر سر گُدار...
تنگه را حرامیان گشوده‌اند
یا نظامیان؟
ماندن بزرگ، ناصواب
رفتن حقیر، کوچکی‌ست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.