|

نظرسنجی از 24 جامعه‌شناس ایرانی درباره مهم‌ترین آسیب اجتماعی و ویژگی‌ مثبت در جامعه ایران

ریزش گرانسنگ‌ها و قدمت نوع‌دوستی

محمدحسین نجاتی/مینا عینی‌فر

سال1386 فرامرز رفیع‌پور استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شهیدبهشتی، دانشجویان را در درس «بررسی مسایل اجتماعی» وادار به نوشتن فهرستی از آسیب‌های اجتماعی کرد. جلسه بعد دانشجویان سال سومی هر کدام با فهرستی سیاه و سفید از آسیب‌های اجتماعی وارد اتاق 315 دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهیدبهشتی شدند. دکتر رفیع‌پور از آنان خواست تا عنوان آسیب‌ها را بر روی تخته کلاس گچ‌نویس نوشته و از عناوین تکراری صرف‌نظر کنند. تخته کلاس لبریز از عناوین آسیب‌های اجتماعی در جامعه ایران شد. رفیع‌پور آن زمان عنوان کرد: «اگر سه یا چهار تخته‌سیاه دیگر هم به این کلاس اضافه کنیم و عنوان آسیب‌های اجتماعی را در آن اضافه کنیم، باز هم جا برای نوشتن کم می‌آوریم.» قضاوت درباره روح حاکم بر یک ملت کار دشواری است؛ خصوصا ملتی درونگرا، پیچیده و چندبعدی مثل جامعه ایران. اما جامعه‌شناسان به ما تاکید می‌کنند، مهم آن است که برای قضاوت نهایی رفتارهای موردی و مقطعی را ملاک قرار ندهیم و به آنچه زیر پوست جامعه جریان دارد، توجه کنیم. این روزها فاصله حرف تا عمل و ظاهر تا باطن در جامعه ایران بیش از گذشته شده است و شاید به سختی می‌توان گفت که عارضه و آسیب‌اجتماعی قالب بر جامعه ایران در مقطع کنونی چیست. حتی تنوع این آسیب‌ها و نوظهور بودن برخی از آنها نیز کار آسانی نیست. جمیع جامعه‌شناسان امروز تاکید دارند در حال حاضر جامعه ایران همچون سایر جوامع مدرن از یک طرف از زمینه‌های توانایی‌بخش برای تغییر مولفه‌های نامطلوب خود برخوردار است و از طرف دیگر با کژی‌ها و بدقوارگی‌های جدی روبه‌رو است. یکی از این کژی‌ها «تراکم آسیب‌های اجتماعی» در جامعه ایران است که توجه هر علاقه‌مند به سرنوشت ایران را به خود معطوف می‌کند. البته باید این نکته را موردتوجه قرار داد که در بررسی‌ آسیب‌های اجتماعی به طور معمول کژی‌های تحمیلی بر هر جامعه‌ای مدنظر قرار داده می‌شود. مساله‌ای که مغایر با ویژگی‌های مثبت و پتانسیل‌های اخلاقی و اجتماعی موجود و بالفعل در جامعه ایران نیست. هدف از این گزارش ارایه نظرات جامعه‌شناسان طراز اول ایرانی در رابطه با «مهم‌ترین و پیش‌رونده‌ترین آسیب‌‌اجتماعی در جامعه ایران» است. در این بین محدودیت فضا و کلی بودن پرسش به ما این اجازه را نمی‌دهد که به تفصیل و با طرح جزییات نظری و تجربی به موضوعات اشاره‌شده بپردازیم و در این جستار به ناچار به طرح کلی‌تری از نظرات اساتید در این‌باره اکتفا کردیم که به طور قطع انعکاس نظرات جامعه‌شناسان ایرانی در این باب خالی از لطف نیست. نتایج نظرسنجی روزنامه «شرق» از مجموع 25 جامعه‌شناس طراز اول ایرانی حکایت از ریزش ارزش‌های‌گرانسنگی در جامعه ایران است ‌گرانسنگی‌هایی که برخی به دلیل قدم برداشتن بخشی از جامعه ایران در پرتگاه‌هایی، به سمت پایین ریزش می‌کند و بخش دیگری که بهمن، سیل باعث ریزش آنها می‌شود. از سوی دیگر در سالی که گذشت، بازهم «زلزله» گونه‌ای از چهره کشور را زخم کرد. غمی در دل آذرآبادگان ایران نشست. لباس سیاهی بر تن کردند. اما در غم خود شریکی داشتند، همان‌طور که در غم دختران شین‌آبادی‌شان شریک داشتند. مردم شریک غم از دست دادن مردمانی زیر خشت و خاک و سنگ شدند و غم زیبایی از دست دادن زیبایی دختران شین‌آبادی به دل‌شان نشست. صف‌ها تشکیل شد، خون‌های اهدایی به مقصد رسید، کامیون‌های کمک‌ پر شد، حساب‌های بانکی بالا و پایین شد و کاروان همدلی مردم به آذربایجان رسید.آنچه زیر پوست جامعه ایران می‌گذرد، به‌رغم همه مشکلات موجود و تحمیلی، تداوم همدلی، نوع‌دوستی و اعتنای اجتماعی در میان مردم ایران است. حوادث سال 91 در بعد ملی مانند حوادثی همچون زلزله تبریز، حادثه آتش‌سوزی مدرسه شین‌آباد در آذربایجان شرقی، کشته شدن 28دانش‌آموز دختر در راه بازگشت از اردوی راهیان‌نور و همدلی مردم با این حوادث گواه این مساله است. اما بر پایه این ویژگی‌های مثبت و امیدوار‌کننده در جامعه ایران، نباید عارضه‌های مقطعی و کهنه در جامعه ایران را فراموش کنیم. تصور کنید بخشی از پزشکان ایران فهرستی از بیماری‌های مهم و پیش‌رونده در جامعه ایران را ارایه دهند و بگویند بیماری قلبی و ریوی پیش رونده‌ترین بیماری‌ها در کشور است. این فهرست شاید در نگاه اول نگران‌کننده باشد اما انعکاس‌دهنده واقعیت‌های جاری در جامعه ایران نیست. آسیب‌های اجتماعی در جامعه ایرانی نیز از همین مدل تبعیت می‌کند. در همه جوامع بیماری‌ها و عوارض اجتماعی وجود دارد که قابل تعمیم به کل جامعه نیست و از طرف دیگر ویژگی‌های مثبت و امیدوارکننده‌ای وجود دارد که انعکاس آنها در کنار آسیب‌ها می‌تواند تصویر درست و واقعی‌ای از جامعه ایران را نشان دهند. بر همین اساس در راستای نظرسنجی از جامعه‌شناسان ایرانی درباره مهم‌ترین و پیش رونده‌ترین آسیب‌های اجتماعی، نظرسنجی دیگری درباره نکات مثبت و امیدوارکننده‌ای از جامعه ایران ترتیب دادیم تا تصویر واقعی‌تری از جامعه ایران در سال 91 و مختصات آن در سال‌های آینده ارایه کنیم.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی هنجاری اجتماعی / مقصود فراستخواه

از بنده پرخطر ترین آسیب اجتماعی مان را می پرسید. متاسفانه یکی، دوتا نیست و همه پرمخاطره اند. برای اختصار تنها به یک مورد اشاره می کنم که گمان دارم جامعه را از درون متلاشی
می سازد وآن «بی هنجاری اجتماعی» است.بی هنجاری یا آنومی اجتماعی حالتی است که نظم رفتاری جامعه، مختل ومساله سازمی شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
آگاهی جوانان/ ژاله شادی‌طلب
در بحث مهم‌ترین آسیب اجتماعی، نظر من فقر بود اما با توجه به شرایط کنونی، می‌توانم بگوییم که من همیشه امیدوار هستم، امید من از یکی از ویژگی‌های مثبت جوانان ایرانی نشأت می‌گیرد. آگاهی جوانان ایرانی و تلاش برای زندگی به نظرم مثبت‌ترین ویژگی جامعه امروز ایران و بر پایه آن باید امیدوار به حل مشکلات بود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
همدلی مردم در حوادث ناگوار/ پرویز پیران

در سالی که گذشت آذربایجان ایران شاهد غم بزرگی بود. زلزله تبریز باعث آزرده‌خاطر شدن بخش زیادی از جامعه ایران شد و به نظر من مردم توانستند با همدلی حتی از خدمات دولتی هم سبقت بگیرند. این همدلی و نوع‌دوستی در طول سال‌های اخیر ویژگی مثبت و امیدوارکننده‌ مردم ایران است و باید به عنوان پتانسیلی مهم به آن نگاه کرد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
نادیده گرفتن ارزش‌های اخلاقی /غلامرضا غفاری

نادیده گرفتن ارزش‌های اخلاقی به نظر من مهم‌ترین آسیب پیشرونده در جامعه امروز است. ما در بحث اخلاق با وضعیتی بحرانی مواجهیم که ارتباط متقابل آن با سرمایه اجتماعی و فرهنگ اعتماد باعث می‌شود آسیب‌های دیگری تولید و سرمایه اجتماعی خدشه‌دار شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی‌اخلاقی/ سهیلا صادقی

خشونت، تحقیر و بی‌اخلاقی مهم‌ترین آسیب‌های جامعه امروز است. تحقیر در روابط اجتماعی موضوعی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته اما وجود آن در تمام سطوح جامعه محسوس است و نیاز به یک نگاه پیشروانه دارد. اخلاق نیز در جامعه رو به انحطاط و ضعف است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اعتنای اجتماعی جوانان/ سعید معیدفر
ساختار سنی جوان و فعال کشور امروزه یکی از پتانسیل‌های مهم جامعه ایران محسوب می‌شود. همگان باید قدر این پتانسیل را بدانند چرا که اعتنای اجتماعی جوانان امروز ایران در نوع خود اتفاقی مهم و امیدوارکننده است و برای فردای ایران می‌تواند راهگشا باشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اعتیاد و تاکید دولت/ علیرضا محسنی تبریزی
در چند سال گذشته، اعتیاد به عنوان یک معضل اجتماعی فراگیر در سطح ملی مطرح بوده است. اگر روندها را در نظر بگیریم اعتیاد با توجه به مزمن بودن و شیوع بالای آن یک آسیب ماندگار بوده که سال‌هاست در ایران و نزد گروه‌های سنی جوان و میانسال استمرار دارد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
تمایل جوانان به یادگیری/ امیلیا نرسسیانس
از آنجایی که به عنوان عضو هیات علمی با دانشجویان سروکار زیادی دارم، یکی از جنبه‌های بسیارخوب و امیدوارکننده جامعه ایرانی را تمایل جوانان به یادگیری می‌دانم. این نکته درباره جوانان مملکت می‌تواند برای آینده و بهبود وضعیت اجتماعی ایران بسیار مفید باشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بازگشت به دوران پیشا اجتماع/ محمدرضا تاجیک

بازگشت به دوران پیشا اجتماع یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های من در این حوزه است. گویی به سمتی در حال حرکتیم که نمی‌توانیم با هم جمع شویم و به ما جامعه بگویند. فرد گرایی افزایش پیدا کرده است و جمع‌ها کمتر شکل می‌گیرند و این در نوع خود می تواند مشکلات متعددی را بر جامعه تحمیل کند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ضعف مراعات قواعد اخلاقی/ حمیدرضا جلایی‌پور

ضعف مراعات قواعد اخلاقی در اغلب سطوح روابط اجتماعی از خرد تا کلان مهم‌ترین معضل جامعه امروز ماست. این موضوع یکی از دلایل رواج بی‌اعتمادی است که بسیاری از ایرانیان آن را تجربه می‌کنند. بعد از آن می‌توان به فقر، اعتیاد، بیکاری، حاشیه‌نشینی، جرم و جنایت و تبعیض جنسیتی اشاره کرد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
حضور گسترده زنان / شیرین احمدنیا
یکی از مهم‌ترین و امیدوار‌کننده‌ترین مساله اجتماعی در جامعه امروز ایران حضور گسترده زنان در عرصه تحصیلات تکمیلی و عرصه‌های اجتماعی است. به‌خصوص اینکه حضور زنان ایرانی در عرصه‌های اقتصادی نیز روبه افزایش و با توجه به ساختار سنی و جوان کشور این مساله در نوع خود بسیار امیدوار‌کننده است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فقر/ سیدحسین سراج‌زاده

به نظر من مهم‌ترین مساله اجتماعی در جامعه ایران فقر (مطلق و نسبی) است که خود با پدیده‌هایی مثل بیکاری و تورم همراه است یا اینها تا حد زیادی موجب آن هستند. فقر از این جهت مهم‌ترین مساله امروز جامعه ایران است که دامنه آن گسترده است و هم از این حیث که عامل و زمینه‌ساز بسیاری از مسایل اجتماعی مثل بیسوادی، اعتیاد و غیره است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فقر/ نعمت‌الله فاضلی
به نظر من هم‌اکنون فقر بیشترین آسیب اجتماعی در جامعه ایران محسوب می‌شود که ریشه بسیاری از مشکلات محسوب می‌شود و باید به دنبال راهکار‌های کلان برای حل آن باشیم یا میزان این آسیب اجتماعی را در جامعه ایران به پایین‌ترین حد خود برسانیم.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
روابط انسانی/ محمدامین قانعی‌راد

ظرفیت جامعه ایران در نهادهای اجتماعی و غیردولتی برای ساخت رابطه و معنا به طور تاریخی خوب بوده به‌خصوص نقش خانواده و گروه‌های دوستی و مناسبات محلی. مفاهیمی مثل دوستی و ارتباط انسانی در فرهنگ ایرانی همیشه با اهمیت بوده و از نظر دینی هم بر آن تاکید شده. این ظرفیت باید تقویت و حفظ شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی‌اخلاقی/ سوسن باستانی
بعضی آسیب‌ها در مقایسه با آسیب‌های دیگر ریشه‌ای‌تر و بنیادی‌تر هستند که اگر بخواهم مهم‌ترین آنها را نام ببرم بی‌اخلاقی و بی‌اعتمادی از آسیب‌های اجتماعی جامعه امروز است که سایر موارد را با خود به دنبال می‌آورند و می‌تواند ریشه و عاملی برای بسیاری از آسیب‌های اجتماعی دیگر شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
توجه مردم به مسایل اجتماعی / سیامک زند رضوی

یکی از امیدوارکننده‌ترین و مثبت‌ترین ویژگی اجتماعی در جامعه امروز ایران توجه به مسایل اجتماعی است. در کمترین جامعه‌ای در دنیا مشاهده می‌شود که از نوجوانان گرفته تا سالمندان به مسایل اجتماعی توجه می‌کنند و وقتی پای حرف آنها می‌نشینیم، می‌بینیم که حواس آنها به مسایل اجتماعی و پیرامونی خود است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فقدان دولت/ محمدرضا جوادی یگانه

مهم‌ترین مشکل اجتماعی در ایران، «فقدان دولت» است. فقدان دولت در معنای وبری شاید علت ظهور و وجود مسایل اجتماعی در ایران نباشد، ولی عامل تشدیدکننده و بحران‌زا شدن این مشکلات است. همچنین جامعه ایران درگیر افزایش جرایم خشن، کاهش اعتماد، ناامنی، فساد سازمان‌یافته، فقر و تورم و... شده است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی‌تفاوتی اجتماعی/ علی ساعی
بی‌میلی نسبت به مشارکت اجتماعی یکی از وجوه بی‌تفاوتی محسوب می شود. اهمیت بی‌تفاوتی اجتماعی به حدی است که گاه میزان سلامت اجتماعی از طریق سنجش بی تفاوتی و عدم تمایل به درگیری با مسایل جامعه سنجیده می شود. همچنین ناظران اجتماعی معتقدند؛ احساس تنهایی و انزوا، بی معنایی و پوچی از نشانه های بی‌تفاوتی اجتماعی است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
انسجام اجتماعی/ اعظم راودراد

اهمیت خانواده و ارتباط‌های جمعی در جامعه ایرانی باعث می‌شود نوعی انسجام اجتماعی وجود داشته باشد. ایرانی‌ها به اعتقادات خود پایبندی دارند و این نوعی هدفمندی در زندگی ایجاد می‌کند. میزان پذیرش بدون قید و شرط افراد نیز در جامعه افزایش پیدا کرده. افراد همدیگر را در عین تفاوت‌ها به شکلی که هستند می‌پذیرند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
خشونت / محسن گودرزی

هم اکنون در جامعه ایران با خشونت عریانی مواجه هستیم که ریشه های متعددی دارد و دلایل متعددی می‌توان برای آن متصور بود. افزایش این آسیب اجتماعی در جامعه ایران بیش از سایر موارد نگران کننده است. نه اینکه سایر آسیب ها از اهمیت کمتری برخوردار باشند اما خشونت هم‌اکنون سیر صعودی ای را به خود گرفته است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
حضور اجتماعی زنان/ فاطمه جمیلی

زنان روزبه‌روز درحال افزایش سهم خود در عرصه‌های اجتماعی هستند. این مساله حتی با توجه به تاکیدات دین اسلام و سابقه تاریخی-تمدنی ما مساله مثبت و امیدوارکننده‌ای به حساب می‌آید. البته این مساله در صورتی به پتانسیل بسیار قوی‌ای در جامعه ایران تبدیل می‌شود که بازار کار برای زنان نیز توسعه پیدا کند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
سقوط اخلاقی / صغر مهاجری
وضعیت حاضر هم مربوط به این دولت و آن دولت نیست. کلیت جامعه ما با شیب قابل ملاحظه‌ای دچار سقوط اخلاقی شده است. خانواده به ویژه در شهرهای بزرگ، آن جایگاه سابق خود را از دست داده است و هم از این روست که حدود یک پنجم ازدواج‌ها به طلاق حقوقی می‌انجامد و بخش عمده باقی مانده هم دچار اختلال و طلاق عاطفی‌اند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
شکاف دولت و جامعه / بهرنگ صدیقی

شکاف میان دولت و جامعه. اگر صادق باشم باید عرض کنم که نسبت به درستی اصل پرسش شما که ناظر بر اولویت‌بندی آسیب‌های اجتماعی در ایران است هم مشکوکم. بین خودمان بماند، اما مگر به واقع می‌توان آسیب‌های اجتماعی را اولویت‌بندی کرد؟ مگر می‌توان گفت یکی از آسیب‌های اجتماعی مهم‌تر از سایرین است؟
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ضعف اعتماد اجتماعی/ ضعف اعتماد اجتماعی

ضعف فقدان اعتماد اجتماعی در جامعه ایران یکی از مهم‌ترین آسیب‌های تهدید‌کننده است. اعتماد کلید رابطه بین افراد و نیز رابطه بین فرد و نظام‌های تخصصی در جامعه مدرن است. بی‌شک یکی از مهم‌ترین مسایل اجتماعی در جامعه ما کاهش اعتماد بین مردم، طبقات اجتماعی و همچنین بین مردم و نهادهای همگانی و سراسری است.










سال1386 فرامرز رفیع‌پور استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شهیدبهشتی، دانشجویان را در درس «بررسی مسایل اجتماعی» وادار به نوشتن فهرستی از آسیب‌های اجتماعی کرد. جلسه بعد دانشجویان سال سومی هر کدام با فهرستی سیاه و سفید از آسیب‌های اجتماعی وارد اتاق 315 دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهیدبهشتی شدند. دکتر رفیع‌پور از آنان خواست تا عنوان آسیب‌ها را بر روی تخته کلاس گچ‌نویس نوشته و از عناوین تکراری صرف‌نظر کنند. تخته کلاس لبریز از عناوین آسیب‌های اجتماعی در جامعه ایران شد. رفیع‌پور آن زمان عنوان کرد: «اگر سه یا چهار تخته‌سیاه دیگر هم به این کلاس اضافه کنیم و عنوان آسیب‌های اجتماعی را در آن اضافه کنیم، باز هم جا برای نوشتن کم می‌آوریم.» قضاوت درباره روح حاکم بر یک ملت کار دشواری است؛ خصوصا ملتی درونگرا، پیچیده و چندبعدی مثل جامعه ایران. اما جامعه‌شناسان به ما تاکید می‌کنند، مهم آن است که برای قضاوت نهایی رفتارهای موردی و مقطعی را ملاک قرار ندهیم و به آنچه زیر پوست جامعه جریان دارد، توجه کنیم. این روزها فاصله حرف تا عمل و ظاهر تا باطن در جامعه ایران بیش از گذشته شده است و شاید به سختی می‌توان گفت که عارضه و آسیب‌اجتماعی قالب بر جامعه ایران در مقطع کنونی چیست. حتی تنوع این آسیب‌ها و نوظهور بودن برخی از آنها نیز کار آسانی نیست. جمیع جامعه‌شناسان امروز تاکید دارند در حال حاضر جامعه ایران همچون سایر جوامع مدرن از یک طرف از زمینه‌های توانایی‌بخش برای تغییر مولفه‌های نامطلوب خود برخوردار است و از طرف دیگر با کژی‌ها و بدقوارگی‌های جدی روبه‌رو است. یکی از این کژی‌ها «تراکم آسیب‌های اجتماعی» در جامعه ایران است که توجه هر علاقه‌مند به سرنوشت ایران را به خود معطوف می‌کند. البته باید این نکته را موردتوجه قرار داد که در بررسی‌ آسیب‌های اجتماعی به طور معمول کژی‌های تحمیلی بر هر جامعه‌ای مدنظر قرار داده می‌شود. مساله‌ای که مغایر با ویژگی‌های مثبت و پتانسیل‌های اخلاقی و اجتماعی موجود و بالفعل در جامعه ایران نیست. هدف از این گزارش ارایه نظرات جامعه‌شناسان طراز اول ایرانی در رابطه با «مهم‌ترین و پیش‌رونده‌ترین آسیب‌‌اجتماعی در جامعه ایران» است. در این بین محدودیت فضا و کلی بودن پرسش به ما این اجازه را نمی‌دهد که به تفصیل و با طرح جزییات نظری و تجربی به موضوعات اشاره‌شده بپردازیم و در این جستار به ناچار به طرح کلی‌تری از نظرات اساتید در این‌باره اکتفا کردیم که به طور قطع انعکاس نظرات جامعه‌شناسان ایرانی در این باب خالی از لطف نیست. نتایج نظرسنجی روزنامه «شرق» از مجموع 25 جامعه‌شناس طراز اول ایرانی حکایت از ریزش ارزش‌های‌گرانسنگی در جامعه ایران است ‌گرانسنگی‌هایی که برخی به دلیل قدم برداشتن بخشی از جامعه ایران در پرتگاه‌هایی، به سمت پایین ریزش می‌کند و بخش دیگری که بهمن، سیل باعث ریزش آنها می‌شود. از سوی دیگر در سالی که گذشت، بازهم «زلزله» گونه‌ای از چهره کشور را زخم کرد. غمی در دل آذرآبادگان ایران نشست. لباس سیاهی بر تن کردند. اما در غم خود شریکی داشتند، همان‌طور که در غم دختران شین‌آبادی‌شان شریک داشتند. مردم شریک غم از دست دادن مردمانی زیر خشت و خاک و سنگ شدند و غم زیبایی از دست دادن زیبایی دختران شین‌آبادی به دل‌شان نشست. صف‌ها تشکیل شد، خون‌های اهدایی به مقصد رسید، کامیون‌های کمک‌ پر شد، حساب‌های بانکی بالا و پایین شد و کاروان همدلی مردم به آذربایجان رسید.آنچه زیر پوست جامعه ایران می‌گذرد، به‌رغم همه مشکلات موجود و تحمیلی، تداوم همدلی، نوع‌دوستی و اعتنای اجتماعی در میان مردم ایران است. حوادث سال 91 در بعد ملی مانند حوادثی همچون زلزله تبریز، حادثه آتش‌سوزی مدرسه شین‌آباد در آذربایجان شرقی، کشته شدن 28دانش‌آموز دختر در راه بازگشت از اردوی راهیان‌نور و همدلی مردم با این حوادث گواه این مساله است. اما بر پایه این ویژگی‌های مثبت و امیدوار‌کننده در جامعه ایران، نباید عارضه‌های مقطعی و کهنه در جامعه ایران را فراموش کنیم. تصور کنید بخشی از پزشکان ایران فهرستی از بیماری‌های مهم و پیش‌رونده در جامعه ایران را ارایه دهند و بگویند بیماری قلبی و ریوی پیش رونده‌ترین بیماری‌ها در کشور است. این فهرست شاید در نگاه اول نگران‌کننده باشد اما انعکاس‌دهنده واقعیت‌های جاری در جامعه ایران نیست. آسیب‌های اجتماعی در جامعه ایرانی نیز از همین مدل تبعیت می‌کند. در همه جوامع بیماری‌ها و عوارض اجتماعی وجود دارد که قابل تعمیم به کل جامعه نیست و از طرف دیگر ویژگی‌های مثبت و امیدوارکننده‌ای وجود دارد که انعکاس آنها در کنار آسیب‌ها می‌تواند تصویر درست و واقعی‌ای از جامعه ایران را نشان دهند. بر همین اساس در راستای نظرسنجی از جامعه‌شناسان ایرانی درباره مهم‌ترین و پیش رونده‌ترین آسیب‌های اجتماعی، نظرسنجی دیگری درباره نکات مثبت و امیدوارکننده‌ای از جامعه ایران ترتیب دادیم تا تصویر واقعی‌تری از جامعه ایران در سال 91 و مختصات آن در سال‌های آینده ارایه کنیم.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی هنجاری اجتماعی / مقصود فراستخواه

از بنده پرخطر ترین آسیب اجتماعی مان را می پرسید. متاسفانه یکی، دوتا نیست و همه پرمخاطره اند. برای اختصار تنها به یک مورد اشاره می کنم که گمان دارم جامعه را از درون متلاشی
می سازد وآن «بی هنجاری اجتماعی» است.بی هنجاری یا آنومی اجتماعی حالتی است که نظم رفتاری جامعه، مختل ومساله سازمی شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
آگاهی جوانان/ ژاله شادی‌طلب
در بحث مهم‌ترین آسیب اجتماعی، نظر من فقر بود اما با توجه به شرایط کنونی، می‌توانم بگوییم که من همیشه امیدوار هستم، امید من از یکی از ویژگی‌های مثبت جوانان ایرانی نشأت می‌گیرد. آگاهی جوانان ایرانی و تلاش برای زندگی به نظرم مثبت‌ترین ویژگی جامعه امروز ایران و بر پایه آن باید امیدوار به حل مشکلات بود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
همدلی مردم در حوادث ناگوار/ پرویز پیران

در سالی که گذشت آذربایجان ایران شاهد غم بزرگی بود. زلزله تبریز باعث آزرده‌خاطر شدن بخش زیادی از جامعه ایران شد و به نظر من مردم توانستند با همدلی حتی از خدمات دولتی هم سبقت بگیرند. این همدلی و نوع‌دوستی در طول سال‌های اخیر ویژگی مثبت و امیدوارکننده‌ مردم ایران است و باید به عنوان پتانسیلی مهم به آن نگاه کرد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
نادیده گرفتن ارزش‌های اخلاقی /غلامرضا غفاری

نادیده گرفتن ارزش‌های اخلاقی به نظر من مهم‌ترین آسیب پیشرونده در جامعه امروز است. ما در بحث اخلاق با وضعیتی بحرانی مواجهیم که ارتباط متقابل آن با سرمایه اجتماعی و فرهنگ اعتماد باعث می‌شود آسیب‌های دیگری تولید و سرمایه اجتماعی خدشه‌دار شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی‌اخلاقی/ سهیلا صادقی

خشونت، تحقیر و بی‌اخلاقی مهم‌ترین آسیب‌های جامعه امروز است. تحقیر در روابط اجتماعی موضوعی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته اما وجود آن در تمام سطوح جامعه محسوس است و نیاز به یک نگاه پیشروانه دارد. اخلاق نیز در جامعه رو به انحطاط و ضعف است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اعتنای اجتماعی جوانان/ سعید معیدفر
ساختار سنی جوان و فعال کشور امروزه یکی از پتانسیل‌های مهم جامعه ایران محسوب می‌شود. همگان باید قدر این پتانسیل را بدانند چرا که اعتنای اجتماعی جوانان امروز ایران در نوع خود اتفاقی مهم و امیدوارکننده است و برای فردای ایران می‌تواند راهگشا باشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اعتیاد و تاکید دولت/ علیرضا محسنی تبریزی
در چند سال گذشته، اعتیاد به عنوان یک معضل اجتماعی فراگیر در سطح ملی مطرح بوده است. اگر روندها را در نظر بگیریم اعتیاد با توجه به مزمن بودن و شیوع بالای آن یک آسیب ماندگار بوده که سال‌هاست در ایران و نزد گروه‌های سنی جوان و میانسال استمرار دارد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
تمایل جوانان به یادگیری/ امیلیا نرسسیانس
از آنجایی که به عنوان عضو هیات علمی با دانشجویان سروکار زیادی دارم، یکی از جنبه‌های بسیارخوب و امیدوارکننده جامعه ایرانی را تمایل جوانان به یادگیری می‌دانم. این نکته درباره جوانان مملکت می‌تواند برای آینده و بهبود وضعیت اجتماعی ایران بسیار مفید باشد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بازگشت به دوران پیشا اجتماع/ محمدرضا تاجیک

بازگشت به دوران پیشا اجتماع یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های من در این حوزه است. گویی به سمتی در حال حرکتیم که نمی‌توانیم با هم جمع شویم و به ما جامعه بگویند. فرد گرایی افزایش پیدا کرده است و جمع‌ها کمتر شکل می‌گیرند و این در نوع خود می تواند مشکلات متعددی را بر جامعه تحمیل کند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ضعف مراعات قواعد اخلاقی/ حمیدرضا جلایی‌پور

ضعف مراعات قواعد اخلاقی در اغلب سطوح روابط اجتماعی از خرد تا کلان مهم‌ترین معضل جامعه امروز ماست. این موضوع یکی از دلایل رواج بی‌اعتمادی است که بسیاری از ایرانیان آن را تجربه می‌کنند. بعد از آن می‌توان به فقر، اعتیاد، بیکاری، حاشیه‌نشینی، جرم و جنایت و تبعیض جنسیتی اشاره کرد.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
حضور گسترده زنان / شیرین احمدنیا
یکی از مهم‌ترین و امیدوار‌کننده‌ترین مساله اجتماعی در جامعه امروز ایران حضور گسترده زنان در عرصه تحصیلات تکمیلی و عرصه‌های اجتماعی است. به‌خصوص اینکه حضور زنان ایرانی در عرصه‌های اقتصادی نیز روبه افزایش و با توجه به ساختار سنی و جوان کشور این مساله در نوع خود بسیار امیدوار‌کننده است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فقر/ سیدحسین سراج‌زاده

به نظر من مهم‌ترین مساله اجتماعی در جامعه ایران فقر (مطلق و نسبی) است که خود با پدیده‌هایی مثل بیکاری و تورم همراه است یا اینها تا حد زیادی موجب آن هستند. فقر از این جهت مهم‌ترین مساله امروز جامعه ایران است که دامنه آن گسترده است و هم از این حیث که عامل و زمینه‌ساز بسیاری از مسایل اجتماعی مثل بیسوادی، اعتیاد و غیره است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فقر/ نعمت‌الله فاضلی
به نظر من هم‌اکنون فقر بیشترین آسیب اجتماعی در جامعه ایران محسوب می‌شود که ریشه بسیاری از مشکلات محسوب می‌شود و باید به دنبال راهکار‌های کلان برای حل آن باشیم یا میزان این آسیب اجتماعی را در جامعه ایران به پایین‌ترین حد خود برسانیم.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
روابط انسانی/ محمدامین قانعی‌راد

ظرفیت جامعه ایران در نهادهای اجتماعی و غیردولتی برای ساخت رابطه و معنا به طور تاریخی خوب بوده به‌خصوص نقش خانواده و گروه‌های دوستی و مناسبات محلی. مفاهیمی مثل دوستی و ارتباط انسانی در فرهنگ ایرانی همیشه با اهمیت بوده و از نظر دینی هم بر آن تاکید شده. این ظرفیت باید تقویت و حفظ شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی‌اخلاقی/ سوسن باستانی
بعضی آسیب‌ها در مقایسه با آسیب‌های دیگر ریشه‌ای‌تر و بنیادی‌تر هستند که اگر بخواهم مهم‌ترین آنها را نام ببرم بی‌اخلاقی و بی‌اعتمادی از آسیب‌های اجتماعی جامعه امروز است که سایر موارد را با خود به دنبال می‌آورند و می‌تواند ریشه و عاملی برای بسیاری از آسیب‌های اجتماعی دیگر شود.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
توجه مردم به مسایل اجتماعی / سیامک زند رضوی

یکی از امیدوارکننده‌ترین و مثبت‌ترین ویژگی اجتماعی در جامعه امروز ایران توجه به مسایل اجتماعی است. در کمترین جامعه‌ای در دنیا مشاهده می‌شود که از نوجوانان گرفته تا سالمندان به مسایل اجتماعی توجه می‌کنند و وقتی پای حرف آنها می‌نشینیم، می‌بینیم که حواس آنها به مسایل اجتماعی و پیرامونی خود است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
فقدان دولت/ محمدرضا جوادی یگانه

مهم‌ترین مشکل اجتماعی در ایران، «فقدان دولت» است. فقدان دولت در معنای وبری شاید علت ظهور و وجود مسایل اجتماعی در ایران نباشد، ولی عامل تشدیدکننده و بحران‌زا شدن این مشکلات است. همچنین جامعه ایران درگیر افزایش جرایم خشن، کاهش اعتماد، ناامنی، فساد سازمان‌یافته، فقر و تورم و... شده است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
بی‌تفاوتی اجتماعی/ علی ساعی
بی‌میلی نسبت به مشارکت اجتماعی یکی از وجوه بی‌تفاوتی محسوب می شود. اهمیت بی‌تفاوتی اجتماعی به حدی است که گاه میزان سلامت اجتماعی از طریق سنجش بی تفاوتی و عدم تمایل به درگیری با مسایل جامعه سنجیده می شود. همچنین ناظران اجتماعی معتقدند؛ احساس تنهایی و انزوا، بی معنایی و پوچی از نشانه های بی‌تفاوتی اجتماعی است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
انسجام اجتماعی/ اعظم راودراد

اهمیت خانواده و ارتباط‌های جمعی در جامعه ایرانی باعث می‌شود نوعی انسجام اجتماعی وجود داشته باشد. ایرانی‌ها به اعتقادات خود پایبندی دارند و این نوعی هدفمندی در زندگی ایجاد می‌کند. میزان پذیرش بدون قید و شرط افراد نیز در جامعه افزایش پیدا کرده. افراد همدیگر را در عین تفاوت‌ها به شکلی که هستند می‌پذیرند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
خشونت / محسن گودرزی

هم اکنون در جامعه ایران با خشونت عریانی مواجه هستیم که ریشه های متعددی دارد و دلایل متعددی می‌توان برای آن متصور بود. افزایش این آسیب اجتماعی در جامعه ایران بیش از سایر موارد نگران کننده است. نه اینکه سایر آسیب ها از اهمیت کمتری برخوردار باشند اما خشونت هم‌اکنون سیر صعودی ای را به خود گرفته است.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
حضور اجتماعی زنان/ فاطمه جمیلی

زنان روزبه‌روز درحال افزایش سهم خود در عرصه‌های اجتماعی هستند. این مساله حتی با توجه به تاکیدات دین اسلام و سابقه تاریخی-تمدنی ما مساله مثبت و امیدوارکننده‌ای به حساب می‌آید. البته این مساله در صورتی به پتانسیل بسیار قوی‌ای در جامعه ایران تبدیل می‌شود که بازار کار برای زنان نیز توسعه پیدا کند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
سقوط اخلاقی / صغر مهاجری
وضعیت حاضر هم مربوط به این دولت و آن دولت نیست. کلیت جامعه ما با شیب قابل ملاحظه‌ای دچار سقوط اخلاقی شده است. خانواده به ویژه در شهرهای بزرگ، آن جایگاه سابق خود را از دست داده است و هم از این روست که حدود یک پنجم ازدواج‌ها به طلاق حقوقی می‌انجامد و بخش عمده باقی مانده هم دچار اختلال و طلاق عاطفی‌اند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
شکاف دولت و جامعه / بهرنگ صدیقی

شکاف میان دولت و جامعه. اگر صادق باشم باید عرض کنم که نسبت به درستی اصل پرسش شما که ناظر بر اولویت‌بندی آسیب‌های اجتماعی در ایران است هم مشکوکم. بین خودمان بماند، اما مگر به واقع می‌توان آسیب‌های اجتماعی را اولویت‌بندی کرد؟ مگر می‌توان گفت یکی از آسیب‌های اجتماعی مهم‌تر از سایرین است؟
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ضعف اعتماد اجتماعی/ ضعف اعتماد اجتماعی

ضعف فقدان اعتماد اجتماعی در جامعه ایران یکی از مهم‌ترین آسیب‌های تهدید‌کننده است. اعتماد کلید رابطه بین افراد و نیز رابطه بین فرد و نظام‌های تخصصی در جامعه مدرن است. بی‌شک یکی از مهم‌ترین مسایل اجتماعی در جامعه ما کاهش اعتماد بین مردم، طبقات اجتماعی و همچنین بین مردم و نهادهای همگانی و سراسری است.










برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.